Агрессивтік мінез-құлықтың теориялық мәселелері


Агрессия мәселесі қазіргі біздің қоғам үшін ең маңызды мәселелердің бірі. Қоғамда болып жатқан террор, жазықсыз жәбірлеу, суицидтің өсуі, жұмыссыздық, тұрмыстағы жетіспеушіліктің түрлі салдары сияқты әлеуметтік қауіпті құбылыстардың белең алуына байланысты агрессия мәселелері зерттеудің негізгі объектісі болып отыр.
Агрессия мен агрессивтілікті түсінуге де-ген психологиялық бағыт көп жылдар бойы еліктеу тұжырымдамасымең сонымен қатар агрессияны фрустрацияның салдары деп қарастыратын теориялармен (Д.Доллард, С.Розенцвейгжәне т.б.) анықталып келді. 50-жылдың соңында агрессия мен агрессивтілік-ке байланысты мақалалар жарық керді (Дж. Скотт), (А.Бандура және Р.Вальтерс, А.Басс, А Берковиц, К.Лоренц және т.б.). Олар осы мәселеге байланысты көптеген эксперимент-тер мен теориялық жұмыстардың ағынын тудырды. Зерттеушілер агрессия құбылысы сандық және сипаттамаларға ие екендігін баса көрсетті.
Қазақстандық ғалым А.Т.Ақажанованың көп жылдық зерттеуінде кәмелеттік жасқа толмаған жас өспірімдердің қатыгездік және агрессивтік мінез-құлықтарының қалыптасуы мен олардың керініс беруіндегі түрткі бо-латын негізгі факторларды атап көрсетеді: эмпатияның жоқтығымең өзін-өзі сыйлау мен езін-езі бағалаудың төмендігінен, от-басында жағымды ахуалдың болмауынаң өмірде кездескен сәтсіздіктерден уақытша болса да құтыламын деген жаңсақ оймен ішкілікке түсуінең үйден қашудаң үлкендердің бақылауынан тысқалған немесе ата-ананың шектен тыс өбектеуінен және т.б. жайттардан қалыптасатынын айтады.
Ал П.В.Ганнушкин агрессияның көрінуі мы-надай параметрлермен анықталатындығын айтты:
• агрессияның пайда болуының жиілігі
және жеңілдігі;
• агрессия туындайтын ситуацияның адек-
ватты емес дәрежесі;
• агрессияға екпін жасау;
• агрессиялық әрекеттердің асқыну
дәрежесі;
Агрессия жеңіл ситуацияда вербалды формада, ал ауыр ситуацияда тәндік, ауто және гетеро агрессиялық түрінде көрінеді.
Агрессивті мінез-құлық қазіргі психоло-гия ғылымының маңызды мәселесі болып табылады.
«Агрессия» үғымының мазмүнына байла-нысты негізгі көзқарастарды талдау агресси-яны адамның қоғамдағы өмір сүру қүқықтары мен ережелеріне қайшы келетің шабуыл жа-сау объектісіне кесірін тигізетің оларға тәндік нұқсан келтіретін немесе оларда психикалық ыңғайсыздықтарды (уайымдар, күйзеліс күйі, қорқыныш және т.б.) тудыратын түрткі - зиян тигізуші мінез ретінде түсінуге себеп бол-ды.
Агрессивті әрекеттер төмендегідей көрініс береді:
1. маңызды мақсатқа жету құралы;
2. психикалық қуат алу жолы;
3. өзін-өзі іске асыру және өзін мойындату
қажеттілігін қанағаттандыру;
1. Бэрон Р., Дичардсон Д. Агрессия. СПб,
1997 г.
2. Лоренц К. Агрессия. М., 1994.
3. Акажанова А. Т. Психолого-педагогические
проблемы жестокости и агрессивности не-
совершеннолетних подростков. Межд.конф.
г.Шымкент, 2004.
4. Ескендирова А. У. Психологические особен-
ности прояв іение агрессии у подростков
в зависимости от различных факторов.
Автореф. Алматы, 2003.
5. КазымбетоваД.К. Социальные проблемы
девиантности в транзитном обществе. А.,
2000.
6. Джаманбалаева Ш.Е. Общество и подро-
сток: социологический аспект девиантного
поведения. А, 2002.
7. Успанова З.Ө., СерікбаевА.Ж. Адамдаәы
акцентуация мен психопатияны анықтау
жолдары. Қызылорда, 2000

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Агрессивтілік мәселелері
АГРЕССИВТІК МІНЕЗ-ҚҰЛЫҚТЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕРІ

Айгерім ҚАРАМУРЗАЕВА
Алматы қаласы

Агрессия мәселесі қазіргі біздің қоғам үшін ең маңызды мәселелердің бірі.
Қоғамда болып жатқан террор, жазықсыз жәбірлеу, суицидтің өсуі,
жұмыссыздық, тұрмыстағы жетіспеушіліктің түрлі салдары сияқты әлеуметтік
қауіпті құбылыстардың белең алуына байланысты агрессия мәселелері
зерттеудің негізгі объектісі болып отыр.
Агрессия мен агрессивтілікті түсінуге де-ген психологиялық бағыт көп
жылдар бойы еліктеу тұжырымдамасымең сонымен қатар агрессияны фрустрацияның
салдары деп қарастыратын теориялармен (Д.Доллард, С.Розенцвейгжәне т.б.)
анықталып келді. 50-жылдың соңында агрессия мен агрессивтілік-ке байланысты
мақалалар жарық керді (Дж. Скотт), (А.Бандура және Р.Вальтерс, А.Басс, А
Берковиц, К.Лоренц және т.б.). Олар осы мәселеге байланысты көптеген
эксперимент-тер мен теориялық жұмыстардың ағынын тудырды. Зерттеушілер
агрессия құбылысы сандық және сипаттамаларға ие екендігін баса көрсетті.
Қазақстандық ғалым А.Т.Ақажанованың көп жылдық зерттеуінде кәмелеттік
жасқа толмаған жас өспірімдердің қатыгездік және агрессивтік мінез-
құлықтарының қалыптасуы мен олардың керініс беруіндегі түрткі бо-латын
негізгі факторларды атап көрсетеді: эмпатияның жоқтығымең өзін-өзі сыйлау
мен езін-езі бағалаудың төмендігінен, от-басында жағымды ахуалдың
болмауынаң өмірде кездескен сәтсіздіктерден уақытша болса да құтыламын
деген жаңсақ оймен ішкілікке түсуінең үйден қашудаң үлкендердің бақылауынан
тысқалған немесе ата-ананың шектен тыс өбектеуінен және т.б. жайттардан
қалыптасатынын айтады.
Ал психолог зерттеуші А.Ұ.Ескендіро-ва (2003) Түрлі факторларға
байланысты
Шаитщ
маселіілЕР!
жас өспірімдерде агрессивтіліктің пайда болуының психологиялық
ерекшеліктері атты зерттеуінде агрессивтіліктің пайда болуының
себептерінің бірі - отбасында да, мектепте де, араласатын ортасында да
ынтымақты қарым-қатынас орнатылмауы-нан жас өспірімдерге еріксіз күш
қолданып, жазалауынан деп туйіндейді.
Ал П.В.Ганнушкин агрессияның көрінуі мы-надай параметрлермен
анықталатындығын айтты:
* агрессияның пайда болуының жиілігі
және жеңілдігі;
* агрессия туындайтын ситуацияның адек-
ватты емес дәрежесі;
* агрессияға екпін жасау;
* агрессиялық әрекеттердің асқыну
дәрежесі;
Агрессия жеңіл ситуацияда вербалды формада, ал ауыр ситуацияда тәндік,
ауто және гетеро агрессиялық түрінде көрінеді.
Агрессивті мінез-құлық қазіргі психоло-гия ғылымының маңызды мәселесі
болып табылады.
Агрессия үғымының мазмүнына байла-нысты негізгі көзқарастарды талдау
агресси-яны адамның қоғамдағы өмір сүру қүқықтары мен ережелеріне қайшы
келетің шабуыл жа-сау объектісіне кесірін тигізетің оларға тәндік нұқсан
келтіретін немесе оларда психикалық ыңғайсыздықтарды (уайымдар, күйзеліс
күйі, қорқыныш және т.б.) тудыратын түрткі - зиян тигізуші мінез ретінде
түсінуге себеп бол-ды.
Агрессивті әрекеттер төмендегідей көрініс береді:
1. маңызды мақсатқа жету құралы;
2. психикалық қуат алу жолы;
3. өзін-өзі іске асыру және өзін мойындату
қажеттілігін қанағаттандыру;

№4(4). 2008

Агрессивтілік мәселелері

Агрессия күрделі және қиын жағдайларда (фрустрация) пайда болып,
психикалық күйзеліс тудыратын мәселені шешудің жиі қолданылатын әдісі болып
табылады. Қиындықтарды жоюдың агрессиялы жолы мақсатқа бағытталған
әрекеттік актілер, со-нымен қатар символдық әрекеттер болуы мүмкін.
Қиындықтарды жою мен күйзелісті төмендетуге бағытталған агрессиялы
әрекеттер басқа түскен жағдайға әрдайым сәйкес бола бермейді.
Көптеген авторлар өз зерттеулерін-де агрессия мен агрессивтілікке әр
түрлі анықтама береді: өзінің жерін қорғау үшін адамның туа біткен
реакциясы (Лоренц, Арни), басшылық етуге қасарушылық (Мо-риссон), жеке
түлғаның адамды қоршаған ақиқаттылыққа жауластық реакциясы (К.Хор-ни,
Э.Фромм) және т.б.
Агрессия (лат.аддгеззіо - шабуыл жа-сау) - қоғамдағы адамдардың қатар
бірлесе емір сүру ережелеріне қайшы келетің ша-буыл жасау объектілеріне
залал әкелетін, адамдарға тәни және психологиялық зия-нын тигізетін (теріс
көңіл-күй. үрей, шиеленіс, жабырқаңқылық сезімі және т.б.) деструктивті
мінез-құлық, әрекет. Агрессия көп жағдайда субъектінің фрустрацияға (нақты
немесе ойдан шығарылған кедергі) жауап әрекеті ретінде көрініп, ашу-ыза,
өшпенділік, жек көру және т.б. эмоциялық ахуал сипатына көшеді.
Ал агрессивті мінез-құлық - адам әрекетінің ерекше формасы, мұндай мінез-
қүлық субъектінің нүқсан келтіру мақсатымен өзінен басқа адамға немесе
адамдар тобына өз артықшылығын білдіріп, қыр көрсетуі неме-се күш қолдануға
тырысуымен сипатталады. Агрессивті мінез-құлық қарқындылығы мен пайда болу
дәрежесі бойынша жеккөрушілік, жақтырмаушылықтан -тіл тигізуге дейін бір-
неше түрде байқалады:
тәндік агрессия - өзге адамға немесе
объектіге қара күш көрсету;
вербалды (сөздік) агрессия - теріс,
негативті сезімдерін сөз түрінде (ұрыс-керіс,
дау-дамай, айқай-шу, бажылдау) немесе
сөздік жауаптың мазмұны (байбалам салу,
қоқан-лоққы, қарғыс, лағынеттеу, балағаттау)
арқылы білдіру.
тура агрессия - қандай да бір объ-
екті не субъектіге тікелей қарсы бағытталған
агрессия;

27
4) жанама агрессия - өзге адамға жа-
намалай, жақаурата тұспалдап айтылатын
(қасақана өсек тарату, ғайбаттау, мұқата,
табалап күлу және т.б.) әрекеттер және тура
бағытталмағаң ретсіз қимыл-әрекеттер (кенет
ашу кернеп кету, аяғымен жер тебіну, үстелді
жұдырықтау және т.б.);
5) инструменталды агрессия - қандай
да бір мақсатқа жетуге құрал ретінде көрініс
береді;
6) аутоагрессия - өзін-өзі кінәлау, езін-езі
қорлау, өз денесіне тәндік қиянат жасау, өзін
кбмсіту, тәнін зақымдау, кей уақытта өзін
өлтіруге дейін баруынан көрінеді;
7) қастық агрессия - біреуге әдейі
зиян келтіру немесе объектіні зақымдау
мақсатымен жасалады;
8) альтруистік агрессия - басқалардың
шабуылынан қорғау мақсатымен жасалады.
Агрессия салдарынан адамдарда қорқыныш,
үрей, қысылу туады.
А.Басс және А.Дарки агрессияны анықтау мақсатында сауалнама құрастырып,
оның тәндік, жанама, вербалды агрессияға қосымша ретінде мынадай түрлерін
көрсетеді:
1. тітіркенушілік - аз ғана тітіркену
өзінде кері сезімдерді көрсетуге даярлық
(ашуланшақтық, дөрекілік);
2. негативизм - беделді әрі басшы адамға
бағытталған мінез-құлықтың оппозициялық
формасы, мұндай әрекетенжар қарсылықтан
белсенді күреске дейін баруы мүмкің
3. өкпелеу - қоршаған адамдарға деген
қызғаныштан және жеккөрушіліктен пайда
болған сезім;
4. күмәнділік - адамдарға деген сенім-
сіздік және қауіптену, бұл езге адамдар зиян
келтіруге дайын деген кезқарасқа негіздел-
гең
5. кінәлі сезіну - субъектінің өзінің нашар
адам екенін, кінәлі сезінетіндегін көрсете от-
ырып білдіреді;
Р.Бэрон мен Д.Ричардсонның көзқарастары бойынша агрессия:
1) нышандарға; 2) сыртқы стимулдармен белсендірілетін қажеттіліктерге;
3)танымдық және эмоциялық процестерге; 4) алдын ала-тын үйретумен
үйлесімдікте өзекті әлеуметтік және эмоциялық жағдайларға байланысты
туындайды.
Агрессияның инстинктивтік теориясының негізін қалаушы З.Фрейд болып
табылады.
\
ЖйПГйЩ
мвсетелсет
28
Ол агрессиялық мінез-құлық өз табиғаты бо-йынша инстинктік және шарасыз
болады деп есептеген Адам бойында анағұрлым екі күшті инстинкт болады:
сексуалдық (либидо) және өлімге еліктіру (танатос). Бірінші түрінің күш-
қуаты өмірді қайта жандандыруға, сақтауға және өзін-өзі бекітуге
бағытталынғак Ал екінші түрінің күш-қуаты өмірді талқандауға және тоқтатуға
бағытталған. Ол адамның барлық іс-әрекеті осы инстинктердің күрделі өзара
байланысының нәтижесі болып табылады және олардың арасында үнемі қысым бо
лып түрады деген. Өмірді сақтап қалу (эрос) мен оны бүзудың (танатос)
арасында өткір қарама-қайшылық болғандықтаң басқа механизмдер танатос күш-
қуатын Мен бағытында кері қарай жұмсау мақсатының қызметін атқарады, ал
егер танатос күш-қуаты кері жүмсалмаса, бұл жеке тұлғаның бүзылуына алып
келеді. Осылайша танатос жанама түрде агрессияның сыртқа шығып, басқа
адамдарға бағытталғандығына жағдай жасайды.
К.Лоренц агрессияның бастауын ең ал-дымен адамдарда және кез келген тірі
жанда кездесетін өмір сүру үшін күресу инстинктінен алады. Ол агрессияның
бастауын өмір үшін күрес инстинктінен алып, агрессиялық күш-қуат адам
ағзасында тоқтаусыз жинақталып, уақыт өткен сайын қорланып, жиналып
отырады,- дейді. Осылайша, агрессиялық әрекеттерді ашық күшейтудің біріккен
қызметі болып табылады. Адам бойында жиналған агрессия адам күш-қуатының
көлемі деп есептейді.
Агрессияны әлсіретуге әр түрлі жолдармен жетуге болады. Сүйіспеншілік пен
достық қатынас ашық түрдегі агрессиямен еш сәйкес келмейді, сондықтан оның
көрінуін тежейді.
З.Фрейд пен К.Лоренцтің теорияларының ұқсастығы: агрессия туа біткен және
агрессиялық көріністерді Түгел жою мүмкін емес деген қорытындыға алып
келеді.
Д.Доллардтың фрустрациялық тео-риясы З.Фрейд пен К.Лоренцтың теория-
ларына қарама-қарсы келеді. Д.Доллард агрессиялық мінез-құлықты эволюциялық
үрдісте қарастырмайды. Оның көзқарасы бойынша, агрессия - адам ағзасында ав-
томатты түрде туындайтын еліктеу емес, фрустрациялық жауап қайтару:
қажеттіліктерін қанағаттандыруға деген жолдағы кедергілерді
Агрессивтілік мәселелері

жеңу, эмоционалдық тепе-теңдік пен ләззатқа жету әрекеттері.
Бүл теорияның негізгі жағдайлары төмендегідей:
- фрустрация агрессияға қандай да бір
форманы алып келеді;
- агрессия әрдайым адамның көңілі
құлазып, ызалану нәтижесі болып табыла-
ды.
Фрустрация (лат.ітизігаііо - алдау) -көңілдің бұзылуы, межелі істің
жүзеге аспай қалуы дегенді білдіреді. Жоспарланған ісімен мүдделі мақсаты
түрлі себептер мен кедер-гілерге ұшырап, адамның көңілі құлазып, бойын ашу-
ыза кернейді, қайғырып күйзеледі. Қанағаттанбаушылық сезіммен жан дүниесі
қиналады, адамның сезімі мен эмоциясы жағымсыз күйге үшырайды.
Фрустрациялық жағдайдағы көңіл-күй, өшпенділік, қаһар, ыза тудырады.
Фрустрация адамның көңіл-күйінің кейпін білдіретін жайттың бірі.
Фрустрация - агрессия сызбасы төрт негізгі ұғымдарға сүйенеді:
агрессия, фру-страция, тежелу және орнын басу.
Агрессия - езінің әрекетімен басқа біреу-ге зиян келтіру ниеті, ағзаға
зиянын тигізу мақсатқа сай реакциясы болып табылатын акт ретінде
түсіндіріледі.
Фрустрация адам күйзеліп, ыза кернеп шартты реакцияны іске асыруға
кедергі пайда болған кезде туындайды. Ашу-ыза, күйзелістің көлемі қалаған
әрекеттерді орындауға де-ген мотивацияның күшіне, мақсатқа жетуде-гі
кедергілердің маңыздылығына, мақсатқа бағытталған әрекеттердің көлеміне
тәуелді бо-лып келеді. Мысалы, тиянақты ата-ана өзінің баласына бөлмесің
заттарын таза ұстауды ұсынады. Әрине, бұл әке мен шешеніңфрус-трация күйіне
түсіп, агрессивті жауап беруден басқа зштеңе алып келмейді, ал баланың
басына сөгу, кінәлау мен жазалаулар алып келеді.
Тежелу - бұл әрекетті қандай да бір бо-луы мүмкін теріс нәтижелерден бұру
неме-се шектеу тенденциясы болып табылады. Жеке алғанда, кез келген
агрессия актін те-жеу болуы мүмкін жайттарды жазалау күшіне пропорционалды
болатындығы анықталған. Мысалы, баласының мектепте оқу үлгерімінің төмен
болғандығы үшін жазалайтын ата-ана-лар баласы оқудан келгенде оның
эмоциялық көңіл-күйіне қарап, қандай баға алып кел-

Жонтану г

№4(4), 2008

Агрессивтілік мәселелері

гендігін анықтай алады. Мұндай балалар үйге өзін кінәлі сезініп, көңіл-күйі
түсіп келеді. сондықтан да жалғыз өзі оңаша қалуға ты-рысады.
Сондай-ақ, агрессивтіліктің тікелей акті-лерін тежеу әрқашанда осы
тежеуге кінәлі деп қабылданатын адамға қарсы агрессия тудыратын және
агрессияның басқа формала-рына деген ынтаны күшейте түсетін қосымша
күйзеліс ашу-ыза болып табылады.
Ал орнын басу - ашу-ызасын тудырған адамға емес, қандай да бір басқа
адамға қарсы бағытталған агрессивпк әрекеттерге араласып, қатысуға деген
ұмтылыс Мыса-лы, әке-шешесінің әрекетіне, мінез-құлқына ашуланған үлкен
баласы еш кінәсі жоқ кіші інісін ұрып соғады.
Агрессивтіліктің фрустрациялық идеялар жүйесі психологиялық талдаудан
алынған катарсис эффектюі болып табылады. Ка-тарсис - психоанализ емдеуінің
кейбір әдютерінің негізіндежататын тұжырымдама. Бұл тұжырымдамаға сәйкес,
психикалық жарақатты бастан кешкен кезде оған жан күйзелісімен жауап
қайтармаған адамдар-да санадан ығыстырылған қайғы-уайым-дар қалады Осындай
сөзімдерге толы са-намен жете түсінбеген кешендік уайымдар бейсанада тұрып
сана мен соматикадағы ауыртпалықтардың себебі болады. Невроз симптомдары,
психосоматикалық аурулар олардың символдары болады. Мұндай жағдайларды
емдеу жолдары - естеліктерін жандандыру, барлық ығыстырылған уайым-дарды
саналы түрде түсіну, қысылған жан күйзелісінен босатып, жүзеге асыру
арқылы олардан қүтылу, тазару.
Катарсис - бұл қысым деңгейінің төмендеуіне алып келетін, жиналып қалған
күш-қуат пен қозуды босататын процесс бо-лыптабылады. Бұл идеяның мәні
дұшпандық тенденциясының тәндік және эмоционалдық керінуі уақытша немесе
ұзаққа созылатын жеңілдікке алып келеді, соның нәтижесінде бүл
психологиялық тепе-теңдік пен агрессияға деген дайын тұрушылықты босатады.
Э.Фромм агрессияның екі түрін көрсетті: қауіпсіз және қауіпті.
Қауіпсіз кезеңінде өзін-өзі қорғану сипатында ұстайды да агрессиясы мен
қауіптенуі өз-өзінен жоғалып кетеді. Қауіпті кезеңінде өз-өзіне қауіп пен
спонтандық мінез
29
туғызады.
Генри Паренс агрессиялық мінез-құлықтың екі формасын көрсетті:
деструктивті және деструктивті емес.
Деструктивті емес - табанды, өзін-өзі қорғау, мақсатына жетуде мінез-
құлқын же-тістікке жететіндей етіп бағыттау.
Деструктивті - ашушаң, айналасын-дағыларға зиянын тигізетін мінез-
құлық.
А.Адлер аігрессия баланың өзінің төмен бағалауынан туады деп дәлелдеген.
Яғни, баланың біреуге тәуелді болуы, дәрменсіз іолу, ата-анаға арқа
сүйеуінең үлкендердің көп қорғаштауынан бала өзін толыққанды сезінбейді.-
дейді. Кәмелөттік жасқа толмаған балада өзіне сенімсіздік пен өзімен-өзі
болу, өзінің бағынатын адамының жағдайы, жанұядағы күшті адаммен қарым-
қатынасына күйзелгеннен ауруға ұшырайды. Агрессияда қорқыныштар жатыр деп
психоаналитиктер айтқан.
К.Бютнер кішкентай балалардың агрессиясының екі түрлі себебін анықтағак
Біріншіден, бұл қорқыныш, жарақаттану, өкпелеу, шабуыл жасау. Екіншіден,
өкпелеу немесе жанын жаралау не болмаса өз-өзіне шабуыл жасау.
Әдетте агрессия салдарынан тірі объ-ектілерде қорқыныш, үрей, қысылу
туады. Агрессия жаман қалжыңдар, өсек, тіптен кісі өлтіру, өзін-өзі
өлтіруге дейін және т.б. ба-ратын қиялдағы қастық ойдан шығарылған түрлі
қиянатты әрекеттер. Агрессиялық әрекеттер қандай да бір мақсатқа жету
тәсілі (инструменталдық агрессия), психикалық кер-неуді босату амалы, сана
астында тұншыққан қажеттілікті қанағаттандыру жолы, өзін-өзі жүзеге асыру
және өзін-өзі бекіту түрі ретінде керініс табады.
Қазақстгндық психологтар А.Ұ.Ескен-дірова агрессивтіліктің пайда болуының
түрлі факторларының ара қатынастары - ынтамақтастық тәжірибенің және орын-
сыз жерде күш қолданбау тәртібінің ерек-шеліктерін ескеретін тәрбие бойынша
жас өспірімдерге психологиялық көмек көрсету қажет,- дейді.
Ресей психологтары (С.Н.Еникополов) агрессияны адамдардың қоғамдағы
тірші-лік ету нормалары мен ережелеріне қайшы келетің шабуыл объектісіне
зиян тигізетін, адамдарға дене зақымын келтіретін және

30
олардың психологиялық жайсыздығын (күйзелістер, психикалыққысым. қорқыныш,
және т.б.жағдайлар) тудыратын, мақсатқа бағытталған, күйретуші мінез-құлық
деп түсінеді.
Сонымен агрессивтік әрекеттер мына-лардан көрінеді:
* маңызды мақсатына жету құралы ре-
тінде;
* психологиялық бәсеңсу, шектеліп қалған
қажеттіліктің орнын толтыру және іс-әрөкетті
басқаға бүру қүралы ретінде;
* өзін-өзі жүзеге асыру жәие өзін-өзі
анықтау қажеттілігін қанағаттандыратын
өзіндік мақсат рөтінде;
Соңғы жағдайда агрессивтілік түлғаның "Мен-концепциясымен" тікелей
байланы-сты.
Отандық ғалым Ш.Е.Жаманбалаеваның Девианттық мінез-құлықтың әлеуметтік
мәселелері тақырыбындағы көп жылдық ғылыми жүмысында агрессивтілік пен
делинк-венттілік мінез-құлықтың арасындағы бай-ланысты әлеуметтік тұрғыдан
қарастырған. Ғалымныңойынша.девианттықмінез-қулы қты
* мінез-қүлық актісі деп әділдікпен айтады,
ол адамдардың іс-әрекеттері немесе өмір
салттары, арнайы қоғамдағы қабылданған
әлеуметтік нормалар мен заңгерлік не-
гіздегі салдарлы қоғамдық санкцияларды
бұзатын іс-әрекеттерді қарастырамыз. Бе-
рілген анықтама біріншідең осы девианттық
және агрессивтік мінез-құлықтың барлық
керіністерін қамтиды (іс-әрекет, емір салт-
тары); екіншіден, ауытқудың тек ресми жағын
ғана емес, сонымен қатар айтылмаған
әлеуметтікнормалардағыбейресмиауытқ ыған
мінез-құлық формаларын да қарастырады;
үшіншідең санкцияның әр түрлерін қамтиды,
олар көбінесе ездері девиацияға алып келеді
* ол топтық ауытқудаң қоғамдық жақтырмауға
және сонымен қатар толығымен қоғамнан
бөліп тастауға алып келетін санкциялар.
Ал Н.С.Ахтаева, А.І.Әбдіғаппарова, З.Н.Бекбаевалар делинквенттілік
пенагрес-сивтік мінез-қүлықты қарастырған еңбекте-рінде адам қылмысқа
қатысуды өзі таңдайды. Антиәлеуметтік әрекеттерді генетикалық, әлеуметтік
және түлғалық факторлардың өзара әрекеттесуімен түсіндіреді: қылмыстық
мінез-құлық әр түрлі және күшті әсерлерді қалыптастырады,- дейді.

Жантзну г
МЭСБЛЕЛЕ**!
Агрессивтілік мәселелері

Отандық зерттеуші А.Т.Ақажанованың көп жылдық еңбегіндө эмпатияның
жоқтығы, яғни басқа адамның көңіл-күйін, жағдайын, ішкі жан дүниесін
түсінбеу агрессивтілікке алып келеді. Кең мағынада эмпатия түсініп
сәйкестендіру ретінде қарастырылады, яғни өзін басқалардың орнына қою
арқылы қандай да бір белгілеріне сәйкестендіруі. Жас өспірімнің қатыгездігі
мен агрессивтілігі өзін-езі сыйлаудың төмендігінен және отбасын-да әке мен
шешенің алауыздығынан, бала тәрбиесінде екеуінің бір ойды қүптамауы (мы-
салы. әкесі баласына теледидар көруге рүқсат берсе, ал керісінше шешесі
рүқсат етпейді), өмірде кездөскен сәтсіздіктерден (әкесіз өсу, ішкілікке
салыну, ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Мінез - құлықтың қалыптасуының психологиялық мәселелері
Қазақтың ұлттық мінез – құлықтың қалыптасу мәселелері
Ауытқушы мінез-құлықтың шығу себептері мен факторлары
Ауытқушы мінез – құлықтың шығу себептері мен факторлары
Девиациялық мінез – құлықтың формалары және аномия
Жыныстық мінез-құлықтың отбасында алатын орны
Суицидтік мінез-құлықтың өзіндік психологиялық ерекшеліктерін анықтау
Девиантты мінез-құлықтың қалыптасуына бұқаралық ақпарат құралдарының әсерін теориялық тұрғыда негіздеп, оның түзету жолдарын ұсыну
Қиын балалардың мінез-құлқын түзетудің психологиялық мәселелері
Қылмыскердің тұлғасының ұғымы және қылмыстық мінез – құлықтың ерекшеліктері
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь