Алматы және Астана қалаларының жел режимі жайлы

КІРІСПЕ 4
1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ 5
2 ФИЗИКА­ГЕОГРАФИЯЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫ 20
2.1 Астана қаласының физика.географиялық сипаттамасы 20
2.2 Алматы қаласының физика.географиялық сипаттамасы 22
3 АСТАНА ЖӘНЕ АЛМАТЫ ҚАЛАЛАРЫНЫҢ ЖЕЛ РЕЖИМІ
3.1 Жел бағытының қайталануы және штиль
3.2 Жел жылдамдығының орташа және жылдық мәндері
3.3 Мерзім бойынша жел жылдамдығының тәуліктік жүрісі
3.4 Жел жылдамдығының қайталануы
3.5 Максималды жылдамдығы (флюгер және анеморумбометр бойынша)
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Біз күнделікті ауа райы құбылыстары немесе апатты жағдайлар туралы мәліметтерді Гидрометеорологиялық орталықтардан хабардар болып отырамыз. Өнеркәсіпте, құрылыста, әуе және автокөлік, теміржол транспорттарында, ауылшаруашылық салаларында ауа райын алдын ала білу өте маңызды.
Жел деп ауаның жер бетімен салыстырмалы түрде горизонтальді қозғалысын айтады. Жел атмосфераның әр жерінде қысымның біркелкі болмауынан туады. Қысым вертикальді да, горизонтальді да бағытта өзгермелі келетіндіктен, ауа жерге қарай белгілі бір бұрышпен көлбеу қозғалады. Ол бұрыш өте кіші болғандықтан жел деп ауа қозғалысының тек горизонтальді құраушысын есептейді.
Жел жылдамдығымен және бағытымен сипатталады. Желдің бағыты ретінде көкжиектің жел соғып тұрған жағы есептелінеді. Мысалы, жел солтүстіктен оңтүстікке қарай соқса, оның бағыты – солтүстік болып саналады. Метеорологияда желдің бағыты румбамен – горизонттың 16 нүктесі немесе азимутпен (градустық бұрыш) белгіленеді. Градустық бұрыш солтүстіктен бастап шығысқа қарай есептелінеді, солтүстік бағыт-00, шығыс -900, оңтүстік – 1800, батыс – 2700 тең.
Желдің жылдамдығы м/с, кейде км/сағ-пен есептелінеді. Теңізшілер жел жылдамдығын көз мөлшермен (теңіздің толқуы) анықтағанда Бофорт шкаласын қолданып балмен есептейді. Ол 12 градациядан тұрады және олардың әрқайсысының аты бар. Мысалы: 0 балл -12-15 м/с – штиль; 4 балл – 5-7 м/с – қоңыржай жел; 7 балл -12-15 м/с – күшті жел; 9 балл -18-24 м/с –дауыл /шторм/, 12 балл- 29 м/с жоғары – ураган.
Курстық жұмыстың мақсаты Алматы және Астана жел режимін анықтау.
Курстық жұмыста Астанамен Алматы қалаларында байқалатын жел режимдерінің орташа жылдық және айлық мәндер есептелініп, оларға график, тұрғызу арқылы талдау жасалынды.
1. Матвеев Л.Т. Курс общей метеорологии. Физика атмосферы. – Л.: Гидрометиздат, 1984. - 751 б.
2. Утешов. Климсправочник Казахстана. 1957
3. www.google.kz
4. Байшоланав С.С. Метеорология және климатология. – Алматы, 2000.
5. Матвеев Л.Т. Курс общей метеорологии. Физика атмосферы. – Гидрометеоиздат, 1983-751 б
6. Хромов С.П. Метеорология и климатология – Л: Гидрометеоиздат, 1968.
7. Климатологическии справочник СССР. Выпуск 18. Алматы, 1968. История и физико-географическое описание метеорологический и постов.
8. Научно прикладной климатический справочник по климату СССР. Выпуск 18. Книга 2-Л. Гидрометеоиздат, 1989.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ҒЫЛЫМ ЖӘНЕ БІЛІМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ... ... ... ЖҰМЫС
АЛМАТЫ ЖӘНЕ АСТАНА ҚАЛАЛАРЫНЫҢ ЖЕЛ ... курс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... _____________________________ Сальников В.Г.
Алматы, 2010
РЕФЕРАТ
Курстық жұмыстың тақырыбы: Астана және Алматы қалаларының жел режимі.
Курстық ... 32 ... 9 ... 9 ... ... ... ... Жел, жел жылдамдығы, жел бағыты, қысым,
жергілікті желдер, геострафиялық жел, ... жел, ... ... объектісі –Астана жәнеАлматы қалаларының жел режимдері.
мазмұны
КІРІСПЕ
4
1 ... ... ... ... ... ... ... сипаттамасы
20
2.2 Алматы қаласының физика-географиялық сипаттамасы
22
3 АСТАНА ЖӘНЕ АЛМАТЫ ҚАЛАЛАРЫНЫҢ ЖЕЛ РЕЖИМІ
3.1 Жел ... ... және ... Жел ... ... және ... ... Мерзім бойынша жел жылдамдығының тәуліктік жүрісі
3.4 Жел жылдамдығының қайталануы
3.5 ... ... ... және ... бойынша)
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Біз күнделікті ауа райы ... ... ... ... ... ... орталықтардан хабардар болып отырамыз.
Өнеркәсіпте, құрылыста, әуе және автокөлік, ... ... ... ауа ... ... ала білу өте ... деп ауаның жер бетімен салыстырмалы түрде горизонтальді қозғалысын
айтады. Жел атмосфераның әр ... ... ... болмауынан туады.
Қысым вертикальді да, горизонтальді да бағытта өзгермелі келетіндіктен, ауа
жерге ... ... бір ... ... ... Ол бұрыш өте кіші
болғандықтан жел деп ауа қозғалысының тек ... ... ... және ... ... ... ... ретінде
көкжиектің жел соғып тұрған жағы есептелінеді. Мысалы, жел солтүстіктен
оңтүстікке қарай ... оның ...... ... ... ... ... румбамен – горизонттың 16 нүктесі немесе
азимутпен ... ... ... ... бұрыш солтүстіктен
бастап шығысқа қарай есептелінеді, солтүстік бағыт-00, шығыс -900, ... 1800, ... – 2700 ... ... м/с, ... ... есептелінеді. Теңізшілер жел
жылдамдығын көз ... ... ... анықтағанда Бофорт шкаласын
қолданып балмен есептейді. Ол 12 градациядан ... және ... аты бар. ... 0 балл -12-15 м/с – ... 4 балл – 5-7 м/с ... жел; 7 балл -12-15 м/с – ... жел; 9 балл -18-24 м/с ... 12 балл- 29 м/с жоғары – ураган.
Курстық жұмыстың мақсаты Алматы және Астана жел режимін анықтау.
Курстық ... ... ... қалаларында байқалатын жел
режимдерінің орташа жылдық және ... ... ... ... график,
тұрғызу арқылы талдау жасалынды.
1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
Жел – ауаның жер бетіне салыстырмалы түрде горизонталь қозғалысы.
Жел бағытымен және ... ... ... деп – ... жер ... ... ... бірлік уақыттағы қозғалысын айтамыз.
Желдің бағыты деп – көкжиектің ауаның соғып ... ... ... ... ... ауа қабатындағы орташа жел жылдамдығы шамамен 5 – 10
м/с кейде 12 – 15 м/с ... ... ... біз жел соғып тұрған горизонт нүктесімен немесе оның
азимут бұрышымен анықтаймыз. Соңғы ... ... ... ... ... ... ... бағыттас.
Желдің бағыты атмосфераның жоғарғы қабатында градуспен, ал жер ... ... ... ... Жел ... ... райының әртүрлі типтерінің қалыптасуы мен көріністері және
табиғаттың ... ... ... ауа ... ... ... және құбылмалығымен тікелей
байланысты. Осыған байланысты бағытталу мен олардың тасымалдану ... ... ... ... ... ... ... жел энергиясының күші 1
млрд. квт астам ... ие, ал ... орта ... ... – 3 ... ... шамасында. Тиісті есептеулер ... 12- ... ... 30-40 метр ... үшін (заманауи дел
қозғалтқыш мұнара биіктігі) жел жылдамдығы ... ... ал ... ... жел ... ... да ... болмақ.
Сонымен қатар, жел белгілі жағдайларда халық шаруашылығына айтарлықтай
зардап шеккізеді. Мысалы, ... ... жел ... ... және ... жұмысын бұзады, негізінен авиацияның, кей кездері ... ... ... ... ... жел ... ... нәтижесі, әдетте, қардың тасымалы және оның алқаптарда
тегіс емес орналасуы болып табылады, бұл топырақтың қатты үсуіне алып ... оның ... ... ... алып ... Ауыл ... ... қолайсызы, топырақтың желден эрозияға ұшырауы және ыстық жел болып
табылады.
Қазақстандағы жел ... ... ... ... ие. Ол ... барико-айналмалы жағдайлармен анықталады. Мұнымен қоса, аумақтық
тілімденген рельефті (таулар, Бетбақдала, т.б.) аудандарда және ірі ... ... ... ... желдер әртүрлі сипаттары
бойынша анықталуда – таулы-аңғарлы, бриздер, фендер.
Қазақстан территориясы айтарлықтай ... ... ... ... ... шеңберінде желдің біршама тұрақты
тәртібі бар аудандарға бөлінген. Бұл, әсіресе, жылдың негізгі ... ... – қыс пен ... олар ... ... ... ... жағдайлармен өзгешеленеді.
Қазақстанның желді жағдайлары туралы мәліметтер негізінен жазықтық
бөліктері бойынша көрсетілген. Бұл жөнінде биік ... және ... ... көбінесе олардың өзіне іргелес жазықтықтардың желдік
тәртібіне деген әсері тұрғысынан қарастырылады/2/.
Жел ... ... суық ... жел ... ... ... ... оның батыстық тау сілемі әсерінен құрылады. ... ... ... ... орташа көпжылдық жақсы бақыланудағы,
қыстық айдағы, барикалық типографияның сызбалары бойынша, ауа ... ... және ... ... азаяды, ал жерге жақын
изобарлар негізінен солтүстік-шығыс және оңтүстік-шығысқа қарай тарайды.
Қыстың ... ... ... Қазақстанның көптеген бөліктерінде,
орталық аудандардан ауа массаларының жақын облыстарға қарай жайылуы болады.
Осыған орай, Қазақстан бойынша, батыс бөлігі мен ... ... ... , екі ... зона анықталады, оларда желдің басым бөлігі ... ... ... ... Бұл ... қаңтардағы желдің таралу
сызбасынан көруге болады.
Қазақстанның орманды дала және далалы бөліктерінде, Алтайдан Мұғалжарға
дейін, қыс мезгілінде оңтүстік-батыс ... ... ... ... ... ... желдер өте аз кездеседі. ... ... ... және ... тау ... зоналары үшін үйреншікті жағдай
солтүстік-шығыстың бөліктік желдердің оларға қарама-қарсы ... ... ... ... ... ... табылады.
Жоғарыда айтылғандай, Қазақстанның бұл бөліктерінде жергілікті жер
рельфінің, ірі ... ... ... мен ... ... жел ... олар әртүрлі сипатқа ие. Маусымдық жел
тәртібімен сәйкес ... ... олар ... ... ... ... ... Қазақстанда қыс мезгілінде желдің осы не ... да ... ... ... жоқ. ... орташа көпжылдық бірнеше
қайталанғыштығы жоғары тек қана шығыстық румбалар ... бұл ... ... тау сілемінің айтарлықтай әлсіреуімен байланысты.
Одан басқа, бұл аудандарда азорлық антициклонның ... тау ... ... ... ... оңтүстік аудандары солтүстіктен
келетін суық ауа массаларының жиі енуіне ұшырайды, тіпті олар кейде ... ... ... ... ... Сонымен бірге қыс барлық жерде жылудың
оңтүстіктен үздіксіз шығарылуымен сипатталады. ... ... ... барлық оңтүстік бөлігінде қар қабатының уақытша бұзылуымен
сирек, ал кейде айтарлықтай жылынуы ... ... ... ... ... ... республиканың солтүстігінде де анықталады.
Қазақстанның қыстық жағдайлары антициклондардың, әсіресе, сібірлік ... ... тау ... ... жиі ... Осыған орай барлық жерде өте жиі түрде тымықтар анықталады
Бұл белгілі ауа райын құрушы мағынаға ие. ... ... ... ауа ... ауаның радиациялық салқындау процесі өтеді, жаңа жауған
қардың, бұлтсыз ... ... ... ... ... ... термикалық аясының жалпы сипатынан көрінбеуі мүмкін емес.
Жаз мезгілінде Қазақстандағы жел тәртібі ... ... ... ... отырады. Қыс мезгіліне қарағанда бұл
мезгілде шеткі солтүстік континент кеңістігінен ... ... ... ... көпшілігінің шығуы айқын көрініс табады. Жылы ... ... ... және ... ... тыс ... жалпы
Еуразия территориясындағы барикалық өрістің айтарлықтай қайта құрылуына
алып келеді.
Қазақстан жағдайында жаздағы орташа қысым шамалы ... ... ... депрессияны білдіреді. Оның территориясында ... ... да ... Ол ... ... күрт ... азорлық максимумның маусымдық жетілуімен байланысты, оның шығыстық тау
сілемі СССР-дің Еуропалық территориясының оңтүстігінде ... және ... ... ... ... ... ... айларда республиканың оңтүстігі маусымдық, ... ... ... болады.
Мұндай жағдайда Қазақстанның солтүстігінде көкжиектің солтүстік-батыс
ширегінің желдері басым болады, ал оған қарсы ... ... ... Бұл ... ... ... қыс ... тән
солтүстік және солтүстік-шығыс желдерінің басымдылығы сақталады.
Айта кетер жайт, Қазақстандағы басымдылықты желдер жаз айларында әлсін
көрінеді, бұл ... ... ... ... ... Бұл ... ... қайталану жоғарылығы байқалады. Олардың қайталануы тек
қана тауда және тау етегінде біршама ұлғаяды, бұл ... ... ... ... Жаз ... сай шілде айындағы жел
бағытының орташа көпжылдық ... ... ... ... ... сипаты, яғни солтүстік құрамадан
Қазақстанға бірқалыпты және арктикалық кеңістіктерден ауа ... ... ... Бұл ауа ... енуі ... және ... Сібірдегі циклондық құрылымдардан өтетін жылдық
ағымдар процесінде орындалады, өз қозғалыс жолында ... ... бұл ... ... қыза ... және ылғалдана түседі, ал
Қазақстанның үстіндегі тұрақты жоғары қысымды аумақтардағы жағдайда ... райы ... ... ... ... ... қуаңшылыққа әкеледі.
Белгілі бір барикалық жағдайларда олардың тұрақты әрі ... ... және ... ... ... ... әкелуі мүмкін, кейде ол астықтың апаттық өспеуіне алып келеді.
Таулы ... және ірі су ... ... ... ... ... ... байқалады, олар құрылудың барика-термикалық
жағдайлары бойынша антициклоналды ауа ... ... ... ... Осылай, Каспий мен Арал теңізінің жағасында, Балқаштың Зайсан мен
Алакөлдің және т.б. ... ... ... ... ... (күндіз жел
су айдынынан құрлыққа, ал түнде керісінше құрлықтан су айдынына қарай).
Осыған ... ... ... жел ... ... ... ... таулы-аңғарлы циркуляциясының көрінісі кезінде де кездеседі.
Таулы желдер күн батқаннан кейін ... оның ... ... ... ... таулы аңғарға қарай бағытталған алқаптық желдер басым
болады.
Таулы-аңғар желдерінің көрініс сипаты ... ... ... ... ... мен биіктігіне, баурайлардың орналасуы, тау
шатқалының бағытына, т.б. Осыған ... ... ... ... ... ... жалпы тәртібімен сәйкес келуі де, сәйкес келмеуі де
мүмкін, яғни, оны күшейтуі не ... ... ... ... Алматы
қаласының аумағындағы таулы желдерге негізінен Кіші Алматы өзенінің ... ... оның ... ... солтүстік-батысқа бағытталған. Осыған
орай мұндағы тау ... ... ... ал далалық солтүстік-шығыс
бағытқа ие.
Таулы-далалық (циркуляция) айналма құбылыстарымен және ... ... ... ... ... жиі ... олар ... циклондық құрылулардың өтуімен ескертіледі. Олардың қатарына, мысалы,
«ебі» желдерін жатқызуға болады, бұл жоңғарлық қақпа ... ... ... суық ... ... көрініске ие. Ебі Балқаш өзені
төңірегінен циклондардың өту ... ... ... бұл уақытта Гоби
шөлінің батыс бөлігінде тұрақты және қатты ... ... ... жағлайдарда ауа қысымы жоғары ... ... ... ... ... басталады. Осы көшу процесінде Жоңғар қақпасының тар
таулы өткеліндегі жел жылдамдығы кенет ұлғаяды және ... ... ... ... ... жерлердің түрлілігі, әсіресе ірі су
айдындарының жағалауы мен ... ... ... ... бір деңгейде
жалпы жел тәртібінің өзгеруіне ... ... жылы ... бриздер мен таулы-аңғарлы айналма ... ... ... бұл ... құрылуының термикалық
табиғатына сәйкес болады. Осы белгілері бойынша олар белгілі бір ... ие ... ... ... ... ... ... дейін, ал кей кездері сәуір мен қазанда бақыланады.
Ауа ... ... тек қана ... ... ... де
сипатталады. Осыған байланысты арнайы зерттеулер бойынша, жел бағыттары
өзара ... ... ... ... жыл ... ... ... бөлігінде, оңтүстік-
батыстық және батыстық желдер неғұрлым үлкен жылдамдықпен ... ... ... ... өтуі мен ... кезеңдерінде бірден
байқалады.
Румбалар бойынша желдің орташа жылдамдықтары жыл мезгілдері бойынша
өзгеруі қалыпты ... ... ... күшейген көктем кезінде, олар
ұлғаяды, және керісінше, жазда барикалық өріс жыл ... ең ... ... Кейіннен белгілі болатындай, Қазақстанның көп
бөлігі үшін желдің жылдамдығының мұндай тәртібі өте заңдылықты, тек ... ... ... ... аумақтарды қарағанда.
Жел жылдамдығы. Қазақстан бойынша желдің таралу жылдамдығының жалпы
аясында күші ... ... ... шығыс жағалауы желдері ерекшеленеді.
Қазақстанның солтүстігінен оңтүстігіне қарай жел ... ... ... оның ... ... ... ... барикалық айналмалық өзгешелігіне негізделеді.
Осылай, Қазақстанның орталық аудандарында бір жылдық орташа ... (4-4,5 ... ... ауа ... ... ... түрлерінің
қайталанғыштығымен тығыз байланысты. Бұл мұндағы жылы жыл мезгіліндегі
атмосфералық құрғақшылықтың ... ... ал бұл ... және желі аз ... ... ауа ... ... негізгі далалық сілемдеріндегі қоңыр салқын жылдамдығы
көбінесе жазғы ортаазиялық термиялық депрессияның аз ... ... ... ... Мұнымен бір мезгілде, шөл ... ... ... ... күрт ... және ... аймақтардың сейілуіне әкеліп соғады, осыдан жел жоқ ... ... жиі ... ... ... Бұл ... жаздағы түнгі
желдің шөл далаларда күрт азаюы, түнгі уақытта ауаның жерге жақын қабатының
айтарлықтай радиациялық суынуының ... ... ... айналуы
елеулі жағдай.
Қазақстанның қиыр шығысында, оңтүстік-шығысы мен оңтүстігіндегі ... ... ... ... алыс ... ... желді
тымыққа салыстырмалы кең аймақ құрайтын биік әрі күшті Алтай, Жоңғар, Тянь-
Шань т.б. таулардың болуымен ескеріледі. Тек қана тау ... ... ... жергілікті орографиялық жағдайлары туындайды. ... ... ... ... ... желдер мен тымық ауа райы
басым болады.
Сонымен ... ... ... ... ... бойынша
жергілікті желдің кескінделген жер бедері бар аудандарға қарама-қарсы
әлсіреу факторы болып саналмайды. ... ... ... желдің
әртүрлі жылдамдықтарының градацияларының қайталануының сәйкес келу сипаты
республика ... бір ... жел ... ... ... сәйкес келеді. Соңғылары көбінесе, Қазақстанның көптеген бөлігі
үшін бастапқы жиілікте ... ... екі ... ... және 6-
10м/сек) анықталады. Қатты ... 15 ... ... ... ... жел жылдамдығының тәртібінің өзгеруі оның термо- және
барикалық айналмалы жағдайларының маусымдық ... ... ... ... сипаты айлық желдің орташа жылдамдығының жылдық ағыны
бойынша да жақсы бақыланады.
Жел жылдамдығының орташа ... ... ... көптеген жағдайда бір
максимумға және бір минимумға ие ... ... ... ... ... ... бір ... бір максимум және бір минимумға
ие болады. Бірқатар жағдайларда жергілікті жағдайлардың әсерінен бір ... ... және екі ... байқалады, олардың біреуі бірден, ал екіншісі
баяуырақ анықталады.Кейде тіпті үш айлық ... ... ... ... ... ... ... максимум мен минимумды анықтау қиындай түседі.
Қазақстанның жедел континенттік климаты жағдайында жел ... ... ... ... көрінеді. Соңғысы тек қана, ... ... ... ... ағымының тербелісін емес, сонымен
қатар олардың термикалық ... ... ... ... ... да ... ... үлгілісі желдің орташа
айлық жылдамдығын түнгі және күндізгі мезгілдерде салыстыру.
Жазық далалы Қазақстан ... ... ... ... ... жел
жылдамдығы жыл бойына жоғары болады. Жазда жел ... ... ... ұлғаяды, ал қыста бұл неғұрлым байқала бермейді. Ал
күз бен көктемді бұл жөнінде өткінші деп ... ... ... ... жел ... түнгіге қарағанда екі есеге ұлғаяды. Қыста мұндай
ерекшеліктер аса үлкен емес.
Тау бөктері мен ... ... жел ... ... ... ... Жылы жыл ... таулы-аңғарлық айналма кезеңінде, таулы
жел жылдамдығы түнгі уақытта ... ... ... ... ... ... ... аймақтардағы түнгі жел жылдамдығы барлық мезгілде де
күндізгіден жоғары болады, дегенмен бұл ... өте ... ... ... түсетін жел үнемі суық, сол себептен ауа неғұрлым тығыз болып,
гравитациялық ... ... ... жел жылдамдығы болады, ... ... ауа ... ... ... Әдеттегідей, дала желдерінің
жылдамдығы үнемі төмен болып келеді. Тек қана атмосфералық алаптардың тауға
жақын ... ... дала ... ... желдерден қаттырақ бола алады,
алайда бұл жиі бола бермейді.
Теңіздер мен ірі өзендердің ... ... ... жел
жылдамдығының ағымының бірқалыптылығы байқалады. Бұл аудандардағы күндізгі
жылдамдықтар бриздік айналма кезеңінде күрт ұлғаяды, бұл ... ... ... ... ауа ... ... байқалады.
Қазақстанның жазық бөліктерінде қатты желдер, негізінен қыстың соңы мен
көктемде байқалады, жазда сирек кездеседі.
Бұл жағдайда, республиканың ... және ... ... ... ... жел ... ... орташа жылдық ең жоғары
көрсеткіші көктем мен ... ... ал ең кемі ... ... ... жел құбылыстары ашық аудандарда айтарлықтай ұлғаятынын
айту керек.
Жел жылдамдығының шектен тыс ұлғаюы ... ... ... қызығушылық
тудырады, әсіресе құрылыс үшін. Осыған дейін барлық метеорологиялық желілер
жеңіл тақталы желбағарлармен ... ... олар 20 ... жел жылдамдығын ғана анықтайды.
Тек соңғы жылдары ғана желбағарлар желісіне ауыр тақталысы енгізіле
бастады, бұл жел ... 40 ... ... көрсеткішін тіркеуге
мүмкіндік береді. Алайда, мұндай станциялар саны әлі ... ... ... ... оның ... жел ... шектен тыс
ұлғаюының мүмкіндіктері туралы толық мәліметтерді алу мүмкін болмайды. Бұл,
соңғы жылдардағы ... ... ... ... ... ... ретінде көрсетілген.
Метеорологиялық станциялардың бақылау жазбалары бойынша, Қазақстанның
әртүрлі аудандарында дауыл сипатындағы жылдық болатын ... ... олар ... өнімдерден әлдеқайда жоғары болады.
Жел ауа мөлдірлігіне де үлкен әсер көрсетеді. ... ... ... қабаттары кей кездері әртүрлі биіктіктегі шаң-тоқаңмен
ластанады. Шөл далада шаң тез ... ... ... ... көптеген шөлді далалары үшін желдің әсерінен ... ... ... ... құмды құйындар байқалады, бұл белгілі бір
жағдайларда атмосфераның ... ... ... ... дамуымен байланысты.
Жазықтықты Қазақстанның қуаң климатттары жағдайларында желдің,
энергиялық ресурстарын зерттеу, оның ролі мен мәні ... ... мен ... бағалануымен, ылғалдың топырақтың ұшуы мен оның тау ... ... ... ... ... ... Осылай, жергілікті жел
тәртібінің ерекшеліктеріне сәйкес келуі қажет. Осылай, ... ... ... ... қар ... ... іс-шаралар
кешені анықталады және топырақтың желдің әсерінен бұзылуы құбылыстарын жою
анықталады, бұл ... ... ... мен ... ... – жер ... қатысты ауаның қозғалысы, қалыпты жағдайда бұл
қозғалыстың көлденең құрамы ... тек сол ғана ... ... ... ... және т.б). Жел түсінігінде м/сек, км/сағ, узлы
немесе өлшем бірлік (бал) ... ... және ... түсініктері
бөлінеді. Бағытты белгілеу үшін румб (16 румбылық жүйе ... ... ... ... ... бірге құрайтын бұрыш (солтүстік 3600
немесе 00, шығыс 900, оңтүстік 1800, батыс 2700 ) ... ... және ... ... көп ... аз мөлшерде ауа
ағынының турбуленттігі әсерінен ауытқып отырады. Сондықтан оларды қалыпты
жағдайда ... ... ... ... ... турбуленттікпен
сипатталатын жел режимінің қатты ауытқулары екпінділік немесе дауылдылық
жағдайларында байқалады. 5-8 м/с ... жел ... 14 м/с ... 20-25 м/с ... ... ал 30-35 м\с ... деп саналады. 20м/с
дейін күрт қысқа мерзімді желдер дауылдар деп ... ... ... ... циклондарда жер бетіндегі жел жылдамдығы 50м/с, ал ... ... ... ... ... жоғары
бөлігінде жел жылдамдығы 100м/с асады. Жер бетінде аздаған аудандарда және
қысқа уақыт ... ... ... тымық орын алуы мүмкін. Ысылатын
қабаттан тыста жел көп ... ... ... ... жақын
болады.
Экватор аумағында жер бетінде жел ағыны – ... ... ... ... және ... ... ... қозғалысқа сәйкес, ал үйкеліс
қабатының үстінде – жалғыз градиент ... ... ... ... ... қозғалысы тәрізді жел градиенттік ... ... ... ... және ... ... ... ысылу күші әсерлерінен
жүзеге асырылады. Қозғалыстың қабат ... ... күші ... ... күші тек ... ... метрлерде ғана пайда болады.
Қысым өрісінің және жел ... ... ... ... ... аса ... емес.
Желдің тік жасаушысы қатты байқалатын конвекцияда аса байқалады, онда
олар 10, 20 м/с асып түседі, сондай-ақ орфографиялық ... ... ... ... ... тік жасаушысы тек см/с-пен ғана
өлшенеді.
Желдер жер бетінің үлкен аумақтарының ... кең ауа ... одан ... ... ... ... ... бағыты бар
желдер, әртүрлі аудандарда әртүрлі жергілікті атқа ие. ... ... және т.б. ... ... ... ... сипатына ие (бриздер, таулы-аңғары желдер).
Атмосфераның жалпы циркуляциясы және ... ... ... жел өз ... және бағытын атмосфераның кез-келген
нүктесінде өзгертіп отырады, бірақ ... ... бұл ... ... ... жел өте ... ... ол еуропада өте
өзгермелі. Биіктік бойынша жел ... ... ... ... ал
негізінен – бариградиентінің жоғарылауына сәйкес температураның көлденең
градиентінің артықшылық нәтижесіне сәйкес.
Биіктіктегі желдер жер бетінің әртүрлі ... ... ... ... анықталады. /3/
Тұрақталған ауа қозғалыстары. Тұрақталған (стационарлы) қозғалыс деп,
әрбір нүктесінің жылдамдығы мен ... ... ... ... ... яғни әсер ... ... күштер өзара теңесіп нольге айналады.
Градиенттік жел. Үйкеліс күші әсер ... ауа ... ... ... оны градиенттік жел дейді. Бұндай жағдай ... ... ... ... (1500 метрден жоғары) орнығады.
Изобара сызықтары тіке параллелді ... ... ... Біртекті қысым алқабында градиенттік күштің мәні мен ... ... ... ... ... да ... ... ауа қозғалысы
біркелкі тіке сызықты. Үйкеліс күшінің әсері ... ... ... ... күш пен ... күші ... етеді. Градиент күші изобара
сызығына перпендикуляр, қысымы аз ... ал ... күші ауа ... оң ... ... ... қозғалыста бұл екі күш
бірін-бірі теңейді, яғни мәндері тең, бағыттары қарама-қарсы ... күші ауа ... ... ... ауа ... градиентіне перпендикуляр болады, яғни жел изобара сызықтары бойымен
соғады. Тіке сызықты изобара ... ... ... ... жел деп ... ... ... қысым градиентіне тіке пропорционал да
ауа тығыздығы мен ендікке кері пропорционал. ... ... ... ... жылдамдығы да өседі. Ендік өскен сайын геострофикалық ... ... ... ... ауа ... ... ... жылдамдығы өседі. Экваторда болғандықтан
геострофикалық жел ... ... ... ... ... ... ... градиентінің бағыты, соымен
бірге градиенттік күш өзгермелі келеді. Сондықтан ауа қозғалысы да қисық
сызықты болады. Шеңберлі ... ... ... ... желі
геоциклострофикалық жел деп атайды. Ондай қысым ...... ... ... қарастырайық. Оларда үйкеліс күшінің әсері болмаса,
градиенттік және ауытқыту ... ... ... тебу күші ... ... ... күш изобара сызығына перпендикуляр, ... ал ... күші мен ... тебу күші радиус бойымен сыртына
бағытталады. Тұрақталған қозғалыста ауытқу күші мен ... тебу ... ... күшпен өзара теңеседі. Солтүстік шарда жел, ... ... және оның сол ... ... ... ... ... бойымен соғады. Сондықтан циклонда жел изобара бойымен
солтүстік шарда сағат тіліне қарсы бағытта, оңтүстік шарда – ... ... ... ... төменгі бөлігінде үйкеліс күшінің әсерінен жел
біртіндеп ортаға қарай бұралады (ортаға жиналады).
Антициклонда бәрі керісінше болады. Қысым градиенті ... ал ... ... ... (). ... жағдайда жел изобара бойымен солтүстік
шарда сағат тілімен бағыттас, оңтүстік шарда – ... ... ... ... ... ... ... үйкеліс күшінің әсерінен ... ... ... ... ... ... қысымдық заңы. Жерге жақын ауа ... ... ... ... ... градиентінің оң жағында, оңтүстік шарда сол жағында
жатады, бұрыш 90°-қа ... Егер ... ... ... ... ағу бағытына
қарап тұрсақ, сол жақта сәл алдында төменгі ... оң ... сәл ... ... жатады.
Желдің биіктік бойынша таралуы. Ерте ... ... ... ... ... ... ... қазіргі ғылым мен техниканың дамыған
ғасырда желге деген түсінік пен анықтамалар ғылыми түрде дәлелденген. Дүние
жүзінің ғалымдары бірлесіп желді ... ... ... ... қолдануды
зерттеуде. Мысалы, желді электр энергиясында кең қолданылады.
Жел жылдамдығы мен бағытының өзгеруін қарастырамыз. Яғни ... ... ... ... ... ... биіктікпен өзгеруін
қарастырылады. Горизонталды барикалық градиент мөлшері және бағыты бойынша
өзгереді. Барикалық градиент ... және ... ... ... градиент бұл өзгерісі горизонталдағы бағыттағы ауа массаларының
температуралық біртекті болмауынан биіктікпен желдің өзгеруі ... ... ... ... Бұны ... ... үшін
жылы бағанада ауа биіктік бойынша суық бағанаға қарағанда баяу ... ... ... суық массаларға қарай ығысады. Сол кезде
кез келген беткейде жылы ... ... ... ... ... ... болады, оның әсерінен осы ... ... бір ... ауа ... ... ... яғни жел изобара бойынша
бағытталған. ... ... ... ... болуы
геострофикалық желдің өзгеруіне алып келеді/4/.
Атмосфераның шектес қабатындағы ауаның қозғалу ерекшеліктері. ... ... жел. ... бетіне жақын аймақта жел үйкеліс күштерінің
және былайша айтқанда жабысудың, яғни жел жылдамдығының жердің бетінде және
қалыңдығы z0 ... ... ... деп аталатын жұқа қабатында нөлге
айналуының әсерінен қатты бәсеңдеп қалады. Жел жылдамдығының кедір-бұдыр
қабатта ... ... ... ... ... ... нөлге айналу
себебі механикалық сипатқа ие болып келеді: ... ... ... ... ... ... ... молекулалары тәрізді) беттің
тегіссіздіктерімен соқтығысады және, ... ... ... ... ... (жылулық) қозғалыстар жасаумен бұл
молекулалар өзге молекулалармен олардың үдемелі ... ... ... ... ... ... күші ... Осы
күштің әсерімен желдің жылдамдығы қалыңдығы бірнеше миллиметрді құрайтын
қабатта нөлге айналады, ... ... ... ... ... ... ... тегіссіздіктермен соқтығысқан кезде ... ... ғана ... ... ... мольдер де жоғалтады. Олардың
вертикаль бойынша ретсіз қозғалуы кедір-бұдыр қабаттағы үдемелі қозғалыстың
жылдамдығының ... ... Оның z0 ... ... ... ... ... бір үлесінен бастап (шөлдала
үшін 0,03 см, қар үшін 0,05-0,1 см) ... ... ... (шөп үшін ... см, ... ... үшін 5 см, қызылша плантациясы үшін 6,5 см) және тіпті
бірнеше метрге дейін ... қала ... ... ... ... ... ауаның қозғалысы турбуленттік болып ... бұл ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Алайда олар жан-жаққа бағытталғандықтан ... ... ... ... ... бағыты бар), орташалаған кезде үдемелі (орташа)
қозғалыстың жылдамдығына арнап нөлге тең ... ие ... ... ... жел ... ... жүрісі.
Шектес қабаттағы жел жылдамдығының жақсы ... ... ... ... тәулік бойы өзгеріп отыратын турбуленттік алмасудың
қарқындылығы жатады. Өзінің ... ... ең ... жер ... тербелулерімен негізделген ауа температурасына қарағанда,
жел қозғалысының тәуліктік жүрісіне бұл ... әсер ... - z0 = ... жел жылдамдығы жабысудың салдарынан тәулік бойы бірқалыпты болып
келеді ... ... ... ... ... ... саны түрлі қабаттар
бойынша үлестіріліп ... және ... ... жел ... ... ... ... қабатындағы вертикаль ағыстар. Ауаның вертикаль
қозғалуының мәселесі метеорлогиядағы аса ... ... бірі ... ... ... өзге көптеген метеорологиялық ... ... ... және т.б.) ... пен ... өзгеріп отырады. Алайда вертикальді қозғалыстардың бұлттар мен
жауын-шашынның қалыптасуы мен эволюциясында атқаратын рөлі зор, ... мен жер ... ... ... өз ... ... ... Вертикаль қозғалыстардың мәселесі жеке практикалық қызығушылықты
да тудырады, себебі олар атмосфералық қоспалардың ... ... ... ұшу ... тікелей әсерін тигізеді.
Ең алдымен айта кетейік, «вертикаль нүктелер», ... ... ... көп ... ... мазмұн беріліп отырады. Мұнысы
атмосферада сан түрлі мәндер мен ... ... ... ... түсіндіріледі. Ауқым деп ... ... ... ... бір ... (оң немесе теріс) сақтап отыратын
аумақтардың (ауа көлемдерінің) мөлшері ... ... бір ... ие ауа көлемдерінің мөлшері (ауданы) сан
түрлі мәндерді қабылдап отыруы мүмкін. Алайда әрбір нақты құбылысты зерттеу
кезінде зерттеліп отырған ... ... ... қасиеттерін білдіретін
мөлшерді (сипатты деп аталатын) ... ... ... ... ... отырғандай, өзінде вертикаль
жылдамдық белгілі бір таңбаны сақтап ... ... ... ... ... ... ... тән мөлшері) неғұрлым жоғары
болса, жылдамдықтың өзінің абсолютті шамасы да соғұрлым төмен болады.
Құбылыстардың ... тін ... ... ... ... отыратын вертикаль қозғалыстардың барлығын үш негізгі
класқа бөлуге болады.
Жергілікті ... ... ... ... ... ... бірнеше жүздеген метрден бастап ... және ... ... өзгеріп отыратын атмосфералық құбылыстарға жатады.
Атмосферада байқалып ... ... ... мен ... деп ... ... ... жер ... ... анағұрлым ірі ауқымдағы ауа ағымына әсер етуінің ... ... ... ... әсер етуінің екі түрі бар – ... ... Жер ... іргелес бөліктеріндегі жылу-физикалық, радиациялық
және өзге қасиеттерінің өзара өзгешеліктері ... ... ... ... ... өз кезегінде желдің тікелей
туындау ... ... ... ... ... ... ... желдерге
жағажелдер, таулы-атыраулық (беткейлік) және мұздық желдер жатады. Бұл
желдердің айқындылығы бұдан анағұрлым ірі ... ауа ... ... төмен болса, соғұрлым жоғары болады.
Жергілікті кедергілердің (таулардың, қыраттардың, ... ... әсер ... ауа ағымы сондай-ақ құбылып
отырады: жел жағында ол ... ... ал ық ... ... ... ... таулы қыраттарда ағымның жылдамдығы артып ... ... ... ... ... ... ауа ағымының жылдамдығы
неғұрлым жоғары болса, соғұрлым айқындала түседі. Бұл желдер фён, ... жел және тау ... желі ... атауға ие. Жел жылдамдығы
кедергілердің ауа төмен бағытта ... ... ... ... жетіп отырады.
Кедергілердің желге тигізетін әсері. Желдің жолында ... кез ... ... ... түрлендіріп, немесе былайша айтқанда, ... ... тау ... мен таулы қыраттар сияқты ірі ... ... ... мезоауқымды, және ғимараттар, орманды алқаптар
және т.б. сияқты кіші ауқымды ... ... ... Кедергінің өлшеміне
қарай желдің өрісіндегі құбылулардың ауқымы да әртүрлі болып ... ... мен ауа ... стратификациясына қарай ол кедергіні
бүйір жағынан айналып өтеді не оның ... ... асып ... не ... ... айналып өтеді де жоғарғы жақтарында содан асып өтеді.
Айналып өту ... ... ... ... ... ... вертикаль градиенттер неғұрлым жоғары болса, соғұрлым жеңіл
болады. Ауаның кедергіні айналып өтуі өте маңызды метеорологиялық ... ... ... ... және адиабатикалық кеңеюі, демек,
температураның төмендеуі және ... ... ... мен таулы
қыраттардың желге қараған беткейлерінде бұлттар мен ... ... ... ... ... ... төмен бағытталған қозғалыс
қанығудан ауаның әкетілуіне ықпал етеді, мұнысы бұлттардың ... ... ... әкеледі.
Кедергіні айналып өткен кезде жел оның алдында бәсеңдейді, алайда бүйір
жақтарында, әсіресе кедергілердің кертпелерінде (жағалау ... ... ... және т.б.) ... ... ... ... жақтары мен бұрыштарына жақын жерлерде ағымның сызықтары қоюлана
түсетіндіктен орын алады. Тура кедергіден ... ... ... ... жерде желдің көлеңкесі байқалады/5/.
Жел жылдамдығының барлық градиенттің әсерімен күшеюі. Жел атмосфералық
қысымның бірқалыпсыз түрде таралуының салдарынан, яғни қысымның ... орын ... ... ... Егер ... ... (деңгейдің әрбір бетінде) ауаның қысымы барлық нүктеде бірдей
болатын болса, жел болмаған болар еді. ... ауа ... ... ... ауа ... ... жерлерден қысымы төмен жерлерге қозғалып
отыруға тырысады.
Жердің айналуының ауытқытатын күші. Біз ... ... жер ... яғни ... бірге айналып отыратын координаталар жүйесіне қатысты
қозғалуы болып табылатынын білеміз. Айналып ... ... ... ... ... ... табылмайды. Механикада дәлелденіп
отырғандай, кез келген дене айналып ... ... ... кезде ол қозғалыстың бастапқы бағытынан сол ... ... ... ... ... ... ... тұрған
координаталар жүйесінде қозғалып отырған дене сол жүйеге қатысты бұрылмалы
үдеуге, немесе жылдамдыққа тік ... ... ... ... ... ... ... үдеу жылдамдықтың модулін өзгертпейді, ол
жылдамдықтың бағытын, яғни ... ... ғана ... жел. ... ... ие ауа бөлшегін зерттейік. Бөлшек
параллельді және ... ... ... ... изобаралар
жүйесімен сипатталатын аса қарапайым баралық өрісте ... ... жоқ және ... Солтүстік жартышарда орналасқан деп есептейік.
Қысым градиенті ... ... ... ... бойымен изобараға қарай
жоғары қысымнан төмен қысымға қарай қозғала бастайды. Алайда бөлшек қозғала
бастаған ... оған ... күші әсер ете ... ... ... ... тік бұрышпен оңға қарай ауытқыта ... өріс ... ... өзгертпейді, сол себептен бөлшекке қысымның
градиенті әсер етуін ... ал ... күші ... ... оңға
қарай бұрып отыратын болады деп есептейік. Бөлшектің жылдамдығы ... ... ... ... келетін Кориолистің күші де арта
бастайды, яғни оның ауытқытатын ... де өсе ... жел. ... ... ... ... және ... болмаған кезде Жердің айналуының баралық қысымның күші мен ауытқытатын
күшімен қатар ортаға ... күш ... ... ол С = υ2/r ... ... υ – желдің жылдамдығы, ал r – ... ... ... ... радиусы. Ортаға тепкіш күш траекторияның
қисықсызықтық радиусы бойынша сыртқа, треакторияның доғал ... ... Егер біз ... тағы да ... деп ... болсақ,
онда мұндай жағдайда ауаға әсер ететін үш теңгермеленіп отыруы тиіс, олар:
баралық градиенттің, ... және ... ... мен ... ... жел. ... жел үшін екі
жағдай орын алуы мүмкін:
Бірінші жағдай. Шоғырланған шеңберлік изобаралары бар ... ... ... ... шетінен ортасына қарай бағытталған (4.19-
сур. ... Бұл ... сөз, ... ... ... ең төмен мәнге ие болып
келеді, ал шетіне ... ... ол өсіп ... ... ... төмен
және шоғырланған шеңберлік изобаралары бар осындай баралық жүйе циклонның
ең қарапайым түрі болып ... ... ... ... күш ... ... ... қарай, треакторияның (изобараның) шығыңқы жағына
қарай, яғни бұл жағдайда градиент күшіне қарсы бағытталған.
Әдетте, атмосферадағы ортаға тепкіш күш ... ... ... ... ... Сол себептен әсер етуші күштердің тепе-теңдігін сақтау
үшін Жердің айналуының ауытқытатын күші ортаға тепкіш күш ... ... ... және олар ... баралық градиенттің күшін
теңестіріп ... ... ... ... күш те ... ... ... бағытталған болуы тиіс. ... ... ... ол ... күш ... оңға қарай (Солтүстік жартышарда)
тік бұрышпен бағытталатындай ... сол ... ... етіп ... ... ... жел баралық градиенттен оңға қарай ауытқумен
сағаттың тіліне қарсы шеңберлік ... ... ... кезде мүмкін
болады.
Екінші жағдай. Шеңберлік шоғырланған изобаралары бар ... ... ... ең ... ... ие ... ... қарай ол азая
береді. Демек, баралық градиенттер ортасынан шетіне қарай бағытталған (4.20-
сур.қар). Бұл антициклонның аса ... ... ... ... күш ... ... ... қарай, изобаралардың доғалданған бөлігіне
қарай бағытталған, яғни баралық градиенттің күшімен ... ... ... ... ... ... күші ... бағытталған
екі күшті – градиент пен ортаға тепкіш ... ... үшін ... ... ... ... ... болуы тиіс. Егер Кориолистің
күші ортаға қарай бағытталған болса, онда желдің жылдамдығы оған ... ... ... ... ... ... етіп тік бұрышпен жатуы
тиіс (Солтүстік жартышарда). Бұл деген сөз, антициклондағы жел сағат тілі
бойынша шеңберлік изобаралар ... ... ... ... ... ... ауа ... бетіне үйкеліп отырады.
Атмосферадағы үйкеліс күші ... ... ... ол ... орын ... ... ... таңбалы үдеу беріп отырады, яғни ауаның қозғалысын
баяулатады, сондай-ақ оның бағытын өзгертіп отырады.
Алғашқы жуықтауда атмосферадағы ... ... ... ... деп санауға болады. Кез келген түрдегі газ тәрізді ауа тұтқыр
болып келеді. Тұтқырлық дегеніміз сұйық ортаның екі ... ... ... ... тұру қабілеті. Тұтқырлықтың арқасындажердің бетіне
жақын жерде ең ... ... ие ... үйкеліс күші жоғарылаған кезде ... ... ... ... ... ... төмен болғандықтан, жер
бетіне йкелу күшінің әсері биіктеген сайын ... ... ... ... м ... ... күші ... қозғалуына әсер ететін өзге күштермен
салыстырғанда азайып қалады.
Тропосфераның жердің беті мен үйкелу деңгейіне дейінгі төменгі ... ... ... ... ... ... деп аталады. Бұл қабаттағы
үйкеліс күші ауаның жердің кедір-бұдыр бетінің ... ... сол ... ... ... тікелей жанасатын ауа бөлшектерінің
жылдамдығы баяулайды. ... ... ... ... барысында
азайған жылдамдықпен жоғары жатқан қабаттарға енеді, және ... ... ... үлкен жылдамдықтағы көлемдер түсіп отырады, олар ... ... ... өз ... баяулап отырады. Осылайша,
турбуленттіктің салдарынан жылдамдықтың азаюы жоғары қарай ... ... ... ... ... ... - ... сипаттамалары
2.1 Алматы қаласының физика-географиялық сипаттамалары
Алматы қаласы, оңтүстік бөлігінде ГМО, Алматы метеостанциясы бар
Тяньшан тау ... ... ... тау ... Іле ... қоршаған ортасы сулы көлбеу тау етегі Іле -Күнгей-Алатау
ының таулы ауданына кіреді.
Жергілікті рельефі көбінесе ... ... биік емес және ... мен ... ... ... Қала ауданы теңіз деңгейінен орташа
алғанда 800 метрге көтеріңкі жазықта жатыр. Жотаның етегінен ... ... ... ... жазық тегіс бірқалыпты төмендейді (қала
ауданында төмендеу деңгейі 20-1000 м ... ... ... және ... ... әрі ... қатты қималанған
төбелі тау етектері басталып айтылған ... ... ... ... ... ... ол ... оңтүстіктен және оңтүстік­батыстан 7°­тан 10°­қа дейін
көкжиекпен жабады. Ең ... жота ... ... дейінгі арақашықтағы
30 км. Солтүстік баурай жотасының ... ... ... ... H=2300 м, 15 км; ... ... H=3150 м, 18 м;
оңтүстік­шығыста Тұйық Су Мұздығы, H=3400, 24км; ... ... H=4300 м, 23 км; ... ... H=4951 м, 35 ... Пик ... H=3584 м, 20 км; ... Үлкен Алматы көлі,
H=2500 м, 20 км. Осындай үлгімен жотаның орташа биіктігі 3000 м ­ден биік,
оның жеке биік ... ... ... ... 5000 м­ге ... жетеді.
Тау шыңдары мәңгі қармен жабылған,сансыз көп тау өзендері қоректенетін биік
шатқалдарда мұздықтармен көлдер бар, олардың ең ... Кіші ... ... ... ні ... ... бөлігінен оңтүстіктен солтүстікке ағады
(станциядан шығысқа қарай 2 км). Таудың биік ... ... ... ... ... ал ... ... мен шатқалдарда жабайыөскіш
өсімдіктер (шөптер, талдар, ағаштар) және мәдени ... ... өзі жер ... бай және ... мен саябақтарға толы. Қала
шекарасынан солтүстікке қарай жергілікті жерді бетегелі әртүрлі шөпті дала
алып жатыр, ... ... ... ... ... ... және ... айналады (солтүстік­батыстан 30 км­ге Мойын­Құм шөлі ).
Топырақ атырабы қара ... ... ... ... ... тас ... алаң 1859-60 ... Верный Бекінісінде бекініс
шекарасында болды ( қаланың қазіргі солтүстік­шығыс бөлігінде орналасты).
Станция мен ... ... жері ... ... ... сақталмаған,
сонымен бірге 1870 жылғы орналасу мәліметі де сақталмаған.
1878 жылы шілдеде ... ... ... мен ... бар Үлкен Алматы
станциясында (қаланың солтүстік­шығыс шетінде) үй­жайлық бақшасында болды.
Содан ... ... ... 1884ж. ... 1885 ... ... 1892 ... ауыспалы бақылаушысымен байланысты болды. Құралдарды
орнату шарты туралы дәл мәліметтер жоқ болды, ... сол ... ... болды: жеміс ағаштары мен көшеттері бар (сол уақыттарда міндетті
түрде үй иесі ... ... бағы ... жылы қазанда станция ... ... ... ... ... бұрынғыдай ағашпен қоршалған үй­жайлық бақта
орналасты. ... ... ... ... ... болды.
1915 жылы станция 2 км солтүстік­батысқа көшірілді, станция участкасына
бұрылып, қаланың оңтүстік шетіне ... ... ... ... ... ашық, жазықта, жеткілікті кең байтақ, төбе шыңынан 20-25
м жоғарыда орнатылды. 200 м қашықтықта ... ... ... ... осы ... шығыстан батысқа қарай арық желісі ағып жатты.
Шығыстан станция участкесіне ... ... ... ... ... ... ... орналасқан. Станцияның оңтүстігінен және
батысына дейін жорық даласы қоршаған. Құрылыстан тек станция мен мұнара ... ) ... ... метеоалаңнан 30 м қашықтықта орналасқан.
Станциядағы топырақ беткейі қалың әртүрлі ... ... ... ... ... сазды, тау бетіндегі әлсіз қарашірік топырақпен
жабылған. Метеоалаңдағы ... ... ... 0-21 см ... құм ... ... сазды; 22-45 см сазды, кішкене құм қосылан; 46
см-ден тереңг қарай ауыр ... ... асты суы 20 ... ... ... ... ... маусым 1930 жылы станция үйлердің жанында ағаштардың көп ... ... 50 м ... ... 50 м ... ... 10-15
м болатын құлама жер бар ( осы жерден ұзақ уақыт бойы кірпішке саз алынды).
30 жылдаржың екінші жартысынан бастап ... ... ... станция
участкасында және манайында біртіндеп құрылыстар салына бастады, қазіргі
уақытта метеоалаң құрылыстармен ... ... ... олардың
ішіндегі жақындары 30-50 м әр ... ... ... ... ... 60-70м қашықтықтағы ағаштар көкжиекті 7-10° жауып тұр.
Солтүстігінен метеоалаңға үйілген топырақта санция метеоалаңы ... ... см ... ... Гидрометмектебінің метеоалаңы тура тұр.
2.2 Астана қаласының физика-географиялық сипаттамалары
Астана қаласы Қазақстаннның солтүстік бөлігінде, ... ... ... орта ... өзендермен шектелген. өзендер көбіне
тұзды болып келеді, көбінесе оңтүстік-шығыста. ... 190 км ... ... ... көлі бар. ... 15 ... ... өзен Майбалық
орналасқан. Ұзындығы -50 км Есіл ... ... ... 1-1,5 км қаланың оңтүстік бөлігінде ағып жатыр. 25 км-де оңтүстік-
батыста Нұра өзені ағып жатыр. Екі өзен де ... ...... ... ... егін егуі үшін ... алаңы қаланың батыс бөлігінде орналасқан. Осы жақта
ұзындығы 1 км ... ... ... бар. ... ... ... қарай 75 м-де орналасқан. Басқа көп қабатты үйлер 100-200 м
биіктікте тұр. ... ашық ... ... ... 10-15 м ... ... ... республиканың орталық бөлігінде орналасқан және батыстан
шығысқа қарай 600 шақырымға, солтүстіктен оңтүстікке қарай 450 шақырымға
дейін созылып ... Оның ... ... ... 155 мың ... ... Теңіз деңгейінен биіктігі 359 м.
Солтүстікте ол Көкшетау, ... ... ... ... ... ... ... шектеседі.
Облыстың негізгі су артериясы болып ірі ... мол Есіл ... ... ... ... ... ... қорек көзін көбінесе
қардан алатын жазық өзендер типіне жатады. Мұнда ... мен жер ... ролі ... ... ... ... ... көктемгі су
тасулармен және төмен, әрі тұрақты саға деңгейімен сипатталады.
Астана қаласы барлық территориясы екі топырақ зонасының ... қара және ... ... Қара ... бөлігі екі зона астына,
кәдімгі және юзинді болып бөлінеді. ... ... ... үш зона
астына, қою-сарғылт, сарғылт және ақшыл-сарғылт болып ... ... ... негізінен дала зонасында ... қиыр ... ... ... ... ... далалар алып
жатыр/7/.
3.1 Астана мен Алматы қалаларының жел бағытының қайталануы және штиль
Желдің бағыты деп – көкжиектің ауаның ... ... ... ... ... жел ... қайталануы және штиль
Месяц |С |СВ |В |ЮВ |Ю |ЮЗ |З |СЗ |Штиль | |I |1 |13 |7 |12 |20 |28 |16 ... | |II |2 |13 |8 |11 |19 |30 |14 |3 |7 | |III |3 |13 |11 |13 |15 |22 ... |6 | |IV |6 |12 |16 |14 |11 |15 |16 |10 |6 | |V |8 |16 |14 |10 |9 ... |11 |6 | |VI |10 |12 |12 |11 |11 |15 |16 |13 |8 | |VII |11 |16 |15 ... |8 |15 |6 | | |VIII |13 |17 |12 |9 |9 |10 |15 |15 |9 | |IX |5 |14 ... |12 |16 |17 |11 |9 | |X |3 |5 |9 |10 |15 |25 |22 |8 |4 | |XI |2 |8 ... |18 |28 |22 |5 |5 | |XII |2 |13 |9 |14 |19 |25 |15 |3 |8 | ... ... |11 |12 |14 |20 |17 |8 |7 | |
2-кесте
Алматы қаласының жел бағытының қайталануы және штиль
Месяц |С |СВ |В |ЮВ |Ю |ЮЗ |З |СЗ ... | |I |19 |8 |5 |9 |24 |13 |13 ... | |II |18 |9 |5 |9 |20 |11 |15 |13 |43 | |III |16 |10 |7 |9 |22 |11 ... |29 | |IV |14 |10 |6 |13 |27 |9 |12 |9 |19 | |V |12 |8 |6 |14 |32 ... |7 |17 | |VI |12 |7 |6 |15 |35 |10 |8 |7 |13 | |VII |10 |8 |6 |16 ... |7 |6 |12 | |VIII |12 |8 |6 |16 |35 |10 |7 |6 |12 | |IX |14 |7 |6 ... |8 |7 |7 |14 | |X |12 |8 |6 |19 |30 |8 |8 |7 |25 | |XI |13 |8 |6 ... |11 |10 |8 |34 | |XII |15 |7 |6 |12 |24 |14 |13 |9 |43 | ... |14 ... |14 |29 |11 |10 |8 |26 | |
1 ... 2 ... және ... ... айлық және жылдық орташа жылдамдығы
Жел жылдамдығы. Қазақстан бойынша желдің таралу жылдамдығының жалпы
аясында күші бойынша Каспий теңізінің ... ... ... ... солтүстігінен оңтүстігіне қарай жел жылдамдығының азаюының
жалпы ... оның ... ... ерекшеліктерімен бірге
маусымдық барикалық айналмалық өзгешелігіне негізделеді.
Осылай, Қазақстанның орталық аудандарында бір жылдық орташа ... (4-4,5 ... ... ауа райының циклонға қарсы түрлерінің
қайталанғыштығымен тығыз байланысты. Бұл ... жылы жыл ... ... ... ... ал бұл ... және желі аз ... қарсы ауа райында байқалады.
3 кесте
Алматы және Астана желдерінің айлық және жылдық орташа жылдамдығы
Станция |высота флюгера, м |I |II |III |IV |V |VI |VII |VIII |IX |X ... ... | | |с ... ... |с тяжелой доской | | | | | | | | | | | | | ... |10 |10 |5,2 |5,1 |5,4 |5,2 |5 |4,4 |4,1 |4 |4,1 |5,1 |5,3 ... | ... |10 |10 |1 |1,1 |1,3 |1,7 |1,8 |2 |1,9 |1,9 |1,8 |1,5 ... |1,5 | |
3 ... ... ... жел жылдамдығының тәуліктік жүрісі
4 кесте
Астана қаласының мерзім бойынша жел жылдамдығының тәуліктік жүрісі
Мезгіл,
сағ |I |II |III |IV |V |VI |VII |VIII |IX |X |XI |XII ... | |21 ... |3,8 |3,6 |3,6 |2,9 |2,9 |2,7 |3 |3,9 |4,3 |3,9 |3,6 | |0 |4,2 |4 ... |3,4 |2,7 |2,6 |2,5 |2,8 |3,9 |4,3 |3,9 |3,4 | |3 |4,2 |4 |3,6 ... |2,6 |2,5 |2,3 |2,7 |4 |4,3 |3,8 |3,4 | |6 |4,1 |4,1 |3,7 |4 |4,1 ... |3 |3,2 |4,3 |4,3 |3,9 |3,8 | |9 |4,7 |4,9 |4,6 |5 |5 |4,5 |4,4 ... |5,4 |5 |4,1 |4,7 | |12 |4,9 |5,3 |4,9 |5,2 |5,3 |4,9 |4,5 |4,4 ... |5,1 |4,4 |5 | |15 |4,5 |4,6 |4,7 |4,9 |5,2 |4,7 |4,5 |4,2 |4,3 ... |4 |4,5 | |18 |4,3 |4,3 |4 |3,5 |3,6 |3,3 |3,3 |2,8 |2,9 |3,9 |4,2 ... | |
5 кесте
Алматы қаласының мерзім бойынша жел жылдамдығының тәуліктік жүрісі
Мезгіл,
сағ |I |II |III |IV |V |VI |VII |VIII |IX |X |XI |XII ... | |21 ... |0,9 |1,3 |1,5 |1,7 |1,6 |1,6 |1,4 |1,1 |0,8 |0,7 |1,2 | |0 |0,6 ... |1,1 |1,3 |1,5 |1,5 |1,4 |1,2 |1 |0,8 |0,6 |1 | |3 |0,7 |0,6 |0,8 ... |1,4 |1,3 |1,3 |1,2 |1 |0,8 |0,7 |1 | |6 |0,6 |0,7 |0,8 |1 |1 |1 |1 ... |0,8 |0,7 |0,7 |0,8 | |9 |0,9 |1,1 |1,3 |1,5 |1,6 |1,5 |1,3 |1,3 ... |1 |0,8 |1,2 | |12 |1 |1,1 |1,3 |1,6 |1,6 |1,6 |1,6 |1,4 |1,4 |1,2 ... |1,3 | |15 |0,7 |0,8 |1,1 |1,5 |1,5 |1,5 |1,4 |1,3 |1 |0,7 |0,6 ... | |18 |0,7 |0,7 |0,9 |1,3 |1,5 |1,9 |1,8 |1,7 |1,6 |1,1 |0,8 |0,6 |1,2
| |
5 ... ... мен ... жел ... ... кесте
Астана қаласының жел жылдамдығының қайталануы
Жел жылдамдығы |I |II |III |IV |V |VI |VII |VIII |IX |X |XI |XII ... ... |16,2 |14,4 |15,5 |15,5 |14,8 |18,6 |18,5 |21,9 |21,5 |12,3 ... |16,7 | |2-3 |30,9 |30,6 |30,9 |29,9 |30,7 |34,9 |35,5 |36,3 ... |30,1 |31 |31,8 | |4-5 |22,9 |23,5 |27,2 |28,6 |26,4 |26,7 ... |26,5 |29,1 |25,4 |25,5 |26,5 | |6-7 |14,7 |16,3 |14,6 |15,5 ... |12,9 |10,1 |13,3 |16,5 |16,7 |14,9 |14,6 | |8-9 |7,8 |8,2 |7,9 ... |5,3 |3,6 |3,2 |4,6 |8,5 |9,4 |6,8 |6,6 | |10-11 |4,2 |4,3 |2,5 |2,8
|2,4 |1,6 |0,9 |0,7 |0,9 |3,2 |3,8 |2,2 |2,4 | |12-13 |1,6 |1,8 |0,8 ... |0,2 |0,1 |0,2 |0,3 |1,5 |1,4 |1,1 |0,9 | |14-15 |0,8 |0,8 |0,3 ... |0,2 |0 |0 |0,1 |0,5 |0,3 |0,4 |0,3 | |16-17 |0,6 |0 |0,2 |0,2 ... | | |0 |0,2 |0,1 |0,2 |0,1 | |18-21 |0,3 |0,1 |0,1 |0 | | | | | |0 |0
| |0,1 | |22-25 |0 | | | | | | | | | | | |0 | |
7 ... ... жел ... ... ... |I |II |III |IV |V |VI |VII |VIII |IX |X |XI |XII ... ... |86,3 |83,8 |77,3 |66,7 |61,6 |57,3 |60,5 |63,6 |70,5 |80,5 ... |73,7 | |2-3 |12,9 |15 |21,4 |30,1 |34,7 |38 |36,3 |34 |27,5 |18,3
|11,9 |10,2 |24,2 | |4-5 |0,7 |1,1 |1,2 |2,8 |3,3 |0,4 |2,9 |2,1 |1,8 ... |0,4 |1,8 | |6-7 |0,1 |0,1 |0,1 |0,4 |0,3 |0,5 |0,2 |0,2 |0,2 |0,1 ... |0,2 | |8-9 | | | |0 |0,1 |0,2 |0,1 |0 |0 | | | |0 | |10-11 | | | | ... | |0,1 | | | | |0 | |12-13 | | | | |0 | | | | | | | |0 | |
7 ... ... мен ... ... ... жел жылдамдығы (флюгер және
анеморумбометр бойынша)
8 кесте
Астана қаласының максималды жел жылдамдығы
Жел сипаттамасы |I |II |III |IV |V |VI |VII |VIII |IX |X |XI |XII ... ... |28ф |28ф |25ф |28ф |26ф |20ф |21ф |24ф |>20ф |28ф |24ф ... | ... | | |28а |32а | |30а |27а |25а | |34а |28а | |34а | ... ... ... жел ... ... |I |II |III |IV |V |VI |VII |VIII |IX |X |XI |XII ... |
|жылдамдығы |12ф |11ф |20ф |>20ф |>20ф |18ф |20ф |18ф |12ф |15ф |12ф ... | ... |14а |14а | | | |28а | | |16а | |20а |15а | | ... ... Астана және Алматы қалаларының жел ... Екі ... жел ... ... ... ... және ... айымашылығын көре аламыз. Жел бағытының қайталану және штилін,
жел ... ... ... және ... ... ... ... жел
жылдамдығының тәуліктік жүрісін салыстырдық. Осыған сәйкес ... ... ... ... Матвеев Л.Т. Курс общей метеорологии. Физика атмосферы. – Л.:
Гидрометиздат, 1984. - 751 б.
2. Утешов. Климсправочник Казахстана. 1957
3. ... ... С.С. ... және ...... ... ... Л.Т. Курс общей метеорологии. Физика атмосферы. –
Гидрометеоиздат, 1983-751 б
6. Хромов С.П. Метеорология и климатология – Л: Гидрометеоиздат,
1968.
7. Климатологическии справочник ... ... 18. ... ... и ... описание метеорологический и
постов.
8. Научно прикладной климатический справочник по климату СССР.
Выпуск 18. Книга 2-Л. Гидрометеоиздат, 1989.

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы және Астана қалаларының жел режимі18 бет
Алматы қаласының орналасуы мен климаты23 бет
Қазақстанның қалалрындағы атмосфераның ластану деңгейіне динамикалық бақылау3 бет
"Астана-финанс" акционерлiк қоғамы12 бет
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет
IP желілерде нақты уақыт режимінде ICQ хабарлар алмасу жүйесінде ақпараттық сервистерін іске асыру38 бет
Rixos Prezident Astanа қонақ үйі. Ұйымдық құрылымы22 бет
«Астана: жас қала - жастар қаласы»42 бет
«Ата-тек-Астана» шағын бизнес орталығының басқару жүйесін талдау43 бет
«Атмосфераның құқықтық режимі»16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь