Абылай хан өмірі мен қолбасшылық саясаты

1 Кіріспе бөлімі: « Абылай хан өміріне шолу»
2 Негізгі бөлім: «Абылай ханның қол басшылық саясаты»
3Қорытынды бөлім: Қорытындылау.
1. Абылай- қазақ феодалдық мемлекетінің бұрынғы шекарасын қалпына келтіріп өз хандығы кезінде елдің саяси- экономикалық дамуына бірқатар елеулі өзгерістер енгізген атақты мемлекеттік қайраткер.
Орта жүздің сұлтаны Уалидің баласы Абылай (Әбілмансұр) «1711 жылы дүниеге келген. Атасы- Түркістан қаласының билеушісі әскери жорықтармен ерекше көзге түсіп, алайда озбырлығынан «қанышер» деген жағымсыз атқа ие болған. Абылай он үш жасында әкесінен айрылып, әкесінің қызметшісінің көмегімен жауларынан қашып құтылып, Түркістан жеріне келген. Осы кезден-ақ Абылайдың ойынан ірі қайраткерге тән қасиеттер байқала бастады. Ақылы мен ержүректігімен табандылығымен ерекше көзге түскен. Қашып жүргенде аты-жөнін жасырып «Сабалақ» атанған. Абылай орта жүз ханы Әбілмәмбет сарайындағы ақсүйектерге келіп қосылады.
15 жасынан Жоңғар шапқыншылығына қарсы күреске белсене ат салысқан. Абылай қазақ батырлары, билері және сұландары арасында белгілі болды. Бұл кезде Абылай қазақтарды біртіндеп жоңғар шабуылдарынан құтқарып, елдің тыныштығын, жердің бірлігін қамтасыз етуді мақсат етіп қойған.
Қазақ халқының жадында тарихында Абылай ханның алатын орны ерекше. Абылай хан қазақ мемлекеттілігін орнатып,тәуелсіздігін сақтау жолында өзінің дипломатиялық, саяси-қоғамдық қызыметін жүргізді. Батыстан-Ресей, шығыстан-Жоңғар мен Қытай мемлекеттері қазақ даласының табиғи бойлығы мен ұлан ғұмыр әсеріне көз алартып, жаулап алу саясатын жүргізе бастаған кез болатын. Бұл кезеңді Шоқан Уалиханов «Дүрбелеңге толы дүбірлі кезең Абылайдың тапқырлығы мен табандылығы, ақылдылығы мен алғырлығын танытуға жағдай жасады» деп бағалады.
Абылайдың хандығы тұсында қазақ елінің әлеуметтік-саяси бейнесін Бұқар шығармашылығынан табуымыз анық.
Абылай ханның саяси көз қарасының негізгі түп-түйіні бір орталықтан басқарылатын тәуелсіз, заңға негізделген мемлекет қалыптастыру болды. Ресей, Қытай сияқты ірі мемлекеттермен құқықты деңгейде тең қарым-қатынас жүргізіп, қазақ мемлекетінің ішкі саясатына араласпауды мойындатты. Абылай хан ішкі дүрдараз, алаусыздықты, сұлтандардың таққа таласу әрекеттерін тежеп, билер кеңесінің қызметін өз қолына шоғырландырды. Шоқан Уалиханов «Қазақ хандарының арасында Абылайдай шексіз билікке ие болған бірде-бірі жоқ. Ол сөз өктемдігін асырып, ең алғаш өлім жазасын енгізді. Бұрын мұндай сұмдық шешім халық жиынының ұйғаруымен ғана жүзеге асыратын. Сөйтіп, ол ханның билігін алқалы кеңес арқылы шектеп отыратын ру басылары мен сұлтандардың өркөкірек үстемдігін тыйды»,-деп хан билігіне жоғары баға берді.
Қазақстан тарихы Журнал «Ақиқат» 2002 ж №9
        
        Жоспар:
1 Кіріспе бөлімі: « Абылай хан өміріне шолу»
2 Негізгі ... ... ... қол ... ... ... ... ханның әлеуметтік ... ... ... ... феодалдық мемлекетінің ... ... ... өз ... ... елдің саяси- ... ... ... ... енгізген атақты мемлекеттік қайраткер.
Орта жүздің сұлтаны Уалидің ... ... ... «1711 жылы
дүниеге келген. ... ... ... ... ... ... көзге түсіп, ... ... ... ... атқа ие ... ... он үш ... әкесінен
айрылып, әкесінің қызметшісінің көмегімен жауларынан қашып құтылып,
Түркістан ... ... Осы ... ... ойынан ірі
қайраткерге тән қасиеттер байқала бастады. ... мен ... ... көзге түскен. Қашып ... ... ... ... ... орта жүз ханы ... сарайындағы
ақсүйектерге келіп қосылады.
15 жасынан ... ... ... ... ... ... Абылай қазақ батырлары, билері және ... ... ... Бұл ... ... ... ... жоңғар
шабуылдарынан құтқарып, ... ... ... ... ... ... етіп қойған.
Қазақ халқының жадында тарихында Абылай ханның алатын орны ... хан ... ... ... сақтау
жолында өзінің ... ... ... ... ... мен Қытай мемлекеттері қазақ
даласының ... ... мен ұлан ... ... көз ... ... ... жүргізе бастаған кез болатын. Бұл ... ... ... толы ... ... Абылайдың тапқырлығы мен табандылығы,
ақылдылығы мен алғырлығын танытуға жағдай жасады» деп ... ... ... қазақ елінің әлеуметтік-саяси бейнесін
Бұқар шығармашылығынан табуымыз анық.
Абылай ханның саяси көз ... ... ... бір ... ... заңға негізделген мемлекет қалыптастыру болды.
Ресей, Қытай сияқты ірі ... ... ... тең қарым-қатынас
жүргізіп, қазақ мемлекетінің ішкі ... ... ... хан ішкі дүрдараз, алаусыздықты, сұлтандардың таққа ... ... ... ... ... өз қолына шоғырландырды.
Шоқан Уалиханов «Қазақ хандарының арасында ... ... ... ... ... жоқ. Ол сөз ... ... ең алғаш өлім жазасын
енгізді. Бұрын мұндай ... ... ... ... ... ғана ... ... ол ханның билігін алқалы кеңес арқылы шектеп отыратын ру
басылары мен сұлтандардың өркөкірек ... ... хан ... баға ... ... ... басты мақсаты – жоңғарлықтардың
шапқыншылығын тоқтату болды. Жоңғар мемлекетіне қарсы ... ... ... ... әскерін көп шығынға ұшыратпай жеңіске жеткені
белгілі. ... ... ... ... ... ... өзінің
ыңғайына пайдаланып, билікке таласып жүрген Дабашыны лама Доржыға қарсы
қойып жоңғар мемлекетін әлсіретіп, ... ... ... жерлерін қайтарып
алды. Әбден қалжырап, сыртқы ... ... ... халқының
тұтастығын сақтап қалу Абылай ханның басты ... ... ... ... ... ... хан ұлттық бір тұтастығын бекітіп бір ... ... ... барын салды. Хандық билік жүйесі мен ақыл-ойдың
күші осылыай бір-бірін толықтырып ... және де ... ... ... елдің бостандығын қамын ойлады. Абылай халықтың алдында
беделді жоғары, терң ойлы, саясаткер білімді адам болды. ... ... ... Ол ... ... ... шақырып, көрші дұшпандарға
мемлекет айбарын көрсетіп, халықтың тәуелсіздігін көздеді. Атақты тарихшы
А.Левшин «Ақылды әрі амал тапқыш Абылай ... ... ... құр ... пайдалана білді және олардың өзара қарсы
түсуіне әр кезде ықпал етті. Мұның өзі ел ... ... үшін ... ... ... қауіпсіздігі үшін, ежелгі жауын ыдыратып, күшін
әлсірету үшін соншалықты қажет екендігін түсінеді»-деп ... ... ... ... ... және ... армиясының
түпкілікті жоңғар мемлекетін құлдыратуы орталық Азиядағы жағдайды ... ... ... ... ... ... ... жақсаруы
Абылай ханға деген халықтың ... ... ... біртұтас мықты
Қазақ хандығының пайда болуы Қытай, Ресей сияқты ұлы державаларға ... ... ... алып келді. Қытаймен жүргізілген саясатын «қара
қытай ... ... ... ... ... ... ... жылдар арасында Қытай ... ... ... ... ... ... түседі. Қытай империясының саны жағынан басым
екенін сол уақыттың талабына сай ... ... ... ... соққы
берудің қиыншылығын Абылай хан көріп тусініп өзінің көрегендік ... Бұл ... ... ... ... ... Азияны мекендейтін қазақ елі өз аумағында тұрып өз ісін
өзі басқарады
- Абылай ханды Қытай ... ... ... бас ханы деп ... Қытай әскерлері бұрын былай қазақ әскеріне деген ... ... ... ... ... жолын салып, сауда сол ... ... және ... ... ... сақтайды, мемлекеттік тұрғыда екі
ел тарапынан кепілдікке, аманатқа елшілер алмасып отырды.
Абылай ханның екі бірдей алып ... шарт ... екі ... бірдей
көмек алуы, қазақ мемлекетінің тәуелсіздігін сақтауға ... ... ... ... жаңбыр-жаңбырдың арасынмен су тигізбей ... ... ... ... ... ... жүргізген сан түрлі саясатын оның әлеуметтік
бейнесін өз жырларында ... ... ... ... Абылайды халық
үмітін ақтайды деген оймен хан бейнесін асқақ тұлға ретінде көрсетті.
Абылай ... ... ... ... ... үстінде
Үш жүздің басын құрадың
Жетім менен жесірге
Ешбір жаман қылмадың
Әділетпен жүргіздіңіз
Әдепті іске ... ... ... ... хан ... ... бірлігі мен тұтастығына қол
сұққан ... ... ... ... ... ... ру
басшыларына күш көрсетіп отырған. Абылай ханның бұл ... ... ... ... ... ... ... бірлік болмай өзін-өзі
сақтап қалуы екі талай болды.
Абылай барда ұрлық, зорлық сөз жойылған
Билерге жеті ... ат ... ... ... аяған жоқ,
Өзі өлгенше тайған жоқ сөзі орнына.
Бұл халықтың Абылай ... ... әділ ... ... хан ... ие ... сот ... билер шешіміне араласпаған. «Мен ханмын
бірақ дау болған жағдайда мен ... ... ... ... ... білк ... ... келмейді», бұл данышпан Тәуке ханның ... ... «Би ... да елге де би», деген. «Бір-біріңе деген сөздеріңді
өздерің айтыңдар»-деген сөздерінен біз ... ... ... шешіміне
араласпағандығын көреміз.
Абылай хан қазақ мемлекетінің негізін нығайтудың бір жолы ... ... ... ... қазақ жұртын бір тудың астына топтастыру ... ... ... ... де ... ... Абылайдың осы ойын Бұқар жырау
халыққа жеткізіп отырды.
Абылай ханның ... мен ... осы бір дала ... ... ... бір ... ... білді. Абылай хан өз ордасына үш
жүзден кеңесшілер ... Бұл, хан ... деп ... Осы ... ... хан ... болды. Ал билерге халық сайлаған. Әр жыл ... хан ... ... ел мемлекет мәселелерін шешу үшін құрылтай шақырып
отырды. Бұл құрылтайға ру ... би ... ... ... ... кеңеске ұсынып отырды. Дала ұғымы бойынша нағыз шешен би
ешкімнің қаһарынан қаймықпайтын, параға ... әрі ... әрі ... ... ... ... салт сананың білуі шарт болған.
Абылай хан мына мәселелерді ... ... ... ... ... елдігін сақтау.
- Ерікті ел тәуелсіздігн сақтау, өзін өзі ... ... ... ... ... елді ... қылу
Абылай хан ұдайы Бұқар жыраудың ақыл кеңесңне зер салып құлақ салып
отырды.
3. Абылай – ... ... ... бұрынғы шекарасын қалпына
келтірі, өз хандығы кезінде елдің саяси-экономикалық ... ... ... ... ... мемлекеттік қайраткер ретінде қалыптасты.
Пайдаланған әдебиеттер: Қазақстан тарихы
Журнал «Ақиқат» 2002 ж №9

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тарихи әңгімелер арқылы елжандылыққа тәрбиелеу5 бет
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
Абылай хан7 бет
Абылай хан өмірі21 бет
Абылай хан, әбілмансұр (1711-1781)63 бет
Ағыбай батыр Қоңырбайұлы4 бет
Бөгембай Ақшаұлы3 бет
Шоқан Уәлиханов талантты ғалым14 бет
Қазақстан XVIII ғасырдың ортасында. Абылай хан13 бет
Қазақтың ұлы ғалымы, ағартушы-демократ Ш. Ш. Уәлиханов6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь