Агрессивтік мінез-құлықтың теориялық мәселелері

Агрессия мәселесі қазіргі біздің қоғам үшін ең маңызды мәселелердің бірі. Қоғамда болып жатқан террор, жазықсыз жәбірлеу, суицидтің өсуі, жұмыссыздық, тұрмыстағы жетіспеушіліктің түрлі салдары сияқты әлеуметтік қауіпті құбылыстардың белең алуына байланысты агрессия мәселелері зерттеудің негізгі объектісі болып отыр.
Агрессия мен агрессивтілікті түсінуге де-ген психологиялық бағыт көп жылдар бойы еліктеу тұжырымдамасымең сонымен қатар агрессияны фрустрацияның салдары деп қарастыратын теориялармен (Д.Доллард, С.Розенцвейгжәне т.б.) анықталып келді. 50-жылдың соңында агрессия мен агрессивтілік-ке байланысты мақалалар жарық керді (Дж. Скотт), (А.Бандура және Р.Вальтерс, А.Басс, А Берковиц, К.Лоренц және т.б.). Олар осы мәселеге байланысты көптеген эксперимент-тер мен теориялық жұмыстардың ағынын тудырды. Зерттеушілер агрессия құбылысы сандық және сипаттамаларға ие екендігін баса көрсетті.
Қазақстандық ғалым А.Т.Ақажанованың көп жылдық зерттеуінде кәмелеттік жасқа толмаған жас өспірімдердің қатыгездік және агрессивтік мінез-құлықтарының қалыптасуы мен олардың керініс беруіндегі түрткі бо-латын негізгі факторларды атап көрсетеді: эмпатияның жоқтығымең өзін-өзі сыйлау мен езін-езі бағалаудың төмендігінен, от-басында жағымды ахуалдың болмауынаң өмірде кездескен сәтсіздіктерден уақытша болса да құтыламын деген жаңсақ оймен ішкілікке түсуінең үйден қашудаң үлкендердің бақылауынан тысқалған немесе ата-ананың шектен тыс өбектеуінен және т.б. жайттардан қалыптасатынын айтады.
Ал П.В.Ганнушкин агрессияның көрінуі мы-надай параметрлермен анықталатындығын айтты:
• агрессияның пайда болуының жиілігі
және жеңілдігі;
• агрессия туындайтын ситуацияның адек-
ватты емес дәрежесі;
• агрессияға екпін жасау;
• агрессиялық әрекеттердің асқыну
дәрежесі;
Агрессия жеңіл ситуацияда вербалды формада, ал ауыр ситуацияда тәндік, ауто және гетеро агрессиялық түрінде көрінеді.
Агрессивті мінез-құлық қазіргі психоло-гия ғылымының маңызды мәселесі болып табылады.
«Агрессия» үғымының мазмүнына байла-нысты негізгі көзқарастарды талдау агресси-яны адамның қоғамдағы өмір сүру қүқықтары мен ережелеріне қайшы келетің шабуыл жа-сау объектісіне кесірін тигізетің оларға тәндік нұқсан келтіретін немесе оларда психикалық ыңғайсыздықтарды (уайымдар, күйзеліс күйі, қорқыныш және т.б.) тудыратын түрткі - зиян тигізуші мінез ретінде түсінуге себеп бол-ды.
Агрессивті әрекеттер төмендегідей көрініс береді:
1. маңызды мақсатқа жету құралы;
2. психикалық қуат алу жолы;
3. өзін-өзі іске асыру және өзін мойындату
қажеттілігін қанағаттандыру;
1. Бэрон Р., Дичардсон Д. Агрессия. СПб,
1997 г.
2. Лоренц К. Агрессия. М., 1994.
3. Акажанова А. Т. Психолого-педагогические
проблемы жестокости и агрессивности не-
совершеннолетних подростков. Межд.конф.
г.Шымкент, 2004.
4. Ескендирова А. У. Психологические особен-
ности прояв іение агрессии у подростков
в зависимости от различных факторов.
Автореф. Алматы, 2003.
5. КазымбетоваД.К. Социальные проблемы
девиантности в транзитном обществе. А.,
2000.
6. Джаманбалаева Ш.Е. Общество и подро-
сток: социологический аспект девиантного
поведения. А, 2002.
7. Успанова З.Ө., СерікбаевА.Ж. Адамдаәы
акцентуация мен психопатияны анықтау
жолдары. Қызылорда, 2000
        
        Агрессивтілік мәселелері
АГРЕССИВТІК МІНЕЗ-ҚҰЛЫҚТЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ
Айгерім ҚАРАМУРЗАЕВА
Алматы қаласы
Агрессия мәселесі қазіргі біздің ... үшін ең ... ... ... ... ... террор, жазықсыз жәбірлеу, суицидтің өсуі,
жұмыссыздық, тұрмыстағы ... ... ... ... ... құбылыстардың белең алуына ... ... ... ... ... ... отыр.
Агрессия мен агрессивтілікті түсінуге де-ген психологиялық бағыт ... бойы ... ... ... қатар агрессияны фрустрацияның
салдары деп қарастыратын теориялармен ... ... ... ... 50-жылдың соңында агрессия мен агрессивтілік-ке байланысты
мақалалар жарық керді (Дж. Скотт), (А.Бандура және ... ... ... ... және т.б.). Олар осы ... ... көптеген
эксперимент-тер мен теориялық жұмыстардың ағынын тудырды. ... ... ... және ... ие ... баса көрсетті.
Қазақстандық ғалым А.Т.Ақажанованың көп ... ... ... ... жас ... ... және ... мінез-
құлықтарының қалыптасуы мен олардың керініс беруіндегі ... ... ... атап ... ... ... ... сыйлау
мен езін-езі бағалаудың төмендігінен, от-басында ... ... ... ... сәтсіздіктерден уақытша болса да ... ... ... ... ... ... ... үлкендердің бақылауынан
тысқалған немесе ата-ананың шектен тыс өбектеуінен және т.б. ... ... ... ... А.Ұ.Ескендіро-ва (2003) «Түрлі факторларға
байланысты
Шаитщ /
маселіілЕР! /
жас ... ... ... ... ... атты зерттеуінде агрессивтіліктің пайда ... бірі - ... да, ... де, ... ... ... қарым-қатынас орнатылмауы-нан жас өспірімдерге еріксіз күш
қолданып, ... деп ... ... ... ... ... параметрлермен
анықталатындығын айтты:
* агрессияның пайда болуының жиілігі
және жеңілдігі;
* агрессия туындайтын ситуацияның адек-
ватты емес ... ... ... ... ... әрекеттердің асқыну
дәрежесі;
Агрессия жеңіл ситуацияда вербалды формада, ал ауыр ... ... және ... ... ... ... мінез-құлық қазіргі психоло-гия ғылымының маңызды мәселесі
болып табылады.
«Агрессия» үғымының мазмүнына байла-нысты ... ... ... адамның қоғамдағы өмір сүру қүқықтары мен ережелеріне қайшы
келетің шабуыл жа-сау объектісіне кесірін тигізетің оларға ... ... ... оларда психикалық ыңғайсыздықтарды (уайымдар, күйзеліс
күйі, қорқыныш және т.б.) тудыратын түрткі - зиян ... ... ... ... ... әрекеттер төмендегідей көрініс береді:
1. маңызды мақсатқа жету құралы;
2. психикалық қуат алу жолы;
3. өзін-өзі іске асыру және өзін мойындату
қажеттілігін қанағаттандыру;
№4(4). 2008
Агрессивтілік ... ... және қиын ... ... ... болып,
психикалық күйзеліс тудыратын мәселені шешудің жиі қолданылатын әдісі болып
табылады. Қиындықтарды жоюдың агрессиялы жолы ... ... ... ... ... символдық әрекеттер болуы мүмкін.
Қиындықтарды жою мен күйзелісті төмендетуге ... ... ... ... ... ... ... бола бермейді.
Көптеген авторлар өз зерттеулерін-де агрессия мен агрессивтілікке әр
түрлі анықтама береді: «өзінің жерін ... ... ... туа ... (Лоренц, Арни), басшылық етуге қасарушылық (Мо-риссон), жеке
түлғаның ... ... ... ... ... ... және т.б.
Агрессия (лат.аддгеззіо - шабуыл жа-сау) - ... ... ... емір сүру ... ... ... ... жасау объектілеріне
залал әкелетін, адамдарға тәни және психологиялық зия-нын тигізетін (теріс
көңіл-күй. үрей, шиеленіс, жабырқаңқылық сезімі және т.б.) ... ... ... көп жағдайда субъектінің фрустрацияға (нақты
немесе ойдан шығарылған кедергі) жауап ... ... ... ... жек көру және т.б. ... ахуал сипатына көшеді.
Ал агрессивті мінез-құлық - адам әрекетінің ерекше формасы, мұндай мінез-
қүлық субъектінің нүқсан келтіру мақсатымен өзінен ... ... ... ... өз ... білдіріп, қыр көрсетуі неме-се күш қолдануға
тырысуымен сипатталады. Агрессивті мінез-құлық қарқындылығы мен ... ... ... ... ... -тіл ... ... бір-
неше түрде байқалады:
тәндік агрессия - өзге адамға немесе
объектіге қара күш көрсету;
вербалды (сөздік) ... - ... ... сөз ... (ұрыс-керіс,
дау-дамай, айқай-шу, бажылдау) немесе
сөздік жауаптың мазмұны (байбалам ... ... ... ... ... ... - қандай да бір объ-
екті не субъектіге тікелей қарсы бағытталған
агрессия;
27
4) жанама агрессия - өзге адамға жа-
намалай, жақаурата тұспалдап ... өсек ... ... ... күлу және т.б.) ... және ... ... қимыл-әрекеттер (кенет
ашу кернеп кету, аяғымен жер тебіну, үстелді
жұдырықтау және т.б.);
5) инструменталды агрессия - ... бір ... ... ... ... көрініс
береді;
6) аутоагрессия - өзін-өзі кінәлау, езін-езі
қорлау, өз денесіне тәндік қиянат жасау, өзін
кбмсіту, тәнін зақымдау, кей уақытта ... ... ... ... қастық агрессия - біреуге әдейі
зиян келтіру немесе объектіні зақымдау
мақсатымен жасалады;
8) альтруистік агрессия - басқалардың
шабуылынан қорғау мақсатымен жасалады.
Агрессия салдарынан адамдарда қорқыныш,
үрей, ... ... және ... ... ... ... ... құрастырып,
оның тәндік, жанама, вербалды агрессияға қосымша ретінде мынадай түрлерін
көрсетеді:
1. тітіркенушілік - аз ғана тітіркену
өзінде кері ... ... ... ... ... - ... әрі ... адамға
бағытталған мінез-құлықтың оппозициялық
формасы, мұндай әрекетенжар қарсылықтан
белсенді күреске дейін баруы мүмкің
3. ... - ... ... ... және ... ... ... күмәнділік - адамдарға деген сенім-
сіздік және қауіптену, бұл езге адамдар зиян
келтіруге дайын деген кезқарасқа негіздел-
гең
5. кінәлі сезіну - ... ... ... ... кінәлі сезінетіндегін көрсете от-
ырып білдіреді;
Р.Бэрон мен Д.Ричардсонның көзқарастары бойынша агрессия:
1) нышандарға; 2) сыртқы стимулдармен белсендірілетін қажеттіліктерге;
3)танымдық және ... ... 4) ... ала-тын үйретумен
үйлесімдікте өзекті әлеуметтік және эмоциялық жағдайларға байланысты
туындайды.
Агрессияның ... ... ... қалаушы З.Фрейд болып
табылады.
\
ЖйПГйЩ
мвсетелсет
28
Ол агрессиялық мінез-құлық өз табиғаты бо-йынша инстинктік және шарасыз
болады деп ... Адам ... ... екі ... ... ... ... және өлімге еліктіру (танатос). Бірінші түрінің күш-
қуаты өмірді ... ... ... және ... ... Ал ... түрінің күш-қуаты өмірді талқандауға және тоқтатуға
бағытталған. Ол адамның барлық іс-әрекеті осы инстинктердің күрделі ... ... ... ... және ... арасында үнемі қысым бо
лып ... ... ... сақтап қалу (эрос) мен оны ... ... ... ... болғандықтаң басқа механизмдер танатос күш-
қуатын «Мен» бағытында кері қарай жұмсау мақсатының қызметін атқарады, ... ... ... кері жүмсалмаса, бұл жеке тұлғаның бүзылуына алып
келеді. Осылайша ... ... ... ... ... ... ... бағытталғандығына жағдай жасайды.
К.Лоренц агрессияның бастауын ең ал-дымен адамдарда және кез келген тірі
жанда кездесетін өмір сүру үшін ... ... ... Ол ... өмір үшін күрес инстинктінен алып, агрессиялық күш-қуат адам
ағзасында тоқтаусыз ... ... ... ... қорланып, жиналып
отырады,- дейді. Осылайша, агрессиялық әрекеттерді ашық күшейтудің біріккен
қызметі болып табылады. Адам бойында жиналған ... адам ... деп ... әлсіретуге әр түрлі жолдармен жетуге болады. Сүйіспеншілік ... ... ашық ... ... еш сәйкес келмейді, сондықтан оның
көрінуін тежейді.
З.Фрейд пен К.Лоренцтің теорияларының ұқсастығы: агрессия туа біткен және
агрессиялық көріністерді ... жою ... емес ... ... ... ... ... З.Фрейд пен К.Лоренцтың теория-
ларына қарама-қарсы келеді. Д.Доллард агрессиялық мінез-құлықты эволюциялық
үрдісте қарастырмайды. Оның көзқарасы бойынша, агрессия - адам ... ... ... туындайтын еліктеу емес, фрустрациялық жауап ... ... ... ... кедергілерді
Агрессивтілік мәселелері
жеңу, эмоционалдық тепе-теңдік пен ләззатқа жету әрекеттері.
Бүл теорияның негізгі жағдайлары төмендегідей:
- фрустрация агрессияға ... да ... алып ... ... ... адамның көңілі
құлазып, ызалану нәтижесі болып табыла-
ды.
Фрустрация (лат.ітизігаііо - ... ... ... ... ... ... қалуы дегенді білдіреді. Жоспарланған ісімен мүдделі мақсаты
түрлі себептер мен ... ... ... ... ... ... ... кернейді, қайғырып күйзеледі. Қанағаттанбаушылық сезіммен жан дүниесі
қиналады, адамның сезімі мен ... ... ... ... ... ... өшпенділік, қаһар, ыза тудырады.
Фрустрация адамның көңіл-күйінің кейпін білдіретін жайттың ... - ... ... төрт негізгі ұғымдарға сүйенеді:
агрессия, фру-страция, тежелу және орнын басу.
Агрессия - ... ... ... біреу-ге зиян келтіру ниеті, ағзаға
зиянын тигізу мақсатқа сай реакциясы болып ... акт ... адам ... ыза ... ... реакцияны іске асыруға
кедергі пайда болған кезде туындайды. Ашу-ыза, күйзелістің көлемі ... ... ... ... күшіне, мақсатқа жетуде-гі
кедергілердің ... ... ... ... көлеміне
тәуелді бо-лып келеді. Мысалы, тиянақты ата-ана өзінің ... ... таза ... ұсынады. Әрине, бұл әке мен шешеніңфрус-трация күйіне
түсіп, агрессивті жауап беруден басқа ... алып ... ал ... ... ... мен ... алып келеді.
Тежелу - бұл әрекетті қандай да бір бо-луы мүмкін теріс нәтижелерден бұру
неме-се ... ... ... ... Жеке ... кез ... актін те-жеу болуы мүмкін жайттарды жазалау күшіне пропорционалды
болатындығы анықталған. Мысалы, баласының ... оқу ... ... үшін ... ... баласы оқудан келгенде ... ... ... ... баға алып ... ... 2008
Агрессивтілік мәселелері
гендігін анықтай алады. Мұндай балалар үйге өзін кінәлі сезініп, көңіл-күйі
түсіп келеді. сондықтан да жалғыз өзі оңаша қалуға ты-рысады.
Сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... ... деп қабылданатын адамға қарсы агрессия тудыратын және
агрессияның ... ... ... ынтаны күшейте түсетін қосымша
күйзеліс ашу-ыза болып табылады.
Ал орнын басу - ашу-ызасын тудырған адамға емес, ... да бір ... ... ... ... ... араласып, қатысуға деген
ұмтылыс Мыса-лы, әке-шешесінің әрекетіне, мінез-құлқына ... ... еш ... жоқ кіші інісін ұрып соғады.
Агрессивтіліктің фрустрациялық идеялар жүйесі психологиялық ... ... ... ... ... ... - ... емдеуінің
кейбір әдютерінің негізіндежататын тұжырымдама. Бұл тұжырымдамаға сәйкес,
психикалық ... ... ... кезде оған жан күйзелісімен жауап
қайтармаған адамдар-да санадан ығыстырылған қайғы-уайым-дар қалады ... толы ... жете ... кешендік уайымдар бейсанада тұрып
сана мен соматикадағы ауыртпалықтардың себебі болады. Невроз симптомдары,
психосоматикалық аурулар олардың символдары ... ... ... ... - естеліктерін жандандыру, барлық ығыстырылған уайым-дарды
саналы түрде түсіну, «қысылған» жан күйзелісінен ... ... ... ... ... ... - бұл ... деңгейінің төмендеуіне алып келетін, жиналып қалған
күш-қуат пен қозуды босататын процесс ... Бұл ... ... ... тәндік және эмоционалдық керінуі уақытша ... ... ... алып ... соның нәтижесінде бүл
психологиялық тепе-теңдік пен агрессияға деген дайын тұрушылықты ... ... екі ... ... ... және қауіпті.
«Қауіпсіз» кезеңінде өзін-өзі қорғану сипатында ұстайды да агрессиясы мен
қауіптенуі өз-өзінен жоғалып кетеді. «Қауіпті» кезеңінде өз-өзіне қауіп ... ... ... агрессиялық мінез-құлықтың екі формасын көрсетті:
деструктивті және деструктивті емес.
«Деструктивті ... - ... ... қорғау, мақсатына жетуде мінез-
құлқын же-тістікке жететіндей етіп ... - ... ... ... ... мінез-
құлық.
А.Адлер аігрессия баланың өзінің төмен бағалауынан туады деп дәлелдеген.
Яғни, баланың ... ... ... ... ... ... арқа
сүйеуінең үлкендердің көп қорғаштауынан бала өзін толыққанды ... ... ... толмаған балада өзіне сенімсіздік пен өзімен-өзі
болу, ... ... ... ... ... ... ... қарым-
қатынасына күйзелгеннен ауруға ұшырайды. Агрессияда қорқыныштар жатыр деп
психоаналитиктер айтқан.
К.Бютнер кішкентай балалардың агрессиясының екі ... ... ... бұл ... жарақаттану, өкпелеу, шабуыл жасау. Екіншіден,
өкпелеу немесе жанын жаралау не болмаса өз-өзіне шабуыл жасау.
Әдетте агрессия салдарынан тірі ... ... ... ... ... ... қалжыңдар, өсек, тіптен кісі өлтіру, өзін-өзі
өлтіруге ... және т.б. ... ... ... ойдан шығарылған түрлі
қиянатты әрекеттер. Агрессиялық ... ... да бір ... ... (инструменталдық агрессия), психикалық кер-неуді босату амалы, сана
астында тұншыққан қажеттілікті ... ... ... ... ... өзін-өзі бекіту түрі ретінде керініс табады.
Қазақстгндық психологтар А.Ұ.Ескен-дірова ... ... ... ... ара ... - ... тәжірибенің және орын-
сыз жерде күш қолданбау тәртібінің ерек-шеліктерін ескеретін тәрбие бойынша
жас ... ... ... көрсету қажет,- дейді.
Ресей психологтары (С.Н.Еникополов) агрессияны адамдардың қоғамдағы
тірші-лік ету нормалары мен ережелеріне қайшы келетің ... ... ... ... дене ... ... және
30
олардың психологиялық жайсыздығын (күйзелістер, психикалыққысым. қорқыныш,
және т.б.жағдайлар) тудыратын, мақсатқа бағытталған, күйретуші ... ... ... әрекеттер мына-лардан көрінеді:
* маңызды мақсатына жету құралы ре-
тінде;
* психологиялық бәсеңсу, ... ... ... ... және ... бүру ... ретінде;
* өзін-өзі жүзеге асыру жәие өзін-өзі
анықтау қажеттілігін қанағаттандыратын
өзіндік мақсат рөтінде;
Соңғы ... ... ... ... тікелей
байланы-сты.
Отандық ғалым Ш.Е.Жаманбалаеваның «Девианттық мінез-құлықтың әлеуметтік
мәселелері» тақырыбындағы көп жылдық ғылыми ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан
қарастырған. Ғалымныңойынша.девианттықмінез-қулықты
* мінез-қүлық актісі деп әділдікпен айтады,
ол адамдардың іс-әрекеттері ... ... ... ... ... ... мен ... не-
гіздегі салдарлы қоғамдық санкцияларды
бұзатын іс-әрекеттерді қарастырамыз. Бе-
рілген анықтама біріншідең осы девианттық
және агрессивтік мінез-құлықтың барлық
керіністерін қамтиды (іс-әрекет, емір салт-
тары); ... ... тек ... жағын
ғана емес, сонымен қатар айтылмаған
әлеуметтікнормалардағыбейресмиауытқыған
мінез-құлық ... да ... ... әр ... ... ... ездері девиацияға алып келеді
* ол топтық ауытқудаң қоғамдық жақтырмауға
және сонымен қатар толығымен қоғамнан
бөліп ... алып ... ... Н.С.Ахтаева, А.І.Әбдіғаппарова, З.Н.Бекбаевалар ... ... ... еңбекте-рінде адам қылмысқа
қатысуды өзі таңдайды. ... ... ... әлеуметтік
және түлғалық факторлардың өзара әрекеттесуімен түсіндіреді: қылмыстық
мінез-құлық әр ... және ... ... қалыптастырады,- дейді.
Жантзну г
МЭСБЛЕЛЕ**! /
Агрессивтілік мәселелері
Отандық зерттеуші А.Т.Ақажанованың көп жылдық еңбегіндө ... яғни ... ... ... жағдайын, ішкі жан дүниесін
түсінбеу агрессивтілікке алып келеді. Кең мағынада ... ... ... ... яғни өзін ... орнына қою
арқылы қандай да бір белгілеріне сәйкестендіруі. Жас өспірімнің қатыгездігі
мен агрессивтілігі өзін-езі сыйлаудың төмендігінен және отбасын-да әке ... ... бала ... екеуінің бір ойды қүптамауы (мы-
салы. әкесі баласына теледидар көруге рүқсат берсе, ал ... ... ... ... ... сәтсіздіктерден (әкесіз өсу, ішкілікке
салыну, оқуға қабілетсіздігі, ... ... ... болуы және
т.б.) де қалыптасады.
Агрессивтілікті тұлғаның дамуы үрдісінде әртүрлі тітіркендіргіштерге
агрессивті жауап беруден тұратын әлеуметтік ... ... ... ... ... ... анықтауға болады.
Агрессивтіліктің керсеткішіне нақты болған ... ... ... ... ... саны жатады.
Жоғары агрессивтілігі бар адамдар әртүрлі жағдайларда өздерінің ... ... ... және әр ... әлеуметтік объөктілерге қарсы
қолданады. Агрессия күрделі (фрустрация) жағдайлардағы мәселелерді ... ... ... емес ... ... ... жеңуге қолданылатын мәселелерді шешудің көп тараған түрі болып
табылады.
А.Г.Амбрумова, Е.Г.Трайнинаның зерт-теулерінде агрессивтік реакциялардың
ин-тенсивтілігі мен ... ... ... ... ... мәдени
нормалар мен стандарттарға, жүйке жүйесінің ... ... күші мен ... агрессияны тудыра алатын әр ... ... мен ... және т.б. тәуелді. Ком-
плекстік түлғалық қалыптасудың ... ... ... асуына
жағдай жасап, бағыттауына агрессия тікелей байланысты. Кейінгі ... тип ... ... ... ерте ... ... басқаруға
келмейтіні және әлеуметтенуінің қиындығы жалпыға ортақ құндылықтар жуйесі
№4(4), 2008
Агрессивтілік мәселелері
құрылымының бүзылуымен қатар ... ... ... типі" мінез-құлықтың
дербес акцентуациясы жөнінде еліміз және шетел әдебиеттерінде көрініс беріп
жүр.
Г.Аммон ... ... ... ... бөлген тұжырымдамасы
непзп болып табылады:
Конструктивтік агрессия - тиісті мі-нез-құлық дағдылары мен эмоционалдық
реакциялар ... ... ... ... ... ... реттеу мен жөндей алу мүмюндіктері болғанда. ... ... ... ... ... қозулардың ашык көріністері;
Дифференцияланәан агрессия - тиісті мінез-қулық ... ... ... ... шектен тыс басу тенденциясынан ... ... ... ... ... ... ... - нақты шындық ... ... ... ... ... ... ... немесе
қылмыстық мінез-құлық элементте-рі болып жіктелетін, моральдық-адамгершілік
нормалардың бүзылуымен байланысты тіке-лэй агрессивтік көріністер;
И.Б.Бойко агрессия формаларының ... бүл ... орта мен ... қалыптасқан таптаурынга сәйкес мінез-құлық стилі - бейімделуші
агрес-сияны, және ... да бір ... ... ... ... ... патологиялық агрессияны қосуды үсынады.
Агрессияның шыққан тегін түсіндіретін отандық және шетелдік еңбектерді
талдағанда, негізгі тенденциялар мен ... ... ... баәыт агрессивтік мінез-құлықтың ... ... ... және оның ... ... ... ... тетік-терді анықтаумен байланысты. Бүл бағытқа психикалық ақауы
неғүрлым өсе түсетін, гұлғаның күйреуіне алып ... ... ... байланысты психикалық бұзылулар мен ... ... ... ... ... А.Е ... ... агрессивтік көршістер
31
индивидтің белсенді күйретуші актілер мен әрекеттерге үнемі ... ... Бұл ... олар ... сәл ғана ... ... күйінде беріледі және қауіпті тілектердің шығатын жолы
ретіндегі ерекше ... ... ... (З.Фрейд). Агрессивтік мінез-
қүлықтың жоғарылауы түлға ішіндегі қақтығыспен (В.Н.Мясищев), ... ... ... де ... (К.Бютнер).
Үшінші баәытты жақтаушылар агрес-сивтік импульстарды бақылау және олардың
тікелей көрінбеуі әлеуметтік ... ... ... деп санайды
(А.Бан-ДУРа).
Төртінші базыт ... ... ... ... деп
қарастырады. Эмо-ционалды-жағымсыз жағдайлардың ... ... және ... ... ... ... жәнеагрессивтікмінез-қүлықреакцияларының шегі төмендейді
(Дж.Доллард; ... ... жеке ... ... ... ... болады.
Әрбіржеке тұлғаның белгілі бір деңгейде агрессивті-лігі болады. ... ... ... және т.б. ... алып ... ... Р., ... Д. Агрессия. СПб,
1997 г.
2. Лоренц К. Агрессия. М., 1994.
3. Акажанова А. Т. ... ... и ... ... ... ... ... Ескендирова А. У. Психологические особен-
ности прояв іение агрессии у подростков
в зависимости от различных факторов.
Автореф. Алматы, 2003.
5. КазымбетоваД.К. Социальные проблемы
девиантности в ... ... ... ... Ш.Е. Общество и подро-
сток: социологический аспект девиантного
поведения. А, ... ... З.Ө., ... ... мен ... ... Қызылорда, 2000.
Жаләасы бар...
\ Шотвпу
80 ■ Часть 1. Темперамент и свойства высшей нервной ... ... ... о ... ... ... из трех основных свойств нервной
системы спортсмена осуществляется на ... ... ... по ... ... Максимальная оценка по каждому свойству — 75
баллов, минимальная — 15 баллов.
При сумме баллов 45 и выше по ... ... ... ... ... ... ... свойства, т. е. ... ... ... и ... нервных процессов.
При сумме баллов 34-44 — средняя выраженность свойства.
При ... ... ... 35 ... как ... выраженность
свойства, т. е. спортсмен отличается слабостью, неуравновешенностью (с
преобладанием возбуждения), ... ... ... ... ... ... Характер и его особенности
Под характером понимается совокупность устойчивых ... ... ... и ... в деятельности и
общении, обусловливая типичные для человека способы поведения.
Индивида называют «человек с ... если у него ... ... как самостоятельность, последовательность, независимость от
обстоятельств, воля и ... ... и ... ... ... человека, который плывет по течению,
зависит от ... не ... ... ... ... во ... ... образом жизни человека.
По мере того как ... ... ... ... ... ... характер. Это происходит на разных ... ... ... (семья, школа, спортивная команда, трудовой коллектив и т.
п.). Многое здесь зависит от того, ... ... ... для ... ... ... ... в манере поведения, в
привычках, поступках и действиях. Такие ... ... ... и, с ... ... индивида, всегда оправданны. В группах высокого
уровня развития (коллективах) создаются наиболее благоприятные ... ... ... черт ... ... этих черт идет ... если такая группа для человека является референтной.
В социальной группе ... ... ... во ... с другими
людьми. Его поступки и ... ... ...... 2. Характер. Психологическая диагностика
влияют на окружающих, вызывают ... ... Не зная ... ... ... ... человек может неправильно истолковывать поведение
людей и их действия. В итоге возникают необоснованные обиды, несправедливые
суждения о поступках ... ... ... ... ... ... его с теми
психологическими свойствами личности, которые в ... ... ... ... ... ... ... следует отметить
тесную связь характера с темпераментом. Под темпераментом ... ... ... ... ... ... человека, особенности поведения и степень ... на ... ... Более подробно о темпераменте см. часть
1. Как характер, так и темперамент зависит от физиологических ... от ... ... ... ... Если ... ... в
основном прижизненным образованием, закреплен генетически, то характер
формируется на ... всей ... ... и темперамент человека определяют ... ... ... ... ситуации. Темперамент определяет лишь
динамические особенности ... ... ... ... ... ... реакций, темп работы и др.), в то время как ... ... ... ... в ... с их ... и нравственными нормами, социальными ценностями, потребностями и
интересами.
Свойства темперамента являются наследственными, поэтому чрезвычайно плохо
поддаются изменению. Исходя из ... ... ... должны быть
направлены не на изменение, а на выявление и осознание ... ... Это ... ... те характерологические свойства,
которые присущи тому или ... типу ... ... ... (ВНД) (см.
часть 1, раздел 3).
Наряду с темпераментом ... ... ... ... и с
другими свойствами личности, такими как ... ... ... ... — это ... ... являющиеся
условием успешного выполнения той или иной ... ... ... — это совокупность устойчивых, не зависимых от
текущих ситуаций мотивов, ... ... ... в
соответствии с его интересами, склонностями, убеждениями и идеалами.
Мотивация — это ... 1. ... и его ...... ... ... организма и определяющие ее направленность.
Воля — сознательная саморегуляция субъектом своей деятельности и поведения,
обеспечивающая ... ... при ... ... ... ... в процессе индивидуальной деятельности
и деятельности коллективной одновременно с ... ... ... ... индивида.
В характере человека могут быть выделены ... ... ... ... ... целостную структуру характера. Основанием ... ... ... ... ... человека к окружающему
миру, другим людям, самому себе. По данному признаку А. В. ... ... ... ... ... на следующие группы [7, с. 460-
461]:
Черты характера, проявляющиеся в отношении человека к дру
гим людям ... и ... ... по ... и ... и ... и др.): устойчивая и неустойчивая при
вязанность, принципиальность и беспринципность, общительность и
замкнутость, отзывчивость и т. п.
Черты характера, проявляющиеся в отношении человека к ... ... ... ... ... достоинства, самоотвер
женность; или же неуверенность в своих силах, себялюбие, эгоцен
тризм и др.
Черты характера, обнаруживающиеся в ... ... ... ... и исполнительность, серьезность, энтузиазм,
ответственность за порученное дело, озабоченность своими резуль
татами; или ... по ... ...... ... ... и др.
Черты характера, проявляющиеся в отношении человека к ве
щам: аккуратное и бережное отношение человека к своим вещам,
одежде, обуви, книгам, вообще к ... и т. ... черт ... ... не только в их качественном
многообразии, но и в ... ... ... количественная
выраженность той или иной черты характера достигает предельных величин,
оказывается на границе нормы, то мы ... так ... ... (см. ... ... ... что наиболее общие свойства характера располагаются по
осям: сила — ... ...... ...... ... — это та энергия, с которой человек добивается поставленных
перед собой целей. При ...... 2. ... ... диагностика
с трудностями вся энергия человека с сильным характером направляется на их
преодоление, в то время как при ... ... чаще ... это ... ... ... ... и нерешительности, малодушия или
трусости. Твердость характера предполагает упорство в достижении ... ... и т. п., в то ... как ... характера проявляется
в приспособлении к изменяющимся условиям жизнедеятельности, в нахождении
разумных компромиссов в ... ... ... ... как ... ... ... ведущих черт в достижении цели, что в ... ... ... ... индивида.
Противоречивость характера проявляется в частой ... ... ... черт ... по своему характеру человек переходит от побуждений к
действиям без сколько-нибудь ... ... ... О теории мотивации
достижения успехов, разработанной американскими учеными Д. Макклеландом и
Д. Аткинсоном, было рассказано в части 1 ... 6 ... ... подробно о характерных чертах личности при ... ... см. [8, с. ... ... бы ни был ... и удачным портрет человека, его характер
наиболее полно может быть описан на основании его привычных ... ... ... и ... действия и поступки являются
основой для описания характерологических особенностей индивида.
Следует уточнить, что мы ... под ... ... ... ... с ... формами реакций народа на
соответствующие житейские ситуации, с установившимися нормами поведения и
деятельности. Это ... и ... ... реагирования в общении,
сложившаяся на основании социальных ценностей как на сознательном, так и на
бессознательном уровнях. Исходя из ... В. А. ... и М. В. ... под
национальным характером понимают нечто приобретенное, полученное в процессе
контактов внутри определенного ... ... на ... ... ... [14, с. 4]. Следует отличать национальный характер от
национального стиля, под ... ... ... поведения, типичная для
жителей той или иной страны. Так, китаец, живущий в США, в ... ... ... ... китайскому национальному характеру, однако стиль
его будет скорее всего американским. Этому способствуют система цен-
1. Характер и его ...... и ... в которых работает человек, а также то, гражданином какой
страны он себя считает.
Вот что говорят В. А. и М. В. ... ... о ... ... ... шведского характера является трудолюбие. Шведы довольно
осторожны и обычно ... ... свое ... ... скучнее
других европейцев и ... их. ... ... неконтактными и
некоммуникабельными людьми. Возможно, сам климат Швеции оказывает влияние
на ... ... ... развитию различных психозов. Шведы
боятся показать свои эмоции другим, особенно душевные страдания.
Они не любят говорить о ... Но это не ... не ... это ... неконтактность. Для иностранца — наихудшая пытка
находиться в шведской гостиной среди людей, не ... ... быть ... ... ... знать, что следует что-то
сказать, но бояться это ... не так, как ... Если швед ... его ... ... но ... его ... почти
невозможно» [14, с. 293-294].
А вот выдержка из описания национального характера американца:
«Американцы не ... ... ... ... ... обращаются друг к другу просто, ... даже если ... ... ... в ... и общественном положении. ... ... ... ... ... Хотя их поведение вполне
естественно, со стороны оно может ... ... ... [Там же,
с. 158].
Существует множество классификаций характера, некоторые из них приводятся
в последующих главах. Эрнст ... ... ... ... ... характеров по признаку ... ... ... ... барьеры для одних слишком проницаемы, для других — ... Те, кто по ... ... ... ... ... чаще других страдают, например, от громких звуков, яркого света ... п., они ... ... и во взаимоотношениях. Лица со ... ... ... ... ... ... в ... с
окружающими. На бытовом уровне эти ... ... ...... У ... и у «толстокожих» есть свои
преимущества и недостатки. В общении ... ... на ... на туповатых и скучных, а те ... что ... ... ... ... Ниже представлен тест Хартмана для определе-

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Агресиялық мінез-құлық табиғатына психологиялық талдау78 бет
Агрессия мәселесіндегі жеткіншектің мінез-құлық ауытқушылығы, яғни девианттық мінез-құлықтың пайда болуы.7 бет
Жеткіншіктердің агрессивтілік мінез-құлық көрсетуі және оны коррекциялау24 бет
Дамытушы және қалыпқа келтіруші жұмыстардың модельдері5 бет
Девиантты мінез көрсетудің себебі, оларға көмек түрлері3 бет
Девиантты мінез-құлық және бұқаралық ақпарат құралдары4 бет
Жеткіншектердің агрессивті мінез - құлқының психологиялық ерекшеліктері48 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыскерлігі - әлеуметтік мәселе ретінде56 бет
Отбасы татулығы бағдарламасы136 бет
Сәбилік кезеңде балалардың үлкендермен қарым-қатынас рөлі25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь