Аддитивті және мультипликативті модельдер

Маусымды және циклді ауытқулары бар уақыттық қатардың құрылымын талдаудың бірнеше әдістері бар. Ең қарапайымы – орташа тегістеу әдісі. Орташа тегістеу әдісі көмегімен, маусым компонентасын есептеп, уақыттық қатардың аддитивті және мультипликативті моделін құру. Аддитивті модельдің жалпы көрінісі:

Y = S + T + E

яғни, уақыттық қатардың әр деңгейін Т- тренд, S – маусым және Е – кездейсоқ компоненттер қосындысы ретінде жазуға болады.
Мультипликативті модельдің жалпы көрінісі:

Y = S * T * E

яғни, уақыттық қатардың әр деңгейін Т – тренд, S – маусым және Е – кездейсоқ компоненттер көбейтіндісі ретінде жазуға болады.

Осы екі модельдің бірін таңдап алу, маусымдық ауытқуын талдауға негізделген. Егер ауытқу амплитудасы шамамен тұрақты болса,онда маусым компонентаның мәнін тұрақты деп есептеп, уақыттық қатардың аддитивті моделін құрамыз. Егер ауытқу амплитудасы өссе немесе кемісе, онда уақыттық қатардың маусым компонента мәніне тәуелді болатын мультипликативті модельін құрамыз.
Аддитивті және мультипликативті модельді құру, уақыттық қатардың әр деңгейі үшін маусымдық, тренд, кездейсоқ компоненталарын есептеуге негізделген. Ол келесі қадамдардан тұрады:
1) Берілген уақыттық қатарда өзгермелі орташа әдісі көмегімен тегістеу.
2) S маусым компонентасының мәнін анықтау.
3) Берілген уақыттық қатар деңгейінен маусым қатарын шығырып, аддитивті модельде T + E, ал мультипликативті модельде T * E тегістелген мәндерін есептейміз.
4) T + E немесе T * E деңгейлерін аналитикалық тегістеу және алынған тренд теңдеуі көмегімен, T мәндерін есептеу.
5) Алынған модель көмегімен T + S аддитивті модельде немесе T * S мультипликативті модельде мәндерін есептеу.
6) Абсалютті немесе салыстырмалы қателерді есептеу. Егер алынған қате мәндерінде автокорреляция жоқ болса, онда алғашқы қатар мен басқа уақыттық қатар арасындағы өзара байланысты талдау үшін, E қате уақыттық қатарын қарастырамыз.
Енді әрбір модельдің толық құрылымын келесі мысалдардан көреміз.



Маусымдық қатардың аддитивті модельдің құрылуы.
        
        Аддитивті және мультипликативті модельдер.
Маусымды және циклді ауытқулары бар уақыттық ... ... ... ... бар. Ең қарапайымы – орташа тегістеу әдісі.
Орташа тегістеу әдісі көмегімен, маусым ... ... ... ... және ... ... ... Аддитивті модельдің
жалпы көрінісі:
Y = S + T + ... ... ... әр ... Т- ... S – ... және Е –
кездейсоқ компоненттер қосындысы ретінде жазуға болады.
Мультипликативті модельдің жалпы ... = S * T * ... ... ... әр ... Т – ... S – маусым және Е –
кездейсоқ компоненттер көбейтіндісі ретінде жазуға болады.
Осы екі ... ... ... алу, ... ... талдауға
негізделген. Егер ауытқу ... ... ... ... ... ... тұрақты деп есептеп, уақыттық қатардың аддитивті
моделін құрамыз. Егер ауытқу амплитудасы өссе немесе кемісе, онда ... ... ... ... ... ... мультипликативті модельін
құрамыз.
Аддитивті және мультипликативті модельді ... ... ... ... үшін ... ... кездейсоқ компоненталарын есептеуге
негізделген. Ол келесі қадамдардан тұрады:
1) ... ... ... ... ... ... көмегімен тегістеу.
2) S маусым компонентасының мәнін анықтау.
3) Берілген уақыттық қатар деңгейінен маусым қатарын шығырып, аддитивті
модельде T + E, ал ... ... T * E ... ... T + E немесе T * E деңгейлерін аналитикалық тегістеу және алынған
тренд теңдеуі көмегімен, T ... ... ... модель көмегімен T + S аддитивті модельде немесе T * ... ... ... есептеу.
6) Абсалютті немесе салыстырмалы қателерді есептеу. Егер алынған қате
мәндерінде автокорреляция жоқ болса, онда ... ... мен ... ... ... өзара байланысты талдау үшін, E қате уақыттық қатарын
қарастырамыз.
Енді әрбір модельдің ... ... ... ... көреміз.
Маусымдық қатардың аддитивті модельдің құрылуы.
Мысал. Қ.Р 1994-1998 ж.ж өндірістік өнеркәсіптік бизнес циклі.
( Кесте ... ... ... қатарды, өзгермелі орташа әдісі ... Ол ... ... 4 ... ... ... қатар деңгейлерінің мәндерін
қосып, оны бір уақыт мезетіне жылжытып ... ... ... ... ... өзгермелі орташа мәнін табамыз. Осы жолмен
алынған тегістелген мәндерінде маусымдық компонента болмайды.
в)бұл мәндерді ... ... ... ... ... ... екі
тізбектелген өзгермелі орташаның орта ... ... яғни ... ... ... ... ... |4 ... ...... ... ... ... |
| ... | |орташасы. ... ... ... | | | ... | |
|1 |91,92 | | | | |
|2 |88,74 | | | | |
|3 |82,81 |354,11 |88,5275 |87,7725 |-4,9625 |
|4 |90,64 |348,07 |87,0175 ... |4,90625 |
|5 |85,88 |337,8 |84,45 ... |2,42625 |
|6 |78,47 |329,83 |82,4575 ... |-3,21625 |
|7 |74,84 |323,66 |80,915 ... ... |
|8 |84,47 |324,91 |81,2275 ... |3,13375 |
|9 |87,13 |325,78 |81,445 |81,185 |5,945 ... |79,34 |323,7 |80,925 |81,04 |-1,7 ... |72,76 |324,62 |81,155 ... ... ... |85,39 |322,01 |80,5025 ... |4,54625 ... |84,52 |324,74 |81,185 ... |1,83625 ... |82,07 |336,73 |84,1825 |84,3425 |-2,2725 ... |84,75 |338,01 |84,5025 ... |0,42125 |
|16 |86,67 |336,62 |84,155 ... ... ... |83,13 |334,853 ... |83,25825 |-0,12825 |
|18 |80,303 |331,213 ... ... ... ... |81,11 |324,433 ... | | ... |79,89 | | | | |
2 ... ... ... ... ... деңгейлерімен
орталықтандырылған өзгермелі орташа арасындағы айырым деп анықтап, оны S -
маусым компонентасының мәнін есептеуде пайдаланамыз.
Аддитивті ... ... ... ... ... |Жыл ... № |
| | |1 |2 |3 |4 |
| |1 | | |-4,9625 |4,90625 |
| |2 |2,42625 ... ... |3,13375 |
| |3 |5,945 |-1,7 ... |4,54625 |
| |4 |1,83625 |-2,2725 |0,42125 ... |
| |5 ... ... | | ... ... | ... |-8,8415 |-18,8413 |15,32213 |
|жиыны | | | | | ... ... ... ... ... ... | | | | | |
| | | | | | ... маусм. | ... ... ... ... ... | | | | | ... компонентасы бар модельдерде әр кезеңде маусымдық әсерлер
өзара жойылады деп есептеледі. Аддитивті ... ... ... ... ... ... ... нөлге тең болу керек.
Берілген модель үшін:
2,519813 – 2,21038 – 4,71031 + 3,830531 = - ... ... ... = - ... = - ... ... ... мәнін, орташа бағасымен k түзету
коэфицентінің арасындағы айырым ретінде ... = Si орт - ... ... ... қосындысы нольге тең ... ... – 2,06779 – 4,56773 + 3,973117 = 0
3 ... ... ... ... ... қатарын шығарамыз. T + E = Y ... ... 3). Бұл ... әрбір уақыт кезеңіне есептеледі.
Аддитивті модельдің E қатесімен Т тегістелген белгісін анықтау.
Кесте 3.
|t |Yt |S ... |T |T+S |
|1 |91,92 | | | | |
|2 |88,74 | | | | |
|3 |82,81 |354,11 |88,5275 |87,7725 ... |
|4 |90,64 |348,07 |87,0175 ... ... |
|5 |85,88 |337,8 |84,45 ... ... |
|6 |78,47 |329,83 |82,4575 ... ... |
|7 |74,84 |323,66 |80,915 ... ... |
|8 |84,47 |324,91 |81,2275 ... ... |
|9 |87,13 |325,78 |81,445 |81,185 ... |
|10 |79,34 |323,7 |80,925 |81,04 ... ... |72,76 |324,62 |81,155 ... ... ... |85,39 |322,01 |80,5025 ... ... |
|13 |84,52 |324,74 |81,185 ... ... ... |82,07 |336,73 |84,1825 |84,3425 ... ... |84,75 |338,01 |84,5025 ... |1,004995 |
|16 |86,67 |336,62 |84,155 ... ... ... |83,13 |334,853 ... |83,25825 |0,99846 |
|18 |80,303 |331,213 ... ... ... |
| 19 |81,11 |324,433 ... | | ... |79,89 | | | | |
2 ... ... ... ... берілген қатар деңгейлерімен
орталықтандырылған өзгермелі ... ... ... деп анықтап, оны S
маусым компонентінің мәнін ... ... ... ... ... ... есептеу.
5 Кесте.
|Көрсеткіштер |Жыл |i,кварталының № |  |  ... |  |1 |2 |3 |4 ... |1 |  |  ... |1,057227 |
|  |2 ... ... ... ... ... |3 ... |0,979023 |0,900175 |1,056235 ... |4 ... ... ... ... ... |5 |0,99846 ... |  |  ... ...... |3,89254 ... ... |
|жиыны | | | | | ... ... ... ... |1,0461465 |
|ғ.S^ | | | | | ... ...... |0,97484903|0,9446036 |1,04798913|
|комп.тегіс. | | | | | ... ... бар ... әр ... маусымдық әсерлер
өзара жойылады деп есептеледі, яғни ... ... ... ... маусымдық компонента мәндерінің сомасы циклдағы ... ( 4-ке ) тең болу ... ... ... + 0,973135 + ... + 1,0461465 = 4
Түзету коэфиценті:
k = 4 / 3,992967 = ... ... ... ... ... ... = S орт * k.
3 Қадам.
Әрбір бастапқы қатар деңгейін ... ... ... ... яғни T*E = Y / S ( ... ... ... тегістелген Т және Е мәндерін есептеу.
6 кесте.
|t |Yt |S ... |T*S ... |
| | | |i | | |) | |
|1 |91,92 ... ... ... | |8 | | | | |4 |
|2 |88,74 ... ... ... | |9 | | | | |6 |
|3 |82,81 ... |85,4072 ... ... | |4 | | | | |4 |
|4 |90,64 ... ... ... | |9 | | | | |1 |
|5 |85,88 ... |84,834 |87,596 |0,98041 ... | |8 | | | | |4 |
|6 |78,47 ... ... ... | |9 | | | | |5 |
|7 |74,84 ... |84,2608 ... ... | |4 | | | | |2 |
|8 |84,47 ... |88,00405|0,959842 |0,92129|
| | |9 | | | | |7 |
|9 |87,13 ... ... ... | |8 | | | | |1 ... |79,34 |0,97484|81,38696|83,401 |81,30338|0,975851 ... | |9 | | | | |5 ... |72,76 ... ... ... | |4 | | | | |2 ... |85,39 ... |86,80263|0,983726 |0,96771|
| | |9 | | | | |7 ... |84,52 ... ... ... | |8 | | | | |2 ... |82,07 ... ... |1,04754|
| | |9 | | | | |8 ... |84,75 ... ... ... | |4 | | | | |6 ... |86,67 ... ... ... | |9 | | | | |7 ... |83,13 ... ... ... | |8 | | | | |8 ... |80,303 ... ... |1,03147|
| | |9 | | | | |6 ... |81,11 ... ... |1,12874|
| | |4 | | | | |2 ... |79,89 ... |84,3998 ... ... | |9 | | | | |8 |
4 ... модельде T компонентасын анықтаймыз. Ол үшін, (T ... ... ... сызықты параметірін есептейміз.
Тренд теңдеуі келесі:
T = 86,288 – 0,2873 ... ... t = ... ... ... әр ... T ... теңдеуінің графигі 3 суретте көрсетілген.
2 ... .
5 ... ... ... ... ... ... Ол үшін T
деңгейіне сәйкес S маусым компонента мәнін көбейтеміз.
6 Қадам.
Мультипликативті модельдің қатесін ... ... ... ... = Y / ( T * S ... қате мәндері 6- кестеде көрсетілген. Енді аппроксимацияның
орташа қатесімен ... ... ... = 1- ... / ... = 0,1768
A = 1/20 * 0,710273 * 100% = 3,551367
Енді мультипликативті модель бойынша болашақтағы екі ... ... Ол ... мына ... ... = T21 + ... = T21+ ... маусымдық компонента кестеде берілген. S1 = ... S2 ... Ал ... T1,T2 теңдеуге қойып шығарамыз:
T = 86,288 - 0,2873 * ... = 86,288 – 0,2873 * 21 = ... = 86,288 – 0,2873 * 22 = ... ... ... = 80,2484 + 1,032558 = 82,86111
Y22 = 79,9618 + 0,974892 = 77,95068
Сонымен ... әдіс ... екі ... ҚР өндірістік өнеркәсіп
бизнес циклі:
(82,86111 + 77,950068) = ... ... |A^ |R² ... ... ... | |
| | | | |
| | | |0,3249 ... ... | |0,1932 |
| | |3,75891 | ... ... ... |0,3176 ... ... - 1,257x |2,932101 |0,3158 |
| |+ 89,888 | | ... |y= - 0,298x + 86,371 |3,5067 |0,195 ... Y = S + T + E қай ... ... ... көрсетеді?
1) мультипликативті
2) адаптивті
3) аддитивті
4) адекватты
5) кездейсоқ
2. Аддитивті модельде берілген уақыттық қатар деңгейінен ... ... ... ... ... ... T + E
2) T / E
3) T * E
4) E / T
5) E + T + Y
3. ... модельдің жалпы көрінісі мына формуламен анықталады:
1) Y = S + T + E
2) Y = S / T
3) Y = S * T * E
4) S = Y * T * E
5) S = Y + T + E
4. ... ... ... квартал бойынша маусым компонентасы мәндерінің
сомасы тең болу керек:
1) 0
2) 1
3) 2
4) ... 4
5. ... ... түзету коэфиценті қай формуламен анықталады?
1) k = 4 / Si орт
2) k = 2 * Si ... k = Si орт / 4
4) k = Si орт / 4 – S
5) k = 0
6. Si орт – k ... ... ... k
2) Si
3) Y
4) E
5) T
7. Мультипликативті модельде түзету коэфиценті қай формуламен ... k = 4 / Si ... k = Si орт – 1
3) k = Si орт / 4
4) k = 2 / Si ... k = 2 * ... ... ... ... өзгермелі орташа әдісі көмегімен тегістеу
үшін, біріншіден:
1) ... 4 ... ... ... ... деңгейлерінің
мәндерін
қосып, оны бір уақыт мезетіне жылжытып орналастырамыз.
2) әрбір 4 квартал бойынша тізбектелетін ... ... ... ... тізбектелген қатар деңгейлерінің мәндерін қосып, екіге
бөлеміз.
4) әрбір 4 ... ... ... ... ... ... табамыз.
5) барлық тізбектелетін қатар ... ... ... ... ... ... ... T = a + bx
2) T = a / ... T= ax + b
4) T = b / a + x
5) T = a + ... ... ... ... сәйкес қатені есептеу мына формуламен
жүзеге асады:
1) Е = Y / T
2) E = Y + S + T
3) E = Y – (T + ... E = T + E
5) E = Y / T + ... ... ... n жылға қай формуланы ... ... ... Yn = Y / T * S
2) Yn = Tn * ... Yn = Tn + Sn
4) Yn = Tn – En
5) Yn = En * ... ... ... n ... қай ... ... ... болжам
жасаймыз:
1) Yn = Tn + Sn
2) Yn = En ... Yn = Tn / ... Yn = A + ... Yn = Tn * ... ... ... барлық квартал бойынша маусымдық компонента
мәндерінің сомасы, циклдағы период санына яғни, ...... тең болу ... 2
2) 3
3) 1
4) 4
5) ... ... модельде түзетілген маусым ... ... ... Si = Si орт * k
2) Si = Si орт + k
3) Si = Si орт / k
4) Si = k / Si ... Si = S + k
15. Әрбір бастапқы қатар деңгейін сәйкесінше ... ... ... нені ... T * E
2) T + E
3) T / E
4) E + S
5) T * S
16. Теңдеуге t = ... ... ... E – кездейсоқ компонентаны
2) S – маусым компонентасын
3) T – тренд теңдеуін
4) k – түзету коэфицентін
5) T + ... ... ... ... ... қай формуламен жүзеге
асады?
1) E = Y / (T * S)
2) E = Y/ (T + ... E = Y + (T ... E = Y * (T – ... E = Y – (T / ... ... ... ... a + bx
2) ax ² + bx + c
3) a / bx
4) ax ² + bx
5) ax ³+ bx ² + ... ... ... ... ... қатарын шығарып ( Y – S), анықтаймыз:
1) T * S
2) T + S
3) E + S
4) T / S
5) E * ... S – ... ... ... ненің арасындығы айырым деп
қарастырамыз:
1) берілген қатар деңгейлерімен орталықтандырылған ... ... ... ... деңгейлерімен тренд арасындағы;
3) орталықтандырылған өзгермелі ... мен ... ... ... қатар деңгейімен бағаланған қатар арасындағы;
5) бағаланған қатармен тренд арасындағы;
ТЕСТ ЖАУАПТАРЫ.
1 |2 |3 |4 |5 |6 |7 |8 |9 |10 | |3 |1 |3 |1 |3 |2 |1 |1 |1 |3 | |11 |12 ... |15 |16 |17 |18 |19 |20 | |2 |1 |4 |1 |1 |3 |1 |2 |2 |1 | |

Пән: Автоматтандыру, Техника
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Актив бағаларының үзіліссіз моделі34 бет
Шуылдары бар байланыс арналарының хабарды бергендегі ақпараттық шығын3 бет
Арна мен сигналдың физикалық сипаттамаларының келісілуі. Арна байланысының деректерді тасымалдау жүйелерінің негізі9 бет
Аударма модельдері20 бет
Банктік ісінің дамуын болжамдаудың түрлері мен модельдері43 бет
Бағаны тұрақтандырудың модельдері6 бет
Гaлaктикaлaр топтaлуының моделдері5 бет
Дамытушы және қалыпқа келтіруші жұмыстардың модельдері5 бет
Дискреттік модельдер. Теоретико-графтық программалау. CASE- технологиясы. Детерминделген модельдер9 бет
Дискреттік модельдер. Теоретико-графтық программалау. Реинжиниринг. Детерминирленген модельдер8 бет


Исходниктер
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь