Алаш тағылымы және қазіргі қазақ руханияты

Ұлт тарихы тек қана саяси, әлеуметтік, қоғамдық оқиғалардан ғана емес, сонымен қатар ұрпақтар жалғастығынан, өміршең дәстүрлерден құралатыны да белгілі. Сол игі дәстүрлерден тағылым ала отырып, мемлекет, әлеумет, жеке адам көшін түзейді, бағытын айқындайды. Халқымыз жүріп өткен ұзақ жолдың шежірелі күндеріне көз салсақ, тарих ата жадына тоқыған талай тағылымды істерді көрер едік. Қазақ тарихының осындай белесті асуларының бірі – Алаш қозғалысы. Бүкіл қазақ даласын азаттық идеясына жұмылдырған бұл ұлы қозғалыстың тарихы мен тағылымы уақыт өткен сайын айқындалып келеді. Алаш қайраткерлері ұлтты ұлт ететін талай-талай шаруаны бастағаны, жолға салғаны белгілі. Сол зиялы қауым көтерген іргелі мәселенің бірі – тіл мәселесі.
Алаш зиялылары бастаған рухани мәселелер бүгінгі Қазақстанның тәуелсіздік мұраттарымен сабақтасып жатыр дегенде, олардың тіл тақырыбы төңірегіндегі ойларының қазірде де өміршең екендігін аңғаруға болады. Қазақ тіліндегі басылымдар, ана тілінде білім алу, тілдің қоғамдағы мәртебесі, ана тілінде тәрбие беру, Қазақстандағы қазақ тілінің басымдығы сияқты мәселелер А.Байтұрсынұлы, Х.Досмұхамедұлы, М.Шоқай, М.Дулатов, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, Т.Шонанұлы тағы да басқалардың істері мен еңбектерінен көрініс тауып жатты.
Алаш қайраткерлерінің сонау ХХ ғасырдың басында тіл туралы айтылған ой-пікірлерінің ХХІ ғасырдың басында өмір сүріп отырған қазақ қоғамы үшін де маңызды болуы – біздің бұл салада атқарар шаруамыздың көптігін де көрсетеді. Себебі қоғамымыз тіл саласында әлі де Алаш зиялылары көтерген мәселелер деңгейінде отыр. Сондықтан да жоғарыда есімдері аталған қайраткерлердің, қаламгерлердің ойларын басшылыққа алып, бірқатар жұмыстар атқаруға тиістіміз. Айталық, бүгінгі мектеп, ондағы қазақ тілінің жай-күйі, жас ұрпақтың қазақ бола отырып, Қазақстан
        
        АЛАШ ТАҒЫЛЫМЫ ЖӘНЕ ҚАЗІРГІ ҚАЗАҚ РУХАНИЯТЫ
Ұлт тарихы тек қана саяси, әлеуметтік, қоғамдық оқиғалардан ... ... ... ұрпақтар жалғастығынан, өміршең дәстүрлерден құралатыны
да белгілі. Сол игі дәстүрлерден тағылым ала отырып, мемлекет, ... адам ... ... ... ... ... ... өткен ұзақ
жолдың шежірелі күндеріне көз ... ... ата ... ... ... істерді көрер едік. Қазақ тарихының осындай белесті асуларының
бірі – Алаш қозғалысы. ... ... ... азаттық идеясына жұмылдырған бұл
ұлы қозғалыстың тарихы мен ... ... ... сайын айқындалып келеді.
Алаш қайраткерлері ұлтты ұлт ... ... ... ... ... ... Сол ... қауым көтерген іргелі мәселенің бірі – ... ... ... рухани мәселелер бүгінгі Қазақстанның
тәуелсіздік ... ... ... ... ... тіл ... ойларының қазірде де өміршең екендігін аңғаруға болады. Қазақ
тіліндегі басылымдар, ана тілінде білім алу, ... ... ... тілінде тәрбие беру, Қазақстандағы қазақ тілінің басымдығы ... ... ... ... М.Дулатов, Ж.Аймауытов,
М.Жұмабаев, Т.Шонанұлы тағы да басқалардың істері мен еңбектерінен көрініс
тауып жатты.
Алаш қайраткерлерінің сонау ХХ ... ... тіл ... ... ХХІ ғасырдың басында өмір сүріп отырған қазақ қоғамы үшін
де маңызды болуы – біздің бұл ... ... ... көптігін де
көрсетеді. Себебі қоғамымыз тіл саласында әлі де Алаш зиялылары ... ... ... ... да ... есімдері аталған
қайраткерлердің, қаламгерлердің ойларын басшылыққа алып, бірқатар ... ... ... ... ... ... қазақ тілінің жай-күйі,
жас ұрпақтың қазақ бола отырып, Қазақстан мектебінде оқып, орысша білім
алуы және ондай ... ... ... ... он ... саналуы. Қазақ
баласының орысша білім алуы деген сөз оның ... ... алуы ... ... ұлттық қадір-қасиетімізді қалпына келтіру жолында орасан істер
атқарған Алаш зиялылары бұдан бір ғасыр ... ... ... де, ... ... ... ... Қазақстанның ақпараттық кеңістігінде ... ... ие бола ... отыр. Мынау ақпарат заманында тілдік қолданыстың
зор кеңістігі ... ... ... білесіздер. Телехабарлар,
газет-журналдар орыс тілінде болған соң, үлкен де, кіші де сол ... ... ... Өз ... біле ... өзге ... үйір болудың
үлкен бір сыры да осында. Алаш ардақтыларының бірі ... ... ... ... ... ... ... сөйлесең, бұл – сүйініш. Ана тілін ... ... ... ... бұл – ... ... ... Республикасындағы мемлекеттік тіл қазақ тілі екендігін айта
бастасаң, тілдердің үштұғырлығын алдыға тартатын кейбір ... ... ... ... ... ... заманда көп тіл білу қажет
те болар. Дегенмен алдымен өз ... ... ... ... ... ... ... Бұл жөнінде Елбасы шешімді ойын,
кесімді пікірін ... Ол кісі ... ... «Қазақ тілі үш
тілдің біреуі болып қалмайды. Үш тілдің біріншісі, ... ... бола ... деп, мемлекеттік тілді елегісі келмей, орыс тілі ... ... ... көгендеп жібергісі келгендерге түсінікті етіп,
мемлекеттік тілдің басымдығын айқындап берді. Баршамыз, тіл ... де, тіл ... да, ... да ... тілінің
мемлекеттік мәртебесін, яғни еліміздегі басымдығын ... ... ... ... ... ... ... маңызды рухани
табиғатын түсінген Алаш қайраткерлері әрқашан тіл ... ... ... ... ... ... сақталуына да, жоғалуына да
себеп болатын нәрсенің ең қуаттысы – тіл. Сөзі ... ... өзі ... Өз ... басқа жұртты қосамын дегендер, әуелі сол жұрттың тілін
аздыруға тырысады. ... біз ... ... ұлт ... ... тілесек қарнымыз
ашпас қамын ойлағанда, тіліміздің де сақталу қамын қатар ойлауымыз ... ... ... ... ... – ұлттық тіл», М.Жұмабаев «Ұлттың ұлт
болуына бірінші шарт – тіл. Ұлт үшін ... ... ... жоқ» деп ... Ұлы тұлғалардың сөзінде ұлт тілінің маңызымен бірге ... ... да ... Біздің заманымыз үшін бұл пікірлердің
бағалылығы да осында. Десек те, тәуелсіздігіміз ат ... ... ... ... де, осыны көптеген қандастарымыз түсіне алмай, ... ... ... ... ... ... Астананың зиялы қауымының жұмысы
қазаққа қазақша сөйле, балаңды қазақша оқыт, жұмысыңды қазақша ... ... ... ... болып отыр. Бүгінгі халықаралық басқосудың да
мақсатының бірі осындай шаруамен орайлас. Бұл күрес ... Алаш ... ... ... ... тәуелсіздігімізді тұғырлы етеміз десек,
оны орындауға міндеттіміз. Бұл жөнінде елбасымыз ... ... ... ... ... арыстары бізге мемлекеттілік
идеясын ту етіп көтеруді табыстап ... ... асыл ... ... ... қарапайым тілмен айтсақ, қазақы қалпымызды
қасиеттеп сақтауға міндеттейді. Алаштың асыл аманаты ... ... деп ... ... ... Ұлттық бірегейлігімізді
сақтауда Қазақстанның ғана емес, бүкіл ... ... ... ... ... ... ... еуропалық өмір салтына
көше бастаған қазіргі заманда ұлттық бірегейліктің бастысы – ана тілі болып
отыр. Сондықтан да тіл ... ең ... ... ... айналуы тиіс.
Бұны баршамыз неғұрлым терең түсініп, осы бағытта маңызды, шешуші істер
атқаруымыз ... бас ...... ... рух, ... ... қалыптасуы
үшін көптеген нәтижелі шаруалар атқарылуда. Ұлт ... ... ... астана болғалы бері 20 қазақ мектебі ... саны ... ... ... ... ... ... Күні кеше
бір ғана қазақ мектебінің болғанын, қандастарымыздың жиырма ... ... ... ... Астананың қазақтана бастағанына ... ... ... жылы ... даңғылдары мен көшелеріне үш жүзден
астам қазақы атаулар берілді. Атаулар беруде ... ... ... ие ... ... ... ... әр түкпіріндегі жер-су
атаулары молынан қамтылды. Олардың ішінде Алаш қайраткерлерінің барлығының
дерлік есімдері бар. Біз бұларды көлденең ... ... ... ... шешілді деп отырғанымыз жоқ, бұл бағытта атқарылар шаруа әлі де ... ... ... ең ... ... баласының ана тілінде білім
алуына баршамыз ықпал жасауымыз қажет. Олай ... ... ... ... ... ... өз ... үйретіп тағы әуре
боламыз. Мұны кезінде Алаш зиялылары уақытында аңғарған. Ұлт ... ... ... ... ... орыс ... жүйесіне дағдаланып
үйренген, ноғайша оқығанда ... ... ... ... ... ... ... орыс я ноғай жүйесімен тізсе, әрине, ол нағыз қазақша
болып шықпайды. Сондай кемшілік ... үшін әр жұрт ... ... ... оқытып, өз тілінде жазу-сызу үйретіп, өз тілінің жүйесін білдіріп,
жолын танытып, балалар әбден дағдыландығын кейін ... ... ... де ... ... сақталуын тілесек, өзгелерше әуелі ана ... ... соң ... ... ... деп ... ... тәрбие
алуының негізін айтса, Халел Досмұхамедұлы: «Баспа мен мектепте қолданған
тіл елге ақырында сіңбей қалмайды. ... пен ... тілі ... ... елдің тілін көркейтіп, байытып, гүлдендіреді; мектеп пен ... тіл ... тіл ... ол ел – ... ел, ... ... тілі
бұзылмай қалмайды» деп тілдің сақталуы мен дамуындағы ... ... атап ... Бұл ... ... Білім және ғылым министрлігі
мақсатты жұмыстар жүргізуі тиіс деп ойлаймыз. Балабақшаға, ... ... ... ... ... жүргізу қажет. Қазақ
мектебінің білім берудегі артықшылықтарын көрсете білу керек. Күні ертең
қазақ тілінің ... ... ... ... ... ... қажет. Ол
үшін қазақ балабақшаларының, мектептерінің санын көбейтумен бірге білім
берудің сапасын ... беру ... ... ... ... атқаруды
қолға алған абзал. Осыдан барып балаларға арналған ... ... ... сай ... ... мультимедиалық бағдарламалар
шығару мәселесі туындайды. Өйткені балаларымызды заманауи жаңалықтардан
кенже ... ... Бұл ... мемлекет тарапынан жоспарлы жұмыстар
жүргізілуі керек екендігі бесенеден белгілі. Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... өнімдер
шығаруды ойлағандары дұрыс. Алаш қайраткерлері өз заманында сол дәуірге
лайық көркем шығармалар ... ... ... шығарды. Ал біз ХХІ
ғасыр жетістіктерін пайдаланып, ақпараттық технологияның ... ... бет ... ... ... 90 ... ... Астана қаласы өткен жылы бастаған
болатын. Біз бұл айтулы мерейтойды өткізуде, әсіресе, жастарға ден ... ... ... ... ... Шоқайды еске алу кеші Гуманитарлық
заң ... ... ... еске алу кеші ... ... Болғанбаевты еске алу кеші Еуразия гуманитарлық
институтында, Б.Күлеевті еске алу кеші ... ... және ... ... ... маңызын, оның қайраткерлерінің өмір ... ... ... шаралар жоғарғы оқу орындары мен арнаулы оқу
орындарында, мектептердің көпшілігінде өткізілді. ... ... ... 7-8 ... «Алаш және Әуезов» атты ... ... Оған ... Алаш ... азамат Хасан Оралтай,
көрнекті алаштанушы Мәмбет Қойгелдиев, көрнекті тіл жанашырлары Мұхтар
Шаханов пен ... ... ... ... ... ... ... да басқа да танымал қайраткерлер мен ... ... ... ... ... Қ.Қуанышбаев атындағы Қазақ музыкалық драма театры
әртістері дайындаған ... ... ... ... ... университетте, Заң академиясында көрсетілген ... ... оқу ... ... халықаралық конференция, «Алаш
ақиқаты» қойылымы қала жастарының ұлттық санасына айрықша әсер ... соң ... ... ұйымдары құрылды. Ендігі жерде жастардың өзі
мәселе көтере ... ... ... және ... тіл» ... ... үстелде жастарымыз қатысып отырған депутаттарға тіл
мәселесі, ұлттық рух, ұлттық ... ... ... ... мен талаптар
қойды. Яғни Алаш тағылымы жастарымыздың ... ... ... ... ... ойларын өрістетті.
«Әлем қазақтарының рухани сұхбаты: тіл, мәдениет және Алаш ... ... ... ... ...... тұғырлы етумен байланысты. Алаш қайраткерлерінің өміршең
идеялары, негізгі мұраттары ұлт ... ... ... ... ... ... ... мақсатты шаруалар атқаруға
міндеттіміз. Өйткені бізге рух, сана тәуелсіздігін қалыптастыру қажет. ... ... – ана ... мемлекеттік тіліміз. Өйткені тіліміз ... ... ... ... айнасы, қазақтығымыздың,
Алаш ұрпағы екендігіміздің басты белгісі.
Алаш автономиясы – неше миллион Алаш ұранды қазақ-қырғыз ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
ТОРҒАЙДАН ШЫҚҚАН ЗИЯЛЫЛАР72 бет
1.ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері. 2.Қазақ зиялылары ұлт қамы жолында. 3.Әдеби бағыттардың ерекшеліктері мен ортақ бірлігін ажырату32 бет
1905-1917 жж. қазақ интеллегенциясының әлеуметтік қозғалысы21 бет
1917 жылғы ақпан төңкерісі7 бет
1917 жылғы саяси партиялар мен ағымдар7 бет
XX ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының атқарған қызметтеріне саяси талдау57 бет
XХ ғасырдың басындағы қазақ зиялыларының ұлттық мемлекеттілік үшін идеалдық күресі11 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет
«Алаш» партиясының бағдарламалық құжаттарындағы саяси-құқықтық идеялар15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь