Кәсіпорындағы шығындар құрылымын ұйымдастыру мен басқарудың теориялық негіздері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
6
КӘСІПОРЫНДАҒЫ ШЫҒЫНДАР ҚҰРЫЛЫМЫН ҰЙЫМДАСТЫРУ МЕН БАСҚАРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

8
Шығындардың экономикалық мәні және олардың
жіктелімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
8
Кәсіпорын шығындарын басқару және талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 18

КӘСІПОРЫННЫҢ ҚЫЗМЕТІ БАРЫСЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ
ЖАҒДАЙЫ МЕН ШЫҒЫНДАРЫН ТАЛДАУ ... ... ... ... ... ... ... ..
25
Кәсіпорынның басқару құрылымы мен шаруашылық қызметіне сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
25
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы мен шығындарын талдау ... ... ...
34
КӘСІПОРЫННЫҢ ШЫҒЫНДАРДЫ БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
49
Кәсіпорындағы шығындарды үнемдеу мумкіндіктерін анықтау және оңтайландыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
49
Шығындарды басқарудың тиімділігін жоғарылату бойынша
Шаралар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..

56
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
60
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 62
Тақырыптың өзектілігі. Мемлекет экономикасының нарықтық қатынастарға өтуімен бірге кәсіпорындардың өздігінен жұмыс істеуі, сонымен қатар олардың экономикалық және заңгерлік жауапкершіліктері артуда. Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қаржылық тұрақтылығының мәні, сонымен қатар олардың бәсекеге қабілеттілігі жылдам артады. Шарушылықты тиімді жүргізе білу кәсіпорынның бәсекелестік жағдайында алға шығу шарты болып табылады.
Шарушылықты тиімді жүргізе білу кәсіпорынның бәсекелестік жағдайында алға шығу шарты болып табылады.
Қатаң бәсекелестік жағдайы кәсіпорындардың шығындарды басқару процесіне, оларды есептеу мен мониторинг жүргізудің жетілдіру жолдарын іздеуге үлкен қызығушылық тудыруна әкеледі. Кәсіпорында шығындарды басқару процесін ұйымдастыру шығындардың жалпы деңгейін төмендетуге көмектеседі. Бұл кәсіпорынға қосымша бәсекелік артықшылықтарды береді.
Шығындарды тиімді басқару арқылы кәсіпорында үлкен нәтижеге қол жеткізу, пайданы максималдау және өндірістің тиімділігін арттыру. Кәсіпорын қызметінің негізгі қаржылық нәтижесі пайда болып табылады, ол оның келешекте дамуының негізі және қаражат көзі қызметін атқарады. Өндіріс көлемін немесе шығарылатын өнімге бағаны өсіру арқылы пайданы арттыруға болады, бірақ бұл әрдайым мүмкін еме және мақсатқа сай келмейді. Сол себепті кәсіпорынның пайдасын арттырудың негізгі шарты өнім өткізілімі мен өндіріс шығындарын төмендету, сөның ішінде шығарылатын өнімнің өзіндік құнын төмендету болып табылады, осыған орай шығындарды басқару және ұйымдастыру кәсіпорын үшін маңызды мәселе болып табылады.
Барлық кәсіпорындарда да шығындарды рационалды деңгейге дейін төмендету үшін резервтер қалыптасқан, ол кәсіпорын қызметінің экономикалық тиімділігінің өсуіне, бәсекеге қабілеттілік деңгейін арттыруға қол жеткізуге көмектеседі. Өнім бірлігін шығаруға шығындарды төмендету кәсіпорынға айтарлықтай төмен және икемді баға орнауға көмектеседі, ол бәсекелестер алдында маңызды артықшылық береді. Сол себепті әрбір кәсіпорын үлкен экономикалық нәтижеге қол жеткізу үшін шығындарды талдау мен оларды тиімді басқарудың маңызы зор.
Соңғы жылдары шикізат құнының, материалдардың, энергияның өсуіне, сонымен қатар, несиені тұтыну үшін пайыздық ставкалардың, жарнамаға деген шығындардың өсуіне байланысты өндіріс шығындарының өсуі тенденциясы бақылануда. Нарықтық қатынастардың қалыптастыру халықаралық тәжірибе мен нарықтық экономика кезеңіне өту ерекшеліктерін ескере отырып, өндіріс шығындарын басқару тәжірибесін жетілдіруді талап етеді. Бұл кәсіпорынға бәсекелестік жағдайында өмір сүруіне, пайданы максималдау мен шығындарды минималдауға, кәсіпорын қызметінің рентабельділігін қамтамасыз етуге көмектеседі.
1 Абильдина А.Ш. Современные концепции управления затратами предприятия // Транзитная экономика. - 2010 - № 4-5. - С. 54-61.
2 Управленческий учет и проблемы классификации затрат. Керимов В. Э., Абумукас С. И., Иванова Е. В. // Менеджмент в России и за рубежем, №16 2002
3 Аксепенко А.Ф., Шеремет А.Д. Учет, калькулирование и анализ себестоимости. - М.: Изд-во МГУ, 2000. - 635с
4 Безруких П.С. Учет и калькулирование себестоимости продукции. - М.: Финансы, 2000. - 528с.
5 Инструкция по планированию6 учета и калькулированию себестоимости продукции - Свердловск. Управление по печати, 1997
6 Аубакирова Г. Оценка финансово-экономического состояния промышленного предприятия // Промышленность Казахстана. № 08-10. - 2009г.
7 Федотов Н.П. Управление затратами предприятия // Экономика и жизнь. -2000. - №21. с.31.
8
9 Близнюк Т.С., Дорман В.Н. Методика определения постоянных затрат и практика ее использования.// Финансовый менеджмент, 2004. - №6.
10 Николаева С.А. Особенности учета затрат в условиях рынка: система «директ-костинг»: Теория и практика. - М.: Финансы и статистика, 1997.-128с.
11 Менеджмент: ученое пособие / под редакцией Э.М. Короткова. - М.: ИНФРА - М, 2003г.
12 Анализ хозяйственной деятельности в промышленности: Учебник / Под ред. В.И.Стражева. - Мн.: Высшая школа, 1998.
13 Кучерова Е.В., Королева Т.Г., Голофастова Н.Н., Кителева О.М. Анализ и диагностика финансово - хозяйственной деятельности предприятия : Учебное пособие. - Кемерово, 2004. - 76с
14 Шеремет А.Д. Методика финансового анализа. - М.: ИНФРА- М, 1997. 310
15 Грозденко А. Возможности использования затратного и маркетингового подхода к ценообразованию //Практический маркетинг № 11(5).- 2005г.-451с
16 Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау / Оқу құралы. - Алматы: Экономика. 2001 ж.
17 Дәуренбекова Ә.Н. Шығындарды басқару/ Оқу құралы. - Алматы: Экономика. 2009
18 Шанк Дж., Говиндараджан В. Стратегическое управление затратами: Новые методы увеличения конкурентоспособности. - СПб.: Бизнес Микро, 1999. С. 27-29.
19 Керимов В.Э. Методы управления затратами и качеством продукции. - М.: Маркетинг, 2002.
20 Е. Горбашко, Р. Ленгвист. Калькулирование себестоимости на предприятиях// Транзитная экономика.- 2006-№ 1. - С. 27-34.
21 Сегментарный анализ как инструмент управления затратами и прибылью/ Слуцкин М.Л.// Журнал Финансовый менеджмент.-2005.- №5.-С.47
22 О составе затрат на производство и формирование финансовых результатов/ Макарьева В.И., Владимирова А.А..// Налоговый вестник.-2005.- №11. - С.23 - 25.
23 А. Тлепопва. Основные направления совершенствования методов исчисления затрат на отечественных предприяиях // Транзитнаяэкономика экономика. - 2007- № 2. - С. 93-102.
24 Котляров С. А. Управление затратами. - СПб: Питер. - 2001.
25 Лебедев В.Г., Дроздова Т.Г., Кустарев В.П. Управление затратами на предприятии. - СПб: Бизнес-пресса, 2000.
26 Кошкина Н. Оптимизация управленческих решений в моделях управления затратами // Саясат. - 2008. - № 7. - С. 31-37.
27 аканов М.И., Шеремет А.Д., Теория экономического анализа – М.:
Финансы и статистика, 1995 г.
28 Бужинский А.И., Шеремет А.Д., Методика экономического анализа деятельности промышленных предприятий – М.: Финансы и статистика, 1988 г.
29 Ветров А.А. Операционный аудит-анализ – М.: Перспектива, 1996 г.
30 Виханский А.И, Наумов А.П. – М.: Высшая школа, 1994 г.
31 Ворст И., Ревенлоу П. Экономика фирмы, М.: Высшая школа, 1994 г.
32 Герчикова В.М. Основы менеджмента – М.: Юнити, 1995 г.
33 Горфинкел В.Я., Швандар В.А. Экономика предприятия – М.: Юнити, 2000 г.
34 Горфинкел В.Я., Швандар В.А. Экономика предприятия – М.: Юнити, 2001 г.
35 Градов А.П. Экономическая стратегия фирмы – Санкт-Петербург: Специальная литература, 1995 г.
36 Грузинов В.П., Максимов К.К., Эриашвили Н.Д. Экономика предприятия – М.: Юнити, 1998 г.
37 Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения предприятия – Алматы: Экономика, 1998 г.
        
        |ЖОСПАР
| | |
| |КІРІСПЕ | 6 |
| ... |
| ... | |
|1 ... ... ... ... МЕН ... | |
| ... ... | |
| | |8 ... ... ... мәні және ... | |
| ... |8 |
| ... |
| ... | ... ... ... ... және |18 |
| ... | |
|2 ... ҚЫЗМЕТІ БАРЫСЫНДАҒЫ ҚАРЖЫЛЫҚ | |
| ... МЕН ... ... |25 ... ... басқару құрылымы мен шаруашылық қызметіне | |
| ... |25 ... ... ... ... мен ... талдау………... |34 |
|3 |КӘСІПОРЫННЫҢ ШЫҒЫНДАРДЫ БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІН | |
| ... |49 ... ... ... үнемдеу мумкіндіктерін анықтау және | |
| ... |49 ... ... ... ... жоғарылату бойынша | |
| ... |56 |
| ... |
| ... | |
| ... ... |62 |
| ... | ... ... ... ... нарықтық қатынастарға
өтуімен бірге кәсіпорындардың өздігінен жұмыс істеуі, сонымен қатар олардың
экономикалық және ... ... ... ... жүргізуші
субъектілердің қаржылық тұрақтылығының мәні, сонымен қатар олардың ... ... ... ... ... ... білу ... жағдайында алға шығу шарты болып табылады.
Шарушылықты тиімді жүргізе білу ... ... ... шығу ... ... ... бәсекелестік жағдайы кәсіпорындардың шығындарды басқару
процесіне, оларды есептеу мен ... ... ... ... ... ... тудыруна әкеледі. Кәсіпорында шығындарды басқару
процесін ұйымдастыру шығындардың ... ... ... ... ... қосымша бәсекелік артықшылықтарды береді.
Шығындарды тиімді басқару ... ... ... ... қол
жеткізу, пайданы максималдау және өндірістің тиімділігін арттыру. Кәсіпорын
қызметінің негізгі қаржылық ... ... ... ... ол ... ... ... және қаражат көзі қызметін атқарады. Өндіріс
көлемін немесе шығарылатын өнімге бағаны өсіру ... ... ... ... бұл ... мүмкін еме және мақсатқа сай келмейді. Сол
себепті кәсіпорынның пайдасын арттырудың негізгі ... өнім ... ... ... ... сөның ішінде шығарылатын өнімнің өзіндік
құнын төмендету болып табылады, осыған орай ... ... ... ... үшін маңызды мәселе болып табылады.
Барлық кәсіпорындарда да шығындарды рационалды ... ... үшін ... ... ол ... ... экономикалық
тиімділігінің өсуіне, бәсекеге қабілеттілік деңгейін ... ... ... Өнім ... шығаруға шығындарды төмендету
кәсіпорынға айтарлықтай төмен және ... баға ... ... ... ... ... артықшылық береді. Сол себепті әрбір кәсіпорын
үлкен экономикалық нәтижеге қол жеткізу үшін шығындарды ... мен ... ... ... ... жылдары шикізат құнының, материалдардың, энергияның өсуіне,
сонымен қатар, несиені тұтыну үшін ... ... ... ... ... ... ... шығындарының өсуі тенденциясы
бақылануда. Нарықтық қатынастардың ... ... ... ... ... ... өту ерекшеліктерін ескере отырып, өндіріс
шығындарын басқару тәжірибесін ... ... ... Бұл ... ... өмір сүруіне, пайданы максималдау мен ... ... ... ... ... етуге
көмектеседі.
Шығындарды басқарудың мақсаты - ылғи да ... ... ... және сонымен бір мезгілде кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын
ұстап тұру. Шығындарды ... ... ... ... сай ... ... ... басқару үшін, біріншіден, оның мәнін сипаттайтын
анықтама беру қажет, екіншіден, оларды нақты ... ... ... ол ... ... объектісі бойынша шығын деңгейін белгілеуге
көмектеседі және де кәсіпорында шығындарды басқарудың ... ... ... ... ... ... жүргізу қажет.
Дипломдық жұмыстың мақсаты - шығындарды басқару жүйесінде тиімділікті
арттыратын және ... ... ... ... ... ... тигізетін шараларды өңдеу, пайданы максималдау арқылы кәсіпорынның
бәсекеге қабілеттілігін арттыру.
Осы мақсатқа сәйкес келесідей міндеттер қойылды:
– басқару мақсаты үшін шығындардың ... ... ашу ... ... ... ... ... тұрақтылығын талдау;
– кәсіпорынның қаржылық шаруашылық қызметін талдау;
– талданатын ұйым бойынша жиналған ... ... ... ... ... ... ... басқарудың қазіргі таңдағы әдістерін анықтау;
– кәсіпорында шығындарды ... ... ... ... кіріспе, үш бөлімнен және қорытындысы бар 85 беттен тұрады.
Мұнда 15 ... 17 ... мен ... және ... ... ... бөлімде жалпы шығындардың экономикалық мәні және олардың
жіктелімі, шығындарды алғаш ... ... ... ... талдауы қарастырылған.
Екінші бөлімде шаруашылық субъектісінің ... ... ... және ... ... кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығы мен өтімділігін талдау, шығындарды калькуляция ... ... ... ... ... ... таңда кәсіпорын шығындарын басқару жүйесін
жетілдіру, шығындарды есептеу әдістерін жетілдірудің негізгі ... ... ... ... ... шаралар қарастырылған.
1 КӘСІПОРЫНДАҒЫ ШЫҒЫНДАР ҚҰРЫЛЫМЫН ... МЕН ... ... ... ... мәні және ... жіктелімі
Шығындар өндіріске және өнімді шығаруға қолданылатын белгілі бір
кезеңдегі қорлардың ақшалай ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның, кәсіпкерлердің, жеке өндірушілердің және
басқа да шаруашылық етуші субъектілердің ақша түрінде берілген ... және ... ... ... ... жұмсалатын ресурстар (табиғи, еңбек,
құрал-жабдықтар, техника, ақпараттық және т.б.) жиынтығынан тұрады.
Өндіріс шығындары өндіріске қажетті факторлардың төлемін көрсетеді. Осы
өндіріске қажетті факторларды зерттеу ... ... ... ... көлемінің шығындарды жабуы мен жағымды пайда әкелуіне жеткіліктілігін
қамтамасыз етуі қажет. Пайда кәсіпкерлік қызметтің дамуының ... ... ... ... ... қол ... жұмсалған шығындар
көлеміне тәуелді болады. Сол себепті өндіріс ... ... ... ... ... табылады.
Кәсіпкердің шығындар мен пайдаға деген өз көзқарасы болады. Белгілі бір
шығындарды ... ... ... ... ... ... етуі қажет. Айтарлықтай тиімді өндірісті ... ету ... ... аз болуы қажет.
Өндіріс шығындарын көптеген ... ... ... ... ... К. Маркстың мақсаты ерекше болды. Ол жалдамалы ... ... жан ... ... ... шығындардың мәнін зерттеудің көмегімен келесі проблеманы
көрсетті - капиталдың орташа ... ... ... талдау
қажеттілігі.
Қазіргі таңдағы экономистер өндіріс ... ... ... ... оңтайлы стратегиясын негіздейтін міндеттерді шешу
барысында өндірістің кез ... ... ... ... жұмсалған әрбір
доллардың үстінен таза пайда алу ... ... ... ... ... ... таңдағы экономистер дәл Маркстің нәтижесіне
қол жеткізді - пайданың орташа нормасын қалыптастырды.
Өндіріс шығындары ... ... үшін ... ... ... ... материалды өтеуге (шикізат, жанармай, энергия),
жұмыскерлердің еңбек ... ... ... ... ... шығындар жатады. Тауарды сату барысында оның құны ақшаға (ақшалай
табысқа) айналады. Ақшалай табыстың бір бөлігі ... ... ... ... ал ... ... пайда болып табылады.
Осылайша, өндіріс шығындары - аталған дайын өнімнің өндірісіне кеткен
шығындары ... ... ... айналым шығындары тауарды ұйымдастырумен байланысты, ол
таза және қосымша болып бөлінеді. Айналымның таза ... ... ... ... ... ... ... қосады, атап айтқанда
сауда өткізу персоналының еңбек ақысы, ... ... ... ... сұранысты зерттеу, кеңес беру
және т.б.
Аталған шығындар тауар ... ... ... ... ... толтырады. Қосымша шығындарға тауарларды орауға, сақтауға,
жеткізуге, сорттауға кеткен ... ... Бұл ... ... ... ... процесін жалғастырумен байланысты. Айналымның
қосымша шығындары ... ... ... және ... ... пайданын
есебінен орнын толтырады.
Экономикалық ғылым және тәжірибе шығындарды зеттеуді ... бір ... ... ... ... ... зерттеудің келесі
қадамдарын атап көрсетуге болады. Шығындарды ... құны ... ... ... ... ... және шаруашылық
жүргізуші субъектілердің шығындары бұл дегеніміз тек қана еңбек ... ... ... ... шектеулі ресурстардың қолданылуы
ескеріледі:
– капитал салымлары;
– негізгі және айналым қорлары;
– табиғи байлықтар.
Логистикалық ... ... ... мәні ... бұл ... яғни ... физикалық және интеллектуалды энергиясын жұмсауы.
Қазіргі таңда ... ... құны ... ... ... ... және
терең болып табылмайды, оның артықшылығы бар деп айту қиын, ал шығындарды
логистикалық тұрғыдан
философиялық-теориялық ... ... ... Сол ... ... анықтамасын жалпы қалыптасқан тәжірибелік тұрғыдан қарастырамыз.
Кәсіпорынның шығындары туралы түсінік үш маңызды жағдайға негізделеді:
– шығындар белгілі бір кезеңде ... ... ... ... ... ... шығындалғанын көрсете отырып, қорларды
қолдану арқылы анықталады;
– қолданылған қорлар көлемі ақшалай және натуралды бірліктермен
көрсетіледі, бірақ ... ... ... ... жүгінеді;
– шығындарды анықтау әрқашан белгілі бір мақсаттарға ... яғни ... ... ... ... өнімді өндірудің негізгі функциялары және оның жалпы
кәсіпорын немесе ... ... ... ... ... ... ... жағдайлары мен шығындар
арқылы анықталады. Өнім көлемінің ... ... ... ... және оның ... ... ... бухгалтерлік және экономикалық шығындар болып бөлінеді.
Бухгалтерлік ... бұл ... ... ... ... ... шығындар. Бұлар шикізат, материалдар, ... ... және т.б. ... ... ... шығындар жатады.
Соның ішінде кәсіпорынның өз меншігіндегі
сатып алынбайтын ... ... ... ... ... екі түрлі көрсеткішке тәуелді болады:
– өнім бағасы;
– өнім ... ... ... өнім ... ... мен ... өзара байланысының
нәтижесі болып табылады. Нарықтық баға ... ... ... ... ... ... ... тұтынушы қалауына
сәйкес жоғары немесе төмен болмайды, ол автоматты ... ... ... шығындар - өндіріс шығындарына қарағанда басқаша түрде
болады. Олар ... ... ... ... ресурстар
көлеміне, техника деңгейіне, өндірістің ұйымдастырылуына және басқа
факторларға байланысты өсуі ... ... ... ... ... азайтудың ... ... ол оны ... ... ... ... жүзеге асыра
алады.
Жалпы түрде өндіріс шығындары және өткізу (өнімнің, ... ... ... өнім ... ... ... (жұмыс,
қызмет) табиғи ресурстар, шикізат, материал, жанармай, энергия, негізгі
қор, еңбек ресурстары және басқа да өнім ... және ... ... ... болып табылады.
Өндіріс шығындарына және өнім ... ... ... ... ұдайы өнім өндірісі, белгіленген технология деңгейінде
өндірістің ... ... ... ... ... дайындау және үйрену;
– өндірісті ұйымдастыру мен технологияны ... ... өнім ... ... оның ... арттыру, ұзақ
тұтыну және басқа да пайдалану ... ... емес ... ... рационалдау және құрастыру, тәжірибиелік жұмыстарын
жүргізу, моделдер мен ... ... және ... сыйақы төлеу және ... ... ... ... ... өндірісті шикізат, материал, ... ... ... және ... да ... ... және заттарымен
қамтамасыз ету, негізгі өндірістік қорларды ... ... ... ... ... ... ... қалыпты еңбек жағдайын және техника ... ... ... ... ... басқару аппараты
қызметкерлерінің, фирма және оның ... ... ... ... ... және ... ... төлемдер, кәсіпорынның,
фирманың коммерциялық қызметімен байланысты ... және ... ... ... және қайта дайындау;
– мемлекеттік және мемлекеттік емес әлеуметтік ... ... ... ... және шығын) өнім
өткізуден (жұмыс және қызмет көрсету) кәсіпорынның ... ... ... да ... ... байланысты емес ... осы ... ... ... ... азаюының қаржылық
нәтижесінен құралады.
Материалдық құндылықтар ... ... ... ... қатар
қызмет көрсету адамдық, материалдық, ... ... ... ... Бұл ... ресурстар соңында әртүрлі нысанда және
көлемде өзіндік ... ... ... өнім және ... ... ... құнға қосылғандар оларды өткізу бағасында өткеріледі.
Осылайша, өзіндік құн - кәсіпорында өткізу ... ... ... ... көрсетулерге кеткен шығындардың ақшалай түрдегі ... ... құн - өнім ... ... ... шығын.
Өндірілген өнімнің өзіндік құнына барлық жұмсалған ... ... ... ... ... ... еңбекақы т.б. кіреді.
Өзіндік құн сол ... ... ... ... ол ... жұмсалған жалпы шығын сомасын өнім көлеміне бөлу ... ... ... ... ... бірі ... өзіндік құны саналады, ол өндірістегі өнім ... ... ... жиынтығын құрайды және ... ... ... ... экономикалық міндеті - жұмсалған шығындардың орнын
толтыру және ... ... ... ... элементтерін қайта
өндіру: өндірістік қорлар және жұмыс күші.
Осы жерде ... ... ... ... ... ... яғни ... материалдық ресурстар құны, еңбекақы - ... ... ... табылады. Сонымен қатар кәсіпорында
басқа да шығындарды жүзеге ... өз ... ... банк ... ... ... ... ұстайды, бюджеттік емес қорларға ... ... ... ... ... қосымша шығыстарын құрайды.
Өнекәсіптің дамуының бөлек ... бұл ... ... ... ... ... Олар өнімнің өзіндік құнына қосылса
немесе кәсіпорын қолында қалатын ... ... іске ... немесе
бюджет есебінен өткеріліп отырады. Осылайша, ... ... ... шығындар құрамы әрдайым өзгеріп отырады. Бұл өзгерістердің
басты мақсаты - ... ... ... ... ... қамтамасыз ету, оларды толтыру көздері бойынша шығындарды
шектеу-өнімнің өзіндік құны немесе ... ... ... ... ... олардың көбейуі екі
түрлі факторға байланысты болады. Олар ... өсуі және ... ... ... ... тиімдірек болып табылады.
Өнімнің өзіндік құны - ... ... ... ... ... және ... сипаттайтын жалпылама көрсеткіш болып
табылады. Ол кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық ... ... Оның ... мен динамикасы бойынша өндірістің басқару,
жоспарлау, еңбек пен ... ... ... мен ... ... ... Өзіндік құнның мағынасы сонымен қатар ... ... де ... өзіндік құнда өндірістің қоғамдық шығындарының 5/4 бөлігі
шоғырланады. Сондықтан да өнімнің ... құны ... ... ... ... етіледі;
– өзіндік құн көтерме бағаны қалыптастыру базасы ... оның ... ... ... ... өзіндік құн ... ... жеке ... яғни ... ... ... ... құнын құрайтын шығындар екі түрлі негізгі
белгілер ... ... ... ... элементтері бойынша;
– пайда болу және ... ... ... ... элементтері бойынша жіктеу өндіріс шығындары
сметасын дайындағанда қолданылады. Бұл жіктеу негізі ... ... ... сипаты бойынша біртекті ... олар ... ... ... ... құрайды. Сонымен
қатар шығындардың келесідей элементтері ерекшеленеді:
– еңбекке төлем шығындары;
– әлеуметтік ... ... ... ... ... ... аударымдар;
– амортизация;
– басқа шығындар.
Қарастырылып отырған шығындар тобы заттай және тірі ... ... ... өнім ... ... шығындар бағасын анықтауға
мүмкіндік береді. Шығындардың бұл тобы ... ... ... ... ... ... пайдалынылады, ол өз кезегінде таза
өнімді есептеуді қажет етеді.
Шығындарды ... ... ... жіктеу оларды өз алдына
өндірістік бағдары бойынша топтау, яғни өндіріс процесінде ... ... және ... ... ... ... баптар бойынша жіктеудің негізі ол тікелей
шығындарды өз алдына тәуелсіз ... ... ... бабы ... ... ал ... ... кешенді шығындар
бабында көрсетілген:
– шикізат және материалдар;
... ... және ... ... ... ... ... негізгі және қосымша еңбекақы;
– технологиялық мақсаттағы жанармай және энергия;
– әлуметтік сақтандыруларға аударым;
... ... ... ... ... ... ... жалпы өндірістік шығындар.
Шығындарды калькуляциялық жіктеу мағынасы - оның ... ... ... ... өзіндік құнын есептеуді білдіреді.
Ол өндірістің әр түрлі ... ... ... ... ... ... береді. Калькуляция - өнімнің, жұмыстың өзіндік
құнын шығындардың түр-түрі бойынша ... ... ... ... өнімнің бір өлшеміне ... ... ... әр ... ... ... мөлшерін анықтау.
Өзіндік құнның көрсеткіштерінің маңыздылығымен байланысты ол әртүрлі
критерилер бойынша ... ... ... Өйткені осы жіктеулердің
кейбіреулері ... ... ... ... ... ... ... құбылыстар мен объектілерді зерттеу, тану әдісінің бірі
жіктеме ... ... яғни ... ... анықталған жағдайлары мен
олардың арасындағы заңды ... ... ... бөлу.
Жіктеме белгілері көбейген сайын объектіні тану деңгейі де жоғарылайды.
Шығындарды есептеу жүйесін ... ... үшін ... ... экономикалық негізделген шығындар жіктемесін қолдану
қажет. Бұл шығындарды тек жақсы есептеп және ... қана ... ... ... ... ... көмектеседі. Ол жекелеген ... ... ... ... және ... өндірістік өзіндік
құны мен рентабельділік көлеміне әсер ету деңгейін есептейді.
Басқару есебінде ... ... ... ... ... ... қабылдауға көмектесу. Сол себепті шығындар ... мәні - бұл ... ... әсер ете алатын бөлігін бөліп
көрсету. Басқару есебі көздеген мақсаттарына өзінің ... ... ... Әр бір функцияның өз бағыты, мақсаты, міндеті, сонымен
қатар, оларға қол жеткізудің өзіндік әдіс-тәсілдері бар.
Нарықтық экономикада шығындар ... ... ... емес
(имплицивті) және қайтарылмайтын шығындар болып бөлінеді.
Шығындарды бұлай бөлу басқару шешімдерін ... өте ... орын ... ... ... ... ... бойынша бөлу 1-ші кестеде
берілген.
Кесте 1
Шығындардың басқару функциялары бойынша жіктемесі
|№ |Жіктемелік ... ... ... шығындардың түрлері |
| |белгілері бойынша| |
|1 ... |- ... және ... |
| ... |- ... ... ... |
| ... ... |- ... және ... |
| ... | |
|2 ... ... |қысқа мерзімдік және ұзақ мерзімдік |
|3 ... ... ... және жоспарланбайтын |
|4 ... ... ... ... мен ... және олардан |
| | ... |
|5 ... ... болу орны мен ... ... |
| | ... функциялары мен жауапкершілік орталықтарына |
| | ... |
|6 ... ... |бір ... және кешенді; |
| | ... ... мен ... элементтері |
| | ... |
| | ... және ... |
| | ... және ... |
| | ... және ... |
| | ... және бір ... |
|7 ... ... ... және ... |
|8 ... үрдісі |реттелетін және реттелмейтін |
|9 ... ... ... ... және қызықтырушы |
|10 |Талдау үрдісі ... ... ... |
| | ... |
| | ... |
| | ... және ... |
| | ... және жеке ... шығындарға - кәсіпорынның пайдаланған ресурстары үшін төлейтін
төлемдері ... ... ... ... ... энергия,
персоналдардың еңбекақысы, амортизация, көлік, сақтандыру және басқа өнім
өндіру мен сату үшін ... ... ... Өнім ... бірге,
сатуға жұмсалған шығындар жиынтығы өнімнің толық ... ... ... ... ... ... ... құны тауарлық өнімді өндіруге кеткен
шығындар динамикасы мен ... ... ... көрсеткіштердің біріне
жатады.
Нақты ... ... ... ... есептерінде
есептелгендіктен бухгалтерлік шығындар деп те аталады.
Экономикада шығындардың ... ... ... ... ... ... ең ... баламалы түрде пайдалану тұрғысынан
қарастырылса, оларды жіктелген шығындар деп атайды.
Мұндай шығындар балама нұсқалары бар болған кезде пайда ... ... ... ... сондықтан экономикалық шешімдер қабылдау
кезінде есепке алынады. Ондай шығындар өзінің құрамына сыртқы ... ... ... ... үшін ... ... шығындары) мен
ішкі шығындарды (фирмаға қарасты ресурстарды пайдалану шығындары) қамтиды.
Фирмаға ... ... ішкі ... ... түрдегі ең ұтымды ресурстарды
пайдалануға байланысты есептелген
төлемақы шығындарына тең болады. ... ... ... емес ... ... деп те аталады. Сонымен қатар, баламалы шығындар
ресурстардың шектеулі кезінде пайда болатындығын атап ... жөн. Егер ... ... ... ... ... нөлге тең болады. Балама
шығындары кейде қосымша шығындар деп те ... ... деп ... ... ... ... бір
рет қана жұмсалатын шығындарды айтады.
Сондықтан олар кәсіпорынның ағымдығы операцияларымен ешқандай ... ... ... жанама шығындарды жатқызуға болады.
Шығындардың мұндай түрлері экономикалық тұрғыдағы басқару шешімдерін
қабылдауда ескеріледі. ... ... ... экономистер мен
бухгалтерлердің атқаратын функциялары арасындағы айырмашылық анықталады.
Экономистер ресурстарды жұмсаудың бірнеше баламалы ... ... ... ... жүргізеді.
Олар бұл проблеманы шешуді жан-жақты талқылап, ... ... ... табу ... қарастырады.
Экономикалық пайда дегеніміз түсім мен барлық жіктелген шығындардың
арасындағы айырманы көрсетеді. Бухгалтерлер ... ... ... ... ... ... және ... табыс көлемін бағалайды. Бухгалтерлік табысқа
түсім мен нақты шығындардың ... ... ... ... ... ... шығындар мен бухгалтерлік
табысты есептеу және бағалаумен тікелей байланысты болса, ал экономикалық
табыс бизнес-жоспар, инвестициялық ... ... ... ... ... ... және де өнім көлемінің өзгеру және өзгермеуіне
байланысты шығындар тұрақты және өзгермелі болып бөлінеді.
Тұрақты шығындарға өнім ... ... ... ... ... қала ... қысқа мерзімде өзгермейтін шығындар жатады. Оларға
әкімшілік персоналдық еңбек ақысы, үй-ғимараттың жал ақысы,
құрал-жабдықтың ... ... ... ... ... ... артуынан бір өнімге келетін тұрақты шығындар азаяды.
Сондықтан кәсіпорын үшін тұрақты ... ... ... ... ... ... ... қалдық және старттық шығындар болып екі
топқа бөлінеді. Қалдық шығындарға өнім ... мен сату ... ... да, ... әрі ... орын ... ... шығындардың бір
бөлігін атайды. Старттық шығындарға өнім ... мен ... ... ... тұрақты шығындардың бөлігі саналады.
Айнымалы (өзгермелі) шығындарға қысқа мерзімде өнім өндіру көлемінің
артуы немесе азаюына қарай ... ... ... ... жатады.
Мысалы, оларға шикізат пен материалдар, энергия, негізгі және қосымша
жұмысшылардың ... ... ... ... ... Әрбір нақты
жағдайға байланысты кейбір кезде шығындар әрі тұрақты, әрі өзгермелі ... де ... және ... ... жиынтығы жалпы шығындарды құрайды.
Кейбір жағдайда шығындар аралас шығындар болып келеді.
Олардың құрамында тұрақты және ... ... ... орын ... ... тікелей шығындар өзгермелі шығындар болуы мүмкін, ал жалпы
өндірістік, ... ... және ... ... ... және өзгермелі шығындардың құрамдас бөліктері болады. Мысалы,
телефонға ... ... ... ... ... ... бөлігін құраса,
ал өзгермелі бөлігіне қалааралық және халықаралық телефон сөйлесулерінің
саны мен ... ... ... ... ... ... ... есептеуде тұрақты және өзгермелі ... ... ... көрсету қажет болады.
Қабылданатын басқару шешімдерінің ... ... ... және ... емес болып бөлінеді.
Релевантты шығындарға басқару шешімін қабылдауда ... рөл ... ... Жеке ... өткен мерзім шығындары релевантты бола
алмайды, ... ... әсер ету ... ... ... қатар, жіктелген
шығындар (мәселен, жоғалтылған ... ... ... қабылдау үшін
релевантты болады. Қабылданатын шешімдердің нәтижелеріне ерекше әсер етуіне
байланысты шығындар тиімді және тиімсіз болып бөлінеді.
Тиімді шығындарға ... ... ... ... ... ... шығындарды жұмсау нәтижесінде жоғары табыстылыққа қол
жеткізілсе, ондай ... ... де ... ... ... ... өнімсіз шығындар сипатына ие болады, оларды жұмсау
нәтижесінде ... ... ... өнім ... ... ... шығындарға өндірістегі жоғатулар жатады.
Оларға өндірістегі ақаулардан, тоқтаулар мен ... ... мен ... ... ... ... Тиімсіз шығындарды бөліп көрсету жоспарлау
мен мөлшерлеуде жоғалтуларды болдырмау үшін ... ... ... ... ... ... ... байланысты
болуы тиіс. Өндірістік және коммерциялық ... ... ... ... ... ... тікелей байланысты болады.
Жоспарланатын шығындарға кәсіпорынның шаруашылық қызметіне туындайтын
және өндіріс шығындарының сметасында қарастырылған кәсіпорынның тиімділігі
жоғары ... ... Олар ... ... ... және
сметаларға сәйкес есептеліп, өнімнің жоспарлы толық ... ... ... ... ... ... түрлері жатады. Олар
кәсіпорынның қолайсыз шаруашылық жағдайынан пайда болады немесе ... да ... ... ... ... ... болғандықтан өндіріс
шығындарының сметасына кірмейді. Олар тек ... ... ... ... ... және ... ... сәйкес есепшоттарында
бейнеленеді. Оларға ақаулар мен өндірісте әртүрлі себептерге байланысты
болатын тоқтаулардан ... ... ... ... жеке есептеу алдын-
алу шараларын жүргізу үшін қажет болады.
Шығындарды басқаруда ... ... ... ... және ... қатысты шығындарды топтау басты мәнге ие болады.
Осы мәнге байланысты өнімнің өзіндік құнына ... ... ... пайда болған нормалар байынша ағымдық ... ... ... ... ... ... негізінде шығындарды бұлай бөлу
өндіріс шығындарының деңгейін ағымдық оперативтік деп бөлудің басты құралы
болып табылады.
Жоғарыда ... ... ... қызметінің функциясы мен
сферасына байланысты шығындары топтастырылған. Осы белгі ... ... ... ... және ... ... ... жіктеме функционалдық есепті ұйымдастыруға мүмкіндік ... ... ... ... ... функциялары және сфера
шеңберінде, содан кейін ... ... ... ... ... есебі ішкі шаруашылық есепті күшейтуге және
шығындар орталықтары арасындағы ... ... пен ... ... және жұмсалған шығындар жөнінде ақпараттарды нақты және дәл
беруді қамтамасыз етеді. Бұл ... өнім ... ... ... және ... жөнінде басқару шешімдерін қабылдауға және кәсіпорынның
өндірістік-коммерциялық қызметінің тиімділігін арттыруға ықпалын тигізеді.
Шығындардың ... мәні және ... ... ... ... бөлімшеде шығындарды басқару мен талдауды қарстырамыз.
1.2 Кәсіпорын шығындарын басқару және талдау
Қазіргі танда шығындарды басқару өз ... ... ... ... оның стратегиясы мен тактикасын ... ... ... ... ... ... Осы ... негізгі бағыты -
бұл жедел және болжалды басқарушылық шешім қабылдау үшін ... Егер ... ... ... ... ... ... міндеттері туралы пікірлерін жалпылап алатын болсақ, онда оларды
төмендегідей көрсетуге болады.
Шығындарды басқару - бұл кәсіпорынның ... ... ... ... ... кезеңдерінде ресурстарды үнемдеу және олардан
болатын пайданы максимизациялау. Ол тек қана ... ... ... басқарудың барлық элементтеріне тарайды.
Шығындарды басқару арқылы кәсіпорын жоғары эконоиткалық нәтижелерге қол
жеткізеді.
Шығындарды басқару ... ... ... ... барлық
көптүрлілігі табылады. Шығындарды басқару объектісі ... ... ... ... ... және азаю процесі табылады. Ал шығындарды басқару
субъектісі болып өндіріс бөлімшелері, басшылар және ұйым ... ... ... ... ... шарттарға байланысты шығындарды басқару жүйесін
құрудың негізгі мақсаты - ең ... ... баға ... ... ... ... белгілі бір тауар түрі мен қызмет үшін төлеуге келісуі қажет.
Пайданы максималдау ... ... ... қол жеткізу.
Сонымен қатар, пайда табудың ... ... ... ... ... - ... көлемі - пайда.
Шығындарды басқарудың маңызды міндеттері:
– кәсіпорын қызметінің тиімділігін ... ... ... негізгі функциялары арқылы анықтау;
– шығындарды жекелеген құрылымдық бөлімшелері бойынша есептеу;
– өнімнің (жұмыс, қызмет) бір бірлігіне деген ... ... ... ... ... ... шаруашылық шешімдер қабылдау барысында шығындарды бағалауға
көмектесетін ақпараттық базаны дайындау;
– бақылаудың және ... ... ... ... ... анықтау;
– кәсіпорынның барлық өндірістік бөлімшелерінде және өндіріс
процесінің барлық кезеңдерінде шығындарды төмендету қорларын
іздеу;
... ... ... ... ... процесін, ассортименттік және баға саясатынын
қалыптастыруды, ... ... ... өнім ... ... көлемін болжауды жетілдіру бойынша ... ... ... ... талдауды жүргізу.
Шығындарды басқарудың жоғарыда аталған міндеттерінің барлығы кешенді
шешілуі қажет, тек осындай қадам кәсіпорын жұмысының жылдам ... ... ... және ... ... ... ... өндіріс шығындарын болжау, жоспарлау, нормалау және есептеу,
өзіндік құнды ... ... ... пен ... деген шектелген (ұзақ ... ... және ... ... әр ... ... ... өнімдері мен
бөлімшелері бойынша, көрсеткіш динамикасы, шығындар сметасы
мен нормадан ауытқуы бойынша ... және ... ... бір ... қызметті басқаруда қолдану үшін,
қызметті ... мен ... ... үшін ішкі ... ... ... ... кәсіпорынның өндіріс процесінің барлық кезеңдері мен барлық
өндірістік бөлімшелерінде шығындарды азайту ... ... ... функциялары болжау және жоспарлау,
есептеу, бақылау (маниторинг), реттеу және ... ... ... ... табылады. Шығындарды талдауды жүйелі түрде жүргіземіз,
яғни ұйымды жекелеген элементтерден тұратын бірлескен бөлік
ретінде ... ... ... ... бірлескен бөлік
ретінде шығындарды басқару жүйесін 1- ші суреттен көруге болады.
Сурет 1. ... ... ... шығындарды басқарудағы институционалды аспектілер жайында айтар
болсақ, онда мынындай негізгі ... ... ... ... ... ... әрбір деңгейінде шығындарды
басқарудың өзіндік ... құру ... пе ... ... ... осы ... дейін қалыптасқан менеджерлерге қосымша өкілеттілік
беру ... пе. ... ... ... шығындарды басқару процесін 2-
ші суреттен көруге болады.
Сурет 2. Шаруашылық жүргізу субъектінің шығындарды басқару процесі
Шығындарды ... ... ... ... ... ... ... (бұл шығындардың деңгейі, құрамы мен құрылымы) мен
шығындарды басқару технологиясы ... ... ... ауытқуын анықтау үшін қажетті шараларды жүзеге асыру) ... ... ... ... ... қызметін ұйымдастыру мен оны басқаруға құрылымдық және
процестік тәсілдерді аралас қолдануды талап етеді. Процестік тәсілдің мәні
кәсіпорынның ... ... ... екі категорияға бөлуге
болатындығында: негізгі бизнес-процестер және қосымша бизнес-процестер.
Негізгі бизнес-процестер ... ... ... ... оны ... ... жеткізумен байланысты. Олар өзіне келесі
бизнес-функцияларды қосады: шикізат пен басқа да ... ... ... ету, ... әр түрін өндіру, өнімнің өтімі мен
маркетингі, кепілдік және ... ... ... ... талдау - бақылау функциясының маңызды элементі бола отырып,
негізді жоспарлануы үшін ақпараттарды дайындайды.
Шығындарды басқару жүйесінде талдау функционалды ... ... ... бір мезгілде оның басы болып табылады. ... ... ... және де, ... қатар, өндірістік бөлімшелер, ... ... мен ... ... ... түрлері, өнім (жұмыс,
қызмет) бірліктері, өндіріс процесі кезеңдері мен есептеудің ... ... ... талдауға түседі.
Шығындар бюджеті өндірістік, қызмет көрсетуші және функционалды-
басқарушылық бөлімшелері бойынша ... ... ... ... ... ... ... бөлімшелердің барлық бюджеті мен
жекелеген элементтерге бөлек жүргізіледі. Кәсіпорында шығындарды талдаудың
мазмұны 3-ші ... ... 3. ... ... ... ... негізгі қызмет түрі бойынша шығындарды талдау ... ... ... ... ... деген шығындардың жалпы сомасы мен экономикалық
элементтері бойынша ... ... ... ... өндіріске деген
шығындарды зерттеу және экономикалық элементтер шегінде негізгі қызмет ... ... ... ... ұсынуды болжайды.
Талдау есепті кезеңнің экономикалық ... ... ... үлес ... ... кезеңнің аналогиялық көрсеткіштерімен,
сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... құрылымындағы өзгерістерді анықтауға және
өнімнің материал сыйымдылығының, қор ... ... және ... сыйымдылығының өзгерісін анықтауға көмектеседі.
Жекелеп қарастыратын өнім (жұмыс, қызмет) өтімі мен өндіріске кеткен
шығынның жалпы сомасындағы материалдық ... ... ... кезінде жекелеген ұйымдардың қызметтеріне кеткен
төлемдердің шығындарын ... және ... өсу ... ... ... өтеуге кеткен шығындар үлесін салыстырмалы ұлғайту кезінде
материалдық шығындардың үлес ... ... өнім ... ... байланысты.
Шығынның жалпы сомасындағы амортизация үлесінің өзгерісі өндірістің
қор сыйымдылығының динамикасы мен жұмыскерлердің еңбек қорымен ... ... ... ... ... жаңа ... ауысуын
көрсетеді. Амортизацияға деген шығын үлесін азайту негізгі ... ... ... ... ... ... ал осы ... артуы өндіріске жаңа ... ... және ... ... болуы мүмкін.
Экономикалық элементтері бойынша кәсіпорынның жалпы шығындарын талдау
шығындар сомасының элементтері мен ... ... ... ... ... ашу керек.
2) калькуляциялау баптары бойынша дайын ... ... ... ... талдау. Оның талдау объектісі болып кәсіпорынның (немесе
өндірістік бөлімшелердің ) дайын ... ... құны мен ... ... ... табылады. Ол алдыңғы кезеңмен немесе жоспармен
салыстырғанда қандай баптар ... ... қол ... ... ... ... ... шыққанын анықтауға көмектеседі.
Басты назар ең көп өзгерістер мен шығын шыққан бапқа ... ... ... ... ... ... ... өнім (жұмыс, қызмет) көлемін ұлғайту (немесе азайту) және оның құрамын
өзгерту болып табылады. Тура материал шығындарының өзгеру ... ... ... ... ... ... ... деген бағалар (тариф) мен ұйымдардың өндірістік
мінездегі қызметтерінің өзгеруі табылады.
«Негізгі ... ... ... ... бабы ... ... себептері өнімнің еңбек сыйымдылығының өзгерісі ... ... ... ... ... ... деген тура
шығындары мен тура материалдық ... ... ... ... ... әсері өнім бірлігі мен жеке түрлердің өзіндік құнын талдау
кезінде ... ... ... ... және ... ... ... кезінде олардың есепті жыл сметалары ... ... ... ... жоғалтулар ұлғайған кезде олардың себептері
талданып, ... ... осы ... ... ... мен ақауларға кеткен
шығындар теңестіріледі. Басқа да өндірістік шығындарды
талдау олардың құрамының түрлері мен ... ... ... өзгерісінің
себептері өткен жылмен салыстыра отырып анықталады.
Кәсіпорынның негізгі қызмет түрі бойынша шығындарына талдау жүргізу
кезінде есепті ... ... ... ... ... ... немесе
белгіленген жоспармен салыстыру арқылы құралы мен құрылымы
бойынша шығындардың өзгеру себептері мен көлемін анықтау, ... ... ... ... ... белгілеу, оларды азайтудың мүмкін
болатын қорларын анықтау қажет.
Шығындарды ... ... ... ... және ... ... талдау үлкен мағынаға ие. Ол берілген көрсеткіштің ... ... оның ... бойынша жоспардың орындалуына, оның
өсуіне ... ... ... ... құнды төмендету
мүмкіндіктерін қолдану бойынша кәсіпорын жұмысына баға беру мен ... ... құн ... мен ... ... негізі , сонымен қатар,
қорларды тиімді қолдану мен интенсификацияның жалпылама көрсеткіштерінің
бірі ... ... ... ... ... ... ... (жұмыс, қызмет) өзіндік құны бойынша жоспардың
шиеленістігі мен негізделуін бағалау;
– өзіндік құн ... ... ... ... ... белгілеу;
– өзіндік құн көрсеткіштерінің динамикасына әсет ... мен олар ... ... ... ... ... ... шығындардың ауытқу көлемі мен
себептерін анықтау;
– өзіндік құнды төмендету резервтерін анықтау;
... мен ... ... ... ... мен
бағалау.
Тауар, жұмыс және қызметтің өзіндік ... ... үшін ... ... есеп ... өзіндік құнның есептік және ... ... және ... ... ... ... және ... есебі табылады.
2 ШАРУАШЫЛЫҚ СУБЪЕКТІСІНІҢ ҚЫЗМЕТІ БАРЫСЫНДА ҚАЛЫПТАСАТЫН ЖАҒДАЙЛАР МЕН
ШЫҒЫНДАРЫН ТАЛДАУ
2.1 ... ... ... мен шаруашылық қызметіне сипаттама
Электротехникалық ...... ... және ... ... ... АҚ «Жезқазғантүсмет» 1995жылдың 2 қазандағы
№ 259 бұйрығы бойынша Сатпаевтағы жылу энергетикалық кәсіпорынның ... мен мыс ... ... болып табылатын үшінші учаскесінен
бөлініп шығу ... ... ... ... 1 ... ... ЭҚЖММБ АҚ
«Жезқазғантүсмет» жеке құрылымдық бөлімі ретінде өз жұмысын бастады. ЭҚЖММБ
- ның ... ... ... ... қамтамасыз ету, шаруашылық ауызсу
құбырларын және өнеркәсіптік кәсіпорынның электр құрал жабдықтарын, қысымды
шығару ...... және ... ... ... және ... орта және кіші қазандарды, жоғарғы вольттік электрқозғалтқыштарды
және корпорацияның техникалық қайта қарулану обьектілерін ... ... ... ... ... ... ... бөлімшесі және өзінің
қызметін ішкі шаруашылық есеп негізінде ... ... ... ... ... ... шешу үшін ... ұйымдық –
құқықтық форма болып табылады.
Корпорацияның ...... ... – ашық акционерлік қоғам. ААҚ
– ң ... ... ... ... ал ... органы – директорлар
кеңесі.
ЭҚЖММБ қазақмыс коорпарацияның көмекші ... ... ... ... ... ... ... құрылымдық бөлімшелеріне монтаж
және электротехникалық құралдарды ... ... ... ... ... керекті құрастыру элементтерімен қамтамасыз ету.
Міндетіне сүйене ... ... – ның ... ... ... келесідей мақсаттарын көрсетуге болады:
– қызмет көлемін жоғарылату;
– құрастырғыш заттарды шығару максималды жоғарылату;
– жаңа техникаларды зерттеу және ... ... ... ... ... – ң ... және әлді ... талдай отырып, оның әлді жақтарын
көрсетуге болады:
1. пайданың өсуі;
2. ... ... ... ... жән ... ұйымдастырудың жоғарлығы;
4. жаңа техникаларды еңгізу.
Енді әлсіз жақтарын тізбектейік:
1. қызмет ауданын кеңейту мүмкіншілігі жоқ;
2. техникалық парктің нашар қамтамасыз етілуі;
3. білікті ... ... ... – ң ... ... ... ... пар және ыстық су құбырларын жөндеу және ... ... ... ... ыдыстарды жөндеу және монтаждау;
– шаруашылық ішетін су мен өндірістік сумен қамтамасыз ететін
құбырларды жөндеу және ... ... ... ... құралдарын жөндеу және
монтаждау;
– компрессорлық құралдар мен техникалық қысымды ұлғайытқыштарды
жөндеу және ... ... ... су ... ... және ... қуатты қазандарды
жөндеу және монтаждау;
– жоғары вольттық электр қозғаушыны жөндеу және монтаждау.
ЭЖМЖМБ – да негізгі өнімді шығару қарастырылмаған, ал ... ... ... ... ... ... ... қызметінің табыстылығының негізгі факторлары ... ... ... шығарылған дайын өнімнің бірегейлігі;
– өндірістік процесте заманауй техникалық жарақтануды пайдалану;
... ... ... – ң ... өзара әрекеттестігін толық сипаттау үшін ... ... ... ... алуға өтініш;
2. Атқарылған жұмыстың тізімі.
1. ЭЖМЖМБ бөлімдерінің материал алуға өтініші. Бұл ... ... ... ... ... лимит бойынша асып кетпеу үшін ...... және ...... ... ... Өндірістік – техникалық бөлім ... ... ... ... ... өтініш жиынтығы басқарма бастығымен ... ... ... ... беріледі. Ал жарақтандыру бюросы бұл өтініштерді
орындаушылар бойынша бөліп ... яғни ... ... ... осы ... орындалуын қадағалайды.
2. Ақарылған жұмыстардың тізімі. ... ... ... ... ... ... жұмыс актілерінің» №2 ... ... №2 ... ... ...... ... барлық ЭЖМЖМБ бойынша
атқарылған жұмыстардың көлеміне тізім ... бір ... ... ... жоспарлық – экономикалық бөліміне беріледі. Осы тізімге байланысты
бухгалтерия тапсырыс ... ... ... ... ... ... корпорациясының жанармай – энергетикалық комплекстің
директоры басқаруында болады.
ЭЖМЖМБ өзінің қызметін Қазақмыс корпорациясының алдына ... ... ... ... осы ... ... есепке
байланысты өз жұмысын атқарады, өзін - өзі ... ... ... және
орталықтанған басқармаға бағынады.
ЭЖМЖМБ миссиясы болып минималды шығынмен жоғары ... ... ... ... ... миссия арқылы субьектілер осы организацияның ішкі ортасын, ... ... ... мақсатқа жетуге тырысатынын және де ... ... ... ... ... біле ... мақсаты шығынды азайтып, кәсіпорынның кірісін жоғарылату болып
табылады.
ЭҚЖММБ негізгі тапсырмалары:
• Жаңа материалдық ... ... ... ... ... және ... ... өнімділігін жоғарылату
болып табылады.
ЭҚЖММБ - ның басқару құрылымы сызықтық – функционалды үлгіге қатысты.(Сурет
2.2) Жоғарыдан берілген ережелер мен ... ... орын ... ... формалау биік дәрежеде.
Кәсіпорын 4 бөлімнен тұрады:
1. жабдықтау бюросы
2. бухгалтерлік есеп бюросы
3. жоспарлы – ... ... ...... ... ... ... орталықтандырылған, шешімдер ең жақсы деңгейде
өңдеулердің және функционалды бастықтың ... ... ала ... басқаратын негізгі жайлар мен бұйрықтар Қазақмыстың
басқаруымен шығарылады. Осылайша шешім жоғары ... ... ... ... 3 ... бөлуге болады: жоғарғы, орташа
және төменгі.
ЭҚЖММБ –да ... ... ... ... бөлімдер және
участоктардың бастықтары, төменгіге мамандавр, жұмыскерлер, қызметкерлер
жатады.
Кәсіпорынды басқару ... ... ... 2.1. ... 4. ... ... аппаратының деңгейлері.
Сызықтық – функционалдық құрылым ... ... ... ... ... жүйе ... сапалы, жаңа еңбек бөлінісін
қамтамасыз ... ... ... ... қатысуымен және
көмегімен шешім қабылдау және құйрық беру құқықтары сақталады.
Берілген құрылымда жоғарғы деңгейдегі мамандарды өндірісті ... және ... зор ... ... ... ... арқасында сызықтық – функеционалды ұйымның құрылымы осы ... ... ... ең ... және ... ... форма болып
қала береді. Бірақ бұл құрылымның өзіндік кемшіліктері де бар: динамика мен
бейімделгіштіктің болмауы, бұл ... ... ... ... ... бір – ... келісудің тұрақты қажеттілігі;
Бұның бәрі мақсатты жүзеге асыруды баяулатады және ... ... ... ... кәсіпорында жалпылама басшылық етуді
жүзеге асырады. Басқарманың бөлімшелері келесі функцияларды жүзеге асырады:
1. Өндірістік – техникалық ... ... ... ... ... ... бас ... басқаруында болады:
– өндірісті ғылыми – техникалық қамтамасыз етуге жауапкершілік;
– еңбектің қауіпсіздік және қорғау ... ... ... ...... жұмыстарды дер кезінде жаңартуды қамтамасыз ету.
2. Материалды – техникалық қамтамасыз ету бюросы құрылымдық ... ... және ... ... ... ... кәсіпорынды техникалық материалдармен, қызметке керекті заттармен
қамтамасыз ету;
– кәсіпорынды көмекші материалдар мен ... ... ... үшін ... ... ... ету.
3. Жоспарлы – экономикалық бөлімше басшымен басқарылып және
басқарма басшысына бағынады.
– Кәсіпорын ... және ... ... ... Кәсіпорын жоғары деңгейлі кадрлармен қамтамасыз ету;
– Жұмысқа қабылданушылардың құжаттарын толтыру және қабылдау;
– Жоспардағы жобаларды экономикалық есептеу
– Жұмыс ... ... ... ... есеп ... Бухгалтерлік есепті еңгізу;
– Кәсіпорынның қаржылық – шаруашылық қызметіне ... ... 5. ... ұйымдық құрылымы.
Техникалық деңгейін талдау кезінде екі ... ...... және ...... бөлімшелер.
ЭҚЖММБ – ғы қызмет көрсету технологиясын қарастырайық:
1. тапсырыс берушіден тапсырыс мердігерге ... яғни ...... ... ... ... ... жібереді;
3. инженер тапсырыстың құнын участок басшысымен келісе отырып есептейді;
4. өндірістік – техникалық бөлім жұмысты жүргізу ... ... Бұл ... графигін участок бастығы мен басқарма бастығы қол қояды;
6. график тапсырыс берушімен келістіреді;
7. ЭЖМЖМБ жұмысқа кіріседі;
8. жұмыс ... соң ... ... растайды;
9. тапсырыс беруші қол қояды;
10. өндірістік – техникалық бөлім жоспарлау – ... ... есеп ... ... жұмыс тізімін береді;
11. бухгалтерлік есеп бюросы авизо бойынша әр тапсырыс ... ... ... құрылымы келесі сурет 2.3 көрсетілген.
Сурет 6. ЭҚЖММБ – ның өндірістік құрылымы
Бсқарма шешімінің ... ... оның ... ... ... ... ЭҚЖММБ – ң шешім қабылдауын қарастырып көрейік. Келесі ... ... ... – ғы ... ... ... ... жағдайын сипаттау |«ЭҚЖММБ – ң ...... |
| |а) ... ... ... негізгі нәтижелері үшін |
| | ... ... ... ережеге» өзгеріс |
| | ... |
| |б) ... ... ... «ЭҚЖММБ – ң өндірістік – |
| |түсіндірмесі ... ... ... үшін |
| | ... сыйақы туралы ереже» жоспардағы|
| | ... ... ... ... ... |
| | ... үшін ...... |
| | ... ... ... |
| | ... ... мәселе жоғарғы өндірістік |
| | ... ... ... |
| | ... участок бастығының тікелей |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... және |
| | ... ... ... |
| | ... ... ... ... |
| | ... ... ... ... ... |
| | ... 1 ай бөлу |
| | ...... ... ... |
| | ... ерекшеліктері |
| |в) ... емес ... ... орындау мен асыра орындауға |
| ... ... ... ... тудыруды |
| | ... алу ... ... |
|2 ... шешім | |
| |а) ... кім ... ... ... |
| |б) ... кім ... |Жоспарлық – экономикалық бөлім |
| |в) ... ... үшін ... ... участоктың орындаған |
| |қандай мағлұмат керек ... ... ... қоры |
| |г) ... шешім ... ... ... ... |
| | ... сыйақы төлеу көрсеткіші ретінде |
| | |ИТР – ... ... ... |
|1 – кестенің жалғасы |
| |д) ... ... ... кәсіподақ комитеті мен |
| | ... ... ... |
|3 ... ... ... ... – экономикалық бөлім, |
| |а) ... ... сыру үшін ... ... ... |
| ... берілді | |
| |б) ... кім ... ... ... |
| |в) ... ... |Сыйақы төлеу ережесін өзгерістер |
| ... ... ... кейінгі бұйрықтан кейін |
| |г) шешімді жүзеге ... ... ... ... ... ... жоғарғы өндірістік көрсеткіштерді |
| | |алу ... тор ... ... ... ... уақытын және қатысатын
бөлімдерді қарастырайық.(2.1 кесте)
Кесте 2
Шешімді жүзеге асырудың тор кестесі
|Шешімді жүзеге ... ... ... ... ... қатысатын | ... | |
| ... |
| |0 |1 |2 |3 |4 ... | | | | | ... | | | | | ... – | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... | | | | | ... | | | | | ... ... ... ... – 2 ... ... ережеге еңгізетін өзгерістерді дайындау және
керекті мәліметтер жинау. Жаңа ережені персоналды ... ... – 3 ... ... ... жаңаережені қарауы.
3 – 4 ЭҚЖММБ – ң бөлімдеріне департамент ... ... ... күшіне еңгені туралы хабарлау ... ... ... ... ...... ... береді. Жоспарлық – экономикалық
бөлім сыйақыдағы өзгерістер жайлы ИТР – ға ... олар ... ... жұмысқа деген қызығушылығын, жоспарды орындап сыйақы
алуға деген ... ... ... ... ... мен ... ... ресурстарды қолдандың тиімділігін көрсету ... және ... ... жүйесін қолданылады. Жалпыламалық
көрсеткіштерге материал қайтарымдылық, ... ... өсу ... ... шығынның ара қатынасының коэффициенті, ... ... ... ... ... және де ... шығын коэффициенті.
Ал жекелік көрсеткіштерге материал сыйымдылығы, энергия сыйымдылығы.
Бұл көрсеткіштерді есептеу үшін қажет мағлұматтар келесі ... 3
3 ... ... ... ... |2010 жыл |2011 жыл |2012 жыл ... ... жұмыс |66263,8 |88014,0 |80048,4 ... мың. ... | | | ... ... ... |17664,3 |21958,5 |24750,4 ... мың тг. | | | ... ... ... |17175,1 |22823,8 |21228,1 ... шығындар | | | ... | | | ... ... ... ... |75502,5 |93695,8 |91647,3 ... | | | ... ... ... жұмсалған|145,8 |421 |228,2 ... ... | | | ... ... ... |1,05 |1,2 |1,04 ... | | | ... Жалпы көлемнің өзгеру |1,004 |1,3 |0,9 ... | | | ... ... шығындардың |1,1 |1,2 |1,1 ... ... | | | ... ... ... ... ... СУМРЭО-ның жалпылама
және жекелік көрсеткіштеріне талдау жасаймыз.
Кесте 4
Жалпылама және жекелік көрсеткіштеріне талдау
|Көрсеткіштер |2010 год |2011 год |2012 год ... ... ... |3,8 |4,0 |3,2 ... атқарылған жұмыс көлемінің өсу|0,9 |1,1 |0,8 ... мен ... ... | | | ... қатынасының коэффициенті | | | ... ... ... ... |23,4 |23,4 |27 ... алатын көлемі | | | ... ... ... ... |1,08 |1,15 |1,21 ... ... сыйымдылығы |0,26 |0,25 |0,31 ... ... ... |0,002 |0,005 |0,003 ... ... ... ... әр бір теңгесімен
қанша жұмыс орындалғанын сипаттайды және де бұл көрсеткіш 2010 жылы – 3,8 ... жылы – 4 ал 2012 жылы – бұл ... 3,2 ге тең. Яғни 2011 жылы ... ... ... ... көлемі жоғары болған.
Материалсыйымдылығы атқарылған бір жұмысқа қанша ... ... ... ... 2010 жылы 0,26, 2011 жылы 0,25, ... 0,31 ... Демек 2011 жылы басқа жылдарға қарағанда ... ... ... ... келетін болсақ, 2010 жылы – ... жылы – 1,15 2012 жылы – 1,21 . ... ... ... үш жылда да
кеткен шығын ... ... ... ... асып кетуі яғни
кәсіпорын артық шығындалған, әсіресе соңғы жылы. Сондай-ақ осы ... ... ... ... алатын көлемі көрсеткішінде де көруге
болады: 2010жылы – 23,4 құраса, 2012жылы – 27 ге жеткен яғни ... ... ... ... көреміз.
Ал енді атқарылған қызметтің өзіндік құнына талдау жасайық. Өзіндік
құнға ... ... аса ... мәні бар. Ол оның ... ... ... өзгерiс тенденциясын, жоспардың орындауын айқындап, оның
өсуiне факторлардың ықпалының ... және осы ... ... бойынша кәсiпорынның жұмысын сипаттап және iстелiнген жұмыстардың
өзiндiк құнның төмендетуiнiң резервтерiн орнатуға мүмкiндiк бередi.
Кесте 5
2009 жылға ... ... ... ... ... ... |Ауытқу +/-|Үлес |
| | | | ... % ... ... қоры |33200,4 |39125,6 |+5925,2 |51,8 ... ... ... |8620,1 |10172,7 |+1552,6 |13,5 ... ... |17175,1 |17664,3 |+489,2 |23,4 ... Амортизация |1010,1 |1009,3 |-0,8 |1,3 ... ... |118,0 |145,8 |+27,8 |0,6 ... АО цехінің қызметі |1070,0 |1980,8 |+910,8 |2,6 ... ... ... және ТБ |1915,1 |2489,7 |+574,6 |1,9 ... басқа ұйымдардың қызметі|100,8 |800,3 |+699,5 |1,1 ... ... ... |30,0 |2114,0 |+2084 |2,8 ... |63239,6 |75502,5 ... |100 |
Кестеден ... ... ... ... еңбекақы қоры алып
отыр. 2010 жылғы жоспар бойынша 33200,4 мың тг болса, ... ... ... тг ... , яғни 5925,2 мың тг ... жасалған. Тағы да айтатыны
барлық шығындарда ауытқулар болған, яғни ... ... ... ... ... ... ... өсуіне әкелген, жоспарланған
63239,6 мың ... 75502,5 мың ... өсіп ... Тек ... ... жоспардан аз бөлген. Көзге айқын көрсету ретінде
диаграмма ретінде салып көрелік.
Сурет 7. ... ... ... өзіндік құнындағы шығындар
тізімінің үлес салмағы
Кесте 6
2010 жылға кеткен шығындарын талдау
|Шығындар тізімі ... ... ... ... |
| | | | ... ... ... қоры |49255,6 |49252,5 |-3,1 |52,6 ... ... ... |10846,8 |11465,3 |+618,5 |12,2 ... Материалдар |22823,8 |21958,5 |-865,3 |23,4 ... ... |1713,3 |1625,4 |-87,9 |1,7 ... ... |386,4 |421 |+34,8 |0,5 ... АО ... ... |1084,6 |1284,1 |+199,5 |1,4 ... ... ... және ТБ |3154,9 |3155,3 |+0,4 |3,4 ... басқа ұйымдардың қызметі |172,2 |586,8 |+459,6 |0,6 ... ... ... |44,8 |3946,7 |+3902,7 |4,2 ... |81900,9 |93695,8 ... |100 ... ... бұл жылы еңбекақы қоры мен материалдарды
үнемдеп, ... ... ... ... ... артық жұмсалған,
соның себебінен өзіндік құн 11795,5 мың ... өсіп ... Бұл жылы ... ... ... ... қоры мен ... алып отыр. Енді диаграмма
ретінде қаралық
Сурет 8. 2010 жылы Атқарылған жұмыстардың өзіндік құнындағы шығындар
тізімінің үлес салмағы
Кесте 7
2010 жылға ... ... ... ... ... ... ... |Үлес |
| | | |+/- ... % ... ... қоры |45929,6 |45919,5 |-10,1 |50,1 ... ... ... |9645,2 |9643,1 |-2,1 |10,5 ... Материалдар |21228,1 |21750,4 |+3522,3 |27,0 ... ... |2090,1 |2171,3 |+81,2 |2,4 ... ... |335,4 |228,2 |-107,2 |0,2 ... АО ... ... |1405,1 |2338,1 |+933 |2,6 ... ... ... және ТБ |3188,0 |2827,8 |-360,2 |3,1 ... ... ... ... |0 |119,9 |+199,9 |0,1 ... ... да ... |171,9 |3649,0 |+3477,1 |4,0 ... |83993,2 |91647,3 |+7654,1 |100 ... ... 2012 жылы да ... ... ... дегенмен
жоспар бойынша жұмсалған шығындар да жок емес, еңбекақы қоры, шығарылымдар
және де электқуаты мен ... ... ... жоспарланған суммадан
төмендеу. Бірақ бұл үнемдеулер өзіндік ... ... ... бола ... құн ... 7654,1 мың ... ... шықты.
Сурет 9. 2011 жылы Атқарылған жұмыстардың өзіндік құнындағы шығындар
тізімінің үлес ... ... ... ... үш ... ең бірінші еңбекақы
қорына жұмсалған шығындар тұр, екінші ... ... ... ... бұл ... үлес ... өсіп ... Бұл кәсіпорында элекрқуаты
мен басқа ұйымдардың қызметіне жұмсалатын шығындардың төмендегенін көруге
болады, элекртқуаты 2010 жылы 0,6 ... 2012 жылы 0,2 ге ... Ал ... ... ... 2010 ж 0,1 ... 2012ж бұл ... 0,1
төмендеген.
Енді кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдаймыз.
Кәсiпорынның қаржылық ... ... және ... ... ... Және де қаржылық жағдай бұл ... ... ... ... ... дер кезінде
қанағаттыруынан, несиелерді төлеу, еңбекақы төлеу және де қорға салымдар
еңгізуінен ... ... ... ... ... ... пайданың
суммасы мен рентабельділік деңгейімен сипатталады.
Пайда табыс пен толық өзіндік құн арасындағы айырым болады.
Келесі кестеде ЭҚЖММБ-ның ... және 2012 ... ... ... ... ... ... қаржылық қызметін талдау
|Көрсеткіштер |2010 жыл |2011 жыл |2012 жыл ... ... мың. ... |66263,8 |88014,0 |88048,4 ... өзіндік құн, мың. тенге |75502,5 |93695,8 |91647,3 ... ... ... |-9238,7 |-5681,8 ... ... ... ... көз ... кәсіпорынның пайдасы «-»
белгісімен ... ... бұл ... ... Яғни шығынның
көтерілуіне себеп ... Ал ... ... ... ... қоры
алады.
Осы кесте негізінде келесі диаграмма жасауға болады:
Сурет 10. ЭҚЖММБ – ның қаржылық жағдайы
Кәсіпорындағы ... ... ... ... табыстан жоғарылығымен
сипатталады, яғни бұдан шығатын қорытынды бұл ... ... ... саналмайды. 2012 жылы шығыстың жоғарылауы шығындар тізіміндегі
материалдық ... өзге ... ... және де ... ... ... себеп болып отыр.
Кәсіпорындағы шығындарды басқару жүйесінің тиімділігін көрсететіні
негізгі қордың жағдайы болып табылады.
Өндірістің ... ... ... ... ... негізгі қормен қажетті мөлшерде ... ету және ... ... қор ... – ұзақ кезең бойына қызмет ететін материалдық
заттай құндылықтардың жиынтығы. Олар өндіріске ... ... ... ... нысанын сақтайды. Өз құнының бір бөлігін жаңадан ... өнім ... ... ... қорлардың жеке топтарының өзара қатынасы олардың ... ... ... өндірістік құрылымын көрсетеді. Капитал салу
кезінде қай топқа салуды білу өте қажет. Осы көзқарастардан ... ... және ... ... ... ... ... – тікелей өнім өндіру процесіне қатысып, оның
жүзеге асуын қамтамасыз ететін, белсенді түрде ... ... Олар ... ... мүмкіншіліктерін анықтайды.
Пассивті негізгі қорлар - өндірістік процесті жүзеге асыруға ... ... ... ... Олар активті қордың қалыпты
жұмыс істеуін қамтамасыз етеді. Кәсіпорынның өндірістік қорлары ... ... ... Ол ... ... ... негізгі қорлардың
тозуы, амортизация, негізгі қорларды толық қалпына келтіру үшін қаражаттың
қорлануы, оларды күрделі қаржы жұмсау арқылы ... ... кез – ... ... ... және ... тозуға
ұшырайды, яғни адам күшімен, техникалық – ... ... ... олар ... ... ... бірте – бірте жояды, жарамсыздыққа
әкеледі, сөйтіп алдағы өз ... ... ... ... қалады.
Таби,и тозу жөндеу, қайта құру және негізгі қорларды ... ... ... ... Сапалық тозуы ескірген негізгі қорлар өзінің
конструкциялық, өнімділік, ... ... ... сапасы жөнінен
жаңа үлгіден қалып қоятынын білдіреді. ... ... ... ... активтік бөлігінен дүркін – дүркін ауыстырып отырудың қажеттілігі
туады. Осыған байланысты қазіргі ... ... ... басты факторы – сапалық тозу болып табылады. Кәсіпорынның
негізгі міндеті ... ... – ол ... ... қордың шамадан тыс
ескіріп қалмауына жол бермеу (әсіресе, активтік бөлігі), себебі, олардың
жеке және ... ... ... және ... ... нәтижесі
осыған байланысты болады.
Талдаудың мақсаты кәсіпорынның негізгі қормен қамтылу жағдайын және
оларды ... ... ... ... негізгі қордың құрылымын, көлемін
және динамикасын зерттеуден басталады.
Қарастырып отырған ... ... ... қорының
құрылымының динамикалық өзгерісін талдайық. Оны мына 3,4,5 - ... ... ... ... ... ... мен қозғалысы
|Негізгі қор|Жыл басында |Жыл ішінде |Жыл ... |Жыл ... |
| | ... ... | |
| ... ... |сома - |үлесі |
| | | |сы | |
| ... ... ... - ... |
| | | |сы | |
| ... |үлесі ... - ... |
| | | |сы | ... ... не |18980,8 |19026,8 |19038,9 |110,2 ... қордың құны | | | | ... ... |46,0 |12,1 |8003,25 |8061,35 ... құны | | | | ... ... |- |- |2167,45 |2167,45 ... құны | | | | ... ... ... |19026,8 |19038,9 |24874.7 |123,5 ... құны | | | | |
|4 – ... ... ... |2010 |2011 |2012 ... ... ... |0,002 |0,0006 |0,322 |- ... ... |- |- |0,12 |- ... коэффициенті |0,0024 |0,0006 |0,4204 |- ... |0.913 |0.886 |0.904 |- ... | | | | ... коэффициенті |0.087 |0.114 |0.096 |- ... ... ... құны 2012 жылы жоғарылауы байқалады, 2010
жылмен салыстырғанда қор құны 5847,9 мың ... ал 2011 ... 5835,1 мың тг. ... ... және өсу ... ал шығару тек 2011ж жүргізілген. Бұл мәліметтерге сүйенсек,
кісіпорын тозу ... ... ... ... пайдаланылған, тек 2011
жылы бұл көрсеткішті төмендетті. Бірақ 2009 жылғы нәтижеге жетпеді.
Кәсіпорынның негізгі өндірістік қормен қамтамасыз етілуін көрсететін
көрсеткіштерге еңбектің ... ... ... ... ... НӨҚ – негізгі өндірістік қордың орташажылдық құны, мың тг.
СЖ - ... ... ... ... ФЕ= ... = 71,2 мың тг.
2011ж ФЕ= 19032,8/255 = 74,6 мың ... ФЕ= ... = 85,4 мың ... ... ... жарақтану өсуде , ал байқалғандай жұмыскерлер
саны ... 2012ж ... саны 2 ... ... ... өсуі ... қорды тиімді пайдалану нәтижесі өндіріс көлемінің өсуі арқылы
байқалады, сондықтан негізгі ... ... ... ... ол 1 ... негізгі қор қанша өнім шығаруға мүмкіндік беретінін
көрсетеді. Оны қорқайтарымдылық деп атайды. Оған ...... ... деп атайды. Ол шығарылған өнімнің бір теңгесіне ... қор ... ... ... Және де ... қоса ... ... қорды тиімді қолдану сипатын көрсететін көрсеткіштер:
– қорқайтарымдылық (товарлық өнімнің ... ... ... құнына қатынасы);
– қорсыйымдылығы (қор қайтарымдылықтың кері көрсеткіші);
– негізгі қордың рентабельділігі (пайданың негізгі қордың орташа жылдық
құнына қатынасы);
Қорқайтарымдылық (ҚҚ):
ҚҚ = көрсетілген ... ... ... ... ... ... формула негізгі өндірістікк қорды пайдалану деңгейін егжей – тегжей
талдау үшін пайдаланылады. Ол өндірім мен еңбек қордың ... ... ... ... Егер де ... қор ... өндірімнің қарқыны өте жоғары өсетін ... өте оңды ... ... ... осы ... ғана ... тиімділігі ең
жоғарғы дәрежеге жетеді. Енді кәсіпорынның қорқайтарымдылығын есептейік:
ҚҚ 2010 = 88014,0/19003,8 = ... 2011 = ... = ... 2012 = ... = 4,5
Қорқайтарымдылықтың қарсы көрсеткіші - ... қор ... ... ... өлшеміне шаққандағы негізгі қордың құнын сипаттайды.
Өнімнің қорсыйымдылығының ... ... ... ... немесе керісінше көрсетеді.
Қорсыйымдылығы (Қс):
Қс = 1/ ҚҚ ... 2010 = 1/4,6 = ... 2011 = 1/7,4 = ... 2012 = 1/4,5 = ... ... рентабельділігі (Рнқ):
Рнқ = пайда/негізгі ... ... ... ... 2010 = 5724,2/19003,8 = 0,30
Рнқ 2011 = 2557,7/19032,85 = 0,13
Рнқ 2012 = ... = ... ... ... отырып, біз кесте құрамыз және де
кәсіпорынның негізгі қорды ... ... ... ... ... ... қорсыйымдылық және рентабельділік коэффициенттерін
қарастырамыз.( 7 - кесте)
Кесте 13
Негізгі қорларды ... ... ... ... |
| |2010 |2011 |2012 ... |4,6 |7,4 |4,5 ... |0,22 |0,13 |0,22 ... |0,30 |0,13 |0,49 ... 14. ... ... ... көрсеткіштері.
2012 жылы қорқайтарымдылықтың төмендегенін байқаймыз,яғни негізгі
қорды пайдалану нашарлай бастаған. 2011 жылғы 7,4 ... 2012 жылы 4,5 – ... ... ... де төмендеген. Қорсыйымдылық 2012 жылы 2010 жылға
қарағанда еш өзгеріссіз 0,22 болып қала берген, тек 2011 жылы сәл ... ... ... 2011 жылы ... ... 2012 жылы ... есептейтініміз негізгі қордың салыстырмалы үнемі ... ... ... ... ... ... үнемдегенін біле аламыз. Оны
келесі формула арқылы табамыз:
Э = НӨҚ1 - НӨҚ0 * ... , НӨҚ0 – ... және ... ... ... ... жылдық құны,
Іорын - өндіріс көлемінің индексі.
Базалық ретінде 2007 жылды аламыз:
Э2011 = 19032,85 -19003,8 * 1,6 = ... мың. ... = 21956,8 - 19032,85 * 0,7 = 8633,805 мың. ... ... негізгі қорын үнемдеуді 2011 жылы 11373,23 ке жоғары
болған, бірақ 2012 жылы бүл ... 8633,805 ... ... ... ... негізгі қордың жағдайы орташа
деңгейде. Оның деңгейін ... ... ... ... ... ... Мұндай тұрақсыздыққа осы жылдары болған бүкіл әлемдік
тоқырау әсерін тигізбей қоймады. 2012ж. негізгі қорды ... күрт ... ... коорпарациясы оның жағдайына көңіл бөле ... ... ... ... ... салымдарды салатын
«Қазақмыс» коорпарациясы болып табылады.
3. КӘСІПОРЫННЫҢ ШЫҒЫНДАРДЫ БАСҚАРУ ЖҮЙЕСІН ЖЕТІЛДІРУ
3.1. Кәсіпорындағы шығындарды ... ... және ... ... ... кәсіпорынның қызметіне шығындарына талдау
жасау барысында ... ... ... Олар ... ... ... ... келтіріп, қызметтің өзіндік
құнының жоғарылауына әкеледі. Алдымен ... ... ... ... еске ... ... тізімі
|Шығындар тізімі ... ... ... ... |
| | | |+/- ... % |
|1. еңбекақы қоры |45929,6 |45919,5 |-10,1 |50,1 ... ... ... |9645,2 |9643,1 |-2,1 |10,5 ... ... |21228,1 |21750,4 |+3522,3 |27,0 ... Амортизация |2090,1 |2171,3 |+81,2 |2,4 ... ... |335,4 |228,2 |-107,2 |0,2 ... АО цехінің қызметі |1405,1 |2338,1 |+933 |2,6 ... ... ... және ҚТ |3188,0 |2827,8 |-360,2 |3,1 ... ... ... ... |0 |119,9 |+199,9 |0,1 ... ... да ... |171,9 |3649,0 |+3477,1 |4,0 ... |83993,2 |91647,3 |+7654,1 |100 ... 2012 жылғы атқарылған қызметтің өзіндік құнын құраған шығындар
тізімі мен ондағы үлес салмақтары. ... ... ... бірден бір
жолы осы шығындарды қысқарту немесе ... ... ... іс ... ... ұсыныстарыма келсек:
а) ЭҚЖММБ – ғы техникалық жағдайын ... ... ... ... болсақ, құрал жабдықтар мен машиналар ескі ... ... ... ... ... көп ... құралды
белгілеп, орнын жаңа нарықтық ... ... ... ... ... ... және ... кететін шығындардың көлемін
азайтуға болады.
ЭҚЖММБ – ң Қазақмыс коорпарациясына қызмет ... және осы ... ... ... ... бұл ... өзінің қызметін зауыттар
мен шахталарда көрсетеді. Осы қызметтерге ең көп ... және ...... ... ... ... ол ... аппарат SDMO VX
180/4 DE болып табылады. Себебі дәнекерлеу жұмысы бұл ... ... ... ... Оны біз бір ... ... көрсеткен қызметінде
қолданылған техникалардың ішінен қарап аламыз.
Сонымен бұл ... ... ... оның ... ... кестеде
берілген.(кесте)
Егер кестеге қарасақ, бұл аппараттың талап ететін ... ... ... ... Әрқайсысына тоқталатын болсақ: біріншіден, аппарат
жанармайда жұмыс істейді, яғни дизель керек. 1сағатқа 1,3л дизель кетеді,
ал оның ... ... тек 13 л ... яғни бұл ... тек 10 ... ... сөз. ... жоғарғы вольтты қуат күшін талап етеді,кез
келген жерде кездесе бермейтін ... – та ғана ... ... бұл ... ... тоқ көзін өндіретін генератор
керек.Үшіншіден, салмағы 101кг ... және оған ... тағы ... ... ... ... салмақты жұмыскер көтеріп жүре
алмайды, сондықтан оны керекті жерге, яғни ... ... ... ... көлік керек. Оның шығыны тағы қосылады. Осындай шығындардың болуынан
қызмет көрсетудің өзіндік құны да жоғарылайтыны ... ... ... бұл
аппараттың экологиялық жақтарын да айта кеткен жөн: ... ... ... ... ... бұл аппарат адам ағзасына зиян
газдарды шығарады, ал ... ... кез ... ... жұмыс атқару
мүмкін емес.Мысалға, жабық, желдеткіші жоқ, тар алаңдар да жұмыс ... ... та ... ... 15
SDMO VX 180/4 DE аппаратының техникалық сипаттамасы.
|Қуаты ... ... ... ... күші |230 ... ... ... диаметрі ... ... ... ... ... мм |870 ... мм |560 ... мм |560 ... кг |101 ... ... литр |1,65 ... ... литр |13 ... бұл ... ... ... ... оның ... ... таза, үнемді дәнекерлеуші аппаратты ұсынбақпын. Оның маркасы
Мультиплаз – 3500 деп ... ... ... ... ... бұл
аппараттың қандай артықшылықтары барын айта кетейік. ( кесте)
Бұл ... және ... ... кесуге арналған
көпфункционалды ықшамдалған плазмалық аппарат. Бұл ... ... және ... ... ... тұрады, салмағы небәрі 9
кг.
Негізгі артықшылығы экономикалық тиімділігі, себебі ... ... ... және ... ... жоқ және жұмыс
атқарылатын жерге кішкене бір сумкада ... ... ... факторы болып электр қуатының аз қолданылатындығы.
1ж. ішінде ... ... ... ... ... ... және жоғарғы күшті қажет етпейді. Аппарат генераторға кететін
мұнай өнімдерін ... есе ... Бұл ... ... жұмыс істеді және
сағатына тек 0,25 л су жұмсайды.
Мультиплаз – 3500 – ді ... ... тағы бір ... ол ... функционалдығында. Аппарат жер бетіндегі барлық жанбайтын материалдарды
кесе алады, соның ішінде ... және ... ... ... ... кірпіш, бетонды, керамиканы және т.б. ... ... ... артық құрал – жабдықтарды сатып алудың
қажеті жоқ, яғни ... ... ... ... болады.
Аппарат орынын ауыстыра алатын көптеген ...... ... ... ... ... Дәнекерлегіш шам;
– Газды шілтер;
– Термофен;
– Дәнекерлегіш инвертор және ... ... ... және т.б.
Аппарат 220\110В розеткаға қосылып жұмыс атқарыла береді, яғни кез –
келген жерде кездесе бермейтін жоғарғы ... ... ... ... кесу ... ... ... да үлгілерді, сызғыштарды қолдануға
мүмкіндік береді.
Метал өңдеудің бұл ... жану ... мен ... ... ... адам ағзасына зиянды газдарды айытпаса да белгілі. Мультиплаз – ... ... ... барысында тек ауаға оттегі газын шығарады. Осылайша
плазматронның экологиялық ... ... ... ... ... жоқ ... атқаруға мүмкіншілік ... ... ... көрсетілген артықшылықтарға қарап аппараттың жұмысы
негізгі 3 ... ... ... аңғарамыз:
1. экономикалық тиімділігі
2. көп функционалдығы
3. экологиялық тазалығы.
Сонымен қатар басқа да артықшылықтары бар:
– жарықтандыру керек емес, оттың ... ... ... ... ... ... ... даттанбайтын пленканың пайда болуы(тігіс
даттанбайды).
– аппарат 365 күн 24 ... бойы ... ... ... істей алады.
Мультиплаз – 3500 көмегімен керамика және ... ... ... ... ... сала аласыз, металл мен жанбайтын материалдарды
өңдеуге өзіңіздің қабілетіңізді аша аласыз. Коррозияға ұшыраған ... және оны ... ... ... ... – коммуналдық шаруашылықта, құрылыс –
монтаждарда және т.б. ... ... жүр. ... – 3500 ... жүйелерінде , желдеткіш жүйелерінде тиімді жұмыс істейді.
Кесте 16
Мультиплаз – 3500 техникалық сипаттамасы.
|Қажетті күші ... ... қуат |3,5 квт ... ... ... |0,9 кг ... ... салмағы |8 кг ... ... |8000 ... түрі ... ... ... ... |10 мм ... ... ... ... |0,3 мм ден бастап шектеусіз ... ... |7 ... ... ... ... сұйықтық шығыны |0,25 ... ... осы екі ... ... ... ... ... барын анықтаймыз және осы арқылы менің ұсынып ... ... ... ... көреміз.
Берілген кестелерге қарайық, қолданыстағы ... SDMO VX ... үшін ... ... яғни дизель сұйықтығы арқылы ол 1 сағат ... 1,3л ... ал оның багі тек 13 л ... ... ... бұл ... тек 10 ... жұмыс жасайды.Ал мен ұсынып отырған
аппарат мультиплаз – 3500 ешқандай жанармайды қажет ... тек таза ... ... және де 1 ... ... 0,25л су ... VX ... электр қуатын үнемдеу жағынан мультиплазға жол береді,
себебі ... ... 230 В ... талап етеді, ал ондай ... ... ... жерден таба бермейміз. Мультиплаз 110/220 В қуатта өзінің ... ... ... және бұл кез – ... жерде стандартты қуат күшіне
жалғап жұмысын ... ... ... ... да бір ... байқайтынымыз ол екі аппараттың салмағының
айырмашылығы. Қолданыстағы SDMO VX құралы 101 кг, ... ... ... ... ал ... көп ... 9кг ... жеңіл,
әрі ыңғайлы аппаратты кез келген жерден кездестіре бермейсіз.Бұл ыңғайлылық
жұмысты қалаған жерініңде, SDMO VX – ға ыңғайсыз ... мен ... ... ... ... ... тиімділігі оның тиімділігін, пайдалылығын ... ... ... ... ... ... алуға кеткен
ресурстардың көлеміне бөлу арқылы ... ... ... ... ... ... шығындарды азайтуға
әсер етуі керек. Машина немесе құрал әр уақытта ... деп ... егер оны ... ... ... ... ... оны жасау
арзанға түссе де. Машинаны өндіріп шығаруға кеткен шығын бірмезеттік, ... ... ... шығын оны қолдану мерзімі барысында қайталана береді.
Сондықтан ... ... ... жабу үшін техниканың өзіндік құны ... ... ... ... ... ... «тиімділік – шығын» әдісімен
берілуі мүмкін. Бұл әдіс оның жоғарылауы кезінде алынған тиімділікпен ... ... ... ... ... ... ... істейді.
Сонымен қатар тиімділікті, жаңа техниканың тұтыну қасиетін ... ... ... ... ... ... ал ... ақшалай
түрде есептеледі. Осылайша «тиімділік – шығын» әдісі ... жаңа ... ... ... ... ... ... қолданыстағы
техникамен салыстыру арқылы жоруға, талдауға мүмкіндік береді.
Берілген нұсқалардың қайсысы төменгі шығын шығара ... жаңа ... ... сол ... тиімді болып саналады.
Техникалық деңгейді жоғарылату есебінен өндірістің тиімділігін
жоғарылатудың ... ... ... ... және ... даму
бойынша іс – шаралар жоспарына кіруі керек.
Техникалық даму және өндірістік ... ... ... іс ... ... ... ... керек. Бұл үшін олардың тиімділігі
анықталады.
Іс – шаралардың тиімділігі ... ... ... ... ... оның ... ... және бөлімдері
көрсеткіштерінің жақсаруы ...... ... ... ... 2 топқа бөлінеді:
1. тиімділігін нақты нәтижелермен, тура, дәл көрсеткіштермен берілетін
іс – шаралар (өнімнің ... ... ... шикізат пен
материалдарды үнемдеу, ... ... ... жоғарылату, сапасын
көтеру).
2. техникалық – экономикалық көрсеткіштердің жақсаруын қиындататын, ал
кейде тіпті ... емес ... әсер ... ... сипатта болатын іс
– шаралар (техникалық эстетикамен байланысты іс – шаралар, еңбектің
психофизикалық және санитарлық – ... ... және ... бұл іс – ... ... ... құнында нақты
көрсетілмейді, оларда техникалық – ұйымдық даму ... және ... ... мен ... да ... жоғарылауына әсер етуі
бойынша бағалануы керек.
Жаңа техниканы ... ... және ... – техникалық іс –
шаралардың іске асуы есептік жылдағы өндірістің жылдық ... ... ... ... ... тиімділіктің
жылдық көрсеткіші)
Жаңа техниканың тиімділігін дұрыс ... үшін ... ... ... ... ... капиталдық салым;
2. қолданыс шығыны;
3. өзін - өзі ақтау мерзімі.
Бұл көрсеткіштер бір – бірімен тығыз байланысты, өзін - өзі ... ... екі ... ... табылады.
Жаңа техниканың тиімділігін экономикалық бағалау капиталдық салымды
есептеуден басталады:
К= К2 – ... – жаңа ... ... – ескі ... ... = 121000 – 243400 = - 122400 ... ... тиімділік базалық техниканың қолданыс шығыны мен
жаңа техниканың ... ... ... ... ... Ол
шығындарды мына формула арқылы табады:
З = С + ЕНК,
(3.2.2.)
З - өнім ... ... ... ... - өнім ... ... құны, тг ;
ЕН – капиталдық салымның тиімділіктің нормативтік
коэффициенті(стандартты 0,15);
К - өндірістің қорға салынған ... ... ... ... SDMO VX ... құны ... ... . Ал жаңа
техника мультиплаз – 3500 ... 199600 тг ... ... ... құны ... ... Егер формулаға салатын болсақ:
SDMO З = ... = 652310 ... З = ... = 217750 ... және жаңа ... ... ... анықтап, жаңа
құралды еңгізудің жылдық үнемділігін тг ... мына ... ... = (С1 + Е НК1) - (С2 + Е ... = 652310 тг - 217750 тг = 434560 ... ... ... ... мына мақсаттар бойынша
қолданылады: әртүрлі іс – шаралардың тиімділігін бір – ... ... осы іс – ... ... ... ... сыйақы
беру үшін.
Маңызды рөлді салынған капиталдық салымның және қосымша капиталдық
шығынның өзін - өзі ... ... ... Оны мына ... ... = К/П;
(3.2.4.)
Мұнда,
ТОК - өзін - өзі ақтау ...... ... ...... ... өзін өзі ақтау мерзімін анытайық:
Ток = 243400/400800 = 0,6 жыл
Енді ... ... жаңа ... ... ... ... = 121000/424012 = 0,3 жыл
Осы көрсеткіштер негізінде кесте құрайық және де сол ... ... ... ... ... ... ... |өлшемі ... ... ... |
| | |SDMO VX ... ... ... ... |645008 |217750 ... | |0,15 |0,15 ... | | | ... | | | ... ... |жыл |0,6 |0,3 ... | | | ... салым |Мың.тг |243400 |121000 ... құны ... |615800 |199600 ... көз ... ... жаңа ... артықшылығы және
үнемділігі байқалады. Көрсеткіштер бойынша айтатын болсақ, жаңа ... ... ... 217750 тг. ... қолданыстағы құралға қарағанда 434560
теңгеге үнемдеп отыр. Қолданысқа кеткен шығындары азайғандықтан бұл құралға
салатын капиталдық салым да ... және де жаңа ... құны да ... 416200 теңгеге арзан. Бұл артық қалған суммаға тағы да ... ... ... ... ... ... бойынша жоспарлы іс – шараларды іске асыру
нәтижелері жеке бөлімдер бойынша да, ... ... ... да ... ... ... ... шаруашылық есеп көрсеткіштерінде
көрсетіледі.
Ұйымдық – техникалық іс – ... ... ... ... көп ... ... ... оның шығындарымен
салыстыруға әкеледі. Капитал салымы есебінен өндірістің ... ... ... ... есебінен жүргізілетін іс – шаралар кәсіпорынның
негізгі қорын жоғарылатуға бағытталады.
Негізгі қор ... ... іс – ... ... өзіндік құн
есебінен немесе ғылыми – зерттеу жұмыстарына бөлінген қордан алынады.
Ұйымдық техникалық іс – шараларды еңгізудің ... ... ... ... ... ... қатар жыл соңына дейінгі
үнемдеу көрсеткіші де ... рөл ... Ол іс – ... ... бастап жоспарланған жылдың үнемділігін көрсетеді.
Бұл үнемділік жоспарланған жылдағы кәсіпорынның барлық өндірістік –
шаруашылық көрсеткіштерінде және техникалық – экономикалық ... ... ... Кәсіпорындағы кадрлар санын азайту. Жоғарыда айтылған ұсынысты
іске асыра отырып , жұмыскерлер санын азайтуға ... ... ... құралдардың арқасында адамның күшімен атқарылатын жұмыстар
азаяды. Еңбек өнімділігі қара күштің емес , ... ... ... ... қоры жоспардағыдан төмендейді.
2. Шығындарды басқарудың тиімділігін жоғарылату бойынша
шаралар
Аз шығындар жұмсай отырып көп ... ... ... материалдық және
қаржылық ресурстарды үнемдеу кәсіпорынның өнімнің өзіндік ... ... ... ... ... ... төмендету резервтерін анықтау кәсіпорынның ... ... ... жүгінуі қажет: өндірістің техникалық
және ұйымдастырушылық деңгейін зерттеу, өндірістік ... мен ... ... пен ... жұмыс күшін, шаруашылық байланыстарды
қолдану.
Өзіндік құнның нақты ... ... ... ... құрамы бойынша есептелінеді:
1 Өндірістің техникалық деңгейін ... Бұл жаңа ... ... өндірістік процестердің механизациялануы мен
автоматизациялануы; шикізат пен материалдардың жаңа ... ... ... жақсарту; өндірістің техникалық деңгейін жоғарылататын басқа да
факторлар. Өзіндік құнды төмендету басқарудың автоматтандырылған ... ЭЕМ ... ... ... мен ... мен ... ... болуы мүмкін. Шығындар өндірісте
қалдықтарды толық қолдануда, экономикалық ... ... ... ... ... ... ... Үлкен резервтер өзіне
өндірісті жетілдіруді, оның еңбексыйымдылығы мен ... ... ... мен ... ... ... және ... Еңбек пен өндірісті ұйымдастыруды жетілдіру. Өзіндік құнды төмендету
өндірісті ұйымдастыпудағы ... ... ... ... ... мен әдістерінің, өндірісті басқаруды жетілдіру
мен оған ... ... ... ... ... пайдалануды
жақсартудың, материалдық-техникалық жарақтануды жақсартудың, транспорттық
шығындарды азайтудың, өндірісті ұйымдастыру ... ... ... да
факторлар нәтижесінде жүруі мүмкін.
Өндірісті ұйымдастыруға аутсорсингті мысалға келтіруге ... деп ... ... ... ... бөле ... ... процестерді басқа арнайы маманданған компанияларға тапсыруын
айтамыз. Яғни, жанама ... ... ... бере ... кәсіпорын
өзінің еңбек сыйымдылығын азайтады және еңбек ... ... ... ... кететін шығындарды азайтады. Бұл әдісті пайда болғанына ... ... да ... ... ... ... ... болған дағдарыс
кезінде байқауға болады. Енді осы аутсорсинг жайында тоқтала кетейік.
Аутсорсинг жайында шешімді ... ... ... ала отырып
қабылдаған жөн:
- Көмекші ... ... ... ... ... мен қуаттылығы;
- шығындар және артықшылықтарының байланыстары;
- корпоративтік мәдениет ерекшелiктерiн есепке алу.
Мысалға, ОАО «Олкон» 2003 ... ... ... ... жанама жұмыстарды
орындауды арнайы маманданған компанияларға берді:
- техникалық қызмет көрсету тау және ... ... және ... ... (ООО ... – техно) ;
- Жылу энергиясын өндіру (ООО «ТЭК»);
- Комсомол карьерасынан ... ... (ООО «РВД – ... ... ... да ... ... қолдануда. 2007
жылдан бастап маманданған компанияларға бере бастады:
- Кендерді тау кен кәсіпорындардан ... ... ... және ... ... және қызмет көрсету;
- Шахтерлердiң, көмекші персоналдардың, цехтар мен ... ... ... алу ... ... ... ... шығындар азайған оны 2008 – 2010
жылдардағы персонал санының азайғанынан білуге болады.
Сурет 15 . 2008 – 2010 ... ... ... 2009 жылы ... саны 30400 адамды құраса, 2010 жылы 29227
адамды құраған ал, 2011 жылы бұл ... 26375 ... ... .
Жұмыскердің азаюы персоналдарға кететін шығындың азаюына әкеледі.Енді еңбек
сыйымдылығына келетін болсақ.
Өнім өндірісінде шығындар құрылымында ... ... ... ... Бұл ... ресурс жинақтаушы технологиялық прооцестерді
қолдану мәселесі орын алады. Жеткізіп берушілерден келіп ... ... ... ... ... ... және талаптарды күшейту де
маңызды мәселелер болып отыр.
Сатып ... ... ... легі қаншалықты көп
болса, орташа жылдық қор көлемі және де осы шикізат пен ... ... ... ... ... ... алғаны үшін төлемдер, ұзақ
уақыт бойы сақтаудан болған жоғалтулар, инфляциямен байланысты және т.б. ... ... де ... көп ... ... ... ... мақсаты өндіріс шығындарын
үнемдеудің бар резервтерін ... мен ... және ішкі ... жоғарылаты. Өзіндік құн бойынша жоспарлар еңбектің прогресивті
шығындар нормасынан, құрал-жабдықтарды қолданудан, шикізат, ... және ... ... ... ... ... ... Шығындарды
тек қана ғылыми ұйымдасқан нормалау кезінде өнімнің өзіндік ... ... ... және ... ... бір түрін шығару кезінде осы өнім бірлігінің өзіндік құны оны
өндіруге кететін шығын деңгейі мен динамикасын ... ... ... түрлі өнім түрлерінің өзіндік құнын сипаттау үшін ... ... ... ... ... өзіндік құнын төмендету
көрсеткіші мен тауар өнімінің 1 тенгеге шығын ... ... ... ... ... ... қызмет көрсетуді
жетілдіру нәтижесінде жүргізіледі (мысалға, нақты өндірісті ... ... ... ... жұмыстарды ретке келтіру, құрал-
жабдықты шаруашылықты ... өнім мен ... ... ... ... Өнім ... мен құрылымының өзгерісі, олар ... ... ... ... ... ... ... азаюына, өнімнің ассортименті мен номенклатурасының
өзгерісіне және оның ... ... алып ... ... ... ... санына байланыссыз болады. Өндіріс көлемін
арттыру арқылы олардың өнім бірлігіне деген саны азаяды, ол оның ... ... алып ... ... ... ... ... Бұл жерде мыналар ескеріледі:
шикізаттың сапасы мен ... ... ... ... ... ... ... болған жердің өнімділігінің өзгеруі, басқа
табиғи жағдайлардың өзгеруі. Осы ... ... ... ... көлеміне деген әсерін көрсетеді. Өнімнің өзіндік
құнын төмендетуге олардың әсерін талдау ... ... ... ... негізінде жүргізіледі.
4. Салалық және басқа да факторлар. Оларға келесілер жатқызылады: жаңа
цехтарды, өндірістік бірліктер мен ... ... және ... және ... етуші бірлестіктерде өндірісті дайындау мен
игеру; басқа да факторлар. Өзіндік құнды төмендету резервтерін жоғары
техникалық негізде ... ... ... ... ... мен жаңа цехтарды енгізу нәтижесінде талдаудан
өткізу қажет.
Бұл ... ... ... ... ... ... ол кәсіпорынның қаржылық жағдайының нығайтуға көмектеседі.
ҚОРЫТЫНДЫ
Шығындарды басқарудың басты мақсаты ресуртарды үнемдеумен ... ... ... және ... өзіндік құныны төмендеті үшін оларды
қолданудың тиімділігін арттыру.
Шаруашылық жүргізуші субъектісінің шығындарын ... ... ... қызметінің тиімділігін арттыру;
– басқарудың негізгі функциялары бойынша шығындарды анықтау;
– жалпы кәсіпорын ... және жеке ... ... шығындарды есептеу;
– өнім бірлігіне (жұмыс, қызмет) - өнімнің ... ... ... ... ... шаруашылық шешімдерді қабылдау мен таңдау кезінде шығындарды
бағалауға мүмкіндік беретінақ параттық базаны ... ... ... мен ... техникалық тәсілдері мен
құралдарын анықтау.
Шығындарды басқарудың жоғарыда аталған барлық міндеттері кешенді
ұйымдастырылуы ... осы ... ... ... ... жылдам өсуіне көмектеседі.Осылайша, кәсіпорында шығындарды
басқару бірегей кешен жүйесіне келесі басқарушылық әсерлерді қосады: болжау
және жоспарлау, ұйымдастыру, ... ... және ... іске ... ... ... шығындарды талдау және басқару
Сонымен, ЭҚЖММБ – ң өндірістік – шаруашылық қызметіне талдауды
қорыта келе, мынадай жайыттарды айта ... жөн. ... ... түрі – «Қазақмыс» коорпарациясының бөлімшелеріне жөндеу - ... ... ... ... - ... мыс ... ... №1,2 т.б. ЭҚЖММБ «Қазақмыс» коорпарациясының қосымша кәсіпорыны
болып табылады.
Кәсіпорынның өндірістік ... және ... ... ... ... ... ... басым бөлігі, яғни 50%
еңбекақы қоры болып ... ... ... күші көп ... қоса ... ... ... да тозу коэффициенті
жоғары болып табылады. 2009 жылы тозу коэффициенті 8,7 ... Ал ... ... ... ... ... ... 2011 жылы тозу
коэффициенті 9,6 құраған.
Материалды шығын коэффициентіне келетін болсақ, 2009 жылы – ... – 1,15 ... – 1,21 . ... ... ... үш ... да
кеткен шығын суммасы жоспарланған шығын суммасынан асып ... ... ... ... әсіресе соңғы жылы. Сондай-ақ осы жағдайды
материалды шығынның өзіндік ... ... ... ... де ... 2009жылы – 23,4 құраса, 2011жылы – 27 ге ... яғни ... ... ... өсуін көреміз.
Жалпы шығындарды тиімді басқарудың артықшылықтары келесілер:
– аз шығын жұмсап, төмен бағаны ұстап тұру ... ... өнім ... жеке өнім ... ... құны ... ... және
сапалы ақпараттың болуы және олардың нарқтағы басқа
өндірушілермен ... ... ... баға ... мүмкігдігін қолдану.
Кәсіпорында шығындарды басқару жолдарын жетілдіру үшін келесілер
ұсынылды:
– өндірістің техникалық деңгейн ... ... пен ... ... ... шартты-тұрақты шығындарды қатысты төмендетуге,
амортизациялық аударымдардың қатысты төмендеуіне,
өнім ассортименті мен ... ... ... ... алып келетін өнім көлемі мен
құрылымын өзгерту;
– табиғи ресурстарды қолдануды жақсарту;
– салалық және басқа да афакторлар.
Бұл шаралар шығындарды ... ... ... кәсіпорын пайдасын
арттыруға , оның қаржылық тұрақтылығын орнатуға ... ... ... ... А.Ш. ... ... управления затратами предприятия //
Транзитная экономика. - 2010 - № 4-5. - С. 54-61.
2. Управленческий учет и ... ... ... ... В. ... С. И., Иванова Е. В. // Менеджмент в России и за рубежем, ... ... А.Ф., ... А.Д. Учет, калькулирование и ... - М.: ... МГУ, 2000. - ... ... П.С. Учет и ... себестоимости продукции. - М.:
Финансы, 2000. - 528с.
5. Инструкция по планированию6 учета и ... ... - ... ... по ... ... ... Г. Оценка финансово-экономического состояния промышленного
предприятия // Промышленность Казахстана. № 08-10. - ... ... Н.П. ... ... ... // Экономика и жизнь.
-2000. - №21. с.31.
8.
9. Близнюк Т.С., Дорман В.Н. ... ... ... ... ... ее ... Финансовый менеджмент, 2004. - №6.
10. Николаева С.А. Особенности ... ... в ... ... ... ... и ... - М.: Финансы и статистика, 1997.-
128с.
11. Менеджмент: ученое ... / под ... Э.М. ... - М.: ... М, 2003г.
12. Анализ хозяйственной деятельности в промышленности: ... / Под ... - Мн.: ... ... ... Кучерова Е.В., Королева Т.Г., Голофастова Н.Н., Кителева О.М. Анализ ... ... - ... ... предприятия : Учебное
пособие. - Кемерово, 2004. - 76с
14. Шеремет А.Д. Методика ... ... - М.: ... М, 1997. ... Грозденко А. Возможности использования затратного и маркетингового
подхода к ценообразованию //Практический маркетинг № 11(5).- 2005г.-451с
16. Дүйсенбаев К.Ш., ... Э.Т., ... Ж.Г. ... ... ... / Оқу ... - ... Экономика. 2001 ж.
17. Дәуренбекова Ә.Н. Шығындарды басқару/ Оқу ... - ... ... Шанк Дж., ... В. Стратегическое управление затратами: Новые
методы увеличения конкурентоспособности. - СПб.: Бизнес Микро, 1999. С.
27-29.
19. ... В.Э. ... ... ... и качеством продукции. - М.:
Маркетинг, 2002.
20. Е. Горбашко, Р. ... ... ... ... ... экономика.- 2006-№ 1. - С. 27-34.
21. Сегментарный анализ как инструмент ... ... и ... М.Л.// ... Финансовый менеджмент.-2005.- №5.-С.47
22. О составе затрат на производство и формирование финансовых ... В.И., ... ... ... вестник.-2005.- №11. - С.23
- 25.
23. А. Тлепопва. Основные направления ... ... ... на отечественных предприяиях // Транзитнаяэкономика экономика. -
2007- № 2. - С. 93-102.
24. ... С. А. ... ... - СПб: Питер. - 2001.
25. Лебедев В.Г., Дроздова Т.Г., Кустарев В.П. ... ... ... - СПб: ... 2000.
26. Кошкина Н. Оптимизация управленческих ... в ... ... // ... - 2008. - № 7. - С. ... ... М.И., Шеремет А.Д., Теория экономического анализа – ... и ... 1995 ... ... А.И., Шеремет А.Д., Методика экономического ... ... ... – М.: ... и ... ... Ветров А.А. Операционный аудит-анализ – М.: Перспектива, 1996 г.
30. Виханский А.И, Наумов А.П. – М.: Высшая ... 1994 ... ... И., ... П. ... ... М.: ... школа, 1994 г.
32. Герчикова В.М. Основы менеджмента – М.: ... 1995 ... ... В.Я., ... В.А. ... ... – М.: ... 2000
г.
34. Горфинкел В.Я., Швандар В.А. Экономика предприятия – М.: ... ... ... А.П. ... ... ...... литература, 1995 г.
36. Грузинов В.П., Максимов К.К., Эриашвили Н.Д. Экономика ... ... ... 1998 ... Дюсембаев К.Ш. Анализ финансового положения ...... 1998 ... ... қамтамасыз ету және ұйымдастыру
Мотивациялау
Бақылау
Ақша қаражаттарының түсуі
Өндірістің жұмыс кестесін жоспарлау, кезектілік
Өндірілетін өнімнің өзіндің ... ... ... ... ... ... ететін құралдары,шикізат пен материалдарды жеткізу
Жұмыскерлердің жұмыспен қамтылуын қамтамасыз ететін еңбек шарты, жас
жұмыскерлерді дайындау ... ... ақы ... есеп ... ... қорларының шығынын бақылау, ақау санын азайту.
Келісімшартта көрсетілген кестеге сәйкес өнімнің шығарылуын бақылау.
Шығындарды басқару
Ерік білдіру процесі
Еркін білдіру процесін ұйымдастыру
Шығындар классификациясы
Шығындардың нормалануы
Шығындарды ... және ... ... ... ... ... және ... шығындарды талдау
Өнімнің, жұмыстың, қызметтің бір бірлігіне деген шығынды талдау
Қызмет түрі бойынша шығындар
Өндіріске кеткен шығындарды талдау (коммерциялық ... ... ... ... талдау
Кәсіпорын бойынша
Өндірістік, қызмет көрмсетуші және функционалды – басқарушылық бөлімдері
бойынша
Жалпы өндірістік
Басқа да
Жанама шығындар ... ... ... ... ... ... үлесі бар бұйымдар
Төмен рентабельді және шығынды бұйымдар
Жоғары рентабельді бұйымдар
Шығындар элементі бойынша
Калькуляция баптары ... ... ... ... ... ... бойынша
Жабдықты ұстау мен эксплуатациялауға кеткен шығындар
Цехтік шығындар бойынша
МАМАНДАР,ЖҰМЫСКЕРЛЕР
БӨЛІМДЕР ЖӘНЕ УЧАСТОК ... ... ... ... ... – экономикалық бөлімінің, еңбек және еңбекақы бөлімінің басшысы
өндірістік – техникалық бөлімінің басшысы
Бухг. Есеп бюросының басшысы
Жабдықтау бюросының бастығы
Участок басшысы
Участок прорабы
Участок шебері
Жабдықтау ... ... ... және еңбекті нормалау бойынша инженер
Жоспарлау бойынша экономист
Құралдарды жинақтау бойынша бас инженер
Инженер - ... ... ... ЦЕХТАР
НЕГІЗГІ ЦЕХТАР
Участок №8. Өндірістік – шаруашылық бөлім
Участок №5. Автотранспорттық (механикалық қызмет)
Участок № 7. компрессорлық құралдарды жөндеу ЖМЗ, ЖОФ ... №4. ... - ... ... ... ... және монтаждау. ЖОФ- 1,2 бойынша
Участок №2. технологиялық ... ... және ... ЖМЗ бойынша
Участок №1. Электро – техникалық құрал – жабдықтарды жөндеу және ... ... ... ... жыл
2010 жыл
0
-5000
-10000
-15000
-11598,9
-5681,8
-9238,7
ЭҚЖММБ –ның қаржылық жағдайы

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 52 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорындағы шығындар құрылымын ұйымдастыру мен басқарудың теориялық негіздері туралы65 бет
Кәсіпорын шығындарын басқару20 бет
"Макроэкономикалық көрсеткіштер"4 бет
"Стандарт-кост” әдісі бойынша шығындар есебінің жүйесі.20 бет
"Өнімнің өзіндік құнын талдау."4 бет
1917 жылғы Ақпан төңкерісінен кейінгі Қазақстанның қоғамдық-саяси жағдайы56 бет
2 IAS халықаралық қаржы есептілігінің стандарты11 бет
Cаясаттану ғылымының тарихы10 бет
E-leaning - де білімді бақылау жүйесін құру92 бет
«Масғұд» поэмасындағы Абай бейнесі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь