Ақша қызметі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3
I. Ақшаның пайда болуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Тауарлы жаратылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Ақша . тауардың жалпы эквиваленті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
II. Ақша түрлері мен оның экономикалық мәні, маңызы ... ... ... ... ... ... .10
II. 1. Ақша түрлерінің өзгеруі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10
II. 2. Ақшаның қажеттілігі және оның экономикалық маңызы ... ... ... 13
III. Ақшаның атқаратын қызметтері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
III.1. Құн өлшемі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
III.2. Айналыс құралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
III.3. Қор жинау және байлық құралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
III.4. Ақша . төлем құралы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .18
III.5. Ақшаның дүниежүзілік қызметі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
Ақша біздің әрқайсымызға ертенеден таныс, әрі оның қажеттілігі туралы біз біршама білеміз. Бірақ қанша білгенімізбен оны қолымызға түсіріп, «уыстап жиып» ақшалы бола алмаймыз. Бұл да болса осы ақшаның құпиясы дерсің.

«Егер сен ақылды болсаң, неге сен бай емессің», - дейді американдықтар бір-біріне. Ал мұндай сұрақты олар Билл Гейтске қоя алмайды, себебі ол әрі ақылды, әрі бай. Билл Гейтстің байлығын өткен жылы 100 млрд. доллар шамасында деп есептеді. Ал ақылды дейтін себебім, ол басқаратын «Майкрософт» компаниясы тек ақыл-ой қабілетінің өнімі – компьютерлік бағдарламалар ғана шығарумен айналысады. Иә, иә. «Майкрософтың» алып зауыттары немесе бай табиғи шикізат қорлары жоқ. Билл Гейтстің тек бар болғаны 20 мыңдай адамның білімдерін, олардың тәжірибесін бір арнаға бағыттай білуі әлемнің ең бай кәсіпкеріне айналдырды. Қазіргі өркениеттің даму сатысында байлық көзі ақпарат пен білімде. Сол себепті «Майкрософт» қызметкерлерінің ұйымдасқан интеллектуалдық капиталы, материалдық қорлары көп «Дженерал моторс» тәрізді алыптарға қарағанда қуатты әрі құнды. Билл Гейтс құрған «Майкрософт» фирмасы қысқа мерзім ішінде әлемнің ең үлкен корпорациясына айналып, ал оның бағдарламалары нарықтың басым бөлігін жаулап алды. Ол өзінің «Болашаққа барар жол» атты кітабында былай деп жазды: «Мені «Майкрософттың» табысқа жету құпиясы туралы жиі сұрайды. Құрамында әдепкіде 2 адамы және азын-аулақ қана ақшасы бар фирманың қалай 17000 мың қызметкері бар және жылдық сату айналымы 6 млрд. доллардан асатын алып компанияға айналып шыға келгені туралы бәрінің де білгісі келеді. Әрине,оңай жауап та жоқ. Әлбетте, желіміз оңынан соғып сәттіліктің де себі тиді. Дегенмен, ең негізгісі біздің болашақты айқын көре алуымыз деп есептеймін».
Мен бұл мысалды ақшаның қыр-сырына ену үшін арнайы келтіріп те отырмын. Өйткені, ақша бәрімізді қызықтырады, өзіне алыстан шақырып әп-сәтте жым-жылас боп көзден ұшады. Қысқасы ақша туралы мен былай дегім келеді: «Ақша дегеніміз идеядан бастау алады. Ол үшін алдымызды болжай алып, соны түсіне отырып әрекет еткенде ғана ақша алақанымызға түседі».
Бұл курстық жұмысымда мен ақшаның қызметтеріне баса назар аудармақпын.
1. Байгісиев М.Ә. Халықаралық экономикалық қатынастар. Алматы. 1998 ж.
2. Борисов Е.В. Экономическая теория. Учебник. – М.: Юрист. 1997 ж.
3. Долан Эдвин Дж и др. Деньги, банковское дело и денежно – кредитная политика. – М. 1999ж
4. Деньги, кредит, банки/ Под ред. Лаврушина О.И. – М.: Финансы и статистика. 1999 ж.
5. Жүнісов Б. «Нарықтық экономикалық негіздері» Алматы 1994 ж.
6. Көшенова Б.А. Ақша, несие, банктер. Валюта қатынастар. Оқу құралы. Алматы: Экономика 2000 ж.
7. Кэмпбелл Д.К.; Розмари Дж. Кемпбелл. Эдвин Дж. Долан. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. Москва – Ленинград, 1995ж.
8. Макконелл К.Р.; Брю С. Экономикс: принципы, проблемыи политика. –М: 1993 ж.
9. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие, Алматы, 2004 ж.
10. Соколова О.В. Финансы, деньги, кредит. – М.; Юрист. 2001 ж.
11. Саниев М.С. Ақша, несие, банктер. Алматы, 2001 ж,
12. Ақша, несие, банктер. Ғ.С. Сейітқасымовтың редакциясымен. – Алматы; Экономика, 2001 ж.
13. Нұрпейісов Ж. «Экономикалық теория негіздері» Алматы, 1996 ж.
14. Финансы. Денежное обращение. Кредит /Под ред. Дробозиной Л.А. М.:Финансы, ЮНИТИ, 1997 ж.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
......................................3
I. Ақшаның пайда
болуы.......................................................................
......5
1.1 Тауарлы
жаратылысы..................................................................
.......5
1.2. Ақша – тауардың жалпы
эквиваленті...............................................8
II. Ақша түрлері мен оның экономикалық мәні,
маңызы.........................10
II. 1. Ақша түрлерінің
өзгеруі..................................................................10
II. 2. Ақшаның ... және оның ... ... ... атқаратын
қызметтері............................................................14
III.1. Құн
өлшемі......................................................................
..................14
III.2. Айналыс
құралы......................................................................
..........15
III.3. Қор жинау және байлық
құралы......................................................17
III.4. Ақша – төлем
құралы......................................................................
...18
III.5. Ақшаның дүниежүзілік
қызметі........................................................19
Қорытынды...................................................................
...................................22
Пайдаланылған ... ... ... ... ... әрі оның қажеттілігі туралы
біз біршама білеміз. Бірақ қанша білгенімізбен оны ... ... ... ... бола ... Бұл да болса осы ақшаның құпиясы
дерсің.
«Егер сен ақылды болсаң, неге сен бай ... - ... ... Ал ... ... олар Билл Гейтске қоя алмайды, себебі ол әрі
ақылды, әрі бай. Билл ... ... ... жылы 100 ... ... деп ... Ал ... дейтін себебім, ол ... ... тек ... ... ... – компьютерлік
бағдарламалар ғана шығарумен айналысады. Иә, иә. «Майкрософтың» ... ... бай ... ... ... жоқ. Билл Гейтстің тек бар
болғаны 20 мыңдай адамның білімдерін, ... ... бір ... ... ... ең бай ... ... Қазіргі өркениеттің
даму сатысында байлық көзі ақпарат пен білімде. Сол себепті «Майкрософт»
қызметкерлерінің ұйымдасқан интеллектуалдық ... ... ... ... ... тәрізді алыптарға қарағанда қуатты әрі ... ... ... ... ... ... мерзім ішінде әлемнің ең ... ... ал оның ... ... ... ... ... Ол өзінің «Болашаққа барар жол» атты ... ... ... ... ... ... жету ... туралы жиі сұрайды.
Құрамында әдепкіде 2 адамы және азын-аулақ қана ... бар ... ... мың ... бар және ... сату айналымы 6 млрд. доллардан асатын
алып компанияға айналып шыға келгені туралы ... де ... ... ... та жоқ. ... ... оңынан соғып сәттіліктің де себі
тиді. Дегенмен, ең негізгісі біздің ... ... көре ... ... бұл ... ақшаның қыр-сырына ену үшін арнайы келтіріп те
отырмын. ... ақша ... ... ... ... ... ... жым-жылас боп көзден ұшады. Қысқасы ақша туралы мен былай дегім
келеді: «Ақша дегеніміз ... ... ... Ол үшін ... ... соны ... ... әрекет еткенде ғана ақша алақанымызға түседі».
Бұл курстық жұмысымда мен ақшаның қызметтеріне баса назар аудармақпын.
I. Ақшаның пайда ... ... ... ... ... ... 7 ғасырға жатқызады. Бұл кездерде өмір
сүрген тайпаларда белгілі бір ... ... ... ... ... ... олар ... затқа алмастыра алды. Көбінесе тайпалар малды, бағалы
тастар, металды үлкен ауқымда пайдаланды. ... ... зат ақша ... үшін ол ең ... ... мен сатып алушылар арасында қолдау
табу керек.
Ақша ... ... ... Қоғамның айырбас ретінде
қабылдайтынның бәрі ақша деп ... ... болу ... екі ... бар: ... екіншісі – эволюциялық.
Рационалистік тұжырымдама бойынша ақша айырбасқа қатысатын адамдар
арасындағы жалпыға ... ... ... ... ... түсіндіріледі. Аристотель өзінің «Никомахтың этикасы» атты
жұмысында былай деп жазды: «Айырбасқа ... ... ... ... ... ... тиіс... Айырбас жасау үшін ... ... ... ... ... ... сай ақша ... әлемінен бастау алып, ұзақ
тауарлық айырбас барысында тауарлар әлемінің арасынан ақша рөліне барынша
лайықты болған тауарды жеке-дара бөлініп ... ... ... ... ... тұжырымдамасын біршама толығырақ қарастырайық.
Қоғамдық дамудың алғашқы қауымдық құрылысы ... бір ... ... ... өзінің қандай да болсын еңбек ... ... ... ... бір қауымның өніміне айырбастайды. Сонда, адам
еңбегінің ... - өнім ... Ал оны ... ... бір ... яғни ... сатып алу қатынастарын дәлелдейтін түрі – тауар.
Тауар дегеніміз сату-сатып алу ... ... ... ... өнімі, немесе
тауар-еңбек өнімінің айырбасқа арналған формасы. Тауар ең ... ... ... ... ... жасалған еңбек өнімі
түрінде айырбас кезінде, яки нарықта көрінеді. Егер өнім өндірушінің өзінің
тұтынуы үшін ... ... ... ... ... ... ... Мәселен,
етікші өзі тіккен етікті өзі пайдаланса, онда ол тауар емес, тұтыну ... кез ... зат ... бола ... Егер ... ... ...
тұтыну құны өз сатып алушысын таппаса, қоғам оны мойындамағаны, онда ... ... ... ... ... уақыт болғаны да, зат тауар түрінде
ие бола алмағаны, ... ол ... ... зат. ... басқа адамдардың
қажетін қанағаттандыратын қасиеті тауардың тұтыну құны болады, ... ... ... құны ... ... ... құны ... өз қажетін емес, басқа өндірушінің тауарына ... ... ... ... ... Тауардың басқа тауарға айырбасталу
қасиетін оның ... құны деп ... ... ... ... ... ілесе жүретін бағалық көрсеткіш айқын көрсетеді. Сонымен тауардың
тұтыну құны ... ... ... ... ... ... ... басқа тауарларға айырбасталу қасиетінен айырбас құны шығады. ... ... ... ... құны ... тұтыну құнын алатын құрал
болады. Айырбас құны, яғни тұтыну құндары айырбасталуының пропорциясы, ол –
құнның айырбас актісіндегі ... ... ... ... кез ... пайдалы зат құн бола алмайды. Себебі адам
еңбегі ... ... құны жоқ. ... ... тың жер, ... ... ... жемістер, т.б. Сонда құн деген не? Құн дегеніміз –
тауар өндіргенде жұмсалатын еңбек жиынтығы. Қоғам ... ...... тауарға сіңген қоғамдық еңбек тауардың құны ... Бұл ... ал ... ... ... ... ... өнімді құн ете
алмайды. Құнды көрсетуге, сезінуге бола ма? Өнімнің құны ... үшін ... ... ... ... – ол ... ... яғни өндірістік қатынастар,
оның ішінде айырбас қатынастары болуы ... Ол тек ... ... қатынастары. Айырбас кезінде олардың белгілі бір ... ... ... ... яғни ... құны ... көрінеді.
Тауарлардың құнын зертханада физикалық, ия болмаса химиялық талдау ... ... Оны тек ... ... – нарықта, айырбас кезінде
байқауға болады. Сөйтіп құн деген заттың қоғамдық қасиеті.
Құн – тарихи ... ... ... – адам еңбегі. Құн – еңбектің
нәтижесі, еңбек жемісі. Құн деген идея адамзат тарихында ... бар. ... ... ... ... ... XVII ғасырдағы ағылшын экономисті
У. Петти, XVII ғасырда өмір сүрген шотландық А.Смит, XIX ... ... Д. ... ... Ал ... еңбек теориясына басты үлесті XIX
ғасырда К.Маркс қосты. Ол тауарға жұмсалатын еңбектің екі ... ... ... бір ... құнын жасайтын нақты еңбекті және құнның сыртқы
көрінісін ... ... ... ... оны жан ... ... екі жағының – тұтыну құны мен құнының қайшылықтары болғанымен, ол
ажырағысыз ... ... ... ішкі ... ... ... ... деген сұраққа жауап
іздестірейік. Қоғамдық еңбек, яғни басқалар үшін еңбек ету қоғам дамуының
барлық сатыларында болады. ... ... да, ... ... да
адамдар өз күш-қуатын жұмсай отырып, өз отбасына қажетті өнім ... ... ... етті. Алайда мұнда құн пайда болған жоқ. Себебі тауар пайда
болған жоқ, яғни еңбек өнімдері ... ... жоқ. ... болу үшін
өнімнің басқа бір өнімге айырбасталу қасиеті ол өнімді сату-сатып ... яғни ... оны ... құны және құн етеді. Өйткені, егер өнім
(зат) сатылса, оның тұтыну құны басқаның қажетін өтеуге керек ... ... ... оның ... бар ... Міне дәл ... жағдайында (нарықта) тауардың ішкі қарама-қайшылықтары шешіледі.
Осылайша, мынадай қасиеттері бар ... ... ... Ұзақ ... ... ... ... затты алу мүлде тиімсіз екендігімен
келісетін шығарсыз, себебі біршама ... соң ол ... ... ... алмайтын болса оның қажеті шамалы емес пе?
2. Жинақтылығы (яғни, көлемі кішкентай болғанымен құнының ... ... ... келген пропорцияда бөліне алмаса ол онда ақша ролін атқара ... ... аз ... ... қоғамының даму сатыларында айырбас қатынастары да дамып, одан
әрі жетіліп, нарықта тауарлар тек натуралды зат ... ғана ... ... ... тауарлар дүниесінен ерекше бір тауар, яғни тауар
– ақша пайда ... К. ... ... айтқанда: «Айырбас құны,
тауарлардан бөлініп және сол тауарлармен қатар дербес тауар ретінде ... ол - ... ... жеке ... ... құны ... ... Оның құны
белгісіз, ол тек тауарды ақшаға теңгергенде ғана анықталады. Тауар мен ... ... ... ... және ... – бірі теңгеріледі.
Ақша деген тауардың жалпы эквивалентінің тиянақталған түрі, ... ... ... құны біте қайнасқан ерекше ... ... ... ... ... мен оны айырбастау процесінде басқа тауарлардан
бөлініп ... ... ... оның ... ...... ... балама (эквивалент) ролін атқару.
1.2. Ақша – тауардың жалпы эквиваленті.
Ақша кез келген ... ... ... ... ... ролін атқарады.
Осыдан келіп ақшаның жаппай өктем күші пайда болды. Ақшаның қоғамдық ... ... ... қоғамдық билігін де, қоғаммен байланысын да өзінің
қалтасына салып жүреді» деген афоризммен сипаттайды. Ол ... ... тек ... айырбастау арқылы ғана тауарлар қоғамдық
еңбектің нәтижесі екенін анықтауға ... ... ... ... ... етуі арқылы қоғамдық еңбектің сапалық деңгейі
айқындалып, сандық есебі жүргізіледі.
Екіншіден, әр адамның ... яғни ... ... ... де ... ... болады. Себебі адамның қоғамдық еңбектегі үлесін жалақы
ретінде алғанда ақша ... ... ... ... ... ... ақшаның делдалдық етуімен тауардың ішкі
қайшылықтары да шешіледі. Тек ақшаның пайда болуына ... ... ... құндары түрінде айырбасқатынасының бір жағында тұрады да,
ал екінші жағында бүкіл тауарларға қарсы құнның тұлғасы ... ақша ... ... ... және ақша ... екіге бөлінуі оның тұтыну
құнымен ... яғни ... ішкі ... жақтарының қайшылығын
шешуге жол салады. Өйткені, егер тауар сатылса, оның тұтыну ... ... ... ... ... Бұл бір жағынан, ал екінші
жағынан оның құнының бар екендігі ... ... құн енді ... ... ... қолына түседі. Сөйтіп, тауар өндірушіге түскен
ақшаның мөлшеріне қарай өз өндірісіне басқа кез келген қажетті тұтыну ... ... ... ... құнның ақшалай формасының пайда болуы, яғни ... ... ... ... тауар өндірісінің ұлғайып, айырбас
қатынастарының алғашқы кездейсоқ жағдайдан нақтылы және ... ... ... кең ... ... жол ашты.
II. Ақша түрлері мен оның экономикалық мәні, маңызы.
II.1. Ақша ... ... ... тарихи даму барысында ақшаның ролін әр түрлі тауарлар
атқарды. ... ... ... ... ... эквивалентін пайдаланды.
Қоғамдық еңбектің бірінші ірі ... ... ... ... ... олар айырбас құралы ретінде малды қолданды. Оның ... ... ... ... ... әр ... ... Мысалы, далалық
жерлерде тауардың жалпы эквиваленті ролін жылқы, өгіз немесе қой ... және ... ... – түйе, қысы ұзақ тұндрада – бұғы атқарды. ... ... ... мал ... ... ауыз ... ... кемін металдан соғылған ... да мал ... ... ... сөзі ... - ... ал ... - «ақша»;
үнділердің ақша өлшемі «рупия» - «рупа» деген сөзден шыққан.
Қазіргі кезде көп ... ... ... деген сөздің тарихы да
мал атауымен байланысты ... ... ескі ... тілінде меншігінде
көптеген мал басы болса, оның байлығын «капитал» деп атаған.
Кейінірек қолөнер кәсібі дами бастаған ... әр ... ... қолданған алғашқы тауары сирек кездесетінаңдардың терісі болған.
Ертедегі скандинавтар ... әр ... ... ... ... ... сусар, бұлғын терілеріне айырбастаған. Сібір ... ... ... ал құндыздың терісі Солтүстік Америкада жүрген.
Сондай-ақ тері ақшаларын ... және ... пен ... ... ... ... кең ... Ертедегі Русьте сусар терісі
айырбастың ... ... ... Оған ... мынандай мысал – 1610 жылы
қарсыласының жаулап алған орыстың әскери кассасында күміс 5450 ... ... ... 7000 рубль болған екен.
Ал теңіздердің жылы ... ... ... ... құралы
ретінде теңізден шығатын қабыршықтар ... ... ... ... ... ... атаулары сақталған. Солардың ішінде ең
көп тарағаны ақшыл сары түсті, үлкендігі түймедей – ... деп ... ... жіпке тізген каури Үндістанда, Қытайда, сол сияқты Африканың
Шығыс жағалауында және Цейлон мен ... ... ең ... ... жүрген. Ал Америка үндістері қабыршақ ақшаны теріден тігілген
белбеуге өркен ... ... мен ... ... ... ... ақша материалының ең бір орнықты формасы болып келді. Себебі
ХХ ғасырдың 70 ... бас ... ... ... ... ... қабыршақ ақшаның үш түрі: ең арзаны – курила (қара); галиа (ақ)
және ең қымбаты – ронго (қызыл) жүрген.
Юлий Цезарь ... ... ақша ... ... пайдаланған.
Мысалы, бір құл үш сиырға, алты бұзауға, он екі қойға теңгерілді.
Қолөнер кәсібінің жетілуі ақша ... де ... ... ... оңай ... ұзақ ... және ... тауарлар, яғни өсімдік өнімдері – ... ... ... ... ... тұз және т.с.с пайда болды. Жалпы эквивалент болып әр түрлі
металдар да қолданылды: темір, қалайы, мыс, қорғасын, күміс, ... ... ...... ... ... әрі оңай
бөлінуі. Көп уақытқа дейін металл ақшалардың формалары әр ... ... ... ... ... ... ... шынжыр және т.с.с құралдар;
мыс ақшалар – ... ... ... ыдыс түрінде айналыста жүрді. Ақшаның
қазіргі грекше атауы «драхма» - «бір уыс ... ... ұғым ... ... сақталған Күміс пен алтын ақшалар жүзік, сақина, алқа және ... ... ... болған. Уақыт өте келе жалпы ... ... пен ... ақша ... ... ... көрген Қазақстан Ұлттық энциклопедиясында теңгенің тариғы
былай баяндалады: «Алғаш рет Ақ ғұндар б.з. 1 ... бір беті ... беті ... ... - ... ... бар теңгелер (б.з V – VI ... ... ... кіргізген. Қазақ елі (қазақ халқын құраған негізгі
тайпалар) баба түркілер Ұлы ... ... ... ақша ... ... ... өмір қажеттілігі деп ерте тым ерте қолға алған 6-8 ғасырда
билеуші рулардың таңбасы қашалған, ру ... ... ... құя
бастаған. Сырдарияның орта алабында өмір сүрген тайпалардың қола ... – VIII ... ... ... аралықта қолданылған. Бұл теңгелерде
Ашиде ... ... ... ... бейнеленген. Мұндай теңгелерді Суяб,
Тараз ... ... ... ... ... ... ... қалаларда да түрлі теңгелер жасалды. Біріншісі – сәл ұмтылып,
секіргелі ... ... ... мыс ... ... садақ және
шаршы түрінде түркілердің тайпалық таңбасы (дүниенің төрт бұрышын ... ... ... – ұшбұрыш таңбалы (түркінің ана ... ... Б.з 704-766 жж ... құйылған теңгелерде «Түркеш
қағанаты теңгесі» немесе «Түркінің көк ... ... ... ... Бұл тайпалық дәрежедегі теңге емес, бүкіл мемлекет ... ел ... ... ... 1271 ... ... ... айналымында жаңа кезең ашты. Бұл реформа бойынша алтынды ақша орнына
қолдану мүлдем тоқтатылып, салмағы 2 ... ... 78-81% ... ... кіргізілді. 1321 жылы жүргізген Кебек хан рефорасының да үлкен
маңызы болды. Ол букіл мемлекет ... ... хан ... ... ... ... – 8 ... Күмістен шыңдап жасаған. «Кебек ... ... ... ... ... ... қалаларында
әзірленді. Өзбек хан, Жәнібек хан, Бердібек хан, ... ... ... ... Алтын Орда теңгелері ... ... ... ... қолданылста болған. Бұдан кейін 1428 ж. ... ақша ... Орта Азия және ... ... ... ... болды. 16 ғ. Отырардың мыс теңгелері және Иасының
(Түркістанның) күміс теңгелері Оңтүстік ... ... ... ... ... атқарып келді. 16 ғасырдың соңы мен 17 ғасырдың ... ... ... ... мыс ... болған. Бұл ақшалардың дизайндық
шеберлігі жоғарғы дәрежеде болмағанымен Қазақ ... ... ісін ... ... халықтың басын біріктіруде үлкен міндет атқарды».
Қорыта айтқанда, қазіргі монетаның пайда болуы металдансоғылған ақшаның
сыртқы ... ... ... ... .2. ... қажеттілігі және оның экономикалық маңызы
Ақшаның объективті қажеттілігі ... ... және одан ... ... ... Ақша – кез ... тауар айналысының құрамдас
бөлігі және оның нәтижесі. Тауар және ақша бір-бірінен ажырамайды, себебі
ақша ... ... ... ... болуы да мүмкін емес.
Әйтсе де адам өміріне ақшаның қажеттілігі туралы әр уақытта әр ... ... ... концепцияны (ақыл –ой талабына ғана
негізделген көзқарас) жақтаушылар ақша адамдар ... ... ... ... ... ... ... қажетті арнаулы құрал шығарылған
барлық дүниежүзілік алтын 90 мың тоннаға жуық болған. Осы ... 60 ... ... ХХ ғ. ... ал оның ... ... ... соғыстан кейін шығарылды.
Осы және басқа да бірсыпыра ... ... ... ... ақша ... ... қолдану тоқталды.
Әйтсе де шаруашылықта алтынды ... ... ... Ол әр ...... ... зергерлік іске дейін – бірнеше микронды
қалыңдықпен, біресе тоғандау ... ... ... қолданылды. Мысалы, тек
циферблатының диаметрі 6 м ... ... ... ... 3 ... ... 26 кг алтын жұмсалады екен.
Ал электронды есептегіш және компьютерлік техника, механиканың ... ... ... және т.б. алтын қосындысыз болуы мүмкін
емес.
III. Ақшаның атқаратын қызметтері.
III.1. Құн өлшемі.
Ақшаның кез келген тауарларға теңгерілуі ... ... ... ... ... ... ... құн өлшемі қызметін атқаруынан. ... ... ... Ақша ... ең ... ... барлық
тауарлардың құнын өлшейтін құрал, яғни ол ... ... ... ... ... атқарады. Себебі әр түрлі тауарлардың құны бір –
бірімен теңгермелі, ал сан жағынан салыстырмалы. Бірақ тауарда болатын ... ... ... ... ... көрінуіне мүмкіндікбермейді.
Тауардың құны тек айырбас процесінде ақшаның ... ... ... ... бір ... ... ақша ... керісінше,
толыққұнды ақшаны (алтынды) қоса ... ... ... ... ... ... қана айырбаста тауарларды теңгермелі етеді.
Тауарлар құнының ... ... ... оны ... өнімнің құнын
құрайтын көп қоғамдық еңбек жұмсалады. Тек өз құны бар ... ғана ... бола ... Ақша ... табиғи өлшемін (жұмыс уақытын) емес, осы
еңбекпен құралатын құнын көрсетеді. [6;17]
Сонымен ақшаның ... ... ... – ол ... ... құнын
өлшеуші құрал. Тауар құнын өлшеу үшін ... ... ... қажеті
жоқ. Ақша құн өлшемі қызметін қолдағы ақша емес, қиялдағы ақша, яғни ойдағы
ақша ... ... ... ... ... ... оны ... бұрын өтеді, ал құнның тауарлы формасын ақшалай формасына
айналдыру үшін ... ... ... ... ... ... үшін тауардың бағасын белгілеу жеткілікті. Тауардың бағасын
белгілеу үшін ... ақша ... ... ... жоқ, ... ... өнімі ойда
бағаланады. Сондықтан тауарларды біріне-бірін теңгеретін ақша емес, ақшаның
көмегімен ... ... ... ... ... ақша ... ... – адам еңбегінің өнімі, ол өнімдерді біріне бірінтеңестірудің
бірыңғай негізі – ... ... ақша ... көрінетін құны – тауар бағасы. Баға деген ... ... ... Енді ... ... құнын ақшамен анықтау
керек делік, яғни оны айырбасқа түсіру үшін ... ... ... Ол ... ... ... қажет. Баға масштабы – деп ақша ... ... ... ... бір ... ... ... мыс) мөлшері мен
массасын айтады. Алғашқы монета соғылған кезде баға масштабы оның салмағына
тең ... Бұл ... баға ... еді. Ақша ... өзгеруіне
байланысты баға масштабы ақшаның салмағына сай ... құн ... ... ... мен баға ... арасында
айтарлықтай өзгешеліктер бар. Құн өлшемі – ол ақшаның экономикалық қызметі,
яғни құн өнімді шығаруға жұмсалған ... ... ... Ал ... ... құнын анықтау үшін емес, оның ... ... ... заңды түрде бекіткен құқықтық сипаттағы техникалық құрал.
Тауардың мемлекет бекіткен ... өз ... ... салдарынан
металл (алтын, күміс) ақша айналымы кезінде бекітілген ресми баға ... ... ... ... айта кеткен жөн. Қазір әр мемлекеттің
өзінің нарықтық бағаға негізделіп жасаған іс жүзіндегі баға масштабы ... ... ... құн өлшемі қызметі жүзеге асады.
III. 2. Айналыс құралы.
Ақшаның тауар айналысында атқаратын екінші қызметі – айналыс құралы.
Басқаша ... ... ... ... ақша ... ... Ақша пайда болғаннан кейін тікелей тауар айырбастау (Т-Т)
тауар айналысы (Т-А-Т) формасына айналды. Бұнда екі акт бар: ... ... ол ... мен ... ақшаға айырбастау, ал екіншісі А-Т – ақшаға
басқа қажетті ... ... алу ... ақшаны тауарға айырбастауды
бейнелейді. Ақшаның бұл ... ... ... ... өзгерістер
енгізді. Атап айтқанда:
Біріншіден, Т-А – процесі өнім өндірушінің өнім дайындауға жұмсаған
еңбегін қоғам таныды ... ... ... бір ... ... сатып, басқа бір нарықта керек тауарды
сатып алуға мүмкіндік туады.
Үшіншіден, тауарды ақшаға айналдырып (Т-А), керек тауардысатып ... ... ... ... нәтижесінде жекелеген айырбас актілері
араласып, түйісіп ... ... ... ... (Т-А-Т1 –А1 –Т2-А2)
құрайды. Осы процестер барысында ақша ... ... ... ... ... қолдан қолға өтіп ақша айналысын құрайды. Сөйтіп, ақша айналыс
құралы ретінде сансыз сатып ... ... ... ... ... ... ... құралы қызметінің ерекшеліктері:
а) тауар мен ақшаның біріне-бірі қарсы ... бұл ... ... ақша ... қолма-қол ақшаның орындауы;
б) бұл қызметін ақша тауарлар ... ... ... ... ... ... ақша ... (алтын) емес, оның орнына
қолданылатын ақша белгілерінің жүруі.
Ақшаның бұл ... ... ... ақша ... ... ... мен ... массасына байланысты анықталады. Ақша неғұрлым
тез айналса, соғұрлым айналысқа аз мөлшерлі ақша ... Егер де ... ... тауар массасынан көп болса, онда айналымдағы кем бағалы ақша
құнсызданады. Оны ... ... ... деп ... ... ... ... тауарды сату уақыты оған ақша төлеу
уақытымен сәйкес келе бермейді. ... ... ... ... ақы төлегенде ақша төлем құралы қызметін атқарады. ... ... үшін ... ... мерзімі басталған кезде ғана төлейді. Демек, бұл –
тауар енсиеге сатылды ... ... ... несиеге сатылғанда сатушы – несие
беруші (кредитор), ал сатып ... ... деп ... ... алушы
ақшаның орнына сатушыға қарыз міндеттемесін жазып береді. ... ... ... құралы қызметін атқарады.
Ақшаның төлем құралы қызметі тек тауар ... ... ... ... бірге ақша қаржылық және несиелік қатынастарға да ... ... ... топтастыруға болады:
а) тауарларға және көрсетілген қызметтерге ақы төлеу;
ә) еңбекақы, зейнетақы, шәкіртақы, жәрдемақы төлеу;
б) мемлекеттік қаржы ... ... ... – мемлекеттік, тұтыну несиелері бойынша қарызды өтеу;
г) ... ... ... ... – сот сипатындағы ақыларды төлеу және т.б. Ақшаның ... ... ... бұл қызметінде ақша сатып алу-сату
процестерін ... және ... ... ... ... ... да жүреді.
Дамыған нарық жағдайында ірі сауда келісімдерінде ақша ... ... ... ... ... ... дамуы қолма-қол ақшаны
қатыстырмастан қарыз міндеттемелерін (мысалы, ... ... ... ... ... ... ... төлем құралы қызметін орындауға байланысты айналысқа қажетті ақша
мөлшері, яғни ақша айналысы заңы толық мәнге ие ... Атап ... ... ... ... ... ақша түспейді. Сондықтан ол
айналымға керек ақша мөлшерін азайтады. Бірақ төлем уақыты ... ... үшін ... ақша ... ... Ал ... қажетті ақша
мөлшелі өзара өтелетін міндеттемелер сомасына ... Егер ... ... ... ... ... ... шоты бойынша)
уақытында төлем түспесе, онда ол ... ... ... ... ... ... бюджетке төлейтін төлемдер, жалақы бойынша ... ... ... ... ... қызметі несие қатынастары меннесие жүйесін
дамытты. Ол – алтын ақшаны айналыстан ығыстырудың тағы бір ... .3. Қор ... және ... ... ... ... –қор жинау және байлық құралы. Ақшаның айналыс
және төлем қызметін орындауы үшін ... ... ... – бір ... жинау керек. Әр түрлі жағдайларға байланысты тауар айналысы (Т-А-Т)
тоқтап (Т-А) қалуы мүмкін. Осының нәтижесінде ақша ... да ... бір ... ... соң ақша жиналып қалады. Әрине ақшақорын
жинау әр ... ... ... ... . 4. Ақша – ... ... айналымының үзіліссіз бірқалыпта жүруі үшін қажетті ақша ... ... ... бір ... ... ... ақша мөлшерін қосып,
кейде, керісінше, ондағы ақшаны шығару қажет болады. ... ... ... жыл ... байланысты жүргізіледі. Көктемде
егін егу үшін ... ала ... ... ... алу ... өткізу, тұқым және жанар-жағар ... ... және ... ақша қорын жинау керек. Бұл экономикалық себептер. Сонымен қатар
пайдакүнемдік, әшекей бұйымдарын жинау, жеке қор жинауға ... ... ... де ақша ... әсер ... құралдарын және тұтыну заттарын сатып ... ... ... қолданылады. Ақша қорын жинау ұйымдардың жинақтары және адамдардың
жеке жинақтары ... ... ... біріншісіне: кәсіпорындардың,
ұйымдардың банктердегі есеп және депозиттік шоттардағы ақша ... ... ... ал ... ... банктердегі,
мемлекеттік облигациялардағы және т.б. салымдары түріндегі жинақтары
жатады. ... ... ... ... мен халықтың жинақ қаражаттары
банктік несие түрінде ... ... ... ... елдің ішкі
қажеттілігін өтеуде толық құны жоқ ... яғни ... – қол ақша және ... қорлары қызмет көрсетеді.
Ал, толық құнды ақша (алтын) материалданған құн ретінде жалпы байлықтың
өкілі ... ... ... ... ... ... құру ... қызметін тек
толық құнды ақша ғана: алтын құймалары, одан жасаған әшекей бұйымдары,
сонымен қатар ... ... ... ... қор – елдің байлығының
көрінісі. Байлық мемлекеттің сақтандыру қоры ретінде стихиялы ... ... ... ... қор жинау және байлық құру құралы қызметі
арқылы ұлттық табысты қалыптастыру, бөлу және қайта бөлу ... ... .5. ... дүниежүзілік қызметі
Экономикалық қатынастар – ақшаның дүниежүзілік қызметінің ... ... ... болуына әсер ететін халықаралық еңбек бөлінісінің
даму, шаруашылық байланыстарының ... ... және ... ... ... ... кетуі. Сондықтан ақша халықаралық сауда-
саттыққа қызмет көрсетті. Ақшаның бұл қызметі қоғамның капитализмге ... ... ... әлемдік нарық тұсында кең өрістеуде. Бұл нарықта
ақша ... ... ... ... яғни алтын құймасын (995 сынама)
формасында айналысқа түседі. 1867 ж. ... ... ... ... тек ... ... Сол кезден бастап алтын дүниежүзілік ақша
ретінде танылып, үш түрлі ... ... Атап ... ... елдерде ортақ төлем құралы, яғни халықаралық төлем құралы ретінде
ақша халықаралық төлем балансы бойынша есеп айырусуда қолданылады;
... ... ... ... алу ... яғни халықаралық сатып алу құралы
ретінде шетелдерден қолма-қол ақшаға тікелей тауарсатып алғанда жүреді.
(мысалы, егін ... ... ... ... қант және ... ... ... материаландыру құралы ретінде ақша ұлттық байлықты
бір ... ... елге ... яғни ... ... жеңілген
мемлекеттің жеңіп шыққан мемлекетке төлейтін соғыс салығы) салығын
төлегенде, репарация (жеңілген елдің ... ... ... ... ия ... ... зиянын төлегенде немесе қарыз бергенде
қолданады. [ 9;12].
Дегенмен, тіпті алтын стандарты ақша ... ... де ... есеп ... ... ... ... валютасымен жүргізілді.
Халықаралық төлем айналымында негізінен несие құралдары жүрді. Мысалы, ... ... ... 80 ... ... фунт стерлингпен
толтырылған аударым векселімен жүргізілді, ал халықаралық ... ... өтеу үшін ғана ... ... ... ... және ... қатынастарының
дамуы, сонымен бірге әлемдік бірыңғай банкнотаның жоқтығы халықаралық
айналымға ... ... ... ... ... ... мәжбүр етті.
1922 ж. Генуяда өткен бірінші Халықаралық келісімде ... ... және АҚШ – тың ... ... ... деп ... ... енгізілді. Екінші келісім 1944 ж. Бреттон - ... ... онда ... ... ... ... ... бекітілді.
Бұл келісім АҚШ – тың долларына және фунт ... ... ... берді. Одан кейін дүниежүзілік ақшаның жаңа формалары пайда
болды: СДР- Халықаралық валюта қорының ... есеп ... ... ... ж.), ЭКЮ – ... ... есеп айырысу өлшемі (1979 ж.), оны
Еуропа валюта жүйесіне мүше ... ... Ал 1999 ... ... ... жаңа ... – еуро ... ЭКЮ –ды айналыстан
ығыстырады деп күтілуде.
Айта кететін жәйт, дүниежүзілік ақшаның түрлерінің өзгеруі ... ... ... ... ... ... ... ақшаларына өту
жолдарын едәуір кешігіп барып қайталауда.
Кейбір елдердің ... ақша ... ... ақша ... себептері:
Біріншіден, бұл елдердің дүниежүзілік сауда мен несие ... ... ... бар.
Екіншіден, бұл елдердің басқа елдерге айтарлықтай несие беруге мүмкіндігі
бар.
Бір сөзбен ... ... ... және ... ... үлес ... ... мемлекеттердің ұлттық валютасы
дүниежүзілік ақша ретінде жүреді. Бұған ... ... бір ... ... ... ... ... есеп айырысудың әр түрлі құралдары пайда болуда.
Қазір дүниежүзілік несие ақшаларының жобасы қарастырылуда деген ... ... ... ақша ... тек ... ... ... есеп
айырысу құралдары алтынға еркін айырбасталуы тиіс. Бұл қасиеттің болмауы
төлем қатынастарының дағдарысын көрсетеді.
Қорытынды
Ақша қызметінің саны мен ... ... ... қазіргі кезде
экономистердің бірнеше пікірлер бар. Дегенмен олардың көпшілігі ақшаның
қызметтерінің ішінде негізгісі ... деп ... ... қатарына біз
қарастырғандардың арасынан мыналар кіреді: құн өлшемі, айналыс құралы, қор
жинау әрі ... ... Ал ... ... екеуін кейбіреулері мойындаса,
енді бір ғалымдар оны әртүрлі негіздеп жоққо шығаруда.
Ақша жоғарыда ... ... ... ... ... ... айналымын ретке келтіріп нарықтық экономикада ... ... ... ... ... ... келе ... өзара
қарым-қатынасына көңіл бөліп, сондой-ақ айналыс қызметі мен төлем құралы
қызметтері ... ақша ... ... ... ... ал қор
жинақтау құралы ... ... ... саясатымен тікелей
байланыста екендігін байқаймыз.
Осылайша ақша қызметтері саусақпен ... ... ... ... ... ... ... тізімі.
1. Байгісиев М.Ә. Халықаралық экономикалық қатынастар. Алматы. 1998 ж.
2. Борисов Е.В. Экономическая теория. Учебник. – М.: ... 1997 ... ... ... Дж и др. ... банковское дело и денежно – кредитная
политика. – М. 1999ж
4. ... ... ... Под ред. ... О.И. – М.: Финансы и
статистика. 1999 ж.
5. Жүнісов Б. ... ... ... ... 1994 ... ... Б.А. Ақша, несие, банктер. ... ... Оқу ... Экономика 2000 ж.
7. Кэмпбелл Д.К.; Розмари Дж. Кемпбелл. Эдвин Дж. Долан. Деньги, банковское
дело и денежно-кредитная ... ...... 1995ж.
8. Макконелл К.Р.; Брю С. Экономикс: принципы, проблемыи политика. –М: 1993
ж.
9. Мақыш С.Б. Ақша айналысы және несие, ... 2004 ... ... О.В. ... деньги, кредит. – М.; Юрист. 2001 ж.
11. Саниев М.С. Ақша, несие, банктер. Алматы, 2001 ж,
12. Ақша, несие, ... Ғ.С. ... ...... 2001 ж.
13. Нұрпейісов Ж. «Экономикалық теория негіздері» Алматы, 1996 ж.
14. Финансы. Денежное обращение. ... /Под ред. ... ... ... 1997 ж.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 18 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша теориясы, түрлері, даму кезеңдері қызметі26 бет
Ақшаның маңызы мен қызметі21 бет
Ақшаның мәні мен атқаратын қызметі18 бет
Ақшаның пайда болуы, мәні және қызметі жайлы16 бет
Ақшаның қызметі27 бет
Ақшаның қызметі және қажеттілігі17 бет
Банк жүйесі, банк және ақша қызметі5 бет
Қазақстан Республикасының ақша жүйесі мен ұлттық валютаның қызметі35 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь