Абылай хан өмірі мен қолбасшылық саясаты


1 Кіріспе бөлімі: « Абылай хан өміріне шолу»
2 Негізгі бөлім: «Абылай ханның қол басшылық саясаты»
3Қорытынды бөлім: Қорытындылау.
1. Абылай- қазақ феодалдық мемлекетінің бұрынғы шекарасын қалпына келтіріп өз хандығы кезінде елдің саяси- экономикалық дамуына бірқатар елеулі өзгерістер енгізген атақты мемлекеттік қайраткер.
Орта жүздің сұлтаны Уалидің баласы Абылай (Әбілмансұр) «1711 жылы дүниеге келген. Атасы- Түркістан қаласының билеушісі әскери жорықтармен ерекше көзге түсіп, алайда озбырлығынан «қанышер» деген жағымсыз атқа ие болған. Абылай он үш жасында әкесінен айрылып, әкесінің қызметшісінің көмегімен жауларынан қашып құтылып, Түркістан жеріне келген. Осы кезден-ақ Абылайдың ойынан ірі қайраткерге тән қасиеттер байқала бастады. Ақылы мен ержүректігімен табандылығымен ерекше көзге түскен. Қашып жүргенде аты-жөнін жасырып «Сабалақ» атанған. Абылай орта жүз ханы Әбілмәмбет сарайындағы ақсүйектерге келіп қосылады.
15 жасынан Жоңғар шапқыншылығына қарсы күреске белсене ат салысқан. Абылай қазақ батырлары, билері және сұландары арасында белгілі болды. Бұл кезде Абылай қазақтарды біртіндеп жоңғар шабуылдарынан құтқарып, елдің тыныштығын, жердің бірлігін қамтасыз етуді мақсат етіп қойған.
Қазақ халқының жадында тарихында Абылай ханның алатын орны ерекше. Абылай хан қазақ мемлекеттілігін орнатып,тәуелсіздігін сақтау жолында өзінің дипломатиялық, саяси-қоғамдық қызыметін жүргізді. Батыстан-Ресей, шығыстан-Жоңғар мен Қытай мемлекеттері қазақ даласының табиғи бойлығы мен ұлан ғұмыр әсеріне көз алартып, жаулап алу саясатын жүргізе бастаған кез болатын. Бұл кезеңді Шоқан Уалиханов «Дүрбелеңге толы дүбірлі кезең Абылайдың тапқырлығы мен табандылығы, ақылдылығы мен алғырлығын танытуға жағдай жасады» деп бағалады.
Абылайдың хандығы тұсында қазақ елінің әлеуметтік-саяси бейнесін Бұқар шығармашылығынан табуымыз анық.
Абылай ханның саяси көз қарасының негізгі түп-түйіні бір орталықтан басқарылатын тәуелсіз, заңға негізделген мемлекет қалыптастыру болды. Ресей, Қытай сияқты ірі мемлекеттермен құқықты деңгейде тең қарым-қатынас жүргізіп, қазақ мемлекетінің ішкі саясатына араласпауды мойындатты. Абылай хан ішкі дүрдараз, алаусыздықты, сұлтандардың таққа таласу әрекеттерін тежеп, билер кеңесінің қызметін өз қолына шоғырландырды. Шоқан Уалиханов «Қазақ хандарының арасында Абылайдай шексіз билікке ие болған бірде-бірі жоқ. Ол сөз өктемдігін асырып, ең алғаш өлім жазасын енгізді. Бұрын мұндай сұмдық шешім халық жиынының ұйғаруымен ғана жүзеге асыратын. Сөйтіп, ол ханның билігін алқалы кеңес арқылы шектеп отыратын ру басылары мен сұлтандардың өркөкірек үстемдігін тыйды»,-деп хан билігіне жоғары баға берді.
Қазақстан тарихы Журнал «Ақиқат» 2002 ж №9

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Жоспар:

1 Кіріспе бөлімі: Абылай хан өміріне шолу
2 Негізгі бөлім: Абылай ханның қол басшылық саясаты
3Қорытынды бөлім: Қорытындылау.

Абылай ханның әлеуметтік саяси билігі

1. Абылай- қазақ феодалдық мемлекетінің бұрынғы шекарасын қалпына
келтіріп өз хандығы кезінде елдің саяси- экономикалық дамуына
бірқатар елеулі өзгерістер енгізген атақты мемлекеттік қайраткер.
Орта жүздің сұлтаны Уалидің баласы Абылай (Әбілмансұр) 1711 жылы
дүниеге келген. Атасы- Түркістан қаласының билеушісі әскери
жорықтармен ерекше көзге түсіп, алайда озбырлығынан қанышер
деген жағымсыз атқа ие болған. Абылай он үш жасында әкесінен
айрылып, әкесінің қызметшісінің көмегімен жауларынан қашып құтылып,
Түркістан жеріне келген. Осы кезден-ақ Абылайдың ойынан ірі
қайраткерге тән қасиеттер байқала бастады. Ақылы мен ержүректігімен
табандылығымен ерекше көзге түскен. Қашып жүргенде аты-жөнін жасырып
Сабалақ атанған. Абылай орта жүз ханы Әбілмәмбет сарайындағы
ақсүйектерге келіп қосылады.
15 жасынан Жоңғар шапқыншылығына қарсы күреске белсене ат
салысқан. Абылай қазақ батырлары, билері және сұландары арасында
белгілі болды. Бұл кезде Абылай қазақтарды біртіндеп жоңғар
шабуылдарынан құтқарып, елдің тыныштығын, жердің бірлігін қамтасыз
етуді мақсат етіп қойған.
Қазақ халқының жадында тарихында Абылай ханның алатын орны ерекше.
Абылай хан қазақ мемлекеттілігін орнатып,тәуелсіздігін сақтау
жолында өзінің дипломатиялық, саяси-қоғамдық қызыметін
жүргізді. Батыстан-Ресей, шығыстан-Жоңғар мен Қытай мемлекеттері қазақ
даласының табиғи бойлығы мен ұлан ғұмыр әсеріне көз алартып, жаулап алу
саясатын жүргізе бастаған кез болатын. Бұл кезеңді Шоқан Уалиханов
Дүрбелеңге толы дүбірлі кезең Абылайдың тапқырлығы мен табандылығы,
ақылдылығы мен алғырлығын танытуға жағдай жасады деп бағалады.
Абылайдың хандығы тұсында қазақ елінің әлеуметтік-саяси бейнесін
Бұқар шығармашылығынан табуымыз анық.
Абылай ханның саяси көз қарасының негізгі түп-түйіні бір орталықтан
басқарылатын тәуелсіз, заңға негізделген мемлекет қалыптастыру болды.
Ресей, Қытай сияқты ірі мемлекеттермен құқықты деңгейде тең қарым-қатынас
жүргізіп, қазақ мемлекетінің ішкі саясатына араласпауды мойындатты.
Абылай хан ішкі дүрдараз, алаусыздықты, сұлтандардың таққа таласу
әрекеттерін тежеп, билер кеңесінің қызметін өз қолына шоғырландырды.
Шоқан Уалиханов Қазақ хандарының арасында Абылайдай шексіз билікке ие
болған бірде-бірі жоқ. Ол сөз өктемдігін асырып, ең алғаш өлім жазасын
енгізді. Бұрын мұндай сұмдық шешім халық жиынының ұйғаруымен ғана жүзеге
асыратын. Сөйтіп, ол ханның билігін алқалы кеңес арқылы шектеп отыратын ру
басылары мен сұлтандардың өркөкірек үстемдігін тыйды,-деп хан билігіне
жоғары баға берді.
Абылайдың сыртқы саясатының басты мақсаты – жоңғарлықтардың
шапқыншылығын тоқтату болды. Жоңғар мемлекетіне қарсы соғыста Абылай өзінің
даналығымен, айлакерлігімен, әскерін көп шығынға ұшыратпай жеңіске жеткені
белгілі. Тіпті жоңғар мемлекетінің ішінде болған алаусыздықты өзінің
ыңғайына пайдаланып, билікке таласып жүрген Дабашыны лама Доржыға қарсы
қойып жоңғар мемлекетін әлсіретіп, олардың басып алған жерлерін қайтарып
алды. Әбден қалжырап, сыртқы шапқыншылықтан шаршаған қазақ халқының
тұтастығын сақтап қалу Абылай ханның басты мақсаты болды. Ханның осы
саясатын Бұқар жырлады.
Абылай хан ұлттық бір тұтастығын бекітіп бір орталыққа бағынатын
мемлекет қалыптастыруға барын салды. Хандық билік жүйесі мен ақыл-ойдың
күші осылыай бір-бірін толықтырып отырды, және де халықты билікке,
бүтіндікке шақырды, елдің бостандығын қамын ойлады. Абылай халықтың алдында
беделді жоғары, терң ойлы, саясаткер білімді адам болды. Абылай сондай-ақ
қайраткер болды. Ол халықты бүтіндікке, бірлікке шақырып, көрші дұшпандарға
мемлекет айбарын көрсетіп, халықтың тәуелсіздігін көздеді. Атақты тарихшы
А.Левшин Ақылды әрі амал тапқыш Абылай сұлтан жоңғар билеп-төтеушілерін
алаусыздығын құр жібермей пайдалана білді және олардың өзара қарсы
түсуіне әр кезде ықпал етті. Мұның өзі ел тыныштығын сақтау үшін барлық
қазақ жүзінің сыртқы қауіпсіздігі үшін, ежелгі жауын ыдыратып, күшін
әлсірету үшін соншалықты қажет екендігін түсінеді-деп жазды.
Қазақ хандығының жоңғар әскерін жеңуі және Қыиай армиясының
түпкілікті жоңғар мемлекетін құлдыратуы орталық Азиядағы жағдайды күрт
өзгертті. Жоңғар өскерін жеңуі, елдің әлеуметтік жағдайының жақсаруы
Абылай ханға деген халықтың толық сенімінің артуы, біртұтас мықты
Қазақ хандығының пайда болуы Қытай, Ресей сияқты ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Абылай (Әбілмансұр) хан өмірі
Абылай хан өмірі
Абылай хан
Абылай хан
Абылай хан – саяси қайраткер
Абылай хан жайында
Абылай хан туралы
Абылай хан (1711-1781)
Абылай хан(1711-1781)
Абылай хан - тарихи тұлға
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь