Әкімшілік және нарықтық экономика: салыстырмалы талдау

КIРIСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
I ӘКІМШІЛІК ЖӘНЕ НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКА: САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ .4
1.1 Әкімшілік және нарықтық экономика, олардың өзара айырмашылығы мен құрылымы 4
1.2 Нарықтың мәнi, түрлерi және қызметi 7
1.3 Нарық құрылымындағы жетілген және жетілмеген бәсеке ... ... ... ... .13
II ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАҒА ӨТУІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ӨТПЕЛІ КЕЗЕҢ ЭКОНОМИКАСЫ ЖӘНЕ БҮГІНГІ ТАҢДАҒЫ ДАМУЫ ... ... ... ...17
2.1 Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастардың қалыптасуы мен дамуы ... ... ... .17
2.2 Елiмiздегi рыноктық қатынастардың артықшылығы мен
кемшiлiктерi ... ... ..19
2.2 Қазақстан Республикасының рыноктық экономика негізінде даму
болашағы ... ... ... ... ... ... 21
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ..25
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТIЗIМI ... ... 27
Елiмiздiң бүгiнгi таңдағы дамуы мен оның болашағының көрiнiсi осыдан 15 жыл бұрын егемендiгiн алып, экономикалық құрылымын жоспарлы әкімшілік экономикадан рыноктық қатынастарға өткiзiп және осы аралықтағы нарықтық қатынастардың қалыптасуы және оның дамуын одан әрi жандандыруға байланысты екенi белгiлi.
Ал Қазақстан нарықтық экономикаға өткенше экономикалық құрылымы әкімшілік экономикадағы мемлекет болып келді. Яғни, әкімшілік экономикадағы елді нарықтық қатынастары дамыған экономиклы елге айналдыру үшін бұл экономикалық құрылымдарды толық зерттеудің қажеттігі туындайды.
Рыноктық экономикада негiзiнен ресурстардың шектелген жағдайында қажеттiлiктердi қамтамасыз етудi көздеген, адамдар мен топтардың материалдық игiлiктер мен қызметтердi сұраныс пен ұсыннысқа, баға мен бәсекеге байланысты шктеулi ресурстарды тиiмдi өндiру, бөлу, айырбастау және тұтынушылардың талғамын тәуелсiз, еркiн жағдайда максималды деңгейге жеткiудi көздейтiн болса, ал әкімшілік экономика нарықтық заңдылықтарға қарсы, яғни қоғамда меншік категориясын болдырмауға, өндірушілердің өз еркімен еркін баға белгілемеуіне, сұраныс пен ұсыныстың тепе-теңдігін ескермей қызмет етуді жүргізеді. Онда барлық экономика құрылымдарын реттеуші мемлекет болып табылады. Яғни, әкімшілік экономикада бәсекелі орта қалыптаспағандықтан, жалпы қоғмдық даму болмай, экономика қарыштап дамуға ынталы болмайды. Экономикалық ресурстар көбінесе теңдестікпен бөлінбейді.
Қандай рынок болса да, оның нақты түрiне байланыссыз, рынок экономикасы қызмет етуi, оның негiзгi үш элементтерiне: баға, сұраныс пен ұсыныс және бәсекеге байланысты. Осы элементтердiң жиынтығы рынок жүйесiн құрайды. Жоғарыдағы барлық экономикалық жүйелер басты үш сұрақты қажет етедi. Оларға: Не өндiру керек? Қалай өндiру керек? Кiм үшiн өндiру керек? Рыноктық экономикада бұл сұрақтар рыноктық механизмнiң көмегiмен тиiмдi әрi тұтынушыларды басты орынға қойып, олардың сұранысын қанағаттандыру мақсатында шешiледi.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын “Әкімшілік және нарықтық экономика: салыстырмалы талдау” деп алдым. Бұл тақырыптың өзектiлiгi әкімшілік және нарықтық экономиканы талдай отырып, ондағы шаруашылық қызмет етуші кәсіпорындар мен тұлғалардың іс-әрекет ерекшеліктерін ескеру, нарықтық экономика қызмет етуінің тиімділігінің және нарықтық экономика заңдылықтарының қызмет етуі, ондағы фирмалар мен тұтынушылардың өзіндік әректтеріне тоқталу болып табылады.
1. Әубәкiров Я. Ә. Байжұманов Б.Б. / Экономикалық теория. Оқу құралы. – Алматы. Қазақ университетi.
2. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу құралы. – Алматы: Экономика, 2000 ж. – 420 бет.
3. Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – СПб: Питер Ком, 1999. – 784 с.
4. Максимова В.Ф. Микроэкономика. / Учебник, - Москва.: “Соминтек”, 1996г. – 328 с.
5. Вэриан Х.Р. Микроэкономика. Промежуточный уровень. / Учебник для вузов. – М.: ЮНИТИ, 1997. – 767 с.
6. Макконелл К., Брю С. Экономикс. ІІ том., Москва, 1996.
7. Пиндайк Р., Рубинфельд Д. Микроэкономика. – М.: Экономика, Дело, 1992.
8. Жұмамбаев С.К. Еңбек рыногы экономикасы: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2003 – 171 б.
9. Кенжеғали Сағадиев “Бәсекеге қабiлеттiлiктi өзiмiз жасауымыз керек” // Егемен Қазақстан, 2004 ж.
10. Есентугелов А. Долгосрочная стратегия развития экономики и размещение производительных сил в РК // Аль-Пари. №6, 2000 г.
11. Стратегия “Қазақстан Республикасының Индустриялы-инновациялы дамуының 2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” – Алматы. 2003 ж.
12. Н.Ә.Назарбаев. «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында» Жолдау, Астана, 2005 жылғы 18 ақпан. – Егемен Қазақстан, 1 наурыз.
13. Статический ежегодник. Алматы., 2005г.
        
        ЖОСПАР
КIРIСПЕ
............................................................................
...........................................3
I ӘКІМШІЛІК ЖӘНЕ ... ... ... ТАЛДАУ
............................................................................
.........................................4
1. Әкімшілік және нарықтық экономика, олардың ... ... ... ... мәнi, ... және ... ... ... ... және ... ... ... ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАҒА ӨТУІНЕ БАЙЛАНЫСТЫ ӨТПЕЛІ
КЕЗЕҢ ЭКОНОМИКАСЫ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... қатынастардың қалыптасуы мен
дамуы
.......................................................................
.................................17
2.2 Елiмiздегi рыноктық қатынастардың ... ... ... ... ... ... негізінде даму
болашағы
.......................................................................
..................................21
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
..............................25
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... мен оның ... ... осыдан
15 жыл бұрын егемендiгiн алып, экономикалық ... ... ... ... қатынастарға өткiзiп және осы аралықтағы нарықтық
қатынастардың қалыптасуы және оның дамуын одан әрi жандандыруға ... ... ... ... экономикаға өткенше экономикалық ... ... ... ... ... Яғни, әкімшілік экономикадағы
елді нарықтық қатынастары дамыған экономиклы елге айналдыру үшін бұл
экономикалық ... ... ... ... ... ... негiзiнен ресурстардың шектелген ... ... ... ... ... мен ... игiлiктер мен қызметтердi сұраныс пен ұсыннысқа, баға мен
бәсекеге байланысты шктеулi ... ... ... ... айырбастау
және тұтынушылардың талғамын тәуелсiз, еркiн жағдайда максималды деңгейге
жеткiудi көздейтiн болса, ал ... ... ... ... яғни ... ... категориясын болдырмауға, өндірушілердің өз
еркімен еркін баға белгілемеуіне, сұраныс пен ... ... ... ... жүргізеді. Онда барлық экономика ... ... ... ... ... ... экономикада бәсекелі орта
қалыптаспағандықтан, жалпы қоғмдық даму болмай, экономика ... ... ... Экономикалық ресурстар көбінесе теңдестікпен бөлінбейді.
Қандай рынок болса да, оның нақты түрiне байланыссыз, ... ... етуi, оның ... үш ... ... сұраныс пен
ұсыныс және бәсекеге байланысты. Осы элементтердiң жиынтығы ... ... ... барлық экономикалық жүйелер басты үш сұрақты қажет
етедi. Оларға: Не ... ... ... ... керек? Кiм үшiн өндiру керек?
Рыноктық экономикада бұл ... ... ... ... ... ... басты орынға қойып, ... ... ... шешiледi.
Сондықтан мен курстық жұмысымның тақырыбын “Әкімшілік және нарықтық
экономика: салыстырмалы ... деп ... Бұл ... ... және ... ... ... отырып, ондағы шаруашылық қызмет
етуші кәсіпорындар мен ... ... ... ... ... ... ... тиімділігінің және нарықтық экономика
заңдылықтарының қызмет етуі, ондағы фирмалар мен ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ЭКОНОМИКА: САЛЫСТЫРМАЛЫ ТАЛДАУ
1. Әкімшілік және нарықтық экономика, олардың ... ... ... іс-әрекеттердің ... ... ... ... мен ... ... ... тұрғысынан
қарайтын болсақ, онда бұлар барлық игіліктерді экономикалық субъектілердің,
өндіріс түрлерінің және ... ... ... ... ... ... ... орналастырудың ең жақсы тәсілдерін
іздестіру «Не өндіреміз?» «Қалай өндіреміз?», «Кім үшін өндіреміз?» ... ... ... ... ... Бұл ... ... нақты
жауап беретін және ... ... ... ... қолдана отырып іске асыратын құрылым нарықтық ... ... /1,15 ... ... негiзiнен ресурстардың шектелген ... ... ... ... адамдар мен топтардың
материалдық ... мен ... ... пен ... баға мен
бәсекеге байланысты шектеулi ресурстарды тиiмдi ... ... ... ... ... тәуелсiз, еркiн жағдайда максималды деңгейге
жеткiудi көздейтiн болады.
Ал нарық экономикасына кері ... ... жүйе ... Оның ... ... ... ... өз заңдылықтарына
байланысты еркін қызмет етуін, экономикалық процестердің ... ... ... ... пен ұсыныс негізінде теңдіктің орнауын, еркін
бәсекелік ортанын болуын, қоғамда әрбір ... ... ... мен ... талғамында еркін шешім қабылдауын құптамайды. Бұл
экономикалық жүйе тек қана экономиканы қатаң түрде мемлекеттік бақылау ... ... іске ... және ... ... ... ... /2, 17/
Әкімшілік экономикада экономикалық ... ... ... және ... ... ... орналастыруды басқару
жүйелері анықтайды. Алайда бұл жүйе жалпы қоғамның ... ... үшін ... ... ... Оның негізгі кемшіліктеріне:
• Экономикалық заңдылықтардың немесе нарық механизмінің жолға ... ... және ... экономиканың дамуға белсенділігінің
болмауы, яғни бұл ... ... ... ... ... ... ... шығару мен өндірісті оптималдаудың еш пайдасы болмауы
себеп болды;
• Экономикалық және ... ... өсіп ... ... ... орын алып ... яғни бұл ... өндірушілер өндірістің
шығындарымен есептеспеді, олар тек қана жоспарланған ... ... ғана ... ... бір ... ... нарықты талдау,
бәсекелестерді ескеру, жаңа өнімдер шығару және шығындарды кеміту
шараларын жүргізбеді.
Осыларға ... ... ... яғни басщқару жүйесіне
негізделген шаруашылық тиімсіз болып табылды. Оны ... ... ... келіп, оның тиімсіз дамуынан ол елдердің артта қалуы ... ... ... ... көшуінен көре аламыз. Оған мысал
ретінде кезіндегі ... ... ... ... болады.
Нарықтық механизмдi жалпы түрде экономиканың мәселелерiн шешу
мақсатында өндiрушiлер мен тұтынушылардың рынок ... ... ... ... ететiн шаруашылықты ұйымдастыру формасы деп анықтауға болады. /3,
32 /
Экономикалық байланыстар өнiмдердiң өндiрушiлерден ... ... бiр ... ... ... ... ... көп түрлi айырбас ... ... ... айырбас процестерi
қоғамдық еңбек бөлiнiсiмен белгiленедi. Бұл бiр ... ... ... әрекеттерiне сәйкес оларды бiр-бiрiнен оңашаландырады.
Екiншiден, олардың арасында тұрақты функционалдық ... ... ... ... әр ... шаруашылық жүргiзуде экономикалық
тұрғыдан жекешеленуiне, тәуелсiздiгiне ұласады, сөйтiп рынок қатынастарының
субъектiлерiнiң қалыптасуының ... ... ... ... ... ... алу-сату эквиваленттiк негiзде жүрiп отыратын айырбастар
процестерiнде көрiнiс табады. Осы кезде өндiрушiлер тауар өндiрудi және ... ... ... ... кеңейтудi және жетiлдiрудi –
барлығын өз еркiмен ... ... ... – ақша ... жағдайында айырбас
процестерi рыноктық қатынастар формасында болады.
Экономикада осыған ең қарапайым түрдегi жауап: рынок адамдардың сатушы
және сатып алушы ... ... ... ... жерi. Неоклассикалық
экономикалық әдебиетте жиi қолданылатын рынокқа ... ... ... мен ... ... бередi. Олардың айтуынша: “рынок
заттар сатылатын және ... ... ... ... ... алаңы емес, ол
сатып алушылар менсатушылардың бiр-бiрiмен өте ... ... ... ... ... ... ... еркiндiк сонда – бiрдей
тауарлардың көп ұзамай тез арада теңелiп ... Бұл ... ... ... белгiленуi рыноктың басты критериi деп
көрсетiлген. /1, 25 /
Рыноктың мәнiн анықтағанда, оның екi ... ... бар ... ... ... рынок (маркет) деген түсiнiк өзiндiк мағынада
өткiзу деген түсiнiк, бұл ... ... ... орын ... ... - өндiрiс, бөлу, айырбас және тұтыну процестерiн ... ... ... ... ... Бұл ... әр алуан
формаларын, тауар-ақша байланыстарын, ... ... ... ... ... ... ... рыноктық қатынастардың дамуы ең алғашында жекелеген тауарлар
айырбасы негiзiнде жүзеге асып отырды. Мысалы, бiр қап ұнға бiр ... ... сол ... ... формалары сипатында болды. Ал ... ... ... оның ... және ... ... әр
түрлi формаларының дамуына байланысты және жаһандану процестерiнiң одан
сайын ... ... ... ... ... ... түсуде. Осы рыноктық қатынастардың микроэкономика деңгейiнде
айналысын келесi модельден көруге болады. /3, 42/
Шығындар
Компания ... ... ... Үй шар. ... ... Үй шаруашылығ сатады
• Фирмалар сатып алады
Өндiрiстiк факторлар Үй шаруашылығының
кiрiстерi
Мұндағы:
Тауарлар мен қызметтер ағысы;
Ақша
қаражаттарының ағысы;
Сонымен қатар, айналыстан бөлек рынок қатынастарына ... ... Екi ... өзара байланыстары рынок негiзiнде ... және ... ... ... ... ... ... Еңбек рыногы арқылы жұмыс күшiн жалдап пайдалану процесi;
... бiр ... ... ... несиелiк қатынастар жиынтығы;
• Шетел фирмалары мен бiрлескен кәсiпорындардың ... ... ... валюта, қор биржалары мен ... да ... ... ... ... ... /4, 31/
Осы рыноктық қатынастардың бiздiң экономикада тез орын алуына жол ашу
үшiн рыноктық байланыстарды қамтамасыз ететiн ... ... ... ... ... Меншiктiң алуан түрлi формаларына (жеке меншiкке ... ... ... жол ашу. Бұл ... ... әлеуметтiк жағдайлары мен құрылымдық сипатын бұзбайтындай
етiп ... өту ... ... ... ... ... ... демократияландыру. Бұл
шартта есте болатын жағдай: рынок экономикасы өзiн-өзi толық тиiмдi
реттей алатын жүйе болып ... ... ... ... реттеп отыруды қажет етедi.
• Рыноктың үш негiзгi элементiн бiрiктiретiн ... мен ... ... ... ... қаржы рыногын бiрiктiретiн
рыноктық инфрақұрылымды жасау және оның қызметiн ... ... мәнi, ... және қызметi
Нарықтың мәнi оның функциялары арқылы толыңғырақ анықталады. Нарық
мынадай маңызды ... ... ... ... және қызмет көрсетудiң өзiн-өзi реттеу қызметi. Бұл
мына жағдай ... ... ... ... ... ... өскенде
өндiрушiлер өздерiнiң өндiрiс көлемiн немесе ... ... ... бағаны жоғарлатады; нәтижесiнде өндiрiс немесе қызмет
көрсету ... ... ... қызметi, баға төмендегенде өндiрушiлер өндiрудi азайтады,
осымен қатар, олар жаңа техника, технологиялар ... ... ... ... ... ... ... Өндiрiлген өнiм мен еңбек шығындарының қоғамдық маңыздылығын айқындау
қызметi. Бiрақ бұл қызмет тек тапшылық оқ ... ... ... ... ... алушылардың таңдауы бар болғанда, өндiрiсте
монополия ... ... ... ... ... олар ... ... Реттеу қызметi, рынок тепе-теңдiгi арқылы экономикадағы, өндiрiстегi
және айырбастағы негiзгi микро және ... ... ... ... ... ... Шаруашылық өмiрдi демократияландыру, өзiн-өзi басқару принциптерiн
жүзеге ... ... ... ... ... қоғамдық өндiрiс
экономикалық жағынан қолайсыз элементтерден арылып ... ... ... тауар өндiрушiлер әркелкi түрге, буындарға бөлiнедi,
яғни дифференцияланады;
• Рыноктық қатынастар негiзiнде ... ... ... ... бәсекеге қабiлеттi экономика қалыптасады. /5, 17/
Бәсеке ... ... ... мен ... ... ... ... табылады. Бәсекелiк рынокта қызмет етушi фирмалар мен
кәсiпорындар ... әр ... ... ... ... ... ... арқылы ғылыми-техникалық прогреске
ұмтылады, өндiрiстiк және қосымша шығындарды азайта отырып, сапалы ... ... ... ... ... ... кәсiпкердiң бәсекеқабiлетi жоғары болуының нәтижесiнде
әлемдiк экономикалық рынокта ұлттық ... ... ... қызмет етуi, оның белгiлi элементтерiнiң болуын
талап етедi. Осы ... ... ... ... ... ... ... бiрiншi элементi және өте маңызды элементi ... мен ... ... ... ... ... процесiнде
қалыптасады – бiреулерi тауарды өндiредi, екiншiлерi оны ... ... ... мен ... ... байланысы, әрқайсысының
әрекеттерiнiң нәтижелерiн ... ... ... отырады. Рынок
шаруашылығында бұл байланыстар тұрақты болады, мамандануға негiзделедi және
рыноктар қатынастар негiзiнде iске асып ... ... ... ... ... өндiрiс көлемiнде пайдасын максималдап, өндiрiс
шығындарын минималдауға ұмтылады. Ал тұтынушылар ... ... ... байланысты қажеттiлiктерiн толық өтеуге ынталы болады.
Нарық экономикасының ... ...... ... жеке талдап
танысайық. Бұл жерде тек екi мәселенi ескертемiз. Бiрiшi, баға рынокта
сұраныс пен ... ... ... яғни бұл ... ... ... жағдайда орын алады. Екiншi жеке бiр фирманың немесе бiрнеше
фирманың, мемлекеттiң және сыртқы факторлар әсерiнен баға ... ... ... қалыптасады. Бұл жағдай көбiнесе рыноктың жетiлмеген
бәсекелестiк жағдайына сәйкес келедi. ... ... баға ол осы ... ... ... орта ... ... негiзiнде, сұраныс пен
ұсыныстың арақатынасында қалыптасады. Осы рыноктық бағаның қалыптасуын және
нарықтың тепе-теңдiгiн ... ... көре ... /2, ... ... ... ... Өнiм көлемi
Сурет-2 – Нарықтың тепе-теңдiгi және ... ... ... ... ... ... ... ұсыныс пен сұраныс орын
алады. Олар өздерiнiң заңдылықтарына байланысты рынокта белгiлi бiр орынға
ие болады. Ал осы ... пен ... ... ... ... баға
(Р0) және тиiмдi өндiрiс көлемi (Q) қалыптасады. Осылардың ... ... ... ... (Е) деп ... Бiр шын өмiрде мұндай
тепе-теңдiк қолайлы жағдай орын алуы бола бермейд. Ол белгiлi бiр ... ғана ... ... Көбiнесе рыноктық жағдай осы тепе-теңдiк жан-
жағында орын алып отырады. ... ... ... ... ... баға ... деп ... онда келесiдей жағдай орын алады:
рынокта баға өсуiне ... ... ... орай ... ... ... көбейтедi, ал тұтынушылар сұраныс заңына байланысты бағаның
өсуiне ... сол ... ... ... ... Нәтижесiнде рынокта
өндiрiстiң өсуi және сұраныстың ... ... ... ... сұраныс болмай, олар дағдарыстық жағдайға душар болады. ... ... ... ... ... ... ... мемлекет
тұтынушылардың жалақысының өсуiн қамтамасыз етуге ынталы болады. Яғни,
қаншалықты тепе-теңдiк бзылғанымен, ол ... бiр ... ... ... ... ... оралады. Бiр сөзбен айтқанда рыноктың тиiмдiлiгi де
сол, ол өз өзiн реттеп отырады.
Рынок экономикасының төртiншi, ... ... бiрi – ... ... және ... ... ... сұраныс тауарларға
қажеттiлiк болып көрiнедi. Сұранысты қалыптастыратын тұтынушылардың талғамы
болып табылады. Рыноктық қатынастарда сұраныс өндiрудiң ең ... ... және ... тиiмдi пайдаланудың стимулы болып табылады. /5,
21//
Кез келген сұранысты қалыптастырушы тұтынушы ұнатымдылығы мен артық
көруiне ... және ... ... мен ... ... ... ... жоспарын
жасады делiк. Осы жоспарды iске асырса ол тұтынушы өзiнiң ... ... ... қанағаттандыратын едi. Тұтынушылық мiнез-құлығы мен
сұраныс теориясы осы параметрлердiң белгiленгенiң басшылыққа алып ... заңы - ... ... ... ... ... сұраныс шамасы
соғұрлым төмен болатынын айтады, яғни Q = QD (p) ... керi ... Бұл ... ... ... керi ... бар ... сөз. Ол
“D” сұраныс қисығы деп аталады. Оны келесi 1-шi суреттен көре ... ... ... ... Q1 Өнiм ...... қисығы ылдиы
Суреттегi сұраныс функциясының керi тәуелдiлiгi, егер баға Р1 ден ... ... ... ... ... Q1-ден Q2-ге дейiн төмендейтiн түрiн
бiлдiредi.
Бұған келесi түрде ... ... ... ... ... ... басқа тауарға ауыстыра бастайды, екiншiден бағаның
көтерiлуiне байланысты өздерiн кедей сезiнiп олар осы ... ... ... ... ... ... ... белгiлi бiр адам үшiн егер
пайдалылығы болған ... ол ... ... қандай, демек ол
игiлiк қандай деңгейде қажетiн тұтынушының қажетiн ... ... ... өзiнше субъективтi анықтайды. Осыған сәйкес рынокта рыноктық баға
деңгейiн белгiлейдi.
Ұсыныс болса өз ... ... ... байланыста және олар
рыноктық экономика дамыған қатынастарда сұранысқа бағытталып қызмет етедi.
Жалпы сұраныс пен ... ... ... ... ... арасындағы тұрақты байланыстарды қамтамасыз ... ... өте ... ... /7, 38 ... ... ... элементi – бәсеке. Бәсеке ... ... ... ... ... ... ұсынады. Немiс экономикасының белгiлi экономист ғалымы
Людвиг Эрхард ... ... үшiн ... ... ... “... ... ... және оның қызмет ету механизмi еркiн
бәсекелестiктен ажырап қызмет етуi мүмкiн емес...”. Бәсекенiң экономикалық
табиғаты жеке ... ... тғыз ... болады.
Бұл пайданың жоғары болуын және осының негiзiнде өндiрiс масштабын
кеңейтудi ... ... ... ... ... өзара әрекетiнiң
және пропорцияларды реттеу механизмiнiң формасы болып ... ... өкiлi ... ... ... ... ... Оның мәнi адамдар өз мүдделерiне сәйкес, өздерiнiң қара басының
қамын ойластырып ... ... Осы ... ... ... ... ... олар осы бәсекелестiкке бара отыра қоғам ... ... ... қызметi экономиканың реттеушiлерiнiң –
бағаның, пайданың нормасының, ... және т.б. ... ... ... ... ... ... өте күрделi болады және ол экономиканың
барлық сферасында әсерiн тигiзедi. Рыноктың ... ... ... ... /1, ... ... формаларымен (мемлекеттiк, жеке, аралас, ұжымдық);
• Шаруашылық субъектiлерiнiң әр түрлi формаларының экономикадағы үлес
салмағымен белгiленетiн, тауар ... ... ... ... жеке ... ... Тауар айналымы сферасының ерекшелiктерiмен;
• Шаруашылықтың құрылымдық бөлiмдерiнiң мемлекет ... ... ... дәрежесiмен;
• Осы елде пайдаланылатын сауда түрлерiмен.
Сондай-ақ рынокты құрылымы жөнiнен келесiдей критериилер арқылы бөлуге
болады:
1. Рынок қатынастары объектiлерiнiң атқаратын экономикалық ... ... мен ... ... ... ... ... Ғылыми-техникалық жұмыстар рыногы;
• Құнды қағаздар рыногы;
• Жұмыс күшi рыногы;
• Қаржы рыногы және т.б. рыноктар.
2. Рыноктарды сонымен қатар ... ... ... ... ... ... қызметке бағытталған тауарлар рыногы;
• халық тұтынатын тауарлар; азық-түлiк ... ... ... пен ... ... ... ... рыногында азық-түлiкке және ауыл
шаруашылық шиiзаттарына қажеттiлiктердi қамтамасыз ететiн, ауыл шаруашылық
өнiмдер рыногы қалыптасады. Тұтыну ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде өсуiн тiлейдi, сатып
алушылық сұранысты ... үшiн ... кең ... ... ... ... Бәсекенiң шектеулi дәрежесi бойынша мынадай рыноктар болады:
• Монополиялық рынок;
• Олигополиялық рынок;
• Салааралық ... ... мен ... рыногы.
• Тұтыну тауарларының рыноктары – азық-түлiк және азық-түлiк емес
тауарлар ... ... ...... ... ... ... рыногы.
• Тұрғын үй немесе өндiрiстiк емес ғимараттардың рыногы.
5. ... ... ... ... ... рыногы;
• Еңбек құралдарының рыногы;
• Шикiзат пен материалдардың рыногы;
• Қуаттық ресурстрардың рыногы;
• Пайдалы қазбалардың рыноктары.
6. Қаржылар рыногы.
• Капиталдар ... ... ... ... рыноктары;
• Құнды қағаздар рыноктары;
• Валюта-ақша рыноктары жатады. /1, ... осы ... ... ... және оның ... ... ... дамуын Қазақстан Республикасы бойынаша қарастырайық.
1.3 Нарық құрылымындағы жетілген және жетілмеген бәсеке
Нарықтық экономикада нарық ... ... ... ... ... ... ... сипатына, ол рынокқа ену ... ... ... тәуелдi. Рынок құрылымын сыныптағанда оның
негiзгi белгiсi болып сатушы мен аларманның ықпалдылық ... ... ... баға ... ... / 3,278 /.
Жетiлген бәсеке қалыптасу үшiн ондаған фирмалар әрекет жасап, олардың
өзара келiсiм ... ... ... тиiс. Сонымен зерттеу нысаны
бәсекелес фирма болып табылады, ал оның ... ... ... мен ... және ... нарықта сату барысында пайданы мейлiнше арттыру.
Жетiлген бәсекелес ... ... - ... ... ... Нарықта өнiм ұсынатын тәуелсiз сатушылар саны көп және өнiмдерi
бiртектi ... ...... жалпы нарықтық ұсыныстағы сату ... ... оның өнiм ... туралы өндiрiстiк шешiмдерi жалпы
ұсынысқа ... ... ... орай фирмалар нарықтар бағасына да
әсер ете алмайды;
3. Баға, технология, ... ... ... ... белгiлi
болады;
4. Жаңа фирмалардың салаға кiруiне немесе одан ... ... /5, ... ... ... ... әсер ете алмайды, сондықтан ... ... ... баға ... қабылдайды. Яғни, өндiрушi
өндiрiлген өнiмнiң кез-келген мөлшерiн рыноктық бағамен сатады. ... ... ... ... ... = ... 1- ... фирманың сұраныс қисығы
Суреттен көрiп отырғанымыздай өндiрiлген өнiм тұрақты (Q) тұрақты
бағамен (Po) ... ... ... өсiмi немесе шектi түсiм MR
нарықтық бағаға тең болады, яғни MR = Po. ... ... ... шектi түсiм (MR) қисығы жеке фирманың сұраныс қисығымен ... ... / 3, 283 ... ... не ... ... өндiрiс көлемiнен өндiрушi баға
көбейтiндiсiне тең , яғни TR = p * ... TR – ... ...... - өнiм көлемi.
Нарықтық экономикада бәсекенiң екiншi негiзгi түрi ол жетiлмеген
бәсекелi рынок ... ... Егер ... жеке ... монополиялық
немесе олигополиялық билiгi орнықса, онда ондай рынок жетiлмеген ... ... ... Бұл жағдайа қоғам жалпы белгiлi шығындарға ұшырайды,
себебi ... ... ... ... ... отырып, тауарға жоғары
баға төлейдi. Сондықтан да ... ... ... ... ... қарсы заңдар қабылданып, iске асырылуда. Бұл ... ... ... ... ... бар. /5, ... ... төмендегiдей:
1) Iрi өндiрiстiң басымдылығы;
2) Легальды тосқауылдар ( шикiзат қорын, жердi ғылым мен ... ... ... ... тауарды жеке өндiру үшiн
үкiметтен ... ... ... ... әдiлетсiз жүргiзiлуi.
Iрi өндiрушiлердiң ұсақ өндiрушiлермен салыстырғанда өте ... бар. ... және ... өндiрсте iрi
фирмалардың жұмыс iстеуi тиiмдi, ... iрi ... ... ... ... қарағанда төмен болатыны практика жүзiнде
дәлелденген.
Монополияны тек қана ... ... ғана ... ... ... ... де қорғайды. Құқықтық шектеулердiң көп тараған түрлерi –
жеке меншiк құқығы. Егер бiр ... ... өте ... ... ... онда ол фирма монополист болады. ... ... мен ... құқықтар жатады. Жаңалық ашқан адам патент алмаса,
онда ол ... ... ... ... ие бола алмайды. Бұл
жағдайдың бiздiң мемлекетiмiз үшiн маңызы зор
Жетiлмеген ... ... ... ... ... ерекше
жағдайын пайдаланып, тауардың бағасын бәсекелес бағасынан әлдеқайда жоғары
деңгейде белгiлейдi де бәсекелес ... ... ... аз мөлшерде
ұсынады. Мұнда сатушы өз тауарының шығару көлемiн өзгерту ... ... ... ... ... ... онда ол ... билiкке ие
болады деп атаймыз. /4, 204/
Бәсекелес фирманың бiрiншi әрекетi – пайданы мейлiнше арттыру. Баға
орташа жалпы шығындардың ең ... ... ... ... ... > ... мейлiнше арттыру үшiн келесi жағдай орындалғанша:
MR ≥ МС немесе жетiлген бәсеке жағдайында Р ≥ МС, ... MR=р. ... көп ... мынадай теңдiк орындалған жағдайда шығарылатын
өнiм көлемiне Q * сәйкес келедi.
Р = МС
(5 )
Бұл шарт ... ... ... үшiн ... ең ... ... шарт болып табылады. Оны келесi 3- ... көре ... 3, 300 ... ... Р= ... * ... – Жетiлген бәсекелес фирманың пайдасын мейлiнше арттыру
Суреттен көрiп отырғанымыздай фирманың жалпы ... АВСД ... ... тең ... ... ... мерзiмдi жағдайда пайданы барынша көбейту
шарты MR=MC.
МR = Р (1/Е +1) = МС ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге болады:
Р (1/Е +1) = ... ... ... ... ... Е< 0, демек
монополиялық нарықта тауардың бағасы өндiрiстiң ... ... ... ... яғни Р >МС. ... ... ... шартын 4- сурттен көре
аламыз / 2, 308 /.
Баға (Р) MC
Р1
Рm ... ... ... Q max Q2 ...... ... барынша көбейту
Суреттен көрiп отырғанымыздай, монополиялық нарық бағасы өндiрiс
көлемi (Qm) мен ... ... АR ... ... арқылы анықталады.
Яғни монополиялық баға Pm болып табылады. Ол келесi формуламен ... 5, 454 ... = МС/ ... Р - монополиялық баға;
МС – шектi шығындар;
Ер – сұраныстың бағалық икемдiлiгi /4, 307бет /.
ІІ ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ НАРЫҚТЫҚ ЭКОНОМИКАҒА ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... Қазақстан Республикасында нарықтық қатынастардың қалыптасуы мен
дамуы
Қазақстан Республикасы XXI күрделi өзгерiстермен аяқ ... Он ... ... ... ... ... қатар жүргiзiлiп келе жатған
экономикалық реформалардың маңыздылығы мен қолданбалылығына ... ... Осы ... елiмiз үшiн ең маңыздысы және ел дамуының болшағы
болып табылатын экономиканы жоспарлы экономикадан ... ... ... ... ... экономиканы демократиялау болып
табылады. Бұл реформада ел ... ... 1985 ... бастап Кеңес
Одағы ыдырамай тұрған кезден ақ өзiнiң қызмет етуiн көрсете бастаған. /10/
Қазақстан нарықтық экономикаға өткенше экономикалық ... ... ... ... ... Яғни, әкімшілік экономикадағы елді
нарықтық қатынастары дамыған ... елге ... үшін ... құрылымдарды толық зерттеудің қажеттігі туындайды.
Ал елiмiз экономикасының толықтай түрде рыноктық қатынастарға өтуi
1991 жылдан ... iске аса ... Осы ... ... ... ... ортасы болып табылатын жеке меншiктi қалыптастыру үшiн
экономиканы жекешелендiру қажеттiгi ... ... ... ... iске ... Ал бұл өз кезегiнде бүгiнде жемiсiн берiп,
ұлттық экономикамыз ... ... ... ... қызметтiң
үлесi толықтай экономиканы қамтып, бәсекелiк жағдай даму үстiнде.
Елiмiз рыноктық экономикаға өтуiне байланысты нарықтық ... ... ... ... ... ... бола ... тәжiрибе бойынша экономиканың өтпелi кезеңiнде нарықтық
экономиканың ... ... ... ал оны ... бiр жүйеге келтiрiп
отыратын мемлекеттiң саясаттары мен реформалары болып ... ... да ... ... басқа тауарлардың импортының
артықшылығы орын алып ... Ал ... ... ... ... ... болып келедi. Осы жағдай бүгiнде елiмiздiң дамуында ... бiрi, яғни ... ... ... ... ... өте көп және елiмiзге импортталған тауарлардың 20% ғана өнеркәсiптiк
маңызы бар ... мен ... ... ... Ал ... ... ... дамуы үшiн кем дегенде 80% өнеркәсiптiк маңызды ... ... ... керек. Ендi келесi суреттен елiмiздiң өнеркәсiптiк
саласының 2000-2003 жылдар аралығындағы экспорты мен ... ... көре ... ... | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ...... ... саласының 2000-2003 жылдардағы импорты мен
экспортының үлес салмағы
Суреттен көрiп оырғанымыздай ұлттық ... ... ... ... сала ... ... ... саласында
импорттың үлесi өте көп және осы салаға құйылатын инвестициялардың 85%
шикiзаттық өндiрiске ... Бұл ... ... 6-шы ... ... мәселенi шешу үшiн мемлекетiмiз ... және ... ... ... ... құйылуын ынталандыру
шараларын жүзеге асыруы керек. /10/
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | |
| | | | | | | | ...... ... салынып отырған инвестициялардың
құрылымы
Жалпы елiмiзде нарықтық экономиканың даму жағдайында келесiдей
мәселелер орын ... ... ... ... ... ... өнеркәсiптiң бәсекеге қабiлетiнiң өте төмендiгi;
3) Негiзгi өндiрiс ... 80% ... ... ... әлi де ... ... ... (жұмыссыздық,
жалақы мәселелерi) шешiлмеуi;
5) Ресурстардың тиiмдi бөлiнбеуi және қолданылмауы (елiмiздегi мұнай және
газ саласында жұмыс ... мен ... және ... ... арасында алшақтықтың көп болуы).
Осы мәселлердi өтпелi кезеңде ... өз ... алып және ... ... ... ... оны әр ... саясаттар мен реформалар
жүргiзу арқылы шешудi қолға алып келедi. ... ол ... бiр ... салмайды, олда уақыт талабына байланысты. Осы елiмiздiң рыноктық
қатынасқа өтуiмен және елдiң ... ... ... ... ету ... ... ... және жүргiзiлу үстiнде. Ол реформаларға:
1) Экономиканы жекешелендiру;
2) Ұлттық экономикаға инвестиция тартуды ынталандыру;
3) ... ... ... ... ... ... стратегия 2003-2015 жылдарға ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық мәселесiн шешу.
5) Экономиканың шикiзат бағытынан ... ... ... ... рыноктық қатынастардың артықшылығы мен кемшiлiктерi
Дегенмен, осы бiзде iстелiп жатқан шаралар баршылық, ал ... ... ... одан ... бiз ... ... ... қана емес, оны жан-жақты
дамытып жатқан ... Ал ... ... ... негiзгi құралы.
Екiншiден, ауылды жаңғырту, ауылдық ... ... ... ... ... Бұл ауыл ... ... қабiлеттiлiгiн
күшейтедi деген сөз. Үшiншiден, 2003-2015 жылдарға арналған Инновациялық-
индустриялық бағдарлама ... оны ... ... ... ... үшiн ... зор, ... бәсекеге қабiлеттiлiктi
анықтайтын, инновацияға жетекшi болатын ... бiр сала - ... тас және ... ... ... ... ... жаңартып
немесе күрделi жөндеуден өткiзiп жатырмыз. /9/
Осындай маңызды шаралар соңғы үш-төрт жылда елiмiзде қолға ... ... ... соңғы жылдары iшкi ұлттық өнiм жылдан жылға көбейiп
келедi. Бiрақ экономикамыз әлi де болса шикiзат бағытында ... ... ... ... ... ... және жаңа индустриялы дамушы елдер
экономикалық дамудың шикiзаттық бағытынан сервистiк-технологиялық өндiрiске
көшiп кеткен.
Қазақстан ... ... ... ... тек қана шикiзаттық ресурстар
арқылы ғана түсе алады. ... ... ... және метал салаларының
құралдары ғана жоғары сапада болып, ... ... ... ... отыр. Ал елiмiздегi негiзгi құралдардың 80% моралдық және физикалық
жағынан тозған құралдар екенi ... ... ... ... ... ... өнеркәсiптi қайта және
жанама индустрияландыру уақыт талабы болып отыр. Себебi, ... ... ... ... түп ... ... десек, оны жоғары
деңгейге көтеру үшiн инновациялық-инвестициялық ресурстармен қамтамасыз ету
бәсекеге қабiлеттi тауар өндiруге мүмкiндiк берерi сөзсiз.
Елiмiзде рыноктық ... ... ... ... бәсекеге
негiзделген түрлерi де орын алуда. Атап өтсек жетiлген бәсекелi рынок және
монополистер мен ... ... ... ... ... ерекшелiгiне тоқталатын
болсақ, олар келесiдей сипат алады:
Нарықта өнiм ұсынатын ... ... саны ... көп ... ... ... келетiн рыноктарға азық-түлiк рыноктары,
коммуналдық қызмет рыногы және т.б. ... ...... ... ... ... сату ... мемлекеттiк маңызы
бар ... ... ... ... елде
телекоммуникация саласында “Қазaқтелеком ААҚ” ... ... ... ... бұл ... өнiм ... ... өндiрiстiк
шешiмдерi мемлекет немесе антимонополиялық агенттiлiк қарастырады.
Сондықтан бұл кәсiпорындар рыноктағы жалпы ұсынысқа ... ... орай ... ... ... да әсер ете ... ... рыноктың дамуымен байланысты бағалар, техологиялық
жаңалықтар, ... ... ... ... ... ағымы дамуда;
• Жаңа фирмалардың салаға кiруiне немесе одан шығуына тосқауылдар
көптеген салалар ... жоқ, яғни ... ... ... ... ... еркiн бәсекенiң алатын орны және оның ұлттық
экономика дамуына қосар үлесi еркеше ... ... Бұл ... өзiндiк артықшылықтары мен кемшiлiктерi болады:
Артықшылықтары:
• Қоғамға қажет тауарларды өндiруде ресурстарды тиiмдi пайдалануға
мүмкiндiктiң ... Тез ... ... өндiрiс жағдайларына икемдi болып, оларға тез
үйлесуге көмектесе алатындығы;
• Тауарлардың жаңа ... ... ... жаңа ... мен ... ... ұйымдастырып басқарудың жетiлген әдiстерiн
қолдануға, ... ... ... ... ... өндiрушiлердi көптүрлi қажеттiлiктердi қанағаттандыруға, тауарлар мен
қызметтердiң сапасын жоғарлату мақсаттандыруы.
Кемшiлiктерi:
• ұдайы өндiрiлмейтiн ресурстарды (ормандар, табиғи жануарлар, ... ... ... ... ... ... ... қорғауда негативтiк бағытта болады;
• ұжымдық пайдалануға бағытталған ... мен ... ... ... ... ... дамуын қамтамасыз етпейдi;
• фундаменталдық ғылымның, жалпы бiлiм беру ... ... көп ... ... ... жасамайды;
• еңбек, табыс, демалу құқықтарына кепiлдiк бермейдi;
• әлеуметтiк әдiлетсiздiк пен қоғамның ... мен ... ... ... механизмдерi жоқ. /1, 37/
2.3 Қазақстан Республикасының рыноктық экономика негізінде даму
болашағы
Қазақстан Президенті өзінің «Бәсекеге қабілетті Қазақстан, бәсекеге
қабілетті ... және ... ... халық» деген Жолдауында атап
өткендей «экономика біздің дамуымыздың басты басымдығы, ал экономикалық
өсімнің ... ... ... қол ...... ... ... Біз бұған экономикамыздың бәсекелестік қабілетін арттыру арқылы
елімізді дамытудың 2010 ... ... ... ... қол ... Мен
бұл ретте мемлекттік қолдаудың оңтайлы ... бір ... ... ... оның ... қол ... ... жағынан –
инфрақұрылымды жасау және басым салаларды ... ... ... жеке ... секторды тарту жөнінде белсене жұмыс жүргізуде ... ... еді. ... 2005 жылы экономиканы дамытудың негізгі
бағыттарына келесілерді жатқызды: /12/
• Экономиканы одан әрі ырықтандыру және жүйелі ... ... ... ... мен ... ... ... ашықтығын күшейту;
• Индустриялық-инновациялық даму стратегиясын жүзеге асыру;
• Ауылды дамыту бағдарламасын жүзеге асыру;
• Инфрақұрылымды дамытуды ееркше атап ... ... ... ... мен ... ... салаларын:
телекомуникацияларды, элект энергиясын, темір ... ... ... ... ... керек. /12/
Біздің ұлттық экономикамыздың бәсекеге қабілеттігіне оны әлемдік
экономикаға интеграцияланған жағдайда ғана қол жеткізе ... ... ... ... сауда ұйымына кіруі және оның талаптарына сай болуы
қажетті. ... ... ... ... ... ... ... салалары
бәсекеге төтеп бере алмай жаппай құлдырауға ұшырауы мүмкін. Сонлықтан жедел
түрде ұлттық шаруашылықтың ... ... ... ... ... ол үшін өнеркіптің өңдеуші жоғары технологиялы салаларын дамыту күн
тәртібіндегі шешуді қажет ететін мәселенің бірі екені бәрімізге ... ... ... ... бір жолы ... ... ... ел
ретінде қалыптастыру, отандық өнеркәсіп ... ... ... жол ашу ... табылады.
Сонымен қатар еліміздегі әлеуметтік сала мемлекетіміз үшін басымдықтар
қатарында болып келді, оны шешуді соңғы жылдары жаппай қолға ала ... ... ... ... ... ... 18 ... кезекті
«Қазақстан экономикалық, әлеуметттік және саяси жедел жаңару жолында» деген
халыққа ... ... өз ... үшін өмір ... ... ... ... әлемнің тиімді дамып келе жатқан елдерінің
қатарына қосылуға тиіс. Біз бұны ... бен ... ... ... ... ғана ... ... Осы Жолдау негізінде
еліміздің әлеуметтік саласына, атап ... XXI ... ... ... ... ... және ... негізде өндіріс үшін кадрлар қорын
жасақтауды, әрбір Қазақстандық жоғары ... ... ... мүмкіндік
жасауға, білім беруге ... ... 50 % ... ... ... ... 2008 ... бастап 12 жылдық ... ... ... ... ... ... ... ана, бала, аға ұрпақ мәселесіне ерекше ... ... және ... ... ... қамтамасыз
етілуіне жағдай жасауды атап өтті.
Еліміздегі тұрғын үй ... ... ... ... ... бастап
тұрғын үй құрылысы бағдарламасын ... ... ... үй ... ... алға сүйрейтін қуатты күшке айналдыратынын анық
айтты.
Жолдауда биылғы жылдан ... іс ... ... ... мүддесіне
игі ықпалын тигізетін 2005-2007 жылдарға арналған ... ... әрі ... ... іске ... бастады. Биылғы жылы 1 шілдеден
бастап бюджет саласының қызметкерлерінің жалықысын орта есеппен 32 пайыз
көтеруді, ал 2007 ... ... орта ... 30 пайыз көтеру, сонымен қатар
1 шілдеден бастап ең ... ... ... 9200 ... ... ... екі жарым еседей көтеретіндігін баса айтты.
Осыдан көретініміз ұлттық ... ... ... ... даму үстінде болып келетіндігінде.
Егер осыдан он жыл бұрын жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнім ... ... ғана ... 2004 жылы бұл ... 2700$-ға жетті, ендеше
2005 жылы жан басына шаққандағы ЖІӨ көлемі 3000$-ға жетеді деген шама ... ... даму ... ... болып отырса, онда 2010 жылы ... ... ЖІӨ ... жетіп, ол қазіргі Венгрия, Малайзия, Польша
елдерінің ... ... ... еді. ... 2015 жылы шамамен ЖІӨ 9000$-
ға жеткізуге шамамыз бар деп атап көрсетті елбасымыз.
Еліміздің даму жоспарында 2000 жылы ЖІӨ ... 2010 жылы екі ... ... ... ал экономикамыздың тұрақты дамуы бұл ... ... 2008 жылы жету ... бар. ... бұл жас ... үшін зор ... болып табылады. /12/
Бүгінгі ТМД елдері ішінде Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... алғашқы орынды иеленді. Бұл ... ... ... ... реформалардың, экономикалық
жүргізілген саясаттардың, Қаржы жүйесін реформалаудың тиімді жүргізіліп, өз
жемісін берудің кепілі деп түсінеміз.
Еліміздегі ақша ... ... одан ары ... таба ... жылы ... ... қалқымалы рынокқа жiбердiк. Әрине бұл кездерде
елiмiзде инфляция ... ... ... ... едi. ... iрi ... ... туындауына байланысты соңғы жылдары
айналысқа 5000 және 10000 теңгелiк ... да шыға ... ... бiрден-
бiр есеп елiмiздiң экономикалық жағдайынын тұрақтала бастағанынан және
халықтың ... ... ... отыр. Бүгiнгi таңда елiмiздегi
инфляция деңгейi 6-7%-ды құрап ... ... бұл да ... бiздiң ұлттық
валютамыздың күннен-күнге нығайған белгiсi деп айтсақ болады.
Сонымен Қазақстанның ұлттық валютасы теңге ... ... ... ... ғана ... ... ... алмастырылатын валюталарға ... және ... ... ... ... сондай-ақ АҚШ
долларына қарағанда нығаюда көрiнiп отыр. Әрине бұл жетiстiктер елiмiздiң
қаржы және ақша ... ... ... ТМД ... ... ... секторының ең қолайлы реформаланғанын көрсетiп отыр.
Қазақстанның экономикалық потенциялын өзге де шетелдермен салыстырсақ
елiмiзде өнеркәсiптi дамытуға барлық ... және ... ... ... Оларды атап өтсек: шикiзат қорларының молдығы, еңбек
ресурстары мен бiлiмдi және интелектуалды мамандардың ... ... құру үшiн ... ... географиялық жағынан орналасу
тиiмдiлiгi (Азия мен ... ... ... болу), iшкi және сыртқы нарыққа
шығудағы бiрқатар артықшылықтары – мұның бәрi өнеркәсiп салаларын, соның
iшiнде ... ... ... ... жаңа мүмкiндiктер
ашады. Әрине, жас отандық өнеркәсiптiң ... ... ... келтiрiп
отырған мәседлелерде жоқ емес. Бүгiнде елiмiзде осы мәселелердi шешу үшiн
жан-жақты қызметтер iске асуда.
Елiмiз болашақта осы мәселелердi ... ... ... ... ... ... ... үшiн, тұрақты экономикалық өсудi және
экологиялық тиiмдi өндiрiстi қамтамасыз ету ... ... ... ... ... жылдарға
арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясын қабылдады және ол алғашқы жылдан бастап
оң нәтижелер бере ... ... ... ... жылы ... ... ... экономика” және “Бәсекеқабiлеттi
халық” деген Қазақстан халқына Жолдауында, елiмiз үшiн ... ... ... ... ... ... ... негiзгi мақсаты – бәсекелестiкке ... ... және ... ... тауар шығаратын өнеркәсiптер құрып,
қызмет көрсету саласын ... ... даму ... ... бiз ... бағытынан арылып, Қазақстанның индустрияландыруының ... ... мен ... жабдықтарын шығаруды жолға қоюға тиiспiз. Яғни
инновация – негiзгi қозғаушы күш болмақ.
Ендi осы тұрақты экономикалық ... ... ... ең ... факторы болып отырған Индустриялы-инновациялы даму стратегиясының
мақсаты мен ... ... ... ... басты мақсаты шикiзат бағытынан қол үзуге ықпал ететiн
экономика салаларын әртараптандыру жолымен ... ... ... ... ұзақ ... ... ... экономикаға өту
үшiн жағдай жасау болып табылады.
Өңдеушi өнеркiсiпте және ... ... ... ... түсуге
қабiлеттi және экспортқа негiзделген тауарларды , жұмыстар және қызмет
көрсетулер өндiрiсi ... ... ... ... ... ... индустриялы-инновациялы стратегиядан күтiлетiн нәтижелер:
Индустриялық-инновациялық саясатты белсендi жүргiзу ... ... ... 8,8-9,2% ... ... Бұл 2000 ... салыстырғанда
2015 жылы ЖIӨ көлемiн 3,5-3,8% еседей ... ... ... ... ... ... ... жылдық өсу қарқынын 8-8,4%-ке дейiн
жеткiзуге, 2000 жылмен салыстырғанда 2015 жылы еңбек өнiмдiлiгiн ... ... ... және ЖIӨ ... сыйымдылығын 2 есе төмендетуге ... ЖIӨ ... ... және ... ... ... ... 2000 жылғы 0,9%-тен 2015 жылы ... ... ... /11/
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, экономкалық жүйенің дамуы екі құрылымда, яғни
әкімшілік және ... ... ... бөлінеді. Жұмыс барысында біз
әкімшілік экономиканың қоғам ... ... ... және ... ... ... ... бір сөзбен айтқанда
әкімшілік экономика тиімсіз құрылым болып ... ... ... ... ... дамуына, тиімді
бәсеелік ортаның сақталуына және ... алға ... ... нарықтық экономиканың орны ерекше болып табылады.
Бұл тұжырымға біз былай ... ... ... Әлемдегі алдынғы
қатарлы елдер немесе экономикасы жан-жақты дамыған, адамдардың еркін, ... ... ... етуі ... ... отырған елдер бұлар
экономикасы нарықтық қатынастардағы мемлекеттер. Олардың ішінде көбісі
тіпті әкімшілік ... ... та ... жоқ. Оларға: АҚШ, Ұлыбритания,
Италия және Жапония елдерін жатқызсақ болады. Ал ... ... ... ... ... ... жүйеде болып, соңынан экономикасын нарықтық
қатынастарға бейімдеп, дамып үлгерген елдер де бар.
Ал кезіндегі Кеңес Одағы елдері бұл әкімшілік жүйеде ең ұзақ ... ... ... ... ... ... ... табылады. Сондықтан
Қазақстан Республикасы үшін өз егемендігін алғаннан кейін ... ... ... ... ... ... ... орнатып,
әлемдегі бәсекеге қабілетті дамыған елдер қатарына қосылудың маңызы зор.
Сондықтан, ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалану және нарықтық механизмді қолдаудың маңызы
зор болып табылады.
Елiмiзде жүргiзiлген ... ... ... өз ... ... ... ... қол жеткiздiк. Ендi өткен шаралардың кемшiлiгiн
түзеп, дамыған ел қатарына ... үшiн әлем ... ... ... ... ... ... жағын таңдап алу және соған жету үшiн рыноктық
қатынастардың заңдылықтарын, қызмет ету механизмiн ... ... ... ... ... ... бұл ... дамып келе жатқан елiмiз үшiн
маңызды болып табылады.
Елiмiздiң рыноктық экономикаға өтуне байланысты ... ... ... ... ... ұлттық экономикамызда атап өтетiн болсақ,
соңғы он төрт ... ... ... ... қанды жүргiзiлдi, соның
нәтижесiнде рынокта қызмет ететiн кәсiпкерлiк ... даму ... ... тұрақты және тиiмдi дамуын қамтамасыз ететiн ... ... да ... ... ... ... ... бүгiнгi таңда қаржы рыногы өте
жақсы дамып, ол ТМД елдерi арасында ең жақсы қалыптасқан және ... ... ... ... ... табылады.
Тағы да елiмiз экономикасында ауыл шаруашылығын ... ... ... ... ... ... ... қағаздар рыногы, қор
рыноктары тиiмдi даму үстiнде. Сондай-ақ ... ... ... және ... әлем ... алдыңғы қатарлы елдер санатына
қосылуына ең басты қажеттi саясат ұлттық ... ... ... ... ... ... табылады.
Экономиканың негiзгi секторы болып саналатын өнеркәсiптi қайта және
жанама индустрияландыру уақыт ... ... ... ... ... ... ... экономикасының түп қазығын құрайды десек, оны жоғары
деңгейге көтеру үшiн инновациялық-инвестициялық ресурстармен қамтамасыз ... ... ... өндiруге мүмкiндiк берерi сөзсiз.
Осындай инновациялық-идустриялық жоғары бәсекеқабiлеттi алдынғы
қатарлы елдер санатына ... үшiн, ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету мақсатында “Қазақстан
Республикасының Индустриялы-инновациялы ... ... ... ұзақ ... ... ... Стратегияның негiзгi мақсаты
– бәсекелестiкке шыдайтын, импорт алмастырушы және ... ... ... өнеркәсiптер құрып, қызмет көрсету саласын мығымдау.
Осылайша бүгiнгi таңда ... ... және ... ... ол бiздiң экономикамыздың қаншалықты рыноктық қатынастарды
тиiмдi ұйымдастыруына байланысты болып табылады. Сондықтан бiз ... ... ... ... ... меңгерiп, ондағы жалпы
экономиканың қызмет етуi мен ... ... ... толық
игерiп, оларды отандық экономиканың дамуына үлес ... ... ... ... ... Я. Ә. ... Б.Б. / ... теория. Оқу құралы.
– Алматы. Қазақ университетi.
2. Мамыров Н.Қ., Есенғалиева Қ.С., Тлеужанова М.А. Микроэкономика / Оқу
құралы. – ... ... 2000 ж. – 420 ... Мэнкью Н.Г. Принципы экономикс. – СПб: Питер Ком, 1999. – 784 ... ... В.Ф. ... / ... - ... ... – 328 с.
5. Вэриан Х.Р. Микроэкономика. Промежуточный ... / ... ... – М.: ... 1997. – 767 ... Макконелл К., Брю С. Экономикс. ІІ том., ... ... ... Р., ... Д. ... – М.: ... ... Жұмамбаев С.К. Еңбек рыногы экономикасы: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ
университетi, 2003 – 171 ... ... ... ... ... өзiмiз жасауымыз керек” //
Егемен Қазақстан, 2004 ж.
10. Есентугелов А. Долгосрочная стратегия развития экономики и ... сил в РК // ... №6, 2000 ... ... ... ... ... дамуының
2003-2015 жылдарға арналған ұзақ мерзiмдi стратегиясы” – Алматы. 2003
ж.
12. Н.Ә.Назарбаев. «Қазақстан ... ... және ... ... ... Жолдау, Астана, 2005 ... 18 ...... 1 ... ... ежегодник. Алматы., 2005г.
-----------------------
Тауарлар мен қызметтер рыногы
Үй шаруашылығы:
- Тауарлар мен ... ... ... және ... ... ... иеленетiн және оны сатуға шығаратын.
Фирмалар:
- Тауарлар мен ... ... және ... ... ... қолданатын
Өндiрiстер факторлары рыногы

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIX ғасырдың екінші жартысы XX ғасырдың басында Қазақстандағы әкімшілік құрылыс пен құқық5 бет
XVII-XIXғғ патша үкіметінің әкімшілік саяси реформалары.25 бет
Аймақтың әлеуметтік-экономикалық дамуында жергілікті бюджеттің әсерін талдау (Қызылорда облысы Қармақшы ауданы әкімдігінің экономика және бюджеттік жоспарлау бөлімі мысалында)33 бет
Алматы қаласы кедендік бақылау департаменті бойынша кедендік әкімшіліктендіру қызметін ұйымдастыру мен жетiлдiру тұжырымдамасы жинақталған тәжiрибенi жүйелеу250 бет
Алматы қаласының әкімдігінде өткізілген өндірістік тәжірибе бойынша19 бет
Атқарушы билік органдарының әкімшілік құқықтық мәртебесі21 бет
АҚШ және Канада елдерінің әкімшілік территориялық бөлінісінің ерекшелігі22 бет
Балқаш қалалық әкімшілік сайтына қоршаған ортаны қорғау туралы дерек8 бет
Бүгінгі Қазақстандағы мемлекеттік басқарудың күйіне кешенді талдау жасап, орталықтандыру мен орталықсыздандыру балансына қол жеткізу қажеттігін елдегі әкімшілік реформасы тұрғысында негіздеу123 бет
Желілік әкімшілік етудің мақсаттары мен міндеттері13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь