Әлеуметтану ғылымының негізгі тарихи даму кезеңдері.


Әлеуметтану ХІХ ғасырдың 30-40 жылдары өз алдына дербес ғылым болып қалыптасты.Оның негізін салушы Огюст Конт (1798-1857ж.ж) болды. Оның әлеуметтану тұжырымдамасының негізінде қоғам дамуының сатыларға жіктелуі туралы идея жатыр.
Жалпы, О.Конттың тұжырымдамасы бойынша, әрбір қоғамды ақыл-сана, жалпы идея басқарады деген идеалистік ой жатыр.Сондықтан О.Конт жалпы қоғамның дамуын адамдардың интеллектуалды ақыл-ойының, санасының бір ізгілікпен дәйекті дамуының 3 кезеңі, яғни теологиялық, метафизикалық және позитивистік сатыларын тұжырымдау арқылы түсіндіреді.
Бірінші, яғни теологиялық сатыда адам қандайда бір құбылыс, процесс, зат болмасын, оларды діни тұрғыдан түсіндіруге тырысты, оларға табиғат пен өмірге байланысты жоқ ғажайып, абстрактілі ұғымдарды қолданды.
Екінші, яғни метафизикалық сатыда адам табиғаттан, өмірден тыс абстрактілі ұғымдардан бас тартты,ендігі жерде құбылыстарды, процесс, олардың мәні мен себебін философиялық абстракциялы ұғымдардың негізінде түсіндіруге тырысты.Бұл кезеңнің басты қызметі – ол қандай да бір затты, құбылысты, процесті алмайық, оларды сын тұрғысынан өткізіп қарауды қажет етеді. Сөйтіп екінші кезең адамның интелектуалды дамуының ғылыми түрін, яғни позитивизмді дайындайды.
Ал, үшінші, яғни позитивистік кезеңде адам құбылыс, процестердің, заттардың абстрактылы мәндері мен мазмұндарынан, себептерінен бас тартады.Ол тек қана құбылыстарды бақылап, олардың арсындағы тұрақты байланыс пен қатынастарды белгілеп отырады.
О.Конттың пікірінше, ғылым позитивтік сипатта болуы керек, ол үшін нақты фактілерді оқып, үйрену керек.Нақтылы фактілер – бұл әлеуметтік құбылыстар мен процестер.
Ғылымдардың дамуы, бір кезеңнен екінші кезеңге өтуі ретпен болады, бірақ, ол бір уақытта болмайды.Бұл арада басшылыққа алатын бір

Пән: Социология, Демография
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге




Әлеуметтану ХІХ ғасырдың 30-40 жылдары өз алдына дербес ғылым болып
қалыптасты.Оның негізін салушы Огюст Конт (1798-1857ж.ж) болды. Оның
әлеуметтану тұжырымдамасының негізінде қоғам дамуының сатыларға
жіктелуі туралы идея жатыр.
Жалпы, О.Конттың тұжырымдамасы бойынша, әрбір қоғамды ақыл-сана,
жалпы идея басқарады деген идеалистік ой жатыр.Сондықтан О.Конт
жалпы қоғамның дамуын адамдардың интеллектуалды ақыл-ойының, санасының
бір ізгілікпен дәйекті дамуының 3 кезеңі, яғни теологиялық,
метафизикалық және позитивистік сатыларын тұжырымдау арқылы
түсіндіреді.
Бірінші, яғни теологиялық сатыда адам қандайда бір құбылыс,
процесс, зат болмасын, оларды діни тұрғыдан түсіндіруге тырысты,
оларға табиғат пен өмірге байланысты жоқ ғажайып, абстрактілі
ұғымдарды қолданды.
Екінші, яғни метафизикалық сатыда адам табиғаттан, өмірден тыс
абстрактілі ұғымдардан бас тартты,ендігі жерде құбылыстарды, процесс,
олардың мәні мен себебін философиялық абстракциялы ұғымдардың
негізінде түсіндіруге тырысты.Бұл кезеңнің басты қызметі – ол қандай
да бір затты, құбылысты, процесті алмайық, оларды сын тұрғысынан
өткізіп қарауды қажет етеді. Сөйтіп екінші кезең адамның
интелектуалды дамуының ғылыми түрін, яғни позитивизмді дайындайды.
Ал, үшінші, яғни позитивистік кезеңде адам құбылыс, процестердің,
заттардың абстрактылы мәндері мен мазмұндарынан, себептерінен бас
тартады.Ол тек қана құбылыстарды бақылап, олардың арсындағы тұрақты
байланыс пен қатынастарды белгілеп отырады.
О.Конттың пікірінше, ғылым позитивтік сипатта болуы керек, ол
үшін нақты фактілерді оқып, үйрену керек.Нақтылы фактілер – бұл
әлеуметтік құбылыстар мен процестер.
Ғылымдардың дамуы, бір кезеңнен екінші кезеңге өтуі ретпен
болады, бірақ, ол бір уақытта болмайды.Бұл арада басшылыққа алатын
бір қағида – ғылымға қарапайымнан күрделіге, төменнен жоғарыға қарай
даму тән.Обьект қарапайым болған сайын одан алынатын позитивтік
білім жеңілірек, тезірек болды.Осыған орай позитивтік әдіс алғаш рет
математика, физика, астрономия, химия, биология ғылымдарында
қолданған.Ал, әлеуметтану жағымды,оң білімнің ең жоғары шыңы, өйткені
ол құбылыстарды, процестерді зерттегенде позитивтік әдістерге
сүйенеді.Позитивтік әдіс теориялық әлеуметтік талдауларда бақылау,
салыстыру, эксперимент, т.б. арқылы алынған эмпирикалық (яғни,
тәжірибелік) факторларға сүйенеді.
Әлеуметтанудың шығуына екінші бір үлкен себеп болған оқиға, ол
О.Конттың өзі ашқан еңбектің бөлінуі және оны кооперациялау туралы
заң болды. Бұл фактілердің адамзат қоғамының тарихында үлкен маңызы
болды, өйткені бір жағынан осылардың негізінде қоғамда әлеуметтік
және маманданған топтар пайда болды, қоғамда адамдардың әл-ауқаты,
материалдық тұрмыс жағдайы біршама жақсара бастады. Екінші жағынан,
бұл факторлар қоғамға кері әсер етті, өйткені бұлар байлықтың бір
қолға, немесе кішігірім топтардың қолына жиналуынан әкелді, сөйтіп
қанаушылыққа жол берді. Әлеуметтік сезім бір мамандықтағы адамдарды
топтастырды. Осыған орай адамдардың түрлі корпоративтік бірлестіктері,
одақтары шықты, олардың ішінде корпоративтік эгоисттік мораль пайда
болады. О.Конттың пікірінше, осы адамдардың арасындағы ынтымақтастықты,
келісімді тек әлеуметтану ғылымы реттеп отырады.
О.Конттың әлеуметтану тұжырымдамалары әлеуметтік статика және
әлеуметтік динамика деген бөлімдерден тұрады. Әлеуметтік статика
қоғамдық өмір сүру жүйенің шарты мен даму заңдылықтарын зерттейді.
Бұл салада О.Конт әлеуметтік институттардың негізгі түрлерін, яғни
отбасын, мемлекетті, дінді алып қарайды. Олардың қоғамдағы атқаратын
қызметін және адамдардың арасындағы ынтымақтастықты нығайтудағы
ролін көрсетеді. О.Конт қоғамның ілгері дамуы туралы теорияны
әлеуметтік динамикада одан әрі жетілдіреді. О.Конттың пікірінше,
қоғамның ілгері дамуы негізінде, рухани бастама адамзаттың ақыл
ойының дамуы жатыр.
О.Конт әлеуметтік құбылыстарды зерттеуде әлеуметтік фактілерді
бақылау әдісіне үлкен мән берген, өйткені бақылау ғылымға
объективтілікті береді. Ал бақылаушы өзіне тәуелсіз тұрған әлеуметтік
фактілерімен жұмыс істейді. әлеуметтік зерттеудің екінші бір
маңызды әдісі-ол эксперимент. О.Конттың пікірінше, эксперимент бұл
белгілі бір арнаулы жасанды жағдайда әлеуметтік процестердің,
құбылыстардың өзгеруін, дамуын бақылау; О.Конт бойынша, әлеуметтанудың
үшінші негізгі әдісі-салыстыру. Бұл әдіс әрбір халықтың өмірін бір-
бірімен салыстыруда қолданады.
О.Конттың ой-пікірлерін, идеясын одан әрі дамытқан ағылшын
әлеуметтанушысы Герберт Спенсер (1820-1903) болды. Оның әлеуметтану
теориясы негізгі екі мәселеден тұрады. Бұл екі ой-пікір, идея
Ч.Дарвиннің биологиялық түрлердің пайда болу теориясының негізінде
пайда болған.
1) қоғамды биологиялық организм ретінде қарау;
2) әлеуметтік эволюция идеясы.
Г.Спенсер тірі организмдердің жүйке жүйесін мемлекеттік басқару
мекемелерінің қызметімен теңестіреді. Ол қоғам мен организм арасында
кейбір ерекшеліктер туралы ой-пікір қозғады. Мысалы, қоғамдағы адам
қоғамнан біршама тәуелсіз тұрады, ал организмнің бөліктері мен
элементтері оның тұтастығын құрайды, оған тәуелді. Қоғамда,
керісінше, тұтастық өзінің бөліктерінің , игілігі үшін өмір сүреді.
Г.Спенсердің бұл ойлары қоғамды бір жүйе деп қарауға мүмкіндік
беретіндей жол ашты. Г.Спенсердің қоғамды организммен теңестіруі
қоғамды іштей үш жүйелес салаға бөлуге әкелді. Олар: 1) Қолдаушы, 2)
материалдық игілікті өндіру көзіне (экономикаға), 3) қоғамның жеке
бөліктерінің арасындағы байланыс, қатынастарды анықтау, қоғамдағы
еңбектің бөлінуін реттеп тұрушы және жеке бөліктердің тұтасқа
бағынуын реттеу болды.
Г.Спенсер қоғамның әлеуметтік құрылымын талдай келе, әлеуметтік
институттардың алты тұрпатын атап көрсеткен. Оларға туыстық білім,
саяси, шіркеу, кәсіби және өндірістік тұрпаттар жатады. Өзінің
еңбектерінде (Социология как предмет изучения. СПБ, 1986; Основные
начала , СПБ, 1897; Основание социологий, СПБ1906 г.) әлеуметтік
институттардың эволюциясын зерттеген.
Спенсердің әлеуметтік көзқарасы. Ол өзінің әлеуметтік
көзқарастарын Бастаудың негіздері , Биология негіздері,
Психологиялық негіздері , Әлеуметтану негіздері деген еңбектерінде
баяндады. Спенсердің әлеуметтануының аса құнды жағы Әмбебап эволюция
заңы деп аталды. Бұл заң бойынша Спенсер қоғамның нақты
әлеуметтік жағдайын жан-жақты білу қажет екендігін атап көрсетті.
Еркін және ішкі себептердің пайда болуы әлеуметтік эволюциялық
жетістігінне жетуінің бірден-бір шартты мелекетік қызметіне қатаң
шек қою болып табылады деп көрсетті. Мемлекеттің негізгі міндеті
деп қоғамда құқықтың жүзеге асырылуы және еркіндік тиімділігі
заңының сақталуын қамтамасыз ету. Ал Спенсердің қоғамды организм
ретінде түсінуі әлеуметтік дамуда туындаған. Спенсер қоғамдық өмірде
мемлекеттің ойын шектеуді тіптен кедейлерге көмек немесе балаларға
тәрбие беру туралы қамқорлығынанда бас тартуды ұсынды. Спенсердің
пікірінше кез-келген қоғам дамуы органдардың үш жүйесінің негізінде
баталып жүреді деді.
1)жүйе : сүйемелдеуші жүйе (материалдық жағынан қамтамасыз ету).
2)жүйе: бөлуші жүйе-еңбек бөлінісінің негізінде қалыптасқан
әлеметтік органнан, әртүрлі бөлімдерінің байланысын қамтамасыз етеді.
3)жүйе : реттеуші жүйе-бұл қоғамның құрамды бөлімдерін біртұтас
орталыққа бағындырып мемлекет тарапынан оның дамуын реттеп отырады.
Спенсер қоғам ерекше бөлімдерден, яғни органдардан тұрады
дейді. Бұл бөлімдер немесе мекмелер болып табылады. Мекемелердің
алты түрі бар: салт-дәсүр, саясат, мешіт, кәсіби-мамандық, өнеркәсіп
және үй іші жабдықтары.
Әлеуметтаудың классикалық негізін салушылардың ірі өкілінің бірі,
әрі өте беделдісі – Эмиль Дюркгейм (1858-1917ж. ж.). Өзінің
әлеуметтануында ол әлеуметтік таным процесінің әдістемесіне көп
көңіл аударды. Ал бұл методология Социологизм деп аталады.
Социологизмнің мәні мен мазмұны әлеуметтілікте. Э.Дюркгеймнің
пікірінше, әлеуметтану әлеуметтік нақты мәні бар, оған ғана тиісті
қатынастарды, олардың сапаларын терең зерттеуі керек.
Әлеуметтік нақтылықтың негізгі элементі-әлеуметтік фактілер,
осылардың жиынтығынан қоғам құралады. Осы фактілер әлеуметтанудың
пәнін құрайды. Оның басты мақсаты қоғамдағы құбылыстарға түрткі
болатын заңдылықтарды ашып, тұжырымдау. Э.Дюркгейм қоғамды ерекше
субстанция ретінде қарастырады, оны топтық сана мен топтық мінез-
құлық ерекшеліктерімен салыстыра отырып түсіндірген.
... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Әлеуметтану ғылымының даму кезеңдері
Әлеуметтану ғылымның негізгі тарихи даму кезеңдері
Әлеуметтану ғылымының қалыптасу және даму кезеңдері
Әлеуметтану ғылымының даму тарихы
Экологиян ғылымының даму кезеңдері
Экология ғылымының даму кезеңдері
Тарихи әлеуметтану
Әлеуметтану ғылымының тарихы
Әлеуметтану ғылымының негізгі категориялары мен ұғымдары
Әлеуметтану ғылымының дамуы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь