Қазақстанның ХХ ғасырдың 20-30 жылдарындағы қоғамдық- саяси өмірі

1. Қазақстандағы қоғамдық.саяси жағдай
2. Қазақ АКСР.ның одақтас республикаға айналуы.
3. Тоталитарлық жүйенің күшеюі және қазақ халқын жаппай жазалау.
Қазақстанда жаңа экономикалық саясатты жүргізуші Кеңестер болды. Оларға шаруалар қауымының сенімі арта бастады. Бұл тұста кенестерді нығайтуға байланысты біраз жұмыстар жүргізілді. 1921 жылы уездер мен губернияларда Кеңестер съезі болып өтті. Алайда Қазақстандағы Кеңес құрылысында бірқатар қиыншылықтар мен кемшіліктер кездесті. Көптеген қызметкерлер жаңа экономикалық саясаттың мәнін түсінбеді, Бұрынғысынша “әскери коммунизм” әдістерімен жұмыс жасады. Кеңестер құрамына жаңа құрылысқа қарсы, іштен бүлдіру әрекетіне бейім адамдардың кіріп алу фактілері орын алды. Дегенмен Кеңестерді құрып, нығайту жұмысы мақсатты түрде жүргізілді. Оған бел сене қатысқан Қазақ АКСР орталық Атқару Комитетінің тұнғыш төрағасы С. Мендшев, орынбасары Ә. Жанкелдин, Ішкі істер халық комиссары Ә. Әйтиев және басқалары Кеңестердің жұмысын жандандырура елеулі еңбек сіңірді.
1921 жылы 4-10 қазанда Қазақ АКСР Кеңестерінің екінші съезі болып өтті. Онда республика өмір сүрген алғашқы жыл ішіндегі мемлекеттік және шаруашылық құрылыстарының қорытындылары шығарылды. Сонымен бірге жергілікті жерде кеңестерді нығайтудың жолдары белгіленді.
1922 жылы Кеңестер сайлауы өтті. Олардың құрамын жергіліктендіру іске асырылды. Бөкей, Орал, Ақтөбе, Семей губернияларында болыстық атқару комитеттері сайлауынан кейін депутаттардың жартысынан астамы қазақтар болды. Бұқара арасында саяси жұмыс жүргізу мақсатында Қызыл керуен және жылжымалы Қызыл отау сияқты жұмыстың жаңа түрлері пайдаланылды.
ҚАКСР Орталық атқару Комитетінің тұнғыш Қызыл керуені 1922 жылы Ә. Жанкелдиннің басқаруымен ел аралауға шықты. 9 мамырдан 12 маусымға дейін керуен Орынбор мен Семей аралығындағы 26 болыстың 37 ауылында, сондай-ақ Екібастұз бен Спасск зауытында болды. 126 жиын, ңәқ әңгіме өткізді. Керуен Кеңестердің іс қағаздарын қазақ тілінде жүргізуді жолға қойды. Мұның өзі ұлттың-мемлекеттік жуйені нығайтуға ықпал етті.
1922 жылы 30 желтоқсанда Мәскеуде өткен Кеңестердің Бүкілодақтық бірінші съезі Кеңестердің Социалистік Республикалар Одағы құрылғанын жариялады. Басқа да автономиялық Кеңес республикалары сияқты Қазақ АКСР-да Кеңестік Ресей Федерациясы құрамында Одаққа кірді.
Орта Азия Кеңес республикаларын ұлттық-мемлекеттік жағынан 1924 ж. Жүргізілген межелеу республика өміріндегімаңызды оқиға болды. Ұлттық жерлердің межеленуі нәтижесінде Түркістан АКСР-інің құрамындағы бұрынғы Жетісу және Сырдария облыстарының жерлері Қазақ АКСР-іне қарайтын блды. Соның нәтижесінде Қазақстан жері 700 мың шаршы шақырымға, ал халқы – 1 млн 468 724 адамға өсті. Тұрғындары негізінен орыстар болып табылатын Орынбор губерниясы Қазақстаннан бөлінді. Республиканың астанасы Қызылордаға (Ақмешіт) көшті. Қазақ жері мен халқын біртұтас ұлттық мемлекетке біріктірудің республика ушін зор әлеуметтік және экономикалық маңызы болды.
1.Қазақстан тарихы. Очерк. А., 1993.
2.Қазақстан тарихы, 5 томдық. 3 том. А., 2001.
3.Мусин Ч. Қазақстан тарихы. А., 2005.
4.Маданов Х.М. Қазақ мәдениетінің қалыптасу кезеңдері. А., 1995.
5.Марғұлан Ә.Х. Ежелгі жыр, аңыздар. А., 1985.
        
        ҚАЗАҚСТАННЫҢ XX ҒАСЫРДЫҢ 20-30 ЖЫЛДАРЫНДАҒЫ
ҚОҒАМДЫҚ- САЯСИ ӨМІРІ
1. Қазақстандағы қоғамдық-саяси жағдай
2. Қазақ АКСР-ның одақтас республикаға айналуы.
3. Тоталитарлық жүйенің күшеюі және ... ... ... ... жаңа ... ... ... Кеңестер болды. Оларға
шаруалар қауымының сенімі арта ... Бұл ... ... ... ... ... жүргізілді. 1921 жылы уездер мен губернияларда
Кеңестер съезі болып өтті. Алайда Қазақстандағы Кеңес ... ... мен ... ... ... ... ... саясаттың мәнін түсінбеді, Бұрынғысынша “әскери коммунизм”
әдістерімен жұмыс жасады. Кеңестер құрамына жаңа ... ... ... ... ... ... кіріп алу фактілері орын алды. Дегенмен
Кеңестерді құрып, нығайту жұмысы мақсатты түрде жүргізілді. Оған бел ... ... АКСР ... ... ... ... ... С. Мендшев,
орынбасары Ә. Жанкелдин, Ішкі істер халық комиссары Ә. Әйтиев ... ... ... ... ... еңбек сіңірді.
1921 жылы 4-10 қазанда Қазақ АКСР Кеңестерінің екінші съезі болып өтті.
Онда республика өмір ... ... жыл ... ... және
шаруашылық құрылыстарының қорытындылары шығарылды. Сонымен бірге жергілікті
жерде кеңестерді нығайтудың жолдары белгіленді.
1922 жылы ... ... ... ... ... ... іске
асырылды. Бөкей, Орал, Ақтөбе, Семей ... ... ... сайлауынан кейін депутаттардың жартысынан астамы қазақтар
болды. Бұқара арасында саяси жұмыс ... ... ... ... және
жылжымалы Қызыл отау сияқты жұмыстың жаңа түрлері пайдаланылды.
ҚАКСР Орталық атқару Комитетінің тұнғыш Қызыл ... 1922 жылы ... ... ел ... ... 9 ... 12 ... дейін
керуен Орынбор мен Семей аралығындағы 26 болыстың 37 ... ... бен ... ... ... 126 ... ңәқ ... өткізді. Керуен
Кеңестердің іс қағаздарын қазақ тілінде жүргізуді жолға қойды. ... ... ... ... ... етті.
1922 жылы 30 желтоқсанда Мәскеуде өткен Кеңестердің Бүкілодақтық бірінші
съезі Кеңестердің Социалистік Республикалар Одағы ... ... да ... ... ... ... Қазақ АКСР-да Кеңестік
Ресей Федерациясы құрамында Одаққа кірді.
Орта Азия Кеңес республикаларын ұлттық-мемлекеттік ... 1924 ... ... республика өміріндегімаңызды оқиға болды. Ұлттық
жерлердің межеленуі нәтижесінде Түркістан ... ... ... және ... ... ... ... АКСР-іне қарайтын блды.
Соның нәтижесінде Қазақстан жері 700 мың шаршы шақырымға, ал ... – 1 ... ... ... ... ... ... болып табылатын Орынбор
губерниясы Қазақстаннан бөлінді. Республиканың астанасы ... ... ... жері мен ... ... ... ... республика ушін зор әлеуметтік және экономикалық маңызы болды.
1925 жылы сәуірде Қызылордада республика ... ... ... ... ... ... және деревняға бет бұрындар” деген ұран ... ... ... ... ... келелі жоспары, суландыру
құрылысын дамыту, мемлекеттік және кооперативтік сауданың рөлін одан ... ... ... ... ... ... ... халықтың
байырғы тарихи атауы қалпына келтіріліп – ... ... ал ... ... АКСР-і деп атау туралы қаулы қабылданды. Сол жылы Кеңестер сайлауында
ауылдық ... 60 ... жуық ... ... Олардың құрамында
жұмысшы және селолық жердегі жылдамалы-жұмысшылар 6,1 пайыз, кедейлкр –
70,9, орта ... – 18,8, ... – 4 ... қамтыды.
1925 жылы ақпанда қазақ облыстық партия комитеті өлкелік ... ... ... ... ... Қазақстан партия ұйымында 30 мыңнан астам
партия мүшесі мен пратия мүшелігіне кандидаттар ... ... Бұл ... ... ... ... жұмысына көп көніл бөлінді. Осының
нәтижесінде өлкеде 76 қалалық клуб, 72 ... мен ... ... мен селоларда 584 оқу үйі, 33 қызыл шайхана, 12 қызыл отау, 168
қызыл бұрыш, 9 шаруа мен ... үйі, 93 ... ... ... ... құрылған кезде небюары ұш-ақ газет шықса, 1925 ижылы «Еңбекші
Қазақстан», ... ... ... ... ... «Қызыл
Қазақстан» т.б. 13 газет пен 5 журнал шықты.
Кәсіподақтардың ... ... 1925 жылы ... ... ... мүше ... 20 ... жуық жұмысшы мен қызметші, соның
ішінде 6 ... ... ... ... ... Республикадағы кәсіподақ
мүшелерінің саны 100 мыңнан асты.
1925 жылы республиканың коммунистік жастар одағының ұялары 51 мың ... ... ... ... ... ... басшылар шықты.
Олардың арасында С. Жақыпов, Қ. ... С. ... Ф. ... ... С. ... А. Шымболатов және т.б. бар еді.
1925 жылы Қазақстан жастары өздерінің дарынды басшыларыынң бірі ... ... Ол 1902 жылы ... ... ... Қазалы уезінде
туған . Ғани 15 жасынан бастап өзінің өмірін жастар арасындағы жұмысқа
арнады. Зор ... ... күш ... мен ... ... ол ... ал ... бүкіл еліміздің жастар ұйымында басшы қызметте
істеді. 1921 жылы ... ... Ғ. ... Түркістан комсомолы
Орталық Комитетінің хатшысы, ал 1922 жылғы мамырдан ... РКЖО Орта ... ... болып істеді.
Қазақ әйелдері қоғамдық-саяси жұмысқа белсене араласты. 1925 жылы қаладағы
және ауыл мен ... ... ... 6,6 мыңы ... ... болып сайланды. Қазақ әйелдерін басыбайлықтан құтқаруға бағытталған
істератқарылды. Республикадағы әйелдер қозғалысыны Алма Оразбаева, ... Сара ... ... тағы басқалары ұйытқы болды.
1928 жылы Қазақстанда жаңадан әкімшілік-территорияларға бөлу ... Осы ... ... болып келген алты губерния, екі округ, отыз екі
уезд және 400 болыстықтардың орнына 13 облыс және 193 ... ... ... құрылуы кеңес аппаратының бұқара халыққа жақындасуына, олардың
кеңес құрылысына тартура ықпалын тигізді. 1929 жылы әкімшілік-территориялық
қайта құру ... ... және ... ... ... бітуімен байланысты Қазақстан автономиялық ... ... ... ... ... көшірілді.
20-шы жылдардың екінші жартысының бастап Қазақстанның ... ... ... ... ... Ол ... ... қалыптасқан тоталитарлық жүйенің нығаюымен байланысты еді. Елдегі
орын алған экономикалық және мәдени дамуындағы қиындықтар және ... ... ... одан әрі ... ... ... комунизм” саясаты кезіндегі жұмыс тәсілдері қайтадан ... ... жеке ... дара ... ауыстырылып, басқарудың
командалық-бюрократтық тәсілі іске аса бастады. Мұның барлығы ... ... ... ... хатшылығына 1925 жылы Ф. И. ... ... ... Ол ... ... халыққа қысым жасау
саясатты күшейіп, бұл ерекше қатал сипат алды. Осы ... ... ... ... күрт ... ... 1925 ж. Желтоқсанда
өткен өлкелік партия комитетінің бесінші ... ... ... ... ... Ол ауылдық жерлерде тап күресінің
шұғыл шиеленісуіне түрткі болды. Республикада Кіші ... ... ... ... ... ... сөйтіп жаппай жазалау дәуірі басталып, ол
қазақ халқын құлақ есітпеген қайғы қасіретке ұшыратты.
Қазақстанда голощекиндік-сталиндік үлгі ... ... ... келіспеген
көрнекті жауапты қызметкерлердің қарсылығы жанышталды. ... ... ... ... ... ... Т. Рысқұлов, Н.
Нұрмақов, С. Қожанов, М. Мырзағалиев Республикадан аластатылды. Қазақстан
Атқару ... ... Ж. ... ... ... ... ... жер халық комиссары Ж. Сұлтанбеков және басқалар қызметінен
алынды. Қазақ ... ... ... ... ... ... қатынасқан деп кінәланды. Оны 1927 ж. Қарашада өткен 3-ші ... ... ... ... көрсетіп берді. БК/б/П Орталық
Бақылау комиссиясы негізгі топқа бөлінушілердің бірі С. ... ... ... ... ... ... бар екенін таба
алмады. И. В. Сталинге, В. М. Молотовқа, Л. М. Кагановичке ... ... ... ... комитетінің ұйымдастыру бөлімінін меңгерушісі Н.
И. Ежов барлық қазақ кадрлары, барлық қазақ коммунистері ұлтшылдықпен ... ... ... олардың арасында дені сау партиялық күш жоқ деп
жеткізді. Болашақ КСРО Ішкі ... ... ... Ежов ... ... алдында өзінің лауазымына осылай “даярланды”, 1937 ... ... ... ... ... ... ... республикада саяси жағдайды ушықтыру мен
күдікшілдік жаппай сипат ... ... ... және ... ... ... ... ұлт
республикаларында ұлт-азаттық ... ... ... ... тапты. 1928 жылдың аяғында буржуазияшыл-ұлтшылдар деп аталғандардың
ішінде бұрынғы Алашорда қайраткерлерінің ішінен 44 ... ... ... ... ... Олардың қатарында А. Байтұрсынов, М. Дулатов, М.
Жумабаев, Ж. Аймаутов, Х. ... және ... бар еді. ... М.
Тынышбаев, Х. Досмұхамбетов, Ж. Ақпаев, К. Кеменгеров және басқалары бар
ұлттық ... (40 ... ... тобы 1930 жылы ... ... ... ішінен 15 адам Ресейдің Орталық қара топырықты
облыстарына жер аударылды. Бұлардың барлығы дерлік 1397-1938 жж. ... ... ... ... интеллигенция өкілдерінің он мыңынан астамы
жаппай жазалауға ұшырады.
1936 жылы ... ... ... Одағының жаңа Конституциясы КСРО-
ға тікелей қарайтын жаңа одақтас республикалардың құрылуын заң жүзінде іске
асырды. Осы ... ... ... ... жеті ... ... келсе,
енді олардың саны он бірге жеткізілді. Завкавказье Федерациясы таратылып,
оған қарап ... ... ... ... ... енді Одаққа
тікелей қарайтын болды. Қазақ, Қырғыз Автономиялық ... ... ... ... ... ... өзгерістер оның Одақтас
республикаға айналуы Қазақ Кеңес Социалистік ... ... ... ... ... орай ... Атқару Комитеті құрған
Конституциялық комиссия жасаған Конституциялық заң жобасы 1937 жылы ... ... ... ... ... ... ... кеңінен талқыланған Конституция жобасын 1937 жылы наурыздың 21-26
аралығында болған Қазақстан Кенестернің төтенше ... ... ... ... ... Кеңес Республикасының жұмысшы, шаруалар ... ... ... оның саяси негізін еңбекшілер депутаттары
кеңесі құрайтынын, сол арқылы бүкіл биліктің ... өз ... атап ... ... ... ... социалистік системасы және мемлекеттік, сондай-ақ,
мемлекеттік-кооперативтік ... ... ... меншік құрайтынын
жариялады. Республикадағы ең жоғарғы мемлекеттік орган төрт жылға тікелей
сайланатын ҚКСР ... ... деп ... ... Кеңес өзінің
Президиумын және Үкіметті-Халық Комиссарлар ... ... ... ... азаматтардың демократиялық құқықтарын, ... ... ... ... ұлттық ерекшеліктерін
ескерді. Онда ... Одақ ... ... ел ... ... жерінің тұтастығы мен бөлінбейтіндігі, Қазақ КСР азаматтарының
КСРО азаматы болып ... ... ... ... ... өз тілімен еркін пайдаланып, ана тілінде мектеп, ... ... ... мекемелер ашуға ерікті екені көрсетілді.
Заң жүзінде осындай демократиялық еркіндік пен ... ... ... ... ... бұрмалануы, демократияны бұзушылық
пен заңсыздықтың осы жылдарда белең алғаны кәзіргі күндерде ... ... ... ... ... ақиқатты қалпына келтіруге, боямасыз
көрсетуге ұмтылыс жасалып жатқан бүгінгі таңда сол ... ... ... жаңа ... ... шыншылдық тұрғысынан
көрсетілуде.
30-жылдардың екінші жылдарында, дүниежүзілік соғыстың қара бұлты қаптап
келе жатқан ... ... ... ... ... ... ең ... қасиеттерін көрсете бастады. Соның салдарынан Кеңес Қоғамы аса
ауыр да, зардапты қиындықтарға кездесті. Одан Қазақстан да тыс ... ... ... ... ... ... ұйымдары, шаруашылық орындары
үлкен соққыға душар болды. Жеке адамды ... ... ... ... етек ... Қаралап, жала жауып арыз бергендерді
қолпаштау, жаппай сезіктену, шет ет ... ... ... жүр деп
орынсыз айып тағып, басқа жүгенсіздіктер мен жөнсіздіктер тыюсызетек алды.
Партия, ... ... ... ... орынсыз қудалауға, құрбандыққа
ұшырады. Сөйтіп, қасіретті қуғындаудың екінші кезені 1937 жылы басталды.
Бұл жылы “халық жауы” ... айып ... Л. И. ... О. ... ... С. ... Н. ... Т. Рысқұлов, С. Қожанов, О. Жандосов,
С. Есқараев, Т. Жүргенов, ... С. ... Б. ... ... Р. ... А. Қоныратбаев т.б ғылым мен мәдениеттің, өнердің
көптеген өкілдері ... ... ... XX ... ... ... ... Оқу-ағарту ісінің дамуы
2. Қазақстанда ғылымның және ғылыми орталықтардың құрылуы.
Әдебиет пен өнер саласындағы ... ... ... ... ... И. В. ... ... тоталитарлық жүйе Қазақстанның мәдениетінің дамуына ... ... Оның ... етуі ... ... мәдениет
салалары Коммунистік партияның саясатына сәйкес жұмыс істеуге тиіс болды.
Әсіресі, бұл халыққа білім беру ... ... ... ... ... бұл ... шығарылған оқулықтар, партия, комсомол және пионер
ұйымдары, жас ... ... мен ... ... догмаларын
талқылады. Мектептің қызметі де бұрмаланды.
Бұл кезде халыққа ... беру ... ... ... оқу орындарында
партиялық өмір күшеиді. Оқу-тәрбие процестерін ... ... ... ... оқу процестерін формальді жүргізу өрістеді.
Тоталитарлық жүйенің күшеюі халыққа жоғары ... беру ... да ... ... Қазақстанның жоғары оқу орындары мен ... ... кадр ... ... қанағаттандыра алмады. Студенттер мен
профессор-оқытушылар құрамында жергілікті халықтың өкілдерінің саны баяу
өтті. 1936 ж. ... ... ... 42 ... 8 ... ... 1940 ж. ... малдәрігерлік-зоотехникалық институты
студенттерінің арсында қазақтардың үлес саны 12-ақ ... ... ... ... ... оқу орындарының жағдайына бәріненде көп зиян келтірді.
Ғалымдарды, ... оқу ... ... мен ... ... ... ... Сталин өлгенге дейін жүргізілді. Осының
нәтижесінде 30-шы жылдардың орта ... А. ... С. ... ... Т. Жүргенов, О. Жандосов және ... аса ... ... өмірі қиылып кетті.
1928 жылы араб әрпі латын әрпімен, ал 1940 ж. Кирилицамен (орыс әрпімен)
күштеп алмастырды. ... ... бір ... ... ... қазақ
өзбек, түркімен, башқұрт, татар, қырғыздардың басым көпшілігі араб жазуымен
жарық көрген ата-баба ... ... ... игеріп, пайдалануға
қабілетсіз болып шықты. Ал мұның өзі көптеген халықтардың тарихи зердесін
көмескілеп, олардың ... ... ... ... әкеп ... бер
жағында, елдегі қазақтар ҚХР, Ауғаныстан, Иран сияқты ... ... ... ашып, кітаптарды осы графикамен шығарып келген шетелдік
бауырлас қазақтармен хат жазысып, хабарласу мүмкіндігінен айырылды.
1920-1930 ... араб ... ... басылымды пайдаланғандар
“пантуркист”, “панисламист”, тіпті, “халық жауы” деп жарияланып, қудалауға
ұшырайтын болды. ... ... ... ... мен практикасына мазмұнымен қайшы басылымдар, ең алдымен олардың
ішіндегі араб әрпімен басылғандары аластатылды. ... ... ... ... ... жүргізілді. Шіркеулер мен мешіттердің мемлект қарамағына
зорлықпен алынуы, оларды қора-жайға, қосалқы ... ... ... ар-ожданын аяққа басу, азаматтық сан ... ... ... ... ... ... болып келген дінді барша жұртқа ... ... ... ... ... ... төңкерісінен кейін тоталитарлық ... ... ... ... ... ... ... кейбір ілгерілеушіліктің
болғанын айту керек, оны біз мәдени төңкеріс деп атап келдік. Бұл ... ... ... ... ... төңкерісіне дейін Қазақстанда жалпы қоры 98 мың ... бар ... ... 1925 ж. ... саны 300-ге ... 1929 жылы ... оқу үйі, 74 қызыл отау, 11 театр, 9 мұражай болды. Ауылдық жерде 1747
кітапхана жұмыс істеді. ... бұл ... мен оқу ... ... жоқ, ... жағдайда өмір сүрді. Олардың жұмысын ... ... да, ... ... де ... еді. Тіпті қалалардың
өздерінде мәдени ошақтарда істейтін адамдардың білім ... ... ... ... ... ... ... халықтың құштарлығы, ынта- ықыласы
мәдениет ошақтарының қарапайым формада болса да көбейе түсуіне жол ашты.
Республикада мерзімді баспасөз және ... ... ісі ... келк ... ... ... ... правда”/ және “Еңбекші қазақ”
газеттері, “Қазақстан” журналы шыға ... ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттік, кәсіподақтық,
кооперативтік қордың есебінен жаздырылып алынды және ... ... ... және ... ұйымдарға келіп тұрды.
Газеттер жұрт көп жиналатын жерлерге ілінді, ... ... оқып беру ... ... ... ... мәдениет қайраткерлері
өздерінің шығармашылық жолын осы газеттерде жалғастырды.
1925 жылы республикада не бары 31 газет, оның ... ... ... ... ... Кейін олардың қатары өсе берді. 1930 жылы Қазақстаннның 27
ауданында өз газеттері шыға ... 1931 жылы ... ... ... 900 ... тілшісі істеді. 1926 жылы не бары 41 газет
шықса, бірінші бесжылдық жылдарында 120 ... оның ... ... ... ... ... ... Олардың қатары жыл санап толығып, екінші бесжылдықта
жалпы саны 280-ге ... ... ... ісі ... ... ... ... данасы қсті. 1925 жылы 443 мың дана ... 96 ... ... ... үш ... даналық 200-ден аса кітап шығарылды. Олардың арасында
Кеңес өкіметінің саясатын насихаттауға байланысты басылымдар көп ... ... ... ... зор жұмыс жүргізілді. 1919 жылы 26
желтоқсанда В. И. Ленин РКФСР халқы ... ... ... ... ... ... отын ... белгілеуге рұқсат берілді. ... ... ... ... ... ... ... жақсара түсті, Мәдениет мекемелеріне халықтың ... ... ... ... ... ... ... есебінен, ал жарықты пайдалану, оқулықтар алу, мектепті жөндеу
ауыл шаруашылық және тұтыну қоғамдарының қаржысы есебінен ... ... оқу ... ... және жеті жылдық мектептер 15 пайызға өсті.
1924/25 оқу жылында ... 2351 ... ... ... ... оның ... 747 қазақ мектебі, 25 мектеп-коммуна және 68 жеті
жылдық мекткп пен екінші басқыш мектеп ... ... жылы ... ... ... бірыңғай еңбек мектебінің жарғысы”
қабылданды. Бұл тұста ресми деректер бойынша Қазақстанда 1600 ... ... ... бар. ... ол ... жәйі ... 1927 ... “Еңбекші
қазақ” газетінің 14 шілдедегі сананда 1600-ге жуық қазақ мектептері ... ... ... ... бар мектептердің саны қырыққа әзер жетеді деп
жазылды. Сол жылы ... ... ... ... ... ... жасалған баяндамада: “Қағазда ауылдағы мектептердің саны
көп, ал шындығында ауылда ешқандай да мектеп жоқ, егер орындық ... ... ... деп көрсетілді. Орасан көп цифр ... ... ... жайы 60-шы ... орта ... ... ... кете
алмағанына айта кетуіміз керек. Тағы бір айта кететін жай, орыс поселкелері
мен ауылдардағы мектептердің материалдық және ... ... ... ... ... Шоқай “Түркістанның қилы тағдыры” деген
кітабында / Алматы, “Жалын”, 1992/ ... деп ... ... ... ... ... 79 ... құрайды, ол барлық
еуропалықтарды /орыстарды, ... ... ... ... қоса ... бар ... 9,5 ... соған қарамастан
Сырдария губерниясының мектептерінде оқитын қазақ баласы бар болғаны ... орыс ... ... Басқаша айтқанда, кеңес үкіметі
қазақтардың ақшасына орыс келімсектерінің баласын ... ... ... губерниясынан басқа жерлерде де орын алды.
Ауылдық мектептерде оқу мерзімі қысқарақ болды, қазақ ... ... ... үшін жеті ... ... ... жыл қосылды. Бірінші
басқыш мектепте балалар 4 жыл оқыды. Жеті жылдық мектепте екі түрлі болды:
оның төрт ... ... ... сай ... ал екіншісі толық емес ... ... ... ... мектеп (тоғыз жылдық мектеп) үш түрлі оқытудан
тұрды, ... мен ... жеті ... ... сай келді, ал үшіншісі
толық орта білім берді. Бірінші ... ... ... жасы ... 14-17 жастағы балалар 1-2 жыл, әрі кетсе 3 жыл ішінде
бастауыш білім ... ... ... ... ... ... ... және жартылай көшпелі аудандар үшін интернаты бар мектептер,
мектеп-коммуналар ... ... ... ... ... ... ... өздері басқарды. Кластағы
сабақтарға қоса балалар жаттығу шеберханаларында /ағаш ... ... т.б/ ... ... ... жұмыс істеді, бос уақыттарында
табиғатты тамашалап, спортпен айналысты, ... ... ... ... сол маңайдағы басқа мектептер үшін оқу-
әдістемелік орталыққа айналды.
Республикада қазақ тіліндегі алғашқы оқулықтар Қазан қаласындабастырылды.
Орыс ... ... ... ... ... ... түнғыш
әліппісін жасап, соңынан із салған ... ... ... Байтұрсынов
елде оқу-ағарту ісін дамытуға үлкен еңбек сіңірді. Ол ... ... ... ... ... ... келді. Қазақ оқушыларының
ересек буыны ... ... ... ... ана ... “Тіл құралы” арқылы оқып үйренді.
1933 жылдан бастап бастауыш мектеп 4 кластық, ... ... 7 ... орта мектеп 10 кластық болып қайта құрылды. Қоғамдық саяси ... және ... ... ... ... ... ... мән берілді.
Екінші бесжылдық жылдарында республикада мұғалімдер саны екі еседен ... 14 ... 31 ... жетті.
Қазақ АКСР-і құрылғаннан кейін ғылым, өнер ... ... ... ... халық комиссариатының ғылыми бөлімі немесе ... Ол 1921 ... ... айында академиялық орталық болып қайта
құрылды. Оның бастамасымен 1924 жылы ... ... ... ... халқы тарихының жекелеген мәселелері, оның ішіндехалық-
азаттық қозғалысының ... ... ... 1926 жылы КСРО ... ... ... ресурстарын зерттеу жөніндегі
экспедиция құрылды. 1932 жылғы наурызда Алматыда КСРО ... ... ... құрылуы республика ғылымының ... ... ... ... ауыл шаруашылық ғылымын өркендету үшін арнаулы ғылыми орындар:
егіншілік, ауыл шаруашылығы, экономика, электрлендіру, су ... ... ... ... ... жартысында
Қазақстан ғылымы одан әрі өркендеді. 1940 жылдың қарасаңында Қазақстанда
110 ғылыми-зерттеу мекемесі жұмыс істеді және ... 1727 ... ... ... КСРО Ғылым Академиясының Қазақстандық базасы 1938 жылы КСРО
Ғылым Академиясының Қазақ филиалы болып қайта құрылуы ... ... ... көтеру үшін мол мүмкіндіктерге жол ашты.
30-шы жылдары ... ... мен ... ... ... ... болды. 1934 жылғы 12-18 маусымда Қазақстан жазушылырының 1 съезі
болып, онда ... ... ... нәр ... ... ... М.
Жұмабаев, С. Сейфуллин, І. Жансүгіров, Б. Майлин, М. Әуезов, Ж. ... ... ... қазақ әдебиетінің қаулап өсіп келе жатқан мол
жеткіншектері бар екені ... ... жылы ... ... алыбы
Жамбылдың туғанына 90 жыл толуын бүкіл Кеңес елінің халықтары атап ... жылы ... ... С. ... ... ... ... мерекеледі. Қазақстанда қазақ жазушыларымен бірге осындағы туысқан
халықтардың өкілдері орыс, ұйғыр, ... ... ... да ... шығып келе жатты.
Осындай жетістіктерге қарамастан 1937 жылы ... ... ... жандарды қудалау, тұтқындап жер аудару, сотсыз содырлық жасап ату,
жою процесі кең өріс алды. С. Сейфуллин, І. ... Б. ... ... Ж. ... ... ... халқының тұлғалы ұлдары “халық жауы”
деген айып тағылып, қасіретті ... ... ... ... қазақ көркем театрының ... ... 0926 ... ... Қызылорда қаласында қазақтың тұңғыш драма тетры ... ... ... ... ... жылы ... ... музыка-драма техникумы, ал 1934 жылы бірінші
музыкалық театр ашылды. Сол жылы ... М. ... ... ... ... ... қойылуы қазақ операсының туғанын паш ... жылы ... ... театры опера және балет театры болыпқайта
құрылды. Қазақ драма ... да ... ... жетті.
Республикадағы маңызды оқиғалардың бірі кино өнерінің дүниеге ... ... жылы ... ... экранға шығып, ұлттық кино өнерінің іргесі
қаланды.
1936 жылы май ... ... ... ... ... мен ... онкүндігі қазақ әдебиеті мен өнер ... ... ... ... халқының әдебиет пен өнер қайраткерлерінің ... ... ... ... Жазушылардың, артистердің мәдени ... үлен бір тобы – ... ... А. ... ... және ... үкімет наградаларына ие болды. К. Байсейітова КСРО
Халық артисі ... ... ... ... ... қиыншылықтарға, бұрмалаушыларғ,кемшіліктерге
қарамастан Қазақстанда 20-шы және 30-шы жылдарда мәдени дамуда ... орын ... Егер ... ... “сталиндік жезтырнақ
аппарат” қазақ зиялыларын қудаламағанда бұл ... ... ... еді. ... ... ... одан әрі кеңіне дамып, құлаш
жаю процесіне 1941 жылы басталған Ұлы Отан соғысы да кері ... ... ... ... А., ... ... 5 томдық. 3 том. А., 2001.
3.Мусин Ч. Қазақстан тарихы. А., 2005.
4.Маданов Х.М. Қазақ мәдениетінің қалыптасу кезеңдері. А., ... Ә.Х. ... жыр, ... А., 1985.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық қатынастардың мәселелері10 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Ұлы отан соғысын қайта қарастыру-кейінгі ұрпақтың борышы5 бет
1920-30 жылдарындағы Қазақстан әдебиеті мен өнері19 бет
1950-1960 жылдарындағы қазақстанның қоғамдық - саяси өмірі7 бет
XIX ғасырдың 60-жылдарындағы қоғамдық педагогикалық қозғалыс49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь