Қазақстан Республикасының даму кезеңдері


1990 жылғы жиырма бесін¬ші қазанда сол кездегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депу¬тат¬тары біздің дербестігіміздің не¬гізін қалаған құжатқа – Еге¬мен мемлекет туралы деклара¬ция¬ға қол қойды. Бұл еліміздің тәуелсіздігі тарихындағы жаңа белестерді ашқан тарихи күн болды, ол ресми түрде мемле¬кеттік мереке деп жарияланды. Жиырма бесінші қазанды біз Республика күні ретінде атап өтеміз.
Қазақстанның мемлекеттік егемендігі туралы декларация еліміз Конституциясының не¬гізіне айналған республиканың тұңғыш заң актісі болып табы¬ла¬ды. Бұл құжатта Қазақстан “халықаралық қатынастардың дербес субъектісі болуға, сырт¬қы саясатты өз мүдделеріне сай белгілеуге, халықаралық ұйым¬дардың қызметіне қаты¬суға құқығы бар” еге¬мен мемлекет деп жария¬лан¬ды. Декларация алғаш рет та¬би¬ғи ресурстардың, экономи¬ка¬лық және ғылыми-техни¬ка¬лық әлеуетінің Қазақ¬стан мен¬шігінде болуының ерекше құ¬қығын баянды етті, егер еге¬мен¬дік қағидаттарына қайшы келетін болса, Қа¬зақстан аума¬ғында КСРО заңдарын тоқтату құқығын белгіледі.
Декларацияға қол қою тұтас бір дәуірді аяқтаған оқиға бол¬са, ал 1990 жылғы 25 қазанда Қазақ КСР-ның мемлекеттік егемендігін жариялау Қазақ¬стан үшін өз дамуының жолын дербес анықтау мүмкіндігін аш¬қан тұңғыш акті болды. Тоқ¬са¬ныншы жылдардың басы қайта құрудан егемен мемлекетті, өзі¬нің дербес саяси жүйесін құру белгілерімен атап өтілді. Сол тұста дербес заң актілерінің ал¬ғаш¬қы буыны –“Қазақ КСР-інде мемлекеттік билік құры¬лымы мен басқаруды жетілдіру және Қазақ КСР Конститу¬ция-сына өзгертулер мен толықты¬ру¬лар енгізу туралы”, “Өтпелі кезеңде Қазақ КСР Конститу¬ци¬ясының жекелеген норма¬ла¬ры¬ның күшін тоқтату туралы” заңдар өмірге келді. Қазақ¬станда жаңа жоғары лауазымды тұлға институты – Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің төрағасы енгізілді, ол халықаралық қаты¬настарда Қазақстанның атынан өкілдік ету құқығына ие болды. Сол уақыттағы елеулі оқиға¬лардың бірі – республикада елдің жоғары өкілетті органы – Қазақ КСР Жоғарғы Кеңе¬сі¬не алғашқы баламалы сайлау¬лардың өткізілуі болатын. Осы кезде Қазақстанда алғаш рет Президент лауазымы белгілен¬ді, ол Республика басшысы бо¬лып табылды және өкім етуші-атқарушы жоғары билікке ие болды. Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне бүкіл рсепублика хал¬қы атынан сөз сөйлеу құқығы ғана емес, сонымен бірге заң шығару саласына, ішкі және сыртқы саясатқа, Үкімет қыз¬метін бақылауға ықпал ету құқығы берілді.
Декларацияда белгіленген заңдық нормалар шеңберінде Қазақстан егемен мемлекет ре¬тінде республика мәртебесін іске асыратын жаңа Консти¬ту¬ция мен басқа да заңдық-құ¬қық¬тық актілерді әзірлеу мүм¬кіндігін алды.
Ал 1991 жылғы 16 желтоқ¬санда “Қазақстан Республика¬сы¬ның мемлекеттік тәуелсіздігі туралы” Конституциялық заң¬ның қабылдануы сол тұстағы ең маңызды оқиға еді. Эко¬но¬микалық саладағы оқиғалардың маңыздылығы меншіктің сан алуан түрлерінің заң жүзінде бекітілуімен, салыстырмалы түр¬де алғанда дербес қаржы-кредит, салық және кеден сая-сатына негізделген эко¬номи¬калық жүйенің енгізілуі¬мен сипатталды.

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Қазақстан Республикасының даму кезеңдері

1990 жылғы жиырма бесінші қазанда сол кездегі Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің
депутаттары біздің дербестігіміздің негізін қалаған құжатқа – Егемен
мемлекет туралы декларацияға қол қойды. Бұл еліміздің тәуелсіздігі
тарихындағы жаңа белестерді ашқан тарихи күн болды, ол ресми түрде
мемлекеттік мереке деп жарияланды. Жиырма бесінші қазанды біз Республика
күні ретінде атап өтеміз.
Қазақстанның мемлекеттік егемендігі туралы декларация еліміз
Конституциясының негізіне айналған республиканың тұңғыш заң актісі болып
табылады. Бұл құжатта Қазақстан “халықаралық қатынастардың дербес
субъектісі болуға, сыртқы саясатты өз мүдделеріне сай белгілеуге,
халықаралық ұйымдардың қызметіне қатысуға құқығы бар” егемен мемлекет деп
жарияланды. Декларация алғаш рет табиғи ресурстардың, экономикалық және
ғылыми-техникалық әлеуетінің Қазақстан меншігінде болуының ерекше құқығын
баянды етті, егер егемендік қағидаттарына қайшы келетін болса, Қазақстан
аумағында КСРО заңдарын тоқтату құқығын белгіледі.
Декларацияға қол қою тұтас бір дәуірді аяқтаған оқиға болса, ал 1990
жылғы 25 қазанда Қазақ КСР-ның мемлекеттік егемендігін жариялау Қазақстан
үшін өз дамуының жолын дербес анықтау мүмкіндігін ашқан тұңғыш акті болды.
Тоқсаныншы жылдардың басы қайта құрудан егемен мемлекетті, өзінің дербес
саяси жүйесін құру белгілерімен атап өтілді. Сол тұста дербес заң
актілерінің алғашқы буыны –“Қазақ КСР-інде мемлекеттік билік құрылымы мен
басқаруды жетілдіру және Қазақ КСР Конституциясына өзгертулер мен
толықтырулар енгізу туралы”, “Өтпелі кезеңде Қазақ КСР Конституциясының
жекелеген нормаларының күшін тоқтату туралы” заңдар өмірге келді.
Қазақстанда жаңа жоғары лауазымды тұлға институты – Қазақ КСР Жоғарғы
Кеңесінің төрағасы енгізілді, ол халықаралық қатынастарда Қазақстанның
атынан өкілдік ету құқығына ие болды. Сол уақыттағы елеулі оқиғалардың бірі
– республикада елдің жоғары өкілетті органы – Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне
алғашқы баламалы сайлаулардың өткізілуі болатын. Осы кезде Қазақстанда
алғаш рет Президент лауазымы белгіленді, ол Республика басшысы болып
табылды және өкім етуші-атқарушы жоғары билікке ие болды. Қазақ КСР Жоғарғы
Кеңесіне бүкіл рсепублика халқы атынан сөз сөйлеу құқығы ғана емес, сонымен
бірге заң шығару саласына, ішкі және сыртқы саясатқа, Үкімет қызметін
бақылауға ықпал ету құқығы берілді.
Декларацияда белгіленген заңдық нормалар шеңберінде Қазақстан егемен
мемлекет ретінде республика мәртебесін іске асыратын жаңа Конституция мен
басқа да заңдық-құқықтық актілерді әзірлеу мүмкіндігін алды.
Ал 1991 жылғы 16 желтоқсанда “Қазақстан Республикасының мемлекеттік
тәуелсіздігі туралы” Конституциялық заңның қабылдануы сол тұстағы ең
маңызды оқиға еді. Экономикалық саладағы оқиғалардың маңыздылығы меншіктің
сан алуан түрлерінің заң жүзінде бекітілуімен, салыстырмалы түрде алғанда
дербес қаржы-кредит, салық және кеден саясатына негізделген экономикалық
жүйенің енгізілуімен сипатталды.
Осы жылдары мемлекеттік басқару жүйесінің негізгі нобайлары айқын көріне
бастады. Мәселен, 1992 жыл ішінде “Қазақ КСР-ның жергілікті өзін-өз басқару
және халық депутаттарының жергілікті кеңестері туралы” Заңына өтпелі
кезеңде өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы” Заң, Президенттің
“Экономикалық реформа жағдайларында мемлекеттік басқару органдарын
ұйымдастыру мен олардың қызметін жетілдіру туралы” Жарлығы кезек-кезегімен
қабылданды. Нақ осы кезде алғаш рет Президенттен бастап жергілікті
әкімшілік басшыларына дейін бірыңғай атқарушы-өкімдік жүйесі баянды етілді.
Атқарушы биліктің жергілікті органдарының атауына, құрылымы мен
өкілеттіктеріне түбегейлі өзгерістер енгізу “Қазақстан Республикасындағы
жергілікті атқарушы және өкілетті органдар туралы” Заңмен белгіленді.
Тек ұлттық-мемлекеттік тәуелсіздік құрудың негіздеріне ғана емес, сонымен
бірге саяси құрылымдық реформаның басталуына да 1993 жылғы Конституция өз
үлесін қосты.
Ал 1995 жылы жаңа Негізгі Заңның қабылдануы Қазақстанның саяси жүйесінің
осы заманғы тірегін жасаудың бастауына жол ашты, бұл кезде билік
тармақтарын бөлудің қатаң қағидатын түбегейлі енгізуге бағыт ұсталды. Бұл
орайда, елді дамыту үшін бүкіл жауапкершілік сол тұста Мемлекет басшысының
мойнына жүктелгенін атап көрсету керек. Посткеңестік кеңістікте
президенттік институт жетекші саяси институт рөлін атқарды, мұның өзі, көп
ретте, сол кезеңдегі саяси ахуалдың тұрақсыздығынан және әлеуметтік-
экономикалық салада басталған реформаларды тезірек аяқтау қажеттілігінен
туындаған әрі өзін-өзі ақтаған шара болды. Нақ сол кезде елде жаңа
мемлекеттілік негізінің іргетасы қаланды, қоғамдық дамуды реттеуге және
бағыттауға қабілетті бірыңғай мемлекеттік билік қалыптасты. Басқарудың
президенттік түріне көшу баянды етілді, екі палаталы кәсіби Парламент
құрылды. Осының бәрі қоғамдық-саяси ахуалды тұрақтандыруға және аса маңызды
проблемаларды шешуге мүмкіндік берді.
1995 жылғы Конституция негізінде мемлекет өзінің әлеуметтік міндеттерін
ойдағыдай шеше алғанын айту да артық болмас. Бір жағынан, Қазақстан
қоғамында әлеуметтік-саяси тұрақтылықты қамтамасыз ету, екінші жағынан,
мемлекеттік-құқықтық реттеу әдістерімен бәсекеге қабілетті рыноктық ортаны
қалыптастыру, құқықтар мен бостандықтардың кең көлеміне кепілдік беру үшін
қажетті жағдай жасау керек болды. Әлеуметтік қайшылықтарды жеңудің,
қоғамдық келісімге қол жеткізудің, мемлекеттік билік тармақтарының өзара
сындарлы іс-қимылының тетіктері де конституциялық деңгейде қалыптасты.
Осы жылдарда Қазақстанның 2030 жылға дейінгі ұзақ мерзімді Даму
стратегиясы қабылданды. Үстіміздегі жылдың 12 қазанында Астана қаласында
өткен “Қазақстан-2030” Стратегиясының 10 жылдығына арналған халықаралық
конференцияда сөйлеген сөзінде Мемлекет басшысы осы құжатты әзірлеу мен
қабылдауды Қазақстанның осы заманғы тарихындағы аса маңызды оқиғалардың
бірі деп атады. Атап айтқанда, онда алғаш рет Қазақстан дамуының ұзақ
мерзімді мақсаттары айқын тұжырымдалған және оған қол жеткізудің нақты
жолдары анықталған. “Бүгінде, деді Президент, біз толық негізде “Қазақстан-
2030” Стратегиясы өзінің өміршеңдігі мен тиімділігін толық қуаттай алды деп
мәлімдей аламыз. Ол біздің дамуымыздың парадигмасын – аман қалу моделінен
озық даму моделіне дейін біржолата өзгертті. Қазақстан өз экономикалық
дамуының өтпелі кезеңін ойдағыдай аяқтап, алдағы жылдары жаңа сапалы өсуге
дайын және қабілетті. “Қазақстан-2030” Стратегиясының шешуші мақсаты
бұрынғысынша болып қала береді – біздің мемлекет 2030 жылға қарай әлемнің
барынша дамыған елдерінің қатарына кіруі тиіс. Осылайша біз халқымыздың ұлы
мақсатына қарай дәйектілікпен ілгерілейтін боламыз”.
Реформалаудың негізгі бағыттарын белгілеген келесі бір құжат – Президент
Н.Назарбаевтың 1998 жылы Қазақстан халқына Жолдауында ұсынған елдегі
демократияландыру мен саяси реформалардың кең ауқымды және жан-жақты
бағдарламасы болды. Бұдан кейінгі жылдар ел дамуының 10 жылдық стратегиялық
жоспарын қабылдаумен аталып өтті, соған сәйкес 2010 жылға дейінгі кезеңге
арналған саяси және мемлекеттік құрылыс саласындағы негізгі басымдық
төмендегідей түйінді міндеттерді шешуге бағытталды. Олар – биліктің үш
тармағының өзара іс-қимылдарының тиімді жүйесін құру, мемлекеттік басқаруды
орталықсыздандыру, сайлау үдерісі тетігін жетілдіру, саяси партиялар мен
азаматтық қоғамның институттарын дамытуға жәрдемдесу, ішкі саяси
тұрақтылықты нығайту, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын ұлғайту,
мемлекеттік құрылыстың міндеттерін заң жүзінде қамтамасыз ету және
жергілікті мемлекеттік басқару мен өзін-өзі басқаруды дамыту саласында
үкіметтік емес ұйымдардың мәртебесі және құқықтары туралы заңды әзірлеуді,
сондай-ақ мемлекеттік басқару мен бюжеттік қатынастарды өзара жетілдіру
деңгейлері арасындағы өкілеттіктерді шектеу тұжырымдамасын дайындауды атап
көрсету керек. Бұл жұмыстың қорытындылары бойынша мемлекеттік функциялардың
оңтайлы тізбесінің, сондай-ақ басқару деңгейлері бойынша оларды шектеу
жобасы әзірленді. Ол мемлекеттік әкімшілік етудің жаңа қағидаттарына және
бюджетаралық қатынастардың тиісті моделдеріне көшудің базалық жағдайларын
жасау үшін негізге айналды.
2005 жылы басталған саяси реформалардың дайындық кезеңі үстіміздегі
жылдың мамыр айында еліміздің Конституциясына түзетулерді қабылдаумен
аяқталды. Нақ осы кезеңде саяси реформалардың жалпыұлттық бағдарламасында
және “Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында” деп аталатын
Жолдауда айтылған Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің
қатарына кіру стратегиясында көрінісін тапқан саяси жаңғыртудың негізгі
бағыттары анықталып, айқын белгіленді.
Саяси жаңғырту бағыттарын жүзеге асыру жолындағы тағы бір маңызды қадам –
Демократияландыру жөніндегі мемлекеттік комиссияның қызметі болып табылады.
Ол Қазақстанның демократиялық дамуының негізгі бағыттарын анықтады. Атап
айтқанда, өкілетті билік органдарының – Парламент пен барлық деңгейлердегі
мәслихаттардың қызметін ұлғайту жөнінде шешім қабылданды, бұл елдің
мемлекеттік-саяси құрылысындағы биліктің осы тармағының үлес салмағын
арттырады. Сонымен Парламенттегі басым дауысқа ие партия негізінде Үкіметті
құру туралы қағидатты шешім қабылданды.
Сөз жоқ, Қазақстанның саяси жүйесін реформалау елде экономикалық өсудің
тұрлаулы қарқындарына қол жеткізіп, халықтың тұрмыс деңгейін арттыруға
ықпал еткен белсенді экономикалық саясаттың арқасында мүмкін болды.
Қазақстан бүгінде халықаралық қоғамдастықтың толық құқықты және жауапты
мүшесі болып табылады. Дербес даму кезеңі ішінде отандық экономиканы
дамытуға 50 миллиардтан астам доллар тартылды. ТМД елдері арасында халықтың
жан басына шаққанда тікелей шетелдік инвестицияларды игеру көлемі жағынан,
халықаралық сарапшылардың бағалаулары бойынша, Қазақстан көш басында
келеді, Орталық Азияның үлесіне тиесілі инвестициялардың 80 пайызы да
Қазақстанда болып отыр. Бұл ретте негізгі капиталдағы елдің ішкі
инвестициялары шамамен 70 миллиард долларды құрайды.
Қазіргі таңда Қазақстан ТМД мен Орталық Азия кеңістігіндегі ықпалдастық
үдерістерінің белсенді қатысушысы болып табылады. Үкіметаралық жұмыс
топтары қызметінде мәшине жасауда, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасының банк жүйесінің даму кезеңдері
Қазақстан Республикасының салық жүйесі мен даму кезеңдері
Қазақстан Республикасының Даму Банкі
Қазақстан Республикасының салық жүйесі: қалыптасуы және даму кезеңдері
Қазақстан Республикасының конституциясының даму тарихы
Қазақстан Республикасының тұрақты даму алғышарттары
Қазақстан Республикасының аймақтық даму мәселелері
Қазақстан нарық қатынастардың қалыптасуы мен даму кезендері
Ғылымның даму кезеңдері
Экономикалық теорияның даму кезеңдері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь