Ақын Несіпбек Айтұлының қазіргі қазақ әдебиеті қоржынына салған поэмаларының орны

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
I Н.Айтұлының ақындық шеберлігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
II Н.Айтұлының "Арқатірек" поэмалар шоғыры ... ... ... ... ... ... ... ...
III «Көк ала үйректің зары» поэмасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Тәуелсiздiк жылдары қазақ ақындары өлең өлкесiнiң өрелi жанры - поэмаға құлаш ұруын үдете түстi. Ел көгiнде желбiреген азаттық туы қазақ ақындарының шабытына шабыт қосты. Поэма жанрының әр дәуiрдегiдей, ең басты көркемдiк ерекшелiгi бұл жылдарда да айқын көзге шалынады. Ақын атаулының бәрi де өз туындысында өзi өмiр сүрген заманның ең үлкен де ауқымды мәселесiн жырлауды басты нысана етiп ұстайтыны аян. Тәуелсiздiк жылдарында да қазақ поэмаларында қазақ қоғамындағы ең өзектi, көкейтестi мәселелердiң көркем суретке айналғанын байқалады. Қазақ халқына тәуелсiздiктiң аса жеңiл жолмен, көктен оп-оңай түсе қалмағаны тарихи ақиқат. Тәуелсiздiкке ғасырлар бойғы ерлiк күреспен, шиеленiскен тартыспен халықтың әрең дегенде қолы жеттi. Мiне, бұл тарихи ақиқатты эпик ақындар өз шығармаларында басты көркемдiк нысана етiп ұстағаны бiрден көрiндi.
Атап айтқанда, ХХ ғасырдың аяқ тұсындағы 1986 жылғы қазақ жастарының орыс империясының отаршылдық озбырлық саясатына қарсы қаһармандық күресiне арналған шығармалар эпикалық жанрда, соның iшiнде поэмада да пайда болды. Бұл ретте атап айтуға тұрарлық көркем туындылар: ақындар Асқар Егеубаевтың “Желтоқсан”, Зәбира Сүлейменқызының “Желтоқсан ызғары”, Несiпбек Айтұлының “Мұқағали–Желтоқсан” атты дастандары. Бұл поэмалар сюжеттi шығармалар емес. Олар жанрдың лирико-публицистикалық саласына жатады. Аталған поэмаларында ақындар сол жылғы (1986, 17-18 желтоқсан) қазақ халқының басынан кешкен қанды қырғынды айқын бейнелеп бердi. Азуы алты қарыс қарулы әскердiң қазақ жастарын аяусыз басып-жаншығанын шынайы шындыққа сәйкес дұрыс суреттедi. Қолында ешбiр қаруы жоқ жас жiгiт, жас қыздардың әдiлетсiздiкке, дүлей зұлымдыққа қарсы ерлiк күресiн биiк шабытпен толғады.
Қазақ жастарының қаһармандық тұлғасы осы поэмалардан айқын көрiнедi. Сондықтан да, Асқар Егеубаев, Зәбира Сүлейменқызы, Несiпбек Айтұлының аталған туындыларын тәуелсiздiк жылдарындағы эпикалық жанрдың елеулi жетiстiгi деп таныған жөн.
1. Айтұлы Н. Шығармалар жинағы, 1 том, 2 том, - Алматы, 2008 ж.
2. Айтұлы. Н Арқатірек : поэмалар / - Астана : "Сарыарка"БҮ, 2010. - 128 б.
3. Айтұлы. Н. Шығармалары жеті томдық.1. Өлеңдер мен поэмалар /Астана : Фолиант, 2014. - 328 б
4. Вестник ПГУ №4, 2010
5. Қабдолов 3. Сөз өнepi. - Алматы: «Санат», 2002.
6. Мәшһүр–Жүсіп Қ. «Қазақ лирикасындағы стиль және бейнелілік» - Павлодар, 2007 ж.-185 б.
7. http://alashainasy.kz/akyn/nespbek-aytulyi-koz-jasyim-52092/
8. http://archive-kz.com/kz/o/ortalyk-kaz.kz/2013-03-25_1726215_61
9. http://egemen.kz/2011/?p=303220
10. http://inform.kz/kaz/article/2479682
11. http://ortalyk-kaz.kz/publ/rukhanijat/arashy_bostandy_ty_azhapty_yn/3-1-0-656
12. http://thenews.kz/2012/07/15/1152526.html
13. http://www.otuken.kz/index.php/criticstalas/94-2010-07-16-11-30-18
        
        МАЗМҰНЫ	
КІРІСПЕ................................................................................................
3
I Н.Айтұлының ақындық шеберлігі...................................................
5
II Н.Айтұлының "Арқатірек" поэмалар шоғыры ...............................
14
III поэмасы..................................................
22
ҚОРЫТЫНДЫ....................................................................................
32
Пайдаланылған әдебиеттер...............................................................
КІРІСПЕ
Тәуелсiздiк жылдары қазақ ақындары өлең өлкесiнiң өрелi жанры - поэмаға ... ... ... ... Ел ... ... ... туы қазақ ақындарының шабытына шабыт қосты. Поэма жанрының әр ... ең ... ... ерекшелiгi бұл жылдарда да айқын көзге шалынады. Ақын атаулының бәрi де өз ... өзi өмiр ... ... ең ... де ... мәселесiн жырлауды басты нысана етiп ұстайтыны аян. Тәуелсiздiк жылдарында да қазақ поэмаларында қазақ қоғамындағы ең ... ... ... ... суретке айналғанын байқалады. Қазақ халқына тәуелсiздiктiң аса жеңiл жолмен, көктен оп-оңай түсе қалмағаны тарихи ақиқат. Тәуелсiздiкке ғасырлар бойғы ерлiк күреспен, ... ... ... әрең дегенде қолы жеттi. Мiне, бұл тарихи ақиқатты эпик ақындар өз шығармаларында басты көркемдiк нысана етiп ұстағаны бiрден ... ... ... ХХ ғасырдың аяқ тұсындағы 1986 жылғы қазақ жастарының орыс империясының отаршылдық озбырлық саясатына қарсы қаһармандық күресiне арналған шығармалар эпикалық жанрда, ... ... ... да ... ... Бұл ... атап ... тұрарлық көркем туындылар: ақындар Асқар Егеубаевтың "Желтоқсан", ... ... ... ... ... Айтұлының "Мұқағали - Желтоқсан" атты дастандары. Бұл поэмалар сюжеттi шығармалар емес. Олар жанрдың лирико-публицистикалық ... ... ... ... ... сол жылғы (1986, 17-18 желтоқсан) қазақ халқының басынан кешкен қанды қырғынды айқын бейнелеп бердi. Азуы алты ... ... ... қазақ жастарын аяусыз басып-жаншығанын шынайы шындыққа сәйкес дұрыс суреттедi. Қолында ... ... жоқ жас ... жас қыздардың әдiлетсiздiкке, дүлей зұлымдыққа қарсы ерлiк күресiн биiк шабытпен толғады.
Қазақ жастарының қаһармандық тұлғасы осы поэмалардан ... ... ... да, Асқар Егеубаев, Зәбира Сүлейменқызы, Несiпбек Айтұлының аталған туындыларын тәуелсiздiк жылдарындағы эпикалық жанрдың елеулi жетiстiгi деп таныған жөн.
Курстық жұмыстың ... Ақын ... ... ... ... ... қоржынына салған поэмаларының орнын анықтау, қазіргі әдебиетке енгізген жаңашылдықтарын табу.
Зерттеу нысаны. Әдебиеттану ғылымындағы қазіргі қазақ поэзиясы.
Зерттеу жұмысының мақсаты. Қазіргі қазақ ... ... ... ... әдіс-тәсілдерін анықтап, ғылыми айналымға енгізу.
Зерттеу жұмысының міндеті. Ақын Несіпбек Айтұлының өзіндік ерекшеліктерін тақырыптық-идеалық, мазмұндық тұрғыдан зерделеу.
Курстық жұмыстың ... ... ... ... ғылыми теориялық еңбектер мен зерттеулер, интернет желісіндегі парақшалар пайдаланылды. Соның ішінде, Айтұлы. Н. Шығармалары жеті томдығы, Айтұлы.Н "Арқатірек", Айтұлы Н. ... ... ... - ... Көпейұлының, Зейнолла Қабдоловтың еңбектері қаралды.
Зерттеу әдістері. Курстық жұмысты жазу барысында ... ... ... әдіс және т.б ... ...
Зерттеу жұмысының практикалық маңызы. Аталмыш жұмысты мектеп қабырғасындағы қазақ әдебиеті пәні сабағында, университет, коллледж ... ... ... ... ...
Зерттеу жұмысының құрылымы. Осы курстық жұмыс кіріспеден, негізгі мәселелерді қамтыған 3 тараудан және қорытындыдан тұрады. Жұмыс соңында ... ... ... ... ... ... ақындық шеберлігі
Біз қашанда поэзияның адам жанының құпиясынан ... ... ... ... айтқандай, басқа өнердің бәрі адамзат қолынан жасалса, поэзияның ... ... ... ... Жыр ... деген тылсымға тіл бітірген тумасынан талантты ақынның тұма бұлақтың тұнық суындай туындыларына деген ... ... арта ... Тілі шырайлы, ойы құнарлы, сезімі сергек, көркем образға бай, серпінді, еркін тынысты өлеңдері мен толғау дастандары ... ХХ ... ... ... қазақтың өлең өнерін өрелі биікке көтерген Несіпбек ... ... ... ... уақыт байланысын арқау еткен поэтикалық идея, туған дала және оның жыршысының бейнесі арқылы өрнектеледі. , , , атты ... ... ... елі мен жері ... ... болған. ХХ ғасыр басындағы қазақ лирикасындағы айрықша байқалған ерекшелік - адамдарға қатысты бейнелеулердің бәрін, табиғат құбылыстарына байланыстырып жырлау. Күн, ай, ... жел, су, ... ... тау, ... жыл ... және т.б. - сансыз суреттер, құбылыстар адам ... ... ... жырланады. Мысалы, ақынның табиғат тақырыбына арналған өлеңдерін атар болсақ: , , , , т.б. ... ... алар ... ... ... ... тіршілік бар,
Тұрғандай төсегінен сілкініп қыр.
Жауқазын қара тасқа көрік беріп, ... күн ... ... тұр. ... ... ...
Көл бетін аққу келіп айналады.
Әдемі аппақ төсті қос қарлығаш,
Төбемде сағыныш боп айналады.
Лүп етіп әлі күнге жел ... ... ... ... ...
Қойдың-ау, о табиғат, құлшындырып,
Тағы бір көктем қызға мен сүймеген [6, 56].
Ақынның осы ... ... ... мен адам ... ... сыршыл өлең боп өріледі. Табиғатты суреттеуде ақын кейіптеу, ауыстыру, теңеу сияқты көркемдегіш құралдарды ұтымды пайдаланады.
Ұят ... ... ... ... көз ... ... райы ...
Ала-құла кезім көп.
Кейде менен безінді ой,
Бұлт бүркеніп қабағым.
Кейде қайың ... ... де ... ... ашу майданын,
Кейде ақылды ұғынбай.
Кейде тіпті майдамын,
Ақ бидайдың ұнындай [6, 60].
Осы өлеңдерінде сыршыл ақын адамға тән ... ... ... ... ... ... өзгерісін көңіл көзімен қабылдап, аса шеберлікпен бейнелі суретке айналдырған. Дүниедегі бар құбылысты, адамзат санасындағы сиқырлы сезімді тек қана сөз ... ... ... ... де сөз ... ... өрнекпен кестелейтін ақын қаламының көркемдік кілті шеберлікте. Задында лирика дегеніміз сезім мен ойдың поэтикалық көрінісі болса, ақын осының нәтижесінде өзінің ... сөз ... ... танытады.
Ақынның ендігі бір ерекше қырын аңғартатын - сырлы, күйлі өлеңдері. ... ... ... емес, енді тереңнен тебіреніп, шымырлап шыққан, көкіректің тереңінен тебіреніп ... ... көп ... ... мен жырлары мұндалап ерекшеленеді.
Ойлар, ойлар ортаға ап қамалады,
Ойсыз жандар опық жеп қалады әлі.
Көкірегімді қыздырып, жүрегіме
Күннің ... ... ... ... жазады құрысқан жер арқасын,
Күн жалғайды үзілген жол ортасын.
Күнің бітсе біткені тынысыңның,
Өзіңді де ... ... ... ... ... тас ... ... боп қатса тағдырым жас төгем бе?..
Көңіліме қаз қонып, үйрек ұшар,
Көктем иісі бұрқырап жас денемде [6, 62]. ... ... ... жазылған өлеңдері - лирикаға толы, сезімтал, шыншыл өлеңдер. Ол жастық, бозбалалық сезімді, адал достықты, ардақтайды. Ақыннның табиғат туралы ... ... ... ... Ақын ... табиғаттың тамаша құбылыстары, тамылжыған көктем, жадыраған жаз бәрі де асқан шеберлікпен әрленіп, ... ... ойға ... Өршіл үн, өрекпіген сезім табиғатына тән Несіпбек Айтұлының поэзиясы үнемі биікке ұмтылған рухтың, сол ... дем ... ... ... ... Сол ... лүпілі, қайғысы мен қуанышы ұлттық, ұлы тұлғалардың рухымен бірігіп, өз алдына тұтастай бір көркемдік кеңістікті құрайды.
Ақынның , , , ... ... ... Күңіренгендей қаралы қабыр басы,
Қасіреттің тамады ауыр жасы.
Қабырғасы қапастың бүлк етпейді,
Қайысады халықтың қабырғасы.
Алапатқа ара түс, ей, ақындар, ... ... ... оятыңдар!
Көк желкесін қиыңдар қиянаттың,
Зұлымдыққа бір зауал таятыңдар!
Қол босатып думанды жыр кешінен,
Үн ... ... ... ... ... ... ... қорлықтың түрмесінен>> [6, 173], - деп заманға нали тіл қатқан ... ... ... ... ... ... дарытқан. Ақын бейнелеген ұлттық рух, қасиет пен кие, ... ... ... ... бұл ... ... ата-бабадан мұра болған рухани құндылықтарды, рухани болмысты сақтағанымыз. Ақынның, ақындық мұраты ... ... ... ... бір мысалы осы, деген өлеңі:
Қайыспаған қара нар ең ... ... ... ең ... ... ... деген хабар кенеттен,
Қатты тиді ағаға да бауырға.
Тартушы едің өрге салса алқынбай,
Сексендегі ... ... ... ... ең ... ... ... тұтас құйған алтындай.
Саған айтпай халқың айтар кімге алғыс
Қайрат едің кеткен кезде мыңнан күш.
Құбылнама өзің едің ... ... кеме өзің едің ... [6,174].
Өмірге құштарлық, ақынның ұлтына деген терең сүйіспеншілік сезімін, биік оптимизімін туындатады. Өршіл рухты ... ... ... ... ... солардың бүгінгі рухани жаңғыруындай әсер қалдыратын ақын ... ... өзін өр, рух, ... ... ... ... ... қазақ поэзиясының көркемдік көкжиегі туралы айтылғанда бұл кезеңнің өзіндік бір ерекшелігімен көрінгені алдымен ауызға алынады. Зерттеуші ғалымдар мен ... бұл ... ... ... ... ... мен намысы алдыңғы орынға шыққанын ерекше атап көрсеткен. Сондай-ақ бұл тұста поэзияда жаңа тенденциялар бой көрсеткені де айтылады. Ол ... - ... ... белгілердің реализммен ұштасып келіп тың сипатпен поэзияда көрінуі. Сана бар - теңізді де көлдейтұғын, Көздер бар көк тиынды көздейтұғын, ... бар - қап ... ... ... бар - ... алып ... Сөздер бар - терісті де жөн ... ... бар - ... да ... Құлақ бар - шындыққа да сенбейтұғын, Құлаш бар - сермеуге де келмейтұғын. Қолдар бар - бар ... да, ... Арқа бар - ... ... Адым бар - секірсе де ... Аяқ бар - ... ... ... ... ... алып, Арамызда біреу жүр дейтұғын.... - деп сирек қолданылатын шумақтың басқа ... ... ... ... ... ... қолданып, жыраулар толғау үлгісімен жазылған осындай жырлары жоғарыда айтқанымыздай 20-ға толмаған жас ... ... ... керек. Мұндай романтикалық әдіс лирикалық сарынның тереңдеуіне үлкен әсер еткені белгілі.
Романтизмге тән ... ... жан ... ... ... ... Мағжан лирикасында дәстүр жалғасу ретінде жан-жақты сипатымен ашылып, қанат жайған романтикалық дәстүр желі ... келе XX ... ... ... ... ... ... тән болса, 70-жылдары поэзия әлеміне қадам басқан Н.Айтұлының лирикасында да ... ... ... сілтеме жасаған өлеңдеріміз дәлел. Нақтылай айтарымыз - Несіпбек романтизіміне жоғарыда айтылғандардың ішінде субьективті - ... ... тән. ... тұстарда элегиялық сарын да бой көрсетіп қалады. Ақынның әр жылдары жарыққа шыққан жыр жинақтарына назар салғанда, үздіксіз ізденісті, көтеріңкі пафоспен ... ... ... ... сөз ... ... ... Терең сыршылдық, адамның ішкі болмысына үңіліп, оны бейнелеп, айшықтап көрсету тәсілі Н.Айтұлы лирикасында өз қырымен түрленеді. Асқақ ... мен ... ... Н. ... ... ... ... тән сипат. Оның қаламынан туған , [1,-7] [1,8], [1,10], [1,11], , , , [1,12-15] ... ... үн ... ... ... ... үн ...
Тастаймын алыстарға көз қиығын,
Менің де қол жетпестей өз биігім.
Көңілдің ақ көбік қып көк ... ... ... қуып жез ... ... ... жете алмаспын, жетермін де,
Назым көп айтар әлі өтер күнге.
Жастықтың жедел тартқан ... ... ... ... ... [1, 15], деген жолдарымен басталатын өлең әрі қарай асқақ шабытпен өрби келе ... жай ... жан ... ... көк ... ... көр, сен [1, 16] ... ерлікке құштар, биікке құмар өршіл рухпен жырланды. Бұл жерде арғысы Абай атамыздан, бергісі Мағжан, ... (ақ ... ... ... көк дөненімен, үміттің жезкиігін қуу, жастық керуені жанының жайлауынан көшуі бірақ көктемгі бір көк ... ... оты ... жай ... Қасым Аманжолов лирикасының үлкен әсері байқалады. Жалпы Н.Айтұлының осы типтес өлеңдерінен біртұтатас тұрғыда көркемдік тәсілдері ... ... ... ... ... айшықтары айқын да салмақты жырлары дүниеге келген. Ол жырларға ортақ сипат еркіндік, азаттықты аңсаған көңіл, адамзатқа тән ... ... ... ... Н.Айтұлының жырларында асқақ пафос, өр екпін, шешендік ... ... ... ... ... ... тілдік көркемдік сипаты да айқын, мен мұндалап тұрады. ... ... ... ... ... ... ... даласынан сұраңдар.
Шалдың сырын баласынан сұраңдар.
Балдың сырын арасынан сұраңдар.
Жолдың сырын жолаушыдан сұраңдар,
Тонның сырын ... ... ... ... ... ... ... сырын балғасынан сұраңдар.
Өзен сырын арнасынан сұраңдар,
Өрен сырын жолдасынан сұраңдар.
Жаудың сырын ... тек ... ... ... біледі тек қырандар... [1, 43] толғауы әсерлеу әдісімен біріңғай толымды ұйқаспен жазылғанымен, сөз қайталау, (сұраулар, ... т.б.) сөз ... ... ... ... ... тәрізді риторикалық айшықтарды қолданған. Сонымен қатар, шебер афоризм мен дыбыс үйлесімі де ... ... ... ... ... ... ... теориялық еңбектерде берілген анықтамалардың дені ақын мен лирикалық қаһарманның бірлігін қуаттайды. Дегенмен автор мен лирикалық қаһарман бір-ақ адам, лирикалық кейіпкер ... тура ... ... ... ... ... ... ауқымында қарастырсақ, өмір шындығы мен көркемдік шындықтың ара ... ... адам мен ... ... ... ... ... барлығы белгілі. Біз лирикалық қаһарман мен ақын ара қатынасын осы тұрғыдан сараласақ қателеспейміз.
Әдебиеттегі басты өлшем - ... ... ... ... ... - ... екендігін ескерсек, автор мен лирикалық қаһарманның айырмашылық дәрежесін айқын білуге болады. Лирикада ақыннның сезімін білдіру жетекші роль атқаратыны ақиқат. ... ... ... - өзге ... де ... тек бұл оның шығармасындағы әр түрлі сипаттағы өзгеше тұрпаты ... ... ол өз ... ... деп ... құқылы деген қалыптасқан тұжырымның астарына өмір шындығы және көркемдік шындық заңдылығы тұрғысынан үңіле отырып, лирикалық қаһарман көркемдік-эстетикалық талаптарға ... ... ... сай ... ... ... демекпіз.
Қырқаға шықсам көлденең,
Қиырды көзбен ақтарам.
Көгілдір дала көлбеген,
Көңілім бе екен деп ... ... ... ... ... деп шыңға оқталам.
Тәкаппар таулар қысқарған,
Сенімім бе екен деп ... ... ... ... ... бе екен деп ... ...
Гүлдерді көрсем шөлдеген
Сезімім бе екен деп қалам.
...Күркіреп аққан көк өзен
Өмірім бе екен деп қалам.
...Табиғат түбі, Мәңгілік ... бе екен деп ... [1, 160] ... ... ... адам ... ғана еншілі сезім сырларын ашуға, әлем болмысын тереңдей тануға талпынған жанның - лирикалық кейіпкердің тұлғасын мүсіндейтінін ескерсек, ... ... ... берілсе де асқақ, өр болмысын жоғалтпайтын лирикалық қаһарманына тән мінезін әрбір өлеңінен көруге болады. 1986 ж. ... ... ... намыс, күрес, рух, жігер, ақиқатқа -шындыққа деген ... жан ... ... ... ... ... шабытпен өрілген. Бұлтқа барып кіргендей күн мен айың,
Қия ... ... ... дайын.
Тұңғиыққа тұншыққан тастай батып,
Бостандықты іздейік бірге, ... [1, 175] -деп ... ... ... лирикалық толғанысты, уақыт күңгірт тартқанда күйзелме, жүнжіме деген ұран тастаған ақындық асау, өр ... ... ... ... ақындық тұлғаны даралайды, ал ақындық тұлға - лирикалық қаһарман бойына сіңісіп, онымен тұтасып бірігіп кеткен рухани ... ... ... ... ақын ... ... жылдарында тез өсіп, қатарынан оза шауып, жарқырап, дараланып көріну себебі, оның әсемдік әлеміндегі жаңаша эстетикалық, философиялық көркемдік ойлау ... ... тыс, ... ... ... ... тұмар тұтып, оны шығарма өзегіне, жыр арқауына айналдыруында дер едік [4].
ІІ Н.Айтұлының "Арқатірек" поэмалар шоғыры
Ақындық - тәңірдің берген ... Кез ... ақын ұлт ... ... ... алмайды. Ұлтты жырлау елдік мүддені жырлау ғана емес, ол үшін бүкіл болмысыңнан, ... ... ... рух ... ... ... ... тиіс. Тәуелсіздікті жырламаған ақын жоқ. Ал сол азаттықты барынша таным-түйсігімен түсіне, жеріне жеткізе, егіле жырлаған ақын сирек. Сол сиректің бірі - ... ... ... ерте ... ... осы қара ... ел егемендігі хақындағы жырларының әр шумағын тебіренбей, еміренбей оқу мүмкін емес. Екі бірдей өктем елдің тегеруінді тезіне түсіп, ... ... ... ... күткен атаның ұрпағы, арқалы ақын Несіпбектің берісі - Алаш, әрісі - адамзат үмбетіне айтар сөз, ... сыры аз ... ... не бір ... бесіктен белі шықпай, көңіліне түйген шерлі Несіпбектің Тәуелсіздікке тәу ... ... ... ... гөрі ... әрі шынайы екенін мойындауымыз керек! Несіпбектің өмірбаяны, тағдыр-таланы ... ... ... ... да ... таңы атқан шақта күрмелген тілі шешілді, шідерден босаған жүйріктей көсілді.
Күштіге тізе бүгіп басым келген,
Айырылдық атақоныс асыл ... ... ... ... бұл ... ... Кене, Махамбеттер басын берген...
Ақын жырларын оқып отырып баяғы Бұқар-екең айтатын
[11] дегендей көптен күткен алтын күлдіреуішті тәуелсіздігіне тәу ... ... да ... сұлу ... мол олжа ... екен ... ... ұлттың уызына, мәйегіне жарыған ақын. Ол бүгінгі болмысқа, ірі бетбұрыстарға бей-жай қарай алмайды. Бүгінгі мен өткенді ... ... ... ... ... құдіреті мен қарымын шебер пайдаланады. Сол үшін оны көнеден қалған бір сарқыт дерсің. Сол ... ... бір тұяқ ... ... ... ... сол ... өткені мен кеткенін жырлау үшін арамызда жүргендей.
Иә, Тәуелсіздік біз үшін мың мәрте киелі ұғым! Бүгінде дүниедегі ... ... ... ... басқа елді өр кеудесімен жасқап отырған АҚШ-тың өзі өз Тәуелсіздігі үшін ... жыл қан ... Ал ... ел ... бері ... бодан болудың не екенін білмей келе жатқан ... де бар ... ... ... ... ... ... Тәуелсіздік күні атымен жоқ көрінеді! Олар баяғыдан бостан, бізше біреуге жаутаңдап, көсемсінген көрінгеннің қас-қабағына қа - рамаған...Өзінен ... ... ... ... Ұлы - құл, қызы -күң ... Оларда бәрі бар - ағыл-тегіл байлық, мамыржай тіршілік, емен-жарқын күлкі, ... ... ... ақша ... - ... атом ... ... бүгінде олардың ақындары не жазарын білмей қалды. Еуропа қартайды. Рухани, мораль - ық тұрғыдан артқа ... ... ... Шығыс - небір ұлы ақындары бар, тәуелсіздігін, елдігін қадір тұтар көне ... ... ... ... мен ... ... пен ... толағай ойлап, өрелі ой айтатын, халқына, еліне жаршы болатын көркем ойдың хас ... ... ... ... ... суылдаған қырандай отты тебіні қаймана халқын алға қарай жебеуде. Осы бір құбылысты басқа ел емес, біз өзіміз бағалай ... ... ... ... ... ел ... ... ұқсамай ерек тұрған қазақ жырының айтулы тұлғасы Несіпбек Айтұлының поэзиясы отаршылдық ойраны - на лағынет айтқандардың көш басында тұр. ... да ол ... ... ... бір ... ... ... бір кекті қабылан.
Қабылан айбат шегеді,
Қабанға азу жаныған, [7] - деп жасқанбай ... Бұл ... ... ... - Бекболат Қанайұлы қара қобызда күңірентті.
, деген бар. Алтын демекші, қазаққа Тәңірі мына ... ... ... ... ... ... дейінгі ұлан-ғайыр аймақтың асты да - алтын, үсті де - алтын. Онда ғұмыр кешкен Алтын киімді ... ... ... жүгеніне дейін алтынға апталып, күміске күптелген. Бұл - Адам-Ата - Һауа Ана ... ... ... үшін ... неше ... ... соғыстар жасаған былайғы адамзат нәсілінің өңі түгілі, түсіне де кірмейтін дүние. деп, аузынан ... ... өзін саф таза ... ... да осы жұрт. (Абай). Содан болар, қазақтың маңдайына Құдай Тағала жазған құт-ырыстың ішіндегі ең кереметі - қара өлең. Оның мына ... ... қай ... ... қай түйенің қомында, қандай дуалы ауыздан қалай түсе салғаны бір Аллаға ғана аян. Белгілісі - VII-VIII ғ.ғ. тасқа таңбаланған Тоныкөк, ... ... ... ... ... Жүсіп Баласұғынның дастандары. Бұлар біздің елдің жан-жүйесін тебірентіп, ет жүрегін елжіретіп жатқанда бүкіл ... ... ... ... туындылар мен озық үлгілер болмаған. Бұған халық ... ... Одан - ... ... ... Мұқағали, Фаризалар шығады ғой.
Осыншама ұлы тұлғалар жайғасқан қазақ жырының төріне шығу түгілі, босағасынан сығалаудың өзі жұмырбасты ... ... ... ... ... құрсағынан жарық дүниеге келумен сол анаң, әкең, ата-бабаң жүрген ұлттың ... ... ... ... жету - жер ... пенде баласының соның тартылыс заңын талқандап бұзып, ғарышқа көтерілгеніне ұқсас құбылыс! Әсіресе, дәстүрі берік, тарихы терең, тұлғалары ... ... ірі, ... ... мың ... ... арбап, көңілді алаң етіп, көкіректі көл-көсір сезімге бөлейтін қазақ жырының қақпасын ... ... ... ... ... ... ақын досым Несіпбек Айтұлы соның бәрін өзегінен өткізіп, басынан кешіп, қазақ ... - ... қара ... ... қамшылап қуып шыққан қаракөктердің қатарын түзейді. Қайран Қасым жалғыз өзі жағасынан алып, кейін Мұқағали, Қадыр, Тұманбай, Өтежандар ... ... бұл ... ... ... осы Несіпбектер еді. Сол кездегі буыннан Мұқағали Мақатаевтың көзі осы Несіпбекке түсті. Қазақтың қайнаған қалың ортасынан ... ... ... ұлттық ойлау жүйесін жан дүниесіне сіңірген Несіпбектің өлеңдеріне Мұқағалидай Мэтрдің жан тартуы тегіннен-тегін емес еді. Дантенің ... ... ұлы ақын ... ... ... - ығындағы эпикалық сарынды сол кезде-ақ аңғарды. Несіпбек Айтұлы кейіннен қазақ батырларының тұтас бір поэтикалық по - ... ... ... ... ... Бердіқожа, Шақантай, Кенесары, Тайжандардың қаһармандық образдарын сомдап шықты.
Мынау - Жалаңтөс:
Жалғанның жанған отын өшірмеген,
Тірлікте жұмбақ қанша ... ... ... жерік болып,
Көкжалдың дейді қақтап төсін жеген.
Тереңге батырса да заман, мейлі,
Атағы ... ер ... ... апай төсі ... ... ... атанғаны содан дейді.
Мынау - Төлегетай:
Бұлыңғыр өткен өмір бұлдыраған,
Тұмандай түнереді тұнжыраған.
Тұтасқан көк мұнардың арасынан,
Жалт етіп ... ме ... ... ... ... қуып кетіп жатыр,
Тіршілік аққан судай сылдыраған
Түйінін тоқсан түрлі дүниенің,
Түгелдеп бас-аяғын кім құраған?
Жұрнағын жинай ... ... ... ... едік ... шын ... ... қараңыз:
Ұлы жүз Шапырашты - арғы тегі,
Асылдан бергі жағын ... ... ... құр ...
Әр елдің маңдайына ер бітеді.
Қай заман ұлы шайқас тоқтағалы,
Қоздайды, көне ... ... ... ... - ... сөз,
Түскен жоқ алып батыр аттан әлі![8]
() деп еді Юрий ... ... ... әр сөзі ... лебізіндей естілетін сол кер заманның өзінде қазақ поэзиясы оған пәлендей елең ете қойған жоқ. Неге? Өйткені біз эпостан ... жұрт ... ... ... ... эпос елі атанған жұрт саусақпен санарлықтай. Оның сонау төркін жұртында мен ... ... тұр. мен ... үнді жұрты көзге қиядан шалынады. жырын туғызған Скандинавия мен жырының иесі ... ақ ... ... ... ... Эпос ат ... 3 мың ... сайран салған көшпелілердің қанына сіңіп, сүйегіне кірігіп кеткелі қашан?! Орыста жалғыз жыр ғана бар. Оның ... ... тегі әлі ... Ал ... ... дейінгі аралықтағы халық эпосы қаншама? Қазақстан Ғылым Академиясының қолжазба қорында шаң басып жатқан бес жүзге тарта томдарды айтпағанда... ... ... ... ... ... ... эпосын қайта жаңғыртқан Несіпбек Айтұлының поэмалар циклы Қазақстан Республикасы Мемлекеттік ... ... ... ... ... ой, сана, дәстүрден бастау алатын өнер туындысы мен эксперимент, еліктеу-солықтаудан ... ... ... - қара жолда өскен қазақ пен асфальтта өскен қазақтай бір-біріне кереғар дүние. Атажұрт, шыққан тегінен айнымаған шығарма ғана ... ... ... болмақ.
Суреткерлік - Несіпбек поэзиясының басты сипаты. Оның қаламынан адам мінезі, табиғат тынысы, оқиғалардың бірден бірге ауысуы табиғи, теп-тегіс, ... ... ... Көп ... ... ... ... ерлікті, есерлікті, соғыс жағдайын өте нанымды суреттейді.
Қаһарлы Наурызбай алып ... ... бір ... қағып түсті.
Бөксесі ертоқымнан қопаң етіп,
Өкіріп аттың жалын барып ... ... ... ... ...
Серпілді сансыз қалмақ тұра қашып.
Естерін қайта жинап кескілесті,
Қырғанда қазақ қолы қуа басып.
Келгені анық еді өліскелі,
Өліспей ... да ... ... ... ... да,
Иен қап өрген малы өрістегі...[7]
Поэмада Наурызбай батырдың ерен тұлғасы ... ...
... да ... қойнауынан сыр шерткен тарихи жыр-шежіре. Қалың оқырман көптен көз ... ... ... ... ... ұрпақ үшін ауадай қажет.
Қазақтың қассиетті әр атасы,
Биік тұр не шоқтығы, не ... ... ... алсам,
Кең даланың
Тебіренер өзге түгіл қара тасы.[3, 44]
Тегін білу тектілік. Тәуелсіздіктің рухани тірегі, айбыны - ... ... ... ... ... ... Сыр бойынан Сібірге дейінгі ұлан-ғайыр жерді уысында шайқалтпай ұстап тұрғаны аян. Біз ... ... ел ... ... ... ұлан-ғайыр кеңістікте біздей біртекті, бір тілді халық кемде-кем. Империялық және кеңестік қуғын-сүргін кезінде де іштегі, ... ... ... ... ... ... сақтап қалған - сол ұлы құдірет. Кезіндегі үлкен елдіктің шарапаты, ... ішкі ... ... ... бүгін тәуелсіз ел болдық. Киелі көне жұртымызда қайта шаңырақ көтеріп, еңсе тіктедік. Ендеше, жоқтан пайда болмадық.
Даңқына дара ... шаң ... ... ... армандаған.
Көк туды қорғайды енді киесімен,
Ерліктің ата жолын салған бабам,[3, 63] - дейді, поэмасында ақын.
Ата-бабамыздың бір жеңнен қол, бір ... бас ... ... ... ... байтақ даланың ол шетінде, бірде бұл шетінде жүріп қасиетті қалың ... ... ... ерлігі - ақын шығармашылығының алтын өзегі.
Бүгінгі қазақ поэзиясының жампозы Несіпбек - Тәуелсіздік пен елдіктің, ... ... ... келешектің жаршысы. Ол нағыз ақынға тән болмысымен, азаматтық ой-пікірімен азаттықтың асқақ жыршысына айналды. Сондықтан ол өз замандастарынан оқ бойы алда ... ... ол ... ... ... шашасына шаң жұқпас жүйріктері - кешегі Ілияс, Мағжан, Иса, Нұрқандардың бүгінгі тірі жүрген ... ... ... басы - ... таяу ... газетінде жарияланған поэмасы. Поэмадағы басты бейне көкала үйрек - сөз киесінің символы. ... да ... ... ... ағайын, мына сендердің күнде басып жүрген топырақтарыңа кезінде Кемпірбайдай ақынның табаны тиген екен дейді автор. Әсетпенен айтысында ... ... ... деп ... ... жалғыз ұлға қонбас білем, - деген екен.[13]
Тағы бір замана айналғанда сол ұшып кеткен көкала үйрек ... ... ... ... ғана ... бүкіл алаш ұлына бұйырмай кетті. Зорлық пен зомбылық, ... пен ... ... ... үркіп кеткен сөз пірі, өнердің, өлеңнің пірі көкала үйрек Кемпірбайды жоқтап жылайды. Алайда, Кемпірбайдың моласы баяғыда ... ... ... ... ... бір ... ... малының соңы қан-жоса болып сойылып жатыр. Кемеңгер Бұхар, деп болжаған кер заман қазақ ... енді ... ... ... сахара, бәріне көнген ел...
Төрлетсе ата жауың кердең қағып,
Тұрғаның босағада телмең қағып.
Мазарын мазақ етсе мыңқ етпейтін,
Намысы ... ... - ... ... ... ... ... түкпірінде әлі өлмеген бір аңсау бар. Ол қонатын көкірек таппай ұшып жүрген сөз киесі - ... ... Ел ... оның ... ғана ... ... көктесің бе, жердесің бе,
Сәулең жүр ақындардың зердесінде.
Мүмкін сен дәл қасымда күрсінесің
Үкілі домбыраның кейпіне ... 85] - ... ... ... ... күрмеуде үлкен астар бар.
Ол енді қона алмайды - зор қайғыда,
Зарлайды, жауыздарды қарғайды ... ... соң ... ... көк ... ... да.[2, 89]
Қайырсыз заманда, несібеңіз қоғамда туған ұрпақ - ... ... ... ... іздеп келген сөз киесі - көкала үйректің ... ... ... ... таппай аспанға қайтадан ұшып кетуі - барынан айрылып, жол таппай адасып тұрған қазақ ... ... ... ... ... сурет.
Адамның туып есеюін, оның түрлі жас мөлшерінен өтуін ... ... ... ақындық рухқа жүрмейді. Ақындық мінез, ақындық рух қай жаста туса сол жаста дүниеден өтеді және ... ... ... сол ... ... сол жасында жасайды. Несіпбек Айтовтың өлең өнерін ұстап тұрған ... - ... ... бірден есейген күйінде туған естияр мінез. Әрине, Н.Айтов поэзиясының бұл мінезін қазақ өлеңінің ... ... деп те ... болар еді. Себебі, соғыстың ар жақ - бер жағында туған ұрпақта балалық шақ болған жоқ. ... ... ... ... ... тете ... ... жетімдер, соғыстан тірі аруақ болып қайтқан, сағы сынған ... ... ... ... ... ... ұл-қыздар. Қой соңында, бидай таптаған малатастың соңында өткен ... ... ... ... ... ... тегі, аталық белгісі бар да, ақынның сыртқы дүние теперішіне ... тұра ... ... ... бар. ... ... мен қасіреті де, мұңы мен наласы да, күйініші мен ... де өз ... ... ішкі ... ... ... (Төрт құбыласы түгел Абайды зарлы еткен де осы ... ... оқып ... ... ... ... мұң еміс-еміс қана құлағыңызға шалынады. өлеңіне бір сәт үңілейікші.
Ұл едік, онда қыз ... емес едік - жүз ... ... өзенді
Олай да кешкен - біз едік.
Бұлай да кешкен - біз ... ... бал ... жұттық жалбыздың.
Бақанас өзі жұбатты,
Жабырқап қалсақ жалғыз күн.[2, 56]
Осы ... ... ... ... ... ... ... өткен заман әдебиетінің әйгілі мысалы еске түседі. 19 ғасырда өмір сүрген орыстың бір ұлы ақыны өзінің күнделігіне ... ... ... ... жазады: . Содан соң жақшаның ішіне деп жазып қойыпты. Бұл жердегі ақиқат, шындық неде? ... ... ме? ... ақын деп ... ... Бұл ... ... - өлеңнің интонациясында, дәлірек айтқанда өлеңнің кімдікі екендігінде. Ең биік ақиқаттың өзі, айтушы адамына, кімнің аузынан шыққанына қарай жалған ... ... ... ... ... ... балалықты аңсау. Болмаған балалықты. Кешігіп жеткен несібенің дәмі ... ащы. ... орны ... ... ... ұшан-теңіз бақыт кешегі кемді күннің орнын толтыра алмайды. Міне, осы өкінішті, қамрықты көңіл аясында ... ... де ... ... ... болғанына да, есін енді ғана білген баланың қыз ... ... де. ... де. Осы ... өмір шындығына жанас екі ғана жол бар.
Бақанас өзі жұбатты,
Жабырқап қалсақ жалғыз күн.[7]
Бұл, ... ... ... ... ... оянып келе жатқандығы. Миында , бірақ, табиғатты, дүниені кейіптеп, жанды күйде елестете алатын көкірек қиялының ... ... ... ... керекті мысал іздегенде қандай да болмасын сыншы, өз еркінен тыс Абайға жүгінеді. Бұл, Абай өлеңінде адам жаны біржола, ... жете ... Абай ... соңғы ақиқат деген сөз емес. Керісінше бізде бар нәрсенің көбі Абайда жоқ. Керек ... біз ... көп ... ... тән ... Бұл жердегі себеп Абай өлеңінің классикалық үлгі екендігінде. Абай ... ... ... ... бар. Бұл түсініктілік өлеңді жіктеуге зор мүмкіндіктер береді. Абай өлеңінде математикалық логика бар. Сондықтан да біз Абайға барғанда мәңгі бұлжымас, ... ... деп ... ... ... бірі шын, бірі ... шығарылған қаншама әңгіме өрістеп жүреді. Сол әңгіменің бірі. Абай жол ... келе ... бір ... ... болады. Жаздың кезі екен. Түн болып жұрт ұйқыға кеткенде жігіт-желең Абай түскен үйдің иесінен алтыбақанға арқан ... ... ... иесі Қасқырбай деген адам, жігіттердің арқанға емес, өзінің бойжетіп отырған сұлу қызын қарағыштап келгенін сезіп, ... қуып ... ... ... бәйбішесі: деген екен. Көзі ілініп бара ... да ... куә ... Абай сол ... мырс етіп депті. (Байдың әйелінің аты Жамбы екен). Абайдың ... ... осы ... ... ... ... Бірақ мәселе өлеңнің нендей әсерден шыққандығында емес. Мәселе Абайдың күнделікті қарапайым тұрмыс көрінісінен терең ... ... ... ... ... өзінің шығармасында қазақ өлеңінде жаңа жол ашты. Жаңа техниканың сырын бір ауыз сөзбен тұжырсақ, ол, ... ... ... позициясының жұмбақтығында жатыр. Қартайған Абай бұл өлеңді өзіне-өзі айтқандай. ... бұл күй кез ... ... ... ... ... ... осындай форманы Несіпбек ақын өзінің атты өлеңінде қайыра жаңғыртқан. Тек түпкі үлгіден бұл ... ... - ... ... ... бар. Абай ... өзегі, дегенге меңзейтін ой. Кемел тартқан сезім бүгінгі алып-ұшқан албырт махаббатқа елжірей отырып бата береді. Себебі өзінің ... ... ... ... ... ... екі кейіпкер бар. Бірі - бір кездегі сұлу қыз. Бірі - бір ... ... ... күз ... ... ... өзендей жыл ағады.
Шағаласын шақырып шалғай кеткен,
Көлдерім тұр көзімде ... ... ой ... ... биік ... Мейлі ол философиялық, мейлі пантеистік ой болсын.
Жаз күркесін күз ... ... әлі - өмір ... - солғын тарту, ақырында өлу, бақиға сіңу. Адам да болмыстың бір бөлшегі, табиғаттың бір перзенті ... осы ... ... ... бағынады. Себебі өлімсіз өмір жоқ.
Бұл жай ғана психологиялық параллелизм емес. Шын тіршілік табиғатта ғана. Адам бар болғаны - ... ... осы ... Абай ... ... ... бар? Абай ең әуелі өзін-өзі сұхбаттас етеді. Бірі - қартайған, көңілі шау тартқан адам. Екіншісі - ... ... ... ... рет ... ... жаратылса да бір жасқа да келмейтін, өлмес, мәңгі жас табиғат, мәңгі жас ... ... ... сол, ... ... ... ... есіне түсіретін, көз алдына елестететін ардың, иманның бейнесі. Себебі, ұят, иман, ар ғана осылай өртене сөйлей алады. Несіпбек ақынның ... ... ... ... ілініп жұлдыз тамшы,
Шақ тұрдың-ау сен сонда жылағалы.[7]
Көздің жасы - шын ... ... ... дүниедегі құбылыстың барлығын өз орнына қояды, шын атын атайды. Жүректің ең ... ... ... ... жасы ... ... бір испан ақыны айтқандай () көз жасының шын аты - махаббат.
Өлеңнің бойына тереңдеген ... көз ... ... өтіп ... ... суреттерін бұрын бір жерден көргендей әсер аласыз. Ең соңында ақынның өзі шартты сөзін айтады:
Есіңде ме?
Сол бір түн - ... ... еді ... ... ... бұлақ
Ойыма оралғанда
Жанарымды аламын жасқа бұлап...[7]
Сонда барып оқиғаның Абай ауылында өтіп жатқанын түсінесіз. Дәлірек ... бұл - ... ... ... Абай ... ... дауыспен айтылған Абай әні.
Кемеңгер бейнелеген, тіршілік жырына ұйыған ертегідей салқар қоңыр түн қайтып келгендей. Осы жайлаудың төрінде ай нұрына шомылып Абай мен ... ... Тек ... түйсік, жаңа кәмелет.[12]
Ақынның кейбір жырларынан әлдебір шаршау, ... мұң ... ... ... ... ... ... шырмауында жүрген замандастың бір сәт өмір ағынынан шығып, өткенді, бесікте өткен қамсыз күндерді аңсағанын ... еске ... есіл ... ... екен ... ... тау,
Қоңыр өзен сарылдаған.
Келеді алыстан сол сарын маған.
Өз үнім естілгендей өзіме анық,
Бір кезде бесігімде шарылдаған.[7]
Бұл жерде ақын жеке ... ... ... ... жоқ. ... ... аңсау, озған өмірді боямалап елестету екі аяқты, жұмыр басты пенденің бәріне тән түйсік. Бесік жыры - адамның ... ... ... сәттегі алғаш естіген өлеңі. Уақыт өтеді, адам ... ... ... өмір - өлең де ... ... әр ... өз қызығы өзінде. Бірақ, адам арпалыс үстінде қалай шыңдалса да, қатыгез жүрек пен суыған көңілдің әйтеуір бір түкпірінде ... ... ... бар. Ол - ... ... ... аңсау.
Тыңдатып тау күбірін,
Мал дүбірін.
Өзен-су, жартастардың жаңғырығын,
Қасықтай көкірегіме құятынсың,
Әкеліп табиғаттың барлық үнін.
Қағып ап бір ... ... ... - ... күмбір қақты
Үзіліп кете ме деп үрейленем,
Кенеттен қағып қалсам бір күн қатты.[7]
Күрделі табиғат суреттері болашақ бай ... ... ... мол тізбек суреттер, бояулар, дыбыстар. Және осының бәріне жауап қатқан . ... ... ... - ... ... ... Бұл - ... өз табиғатын, өзінің өткен-кеткенін еске түсіруі.[12]
Бұл Несіпбек ... ... ... ғана ... ... ... тән ... көркемдік кернеудің бір шегі болады. Одан ары асқанда нашар өлеңдегі табиғат яки басқа суреттер тек жай ... ғана ... Ал сол ... ... ... аман ... ... келіп жетілген поэзияда табиғат суреті, пейзаж атаулы ақынның ішкі дүниесінің сырына, суретіне айналады.
Әдебиетте ... ... ... ... әбден жауыр болған бір термин бар. Бұл сөзді ... бәрі ... ... мыңнан біреу ғана терминнің о бастағы байыбына бара алады. сөзі грек тілінде () деген мағынаны білдіреді.
Поэзияның ... екі ... - ... және сол ... ... яғни, аталмыш жету. Ақындық - жанның сипаты дедік. Ол адам сәулетші де, музыкант та, суретші де ... ... Ең ... - жаны ақын ... ... ... ... ақындары саз өнерінің, сәулет өнерінің көптеген құбылыстарын бейнелеген. Ондай көркемдік дағды орыс ақындарының ішінен Анна Ахматова, Осип Мандельштам және ... ... тән ... ... ... ат жоқ ... () - басты идеал. Негізгі шарт - адам жаны ақын ... ... адам жаны ... ... ... ... табиғат туралы айтқаны - өз жаны туралы айтқаны (Қайталап айтайық, бұл психологиялық ... яки ... ішкі ... ... ... емес. Бұл - бейнелеудің үлкен шеберлігіне жеткенде қалыптасатын тіл). Оның түрлі табиғат құбылысын бейнелеуі - өзінің түрлі көңіл-күйін ... Осы ... ... ... ... ... 60-шы жылдардағы қазақ поэзиясында қалыптасқан пантеизмнің ерекше бір түрі деп айтуға болады. Оның өлеңдерінде табиғаттың күнделікті, ретімен келіп жатқан елеусіз ... ... ой ... келе ... философиялық пайымдауларға жетеді.[13]
Шынымен бұрқап тұрған қар ма мынау?
Табиғат тағы да бір алдадың-ау!
Мезгілсіз ... ... ... ... ... өтсе не ... қадір қалмас,
Қара жер қазір саған орын болмас.
Жаныма ыстық сезім ... ... етіп еріп ... қас ... күз ... ... ... тоса тұрсаң аспаныңда...[7]
( өлеңінен.)
Адамның көңілі, ішкі дүниесі - аспан болса, түрлі сезім толқыныстары осы аспанмен ... өтіп ... бұлт ... Бұл ... ... ... ... бірі мезгілсіз келген күйді кешсе, екіншісі одан биік тұр. Бәрінің зая, ... пәс ... ... ... да селт ... Жаз ... ... қардың бәрібір артына із тастамай еріп кететінін біледі.
өлеңінен бір ... ... көл ... ... ... жасқа толтырып,
Қарадым қайтқан құстарға.
Тағыда бір жаз өтті-ау деп,
Күйзеліп тұрдым мен іштей...
Құстар-ау...
Келер ме қайтып бұл ... ... ... бір күздің лебімен,
Самайға қонар ақ қырау.[7]
Көкжиектің аржағында тұрған бақи, санаулы сағатыңды, санаулы көктем мен жаз, күзіңді ... жеп ... ... Ақынның бойы тітіркенбейді, сусып бара жатқан күндерді самарқау ғана көңілмен ... - ... бір ұлы ... ... биік ... ... ... аспан бар екеніне нық сенген, дегенді айтқан адам.
Алайда Несіпбек ақынның аталған өлеңінен біз ... ... ... ... болса да бақи туралы ілімді толықтыра түсетін басқа танымды көреміз. Ақынның қамырығы - күндердің, күннен құралып ... өтіп бара ... Иә, бақи бар. ... ... ... екі ... ... де - хақ. Егерде фәни - жалған болса, онда бәрі де жалған. Бақи ... ... ... фәни ... ... мен ... да ... дәрежеде қымбат. Міне, Несіпбек ақынның аталмыш өлеңіндегі тәтті мұңның асыл ... ... ... ақын ... ... ... Алғашында өлеңдегі өте дәл байқау мен пайымға, табиғат құбылысын айна-қатесіз бейнелей алған шеберлікке назар аударасыз.
Қарап тұр ем бір күні ... ... ... жел ... ... жел ... бара жатыр,
Сәлден кейін дар етіп жыртылардай...
Сілкілейді тоғайдың шаңын қағып,
Бұғып отыр құс біткен жанын бағып...
Екіленіп ... ... ... келді бір сәтте дала жүдеп...
Алабұртқан аспанның айығар ма,
Анда-санда осылай борап ... ... ... ... - ... ... ақын, асып бара жатқан бояу, ерекше тіл іздеп әуре болмайды. Бір ... екі адам екі ... ... айтады. Неге? Себебі екеуінің интонациясы екі түрлі. Ақын күнделікті қарапайым тілмен қайталанбас сурет ... Тағы да ... ... ... ақынның өлеңіндегі мән-мағына оның нені айтып отырғандығында емес - интонациясында, ... ... ... ... ... ... ... пайдаланып жүрген екі буынды, үш буынды толымды ұйқас. Сол ырғақ. Сол өлшем. Бірақ дауыс мәнері басқа.[13]
ҚОРЫТЫНДЫ
Ақындық - тәңірдің ... ... Кез ... ақын ұлт ... ... көтеріле алмайды. Ұлтты жырлау елдік мүддені жырлау ғана емес, ол үшін бүкіл болмысыңнан, шығармашылығыңның өн-бойынан ұлттық рух жусан иісіндей ... ... ... ... ... ақын жоқ. Ал сол ... ... таным-түйсігімен түсіне, жеріне жеткізе, егіле жырлаған ақын сирек. Сол сиректің бірі - Несіпбек. Отаршылдық қиянатын ерте сезінген қазақтың осы қара ... ел ... ... ... әр ... ... ... оқу мүмкін емес. Екі бірдей өктем елдің тегеруінді тезіне ... ... ... ... сарғая күткен атаның ұрпағы, арқалы ақын Несіпбектің берісі - Алаш, әрісі - адамзат үмбетіне айтар сөз, ... сыры аз ... ... ... поэзиясы қазақ өлеңінің ең жарқын беттерінің бірі екендігі осы курстық жұмысты жазу барсында айқын көрінді. Сыни ойы кенжелеп ... ... ... Несіпбектей ақынның осы уақытқа дейін аты ғана белгілі, ал заты белгісіз болып келуі - табиғи нәрсе.
Машақаты мен ... мол өлең ... ... ... ... және ... жетіліп, күнде түлеп отыруды өзіне мақсат тұтқан ақын бүгінде өмірі мен шығармашылығының өріне шығып ... ... ... сөз, бір ... сыннан кенде қалған ақынның есесін алып беру ниетінен ... жаңа ... ... жаңа ... ... ... күрделі шығармашылығына баға беру ниетінен туындап отыр.
Несіпбек Айтов екі ғасырдың шарпысқан кезеңін көрген, екі ... ... ... ақын. Өлең өнерінде қашанда өз жолымен ғана жүрген ақын. Оның ... ... ... аса көп түсе ... себебі мәні мен мазмұны ішінде, тереңде, өз-өзіне жетілген.[13]
Бүгінгі ... ... ... ... - ... пен елдіктің, еркін ойдың, кемел келешектің жаршысы. Ол нағыз ақынға тән болмысымен, азаматтық ой-пікірімен азаттықтың асқақ жыршысына ... ... ол өз ... оқ бойы алда ... Таласбек Әсемқұлов ағамыз айтқандай, ол кейде эпикалық жанрдың шашасына шаң жұқпас жүйріктері - ... ... ... Иса, Нұрқандардың бүгінгі тірі жүрген көзіндей көрінеді...
Қорытындылай келе, қазақ сахарасында желдей ескен төл жырда Несіпбек ақынның қайталанбас өз ... бар. ... ... өзінің лайықты орны бар. Әрине, бұл шағын лебізде ақынның бүкіл өлең өнерін шолып шығу, жіктеп-жіліктеп айтып беру мүмкін емес. ... ... ... ... ... ... ... келелі әңгіме - алдағы күндердің үлесі.[12]
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
* Айтұлы Н. ... ... 1 том, 2 том, - ... 2008 ж.
* ... Н ... : поэмалар / - Астана : "Сарыарка"БҮ, 2010. - 128 б.
* Айтұлы. Н. Шығармалары жеті ... ... мен ... ... : ... 2014. - 328 б
* ... ПГУ №4, ... Қабдолов 3. Сөз өнepi. - Алматы: , 2002.
* Мәшһүр - Жүсіп Қ. - ... 2007 ж.-185 б.
* ... ... ... ... ... http://thenews.kz/2012/07/15/1152526.html
* http://www.otuken.kz/index.php/criticstalas/94-2010-07-16-11-30-18

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Біртұтас экономикалық кеңістіктің болашағы қандай?4 бет
«ш. бейсенованың «сүзгенің соңғы күндері» хикаятындағы лиризм мен психологизм. а.кемелбайдың "қоңыр қаз" шығармасын талдау. е.раушановтың « ғайша - бибі»поэмасының құрылымдық ерекшелігі. е.раушановтың «аспанға көшіп кеткен ел» поэмасының сипаты. е.раушановтың «қызық емес оқиға» атты поэмасының діни- мифологиялық сюжеті. ақын н.айтұлының «тоғыз тарау» поэмалар кітабына қысқаша талдау»21 бет
Ілияс Жансүгіровтың поэмаларының көркемдік ерекшеліктері65 бет
М.Мақатаев поэмаларының идеялық- көркемдік ерекшелігі13 бет
Рухани мәдениеттің негізін салған қазақ ғұламалары7 бет
Табиғат лирикасы. Абай поэмаларының тарихи, көркемдік негіздері13 бет
І. Жансүгіровтың шығармашылығы11 бет
Абайдың сатирасы12 бет
Берқайыр Аманшиннің шығармашылық ізденіс саласы188 бет
Дағдарыстың қазіргі кезеңдегі жалпы жағдайы Дағдарыстан шығудың Қазақстандық тәжірибесі және оны реттеу тетіктері12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь