Азаматтық іс жүргізу құқығы туралы

Кіріспе 3

І. Азаматтық іс жүргізу құқығы, пәні және әдістері

1.1. Азаматтық іс жүргізу құқығының түсінігі,
реттеу пәні мен әдістері 5
1.2. Азаматтық іс жүргізудің жүйесі мен қайнар көздері 9

ІІ. Азаматтық іс жүргізу формалары

2.1. Азаматтық іс жүргізу формаларының түсінігі,
мәні ,негізгі белгілері 14
2.2. Азаматтық іс жүргізу формасының азаматтық істерді қарап
шешудегі маңызы 16
2.3. Азаматтық іс жүргізу қағидаларын қолдану мәселесі 21

ІІІ. Азаматтар мен ұйымдардың құқықтары мен
мүдделерін қорғау формалары

3.1. Азаматтар мен ұйымдардың құқығын қорғауда
азаматтық іс жүргізу қатынастарының ерекшеліктері 33
3.2.Азаматтық сот ісін жүргізу формаларының азаматтық
құқықтан ерекшелігі мен ұқсастықтары 40


Қорытынды 53

Қолданылған әдебиеттер 53
Дүние жүзілік қауымдастықта лайықты орын алуды мұрат ете отырып Қазақстан Республикасы өзінің ең қымбат қазынасы ретінде адамды, оның өмірін, құқығымен бостандықтарын атайды. Ол өз азаматын туа біткен ажырамас құқығы мен бостандығын танып, белгілі бір кепілдіктер береді. Адамды оның игіліктермен заңды мүделерін қорғау азаматтық-құқықтық міндеті деп танылған. Бұл міндетті жүзеге асыру жолында азаматтық заң адамның маңызды деген игіліктеріне нұқсан келтіретін іс - әрекеттерді сотта азаматтық іс жүргізу арқылы қарап, талдап, шешіп және қорғау мүмкіндігін көздейді.
Мұндай құқықбұзушылық сол, ол адамның ең қымбат қазынасы оның құқықтары мен мүдделеріне қол сұғады. Адам және ар-ожданы, құқықтары мен бостандығы басқа қоғамдағы игіліктерге қарағанда дәрежесі өте жоғары, оны басқа игіліктермен салыстыруға болмайды деуге болады. 1995 жылы 30 тамызда Республикалық референдумда қабылданған Қазақстан Республикасының конституциясында белгіленген, әрбір азамат өзінің құқықтары мен бостандығын қорғауға құқылы
Азаматтық іс жүргізу құқық теориясындағы әлі күнге дейінгі даулы мәселелердің бірі азаматтар мен ұйымдардың бұзылған құқықтары мен заңды мүдделерін қалпына келтіруді сот арқылы анықтау болып табылады.
Мұндай кемшіліктер сот тәжірбие ісі кезінде көптеп қателіктер жіберіледі. Біздің мемлекетімізде адам құқығын қорғауға барынша мән беріледі.
Ел басы Н.Ә.Назарбаевтың жыл сайынғы Қазақстан халқына арнаған жолдауында қоғамдағы ең басты игілік – адам оның өмірі, денсаулығы, бостандығы екендігін ескере келіп мұндай асыл қазынаға құқыққа қайшы әрекет етушілерге заңды жауапкершілік қолдануы қажеттігін бірнеше рет айтқан еді. Қоғамдық қатнастарды реттеуші құралдардың бірі – заң салалары болып табылады.
Антик ойшыл Протогор “ Адам – барлық заттың өлшемі” деп айтып кеткен еді. Қоғамның ең басты құндылығы және байлығы – адам және оның өмірі саналады. Адам өміріне қолсұғушылықты азаматтық заң ең ауыр қылмыстарға жатқызады, және ол үшін аса қатал жауапкершілікті тағайындап отырады.
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы /1995 жылғы 30 тамызда республикалық референдумда қабылданған // ҚР Парламентінің жаршысы 2007 ж. N4. 217 б. 21 мамыр 2007 жылғы өзгерістер мен толықтырулар енгізілген
2. Қазақстан Республикасының 2000 ж. 25 желтоқсандағы ’’Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі мен судьялардың мәртебесі туралы’’ Конституциялық Заңы // Егемен Қазақстан. 30 желтоқсан 2000 ж.
3. Қазақстан Республикасының 1999 ж. 13 шілдедегі Азаматтық іс жүргізу кодексі // ҚР Парламентінің жаршысы. 1999. N 18. 644-қ.
4. Қазақстан Республикасының 2001 ж. 12 маусымдағы Салық және бюджетке төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы кодексі (Салық Кодексі) // Егемен Қазақстан газеті. 2001. 20 маусым.
5. Қазақстан Республикасының 1999 ж. 13 шілдедегі ’’Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу кодексін күшіне енгізу туралы’’ Заңы // ҚР Парламентінің жаршысы. 1999. N 18. 645-қ.
6. Қазақстан Республикасының 1998 ж. 24 наурыздағы ’’Нормативтік құқықтық актілер туралы’’ Заңы //Егемен Қазақстан. 28 наурыз 1998 ж.
7. Қазақстан Республикасының 1995 ж. 21 желтоқсандағы ’’Қазақстан Республикасының Прокуратурасы туралы’’ Заңы // ҚР Жоғарғы Кеңесінің жаршысы. 1995 ж. N 24. 156-қ.
8. Қазақстан Республикасының 1997 ж. 5 желтоқсандағы ’’Адвокаттық қызмет туралы’’ Заңы // Егемен Қазақстан. 11 желтоқсан 1997 ж.
9. Қазақстан Республикасының 1998 ж. 30 маусымдағы ’’Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы’’ Заңы // ҚР Парламентінің жаршысы. 1998. N13. 195-қ.
10. Қазақстан Республикасының 1997 ж. 7 шілдедегі ’’Сот приставтары туралы’’ Заңы // Егемен Қазақстан. 10 шілде 1997 ж.
11. ҚР Жоғарғы сотының 2001 ж. 13 желтоқсандағы N21 ’’Азаматтық істерді сотта қарауға дайындау туралы’’ қаулысы.



Негізгі әдебиеттер:
1. Баймолдина З.Х. Гражданское процессуальное право Республики Казахстан:В двух томах. Т. 1 Общая часть (Темы 1-15). Учебник. – Алматы: КазГЮА, 2001.
2. Баймолдина З.Х. Гражданское процессуальное право Республики Казахстан:В двух томах. Т. 2 Особенная часть (Темы 16-30). Учебник. – Алматы: КазГЮА, 2001.
3. Учебник гражданского процесса / Под ред. М.К. Треушникова. М.: Спарк, 1996.
4. Баймолдина З.Х. Исковой порядок защиты прав в суде: Научно-практическое пособие. Алматы: Жеті жарғы, 2001.
5. Баймолдина З.Х. Разбирательство гражданских дел в суде первой инстанции: Научно-практическое пособие. Алматы: Жеті жарғы, 2001.
6. Викут М.А., Зайцев И.М. Гражданский процесс России: Учебник. М.: Юристъ, 1999.
7. Гражданский процесс: Учебник / Под ред. В.А. Мусина, Н.А. Чечиной, Д.М. Чечота. М.: ТОО “Фирма ГАРДАРИКА”, 1996.
8. Гражданское процессуальное законодательство: Комментарий / Под ред. М.К. Юкова. - М.: Юрид. лит., 1991.
9. 7.Гражданское процессуальное право России: Учебник / Под ред. М.С. Шакарян. М.: Былина, 1999.
10. Касенова А.Ж. Талап қою құқығын іске асырудың шарттары (өзекті мәселелері): З.ғ.к. ... диссертациясы. – Алматы, 2006.
11. Курс советского гражданского процессуального права: Т. 1. Теоретические основы правосудия по гражданским делам / Отв. ред. А.А. Мельников. М.: Наука, 1981.
12. Курс советского гражданского процессуального права: Т. 2. Судопроизводство по гражданским делам / Отв. ред. А.А. Мельников. М.: Наука, 1981.
13. Научно-практический комментарий к ГПК Казахской ССР / Под ред. З.К. Абдулиной, В.А. Зинченко, Р.С. Тазутдинова. Алма-Ата: Казахстан, 1976.
14. Научно-практический комментарий к Гражданскому процессуальному кодексу РСФСР / Под ред. М.К. Треушникова. М.: Городец, 2000.
15. Постатейный комментарий к Гражданскому процессуальному кодексу РСФСР / А.П. Рыжаков, Д.А. Сергеев. - М.: Статут, 1999.
16. Хрестоматия по гражданскому процессу: Учебное пособие / Под общей ред. М.К. Треушникова. М.: Городец, 1996.
        
        Мазмұны
Кіріспе
3
І. Азаматтық іс жүргізу құқығы, пәні және әдістері
1. Азаматтық іс жүргізу құқығының түсінігі,
реттеу пәні мен ... ... іс ... ... мен ... ... ... іс жүргізу формалары
2.1. Азаматтық іс жүргізу формаларының түсінігі,
мәні ... ... ... іс ... ... ... істерді қарап
шешудегі ... ... іс ... ... ... ... ... мен ұйымдардың құқықтары мен
мүдделерін қорғау формалары
3.1. Азаматтар мен ұйымдардың құқығын қорғауда
азаматтық іс ... ... ... сот ісін ... ... ... ... мен ... ... ... ... ... орын ... ... ете отырып
Қазақстан Республикасы өзінің ең ... ... ... ... ... құқығымен бостандықтарын атайды. Ол өз ... туа ... ... мен ... танып, белгілі бір кепілдіктер береді.
Адамды оның игіліктермен заңды мүделерін қорғау ... ... ... Бұл ... ... асыру жолында азаматтық заң адамның
маңызды деген ... ... ... іс - әрекеттерді сотта
азаматтық іс жүргізу арқылы қарап, талдап, шешіп және ... ... ... сол, ол ... ең қымбат қазынасы оның
құқықтары мен мүдделеріне қол сұғады. Адам және ар-ожданы, ... ... ... ... ... ... дәрежесі өте жоғары, оны
басқа игіліктермен салыстыруға болмайды ... ... 1995 жылы 30 ... ... ... ... ... белгіленген, әрбір азамат өзінің құқықтары мен бостандығын
қорғауға құқылы[1]
Азаматтық іс жүргізу құқық теориясындағы әлі күнге ... ... бірі ... мен ұйымдардың бұзылған құқықтары мен ... ... ... сот ... ... болып табылады.
Мұндай кемшіліктер сот тәжірбие ісі ... ... ... ... ... адам құқығын қорғауға барынша мән
беріледі.
Ел басы Н.Ә.Назарбаевтың жыл ... ... ... арнаған
жолдауында қоғамдағы ең басты игілік – адам оның ... ... ... ... ... мұндай асыл қазынаға құқыққа қайшы әрекет
етушілерге заңды жауапкершілік қолдануы қажеттігін бірнеше рет айтқан еді.
Қоғамдық ... ... ... бірі – заң салалары болып
табылады.
Антик ойшыл Протогор “ Адам – ... ... ... деп ... ... Қоғамның ең басты құндылығы және ... – адам және оның ... Адам ... ... азаматтық заң ең ауыр қылмыстарға
жатқызады, және ол үшін аса қатал жауапкершілікті тағайындап ... ... іс ... ... ... ... мен ... бостандығы мен
заңды мүддесін қорғау бірінші орында және ол азаматтық іс жүргізу құқығымен
және азаматтық іс ... ... ... ... жұмысы азаматтық іс жүргізу құқығының түсінігі мен
пәні және әдістерін қарастырады. Сондай-ақ азаматтық іс ... ... ... ... азаматтық іс жүргізу заңдарымен қатар процессуалист
ғалымдардың еңбектерін де ... іс ... ... түсінігі, мәні ,негізгі белгілері
және Азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... ... екінші тараудың тақырыптары болып табылады. Соңғы ... ... ... ... мен мүдделерін қорғау формаларын қарастырады.
І. Азаматтық іс жүргізу құқығы, пәні және әдістері
1. Азаматтық іс ... ... ... реттеу пәні мен әдістері
Азаматтық іс жүргізу құқығы сотпен азаматтық істерді ... ... ... ... ... табылады, яғни азаматтық іс бойынша ... ... ... ... қатар сот қаулыларын күштеп орындату
тәртібін ... іс ... ... пәні ... ... ... ... сот өндірісінің, яғни соттың және ... да ... ... ... ... іс жүргізу құқығының әдісі: императивті, диспозитивті әдіс.
Бұл жерде басқарушылық қатынас мүдделі тұлғаның ... және ... ... ... ... әдісі 2 түрлі жағдаймен байланысты:
1) Азаматтық іс жүргізуді реттеу бойынша
2) Міндетті және шешуші субъектілері ретінде соттың ... ... ... ... ... ... жағдайларда күштеп орындауға жатады. Азаматтық іс
жүргізу құқығы басқа құқық ... ... ... болады. Ең
алдымен ол материалдық құқықпен байланысты, яғни ... ... ... ... ... ... ... арқылы орындау формасы болып
табылады. Еңбек міндеттерді орындату егер де аталған құқықтық ... ... ... ... және олар ... ... орындалмаса.
Азаматтық процессуалдық құқықтың реттеу пәні ретінде соттың және іске
қатысушылардың қызметін атасақ, азаматтық құқығы субъектілердің жағдайына
басқарушылық және ... ... ... ... Құқық
қорғау органдары пәнімен азаматтық іс ... ... ... ... қорғау органының жүйесі және осы органның сот әділдігін
жүзеге асыру саласындағы құзыретін оқытады, ал 2-де осы ... ... ... ... және ... ... ... іс жүргізу құқығымен
көптеген қағидатің ... ... ... ... ... бірдейлігімен ара-қатынастарын көреміз, сонымен қатар азаматтық
және азаматтық процесстер істің жылжып дамуына байланысты бірдей сатылардан
өтеді, яғни ... 1-ші ... іс ... ... азаматтық іс
бойынша шешім шыққанға дейін.[2]
Апелляциялық, қадағалау ... және тағы ... ... сатылардан да
өтуінен көреміз.
Азаматтық істер бойынша сот төрелігін іске асыру барысында сот пен ... ... ... қоғамдық қатынастарды реттейтін құқық
нормаларының маңызын, құқықты ... ... ... ... ... ... практикада қолданумен тығыз байланыстылығын
түсінуі, құқықтық көзқарастарды, барлық негізгі іс жүргізушілік ... іс ... ... саласының мәні, процестің соттың ... ... іс ... ... ... іске қатысушы
тұлғалар мен соттың құқықтары мен міндеттері, процесс сатылары туралы, яғни
азаматтық іс ... ... ... ... ... ... ... табылады.
«Қазақстан Республикасының азаматтық іс жүргізу құқығы» пәнінің негізгі
міндеттері: құқықтың қажетті қайнар көздерімен, бұл ... ... ... ... ... заң ... мен Қазақстан
қатысатын азаматтық сот ісін жүргізуді ... ... іс ... бар ... ... ... ... іс жүргізу нормасының
мағынасын, оның нақты мазмұнын анық түсіндіру, сот қызметінің қағидатерін
білу, ... ... ... ... мен міндеттері туралы,
оларға қойылатын құқықтық және адамгершілік талаптар туралы нақты ... іс ... ... теориясы мен тәжірибеде қолданылуы
азаматтардың ар-намысы мен қадір-қасиетін ... ... ... ... дауларды шешудің, моральдық және материалдық зиянды өндірудің,
азаматтық-құқықтық қатынастардың барлық субъектілерінің құқықтары мен ... ... ... тиімді құралы болуға бағытталған. Сот
актілерінің орындалуы үшін тиімді әрекет етуші жүйе құрылуы ... ... іске ... ... ... ... заңгерлердің жұмысында біліктілікті талап етеді. Құқықтың
нарықтық және ... ... ... ... қоғам мен
мемлекеттің қазіргі ... ... ... білікті корпусын
қалыптастыруға студенттердің Қазақстан ... ... іс ... ... ... ... алуы ... етеді.
Азаматтық іс жүргізу құқығының пәні болып:
- азаматтық іс жүргізу заңнамасы дамуының негізгі кезеңдерін,
азаматтық іс ... ... ... құқықтық
жүйесінің дамуы тарихын және ... ... ... іс ... ... ... мен тәжірибесінің
өзекті және басым мәселелерін;
- азаматтық іс ... ... ... дәлелдемелердің
түсінігі, дәлелдеу процесі, істердің бірінші, апелляциялық
сатыдағы ... ... ... ... қайта қаралу
және шешімдердің орындалу тәртібін қарастыру.
- процессуалдық ... мен ... ... ... іс жүргізу
құқығының жекелеген мәселелері бойынша ғылыми және өзіндік ... ... іс ... ... ... және тәжірибелік
мәселелеріне өз бетінше ... ... ... іс ... заңдарының нормаларына талдау жүргізу;
- азаматтық іс жүргізу заңнамасын тәжірибеде өз бетінше ... іс ...... іс жүргізу нормаларымен тәртіптелген
азаматтық істердің бір сатыдан басқа біреуіне өте отырып, соңғы ...... ... ... мен ... ... ... болып
табылады.Мүдделі тұлға арызбен сотқа жүгіне отырып, өзінің талабын көрсетіп
негіздейді, ол ... ... ... ... ... ... арыз болуы
мүмкін. Сот оларды тексере отырып, оның қарауына жататынын, ... сот бұл ... ... ... ... ... ... тапса, бұл істі өз
өндірісіне қабылдап, осы сәттен азаматтық іс қозғайды.Сот, мүдделі адамдар,
басқа қатысушы тұлғалар (куә, ... ... ... іс жүргізуде
қарауда бірқатар әрекеттер жасайды. (сот ... ... ... ... ... ... ... іс жүргізу құқығы – құқықтың бір ... ... ... ... ... құрамына іс жүргізу нормаларының жүйесінен
тұратын сот пен іске ... ... ... істі сот әділдігімен
шешуді айтамыз.
Азаматтық іске ... ... іс ... ... азаматтық іс жүргізу құқығы мен міндеттері бар. Мысалы, сот істі
қарау және шешу құқығына ие, ол басқа ... ... ... ие, ... қатар ол іске қатысушы тараптар мен ... іс ... ... ... ... ... мен ... ұйымдар іс жүргізуге қатысуға, өтінімдер ... ... ... ... дәлелдеуге сот шешіміне шағым
келтіруге, шешімнің орындалуына қатысуға құқылы. Олар іс ... ... іс ... ... ... Іс ... ... адал
пайдалануға, сот шығындарын төлеуге, сот шақыртуына ... ... ... ... іс жүргізу пәні сот әділеттігін нақты азаматтық істерден
тұратын арнайы іс ... ... ... ал азаматтық іс жүргізудің
құқығының пәні – құқықтық сала ретінде азаматтық іс ... яғни ... ... іске қатысушылардың әрекеттері мен сот ... ... ... ... табылады.
в) Азаматтық іс жүргізу құқығы қоғамдық қатынастарды диспозитивті рұқсат
етілген әдіспен реттейді.
Бұл дегеніміз азаматтық істің пайда болуы сотқа ... ... ... ... Сот ... ... ... іс қозғамайды. Сот
құжаттарына шағым келтіруде іс жүргізудегі мүдделі тұлғалардың еркі болады.
Азаматтық іс ... ... ... ... ... ... ... нормалардан тұрады. Іске қатысушылар тек өздеріне берілген іс
жүргізу құқығына ие болады да тек ... ... ... ... ... ... Азаматтық іс жүргізудің жүйесі мен қайнар көздері
Азаматтық іс жүргізу құқығы барлық құқық салалары тәрізді үлкен екі
жүйеге бөлінеді. Олар ... ... ... және ... ... деп ... ... тарауларға бөлінеді.
Азаматтық іс жүргізу құқығының жалпы бөлімі қарастырады:
1-тарау. Қазақстан Республикасының Азаматтық іс жүргізу заңдары
2-тарау. Азаматтық сот ісін ... ... мен ... ... бағыныстылық және соттылық
4-тарау. Соттың құрамы, қарсылық білдіру
5-тарау. Іске қатысушы тұлғалар
6-тарау. Сотта өкілдік ету
7-тарау. Дәлелдемелер және ... Сот ... ... ... Іс ... ... Сот ... мен шақырулары
13-тарау. Бұйрық арқылы іс жүргізу
14-тарау. Талап қою
15-тарау. Талап қоюды қамтамасыз ету
16-тарау. Істі ... ... ... ... іс қарау
18-тарау. Сот шешімі және оны атқару тәртібі
18-1-тарау. Аралық сот шешімін орындау
19-тарау. Іс бойынша іс жүргізуді тоқтата тұру
20-тарау. Іс бойынша іс ... ... ... қараусых қалдыру
22-тарау. Сот ұйғарымы
23-тарау. Хаттамалар
24-тарау. Сырттай іс жүргізу және сырттай шешім шығару
Ал Ерекше бөлімде мына мәселелер қарастырылады.
25-тарау. ... ... ... азаматтар мен қоғамдық
бірлестіктердің сайлау құқықтарын қорғау туралы арыздар бойынша іс ... ... ... ... ... ... қарауға уәкілетті
органдардың (лауазымды адамдардың) қаулыларына дау айту туралы істер
бойынша іс жүргізу
27-тарау. Мемлекеттік өкімет, жергілікті өзін-өзі басқару органдарының
қоғамдық бірлестіктердің, ұйымдардың, лауазымды ... мен ... ... мен ... ... ... дау
айтуы туралы іс бойынша іс жүргізу
28-тарау. Нормативтік ... ... ... орай ... ... ... іс ... Прокурордың органдар мен лауазымды адамдардың актілері мен іс-
әрекеттерін заңсыз деп тану туралы жүгінуі
30-тарау. Жалпы ережелер
31-тарау. Заңдық маңызы бар ... ... ... ... ... деп тану немесе азаматты қайтыс
болды деп жариялау
33-тарау. Азаматты әрекет ... ... ... ... қабілетсіз
деп тану
34-тарау. Азаматты психиатриялық стационарға мәжбүрлеп жатқызу туралы істер
бойынша іс жүргізу
35-тарау. Заңды тұлғалардың және жеке кәсіпкерлердің банкроттығы туралы
істерді қарау
36-тарау. Жылжымалы ... ... деп тану және ... мүлікке
коммуналдық меншік құқығын тану
36-1-тарау. Ұл (қыз) асырап алу туралы өтініштер бойынша іс жүргізу
36-2-тарау. Қазақстан Республикасының және (немесе) ... ... ... ... ... ... жүзеге асыратын шетелдік
немесе халықаралық ұйымды экстремистік немесе террористік ұйым деп тану
туралы өтініш бойынша іс жүргізу
37-тарау. Азаматтық хал актілері ... ... ... Нотариаттық іс-әрекеттерге немесе оларды жасаудан бас тартуға
жасалатын шағымдар
39-тарау. Көрсетушіге берілетін жоғалған бағалы қағаздар және ордерлік
бағалы қағаздар бойынша құқықтарды қалпына келтіру ... іс ... ... соттардың шешімдеріне шағым жасау туралы істер бойынша
іс жүргізу
40-тарау. Сот актілеріне апелляциялық шағымдану, наразылық келтіру
41-тарау. Апелляциялық шағымдар, наразылықтар бойынша ... ... ... ... іс жүргізу
44-тарау. Заңды күшіне енген шешімдерді, ұйғарымдар мен қаулыларды жаңадан
анықталған мән-жайлар бойынша қайта қарау жөнінде іс ... ... ... ... ... іс ... жалпы
бөлімі азаматтық іс жүргізу құқығының түсінігі,міндеттері және қағидалары
тәрізді басқа да жалпы сұрақтарға жауап берсе, ерекше бөлімінде әкімшілік-
құқықтық қатынастардан туындайтын істерді және ... іс ... ... ... ... іс жүргізуді қарастыратынын көріп отырмыз. Енді
Азаматтық іс жүргізудің қайнар көздеріне тоқталсақ.
Қазақстан Республикасының азаматтық іс ... ... ... іс ... ... ... және басқа заңдармен өз құзыретіне
жатқызылған талап қою және өзге ... ... мен шешу ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастарды реттейді.
Қазақстан Республикасының аумағында азаматтық істер бойынша сот ісін
жүргізу ... ... ... ... ... және ... ... жалпы жұрт таныған қағидатері мен
нормаларына негізделген Қазақстан Республикасының ... іс ... ... ... сот ісін ... ... реттейтін өзге
заңдардың ережелері заңға енгізілуге тиіс.
Қазақстан Республикасының халықаралық шарттық және өзге ... ... ... ... ... ... ... Сотының нормативтік қаулылары азаматтық іс ... ... ... ... ... сот ісін жүргізу туралы заңдар азаматтық, отбасылық, еңбек,
тұрғын үй, ... ... ... жер ... ... ресурстарды пайдалану мен қоршаған ... ... ... және басқа да құқықтық қатынастардан туындайтын даулар
бойынша істерді, сондай-ақ ... ... ... ... тәртібін
белгілейді.
Егер азаматтық істер бойынша іс жүргізу ... ... ... ... тиіс мәселені қарау қажет болса, ол заң ережелеріне ... сот ісін ... ... ... сот ісін ... ... күші бар құқықтық нормаларды
қолдану сотта іс қараған кезде ... ... ... ... заң күші бар және ол
Республиканың бүкіл аумағында тікелей ... ... іс ... мен ... ... ... ... арасында
қайшылық болған жағдайда Конституцияның ережелері қолданылады.
Азаматтық іс жүргізу нормалары мен ... ... ... ... ... ... ... конституциялық
заңның ережелері қолданылады. Іс жүргізу нормалары мен өзге ... ... ... ... ... іс ... ... Кодекстің
ережелері қолданылады.
Қазақстан Республикасы бекіткен халықаралық шарттар осы ... ... және ... ... оның қолданылуы үшін заң ... ... деп ... жағдайларды қоспағанда, олар тікелей
қолданылады.
Азаматтық іс жүргізу заңының уакыт ... ... ... ... ... ... ... реттелген.
Азаматтық сот ісін жүргізу іс жүргізу әрекетін ... іс ... ... ... қарай күшіне енген азаматтық іс жүргізу заңдарына
сәйкес жүзеге асырылады.
Жаңа міндеттер жүктейтін, ... ... бар ... ... ... оларды кемітетін, олардың пайдаланылуын қосымша
шарттармен шектейтін азаматтық іс жүргізу заңының кері күші ... ... ... ... ... ... ... сәйкес белгіленеді.
Сонымен, Азаматтық процессуалдық құқықтың қайнар көздері:
1) ҚР Конституция 30.08.95ж.
2) ҚР Сот жүйесі және судьяның мәртебесі туралы заң. 25.12.00ж.
3) ҚР ... іс ... ... ... және ... мен ... №238-ІІ.
4) ҚР Прокуратура туралы президенттің заң күші бар ... ... ҚР Неке және ... ... ... ҚР ... ... заң 14.07.97ж.
7) ҚР Адвокаттық қызмет туралы заң 05.12.97ж.
8) ҚР Мемлекеттік баж туралы заң 31.03.96ж.
9) ҚР Атқарушылық қызмет және сот ... ... ... заң
1998ж.
10) ҚР Азаматтық кодекс Жалпы және Ерекше бөлімдері
11) Халықаралық шарттар.
Сондай-ақ, Жоғарғы сот пленарлық мәжілісінің қаулылары.
ІІ. ... іс ... ... Азаматтық іс жүргізу формаларының түсінігі, мәні ,негізгі белгілері
Соттың және ... ... ... қатысушылардың іс қараумен байланысты,
яғни шешім шығару, оған шағым келтіру, орындау ... іс ... ... ... ... ... ... іс жүргізу
негіздегендіктен, азаматтық сот өндірісі, сондай-ақ азаматтық іс жүргізу
өндірісі деп аталады.[4]
Сондықтан, соттың ... ... ... іске ... ... ... яғни ... іс жүргізу формасында болады.
Оның ерекшеліктері мынада:
а) алдын ала анықталған іс жүргізу құқық нормаларымен сот ісін қарау шешу
тәртібі;
б) іске мүдделі ... сот ... ... ... және онда ... мен ... қалпына келтіруді талап ету құқығы;
в) сот шешімі міндетті ... сот ... ... ... және ... ... болу керек.
Азаматтық іс жүргізу формасын қорғау құқығының ... ... ... ... ... шешу үшін ... кепілдік яғни
тараптардың іс жүргізу құқығы мен міндеттері тең екендігі.
2. Сотқа құқық туралы дауды қарағанда материалдық және іс ... ... ... ... және сот ... заңдар және басқа
нормативтік актілер ... іс ... ... ... ... шығаруды міндеттейді.
Азаматтар мен заңды тұлғалар өздерiне берiлген құқықтарды жүзеге
асырған кезде ... ... және әдiл ... ... заңдардағы талаптарды,
қоғамның адамгершiлiк қағидаттарын сақтауға тиiс.
Әрбір адам бұзылған ... ... ... құқықтарын,
бостандықтарын немесе заңмен қорғалатын мүдделерін ... үшін ... ... ... ... құқылы. Мемлекеттік органдар, заңды
тұлғалар ... ... ... көзделген жағдайларда өзге ... ... ... бір ... ... және ... қорғалатын
мүдделерін қорғау туралы сотқа арыз беріп жүгінуге құқылы.
Прокурор өзіне ... ... ... асыру мақсатында және
азаматтардың, заңды тұлғалардың құқықтарын, қоғамдық және ... ... үшін ... қойып (арыз беріп) сотқа жүгінуге құқылы.
Ешкімге өзінің келісімінсіз ол үшін заңда ... ... ... ... тұрған соттың өзінен төменгі соттың жүргізетін
ісін тараптардың келісімінсіз алып қоюға және оны ... іс ... ... ... ... ... келсе немесе әлдекімнің құқығын және заңмен
қорғалатын мүдделерін ... ... ... ... бас ... ... іс ... іс жүргізу кезінде азаматтық процеске қатысушы
адамның ар-ожданын қорлайтын немесе қадір-қасиетін кемсітетін шешімдер мен
іс-әрекеттерге тыйым салынады.
Азаматтық сот ісін ... ... ... ... ... ... заңсыз әрекеттерінен адамға келтірілген моральдық зиян
заңда белгіленген тәртіппен өтелуге тиіс.
Тараптар азаматтық сот ісін жүргізу барысында өз ... ... оны ... ... мен ... ... және соттан, басқа органдар
мен ... ... ... ... алады. Сот істің нақты мән-жайын
анықтау ... өз ... ... ... ... ... дәлелді өтініші бойынша оған осы Кодексте көзделген тәртіппен
қажетті материалдарды алуға жәрдемдеседі.
Істі қараушы сот ... және ... ... ... ... ... ... және объективті зерттеуге тараптардың құқықтарын іске асыруы
үшін қажетті жағдайлар жасайды, іске қатысушы адамдарға ... ... ... ... іс ... әрекеттерін жасаудың немесе
жасамаудың салдары туралы ескертеді және осы Кодексте көзделген ... өз ... ... ... ... Сот іс ... шешімін
зерттеуге қатысу тараптардың әрқайсысына бірдей негізде қамтамасыз етілген
дәлелдемелерге ғана негіздейді.
2.2. Азаматтық іс жүргізу формасының азаматтық ... ... ... сот ісін ... ... азаматтардың, мемлекеттің
және ұйымдардың бұзылған немесе даулы ... ... ... ... мүдделерін қорғау, заңдылық пен құқық тәртібін нығайту,
құқық бұзушылықтың алдын алу болып табылады.
Сот істерді ... сот ісін ... ... шешу ... ... ... ... , басқа да нормативтік
құқықтық актілердің талаптарын дәлме-дәл сақтауға міндетті.
Соттардың адам мен ... ... ... ... ... ... ... жасайтын заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық
актілерді қолдануға құқығы жоқ. Егер сот қолданылуға тиісті заң ... ... ... ... акт адам мен ... ... ... етілген
құқықтары мен бостандықтарына қысым жасайды деп тапса, ол іс ... ... ... ... және ... ... осы актіні
конституциялық емес деп тану жөнінде ұсыныс ... ... ... ... ... ... соң іс ... іс жүргізу қайта
басталады.[5]
Істерді шешу ... ... ... ... ... және ол ... сот
актілерінің күшін жоюға әкеп соғады. Заңның бұзылуына кінәлі судья заңда
белгіленгендей ... ... істі шешу ... мемлекеттік немесе өзге органның актісі ... ... ... ол өкілеттікті асыра пайдаланып шығарылған деп
тапқан жағдайда одан артық заң күші бар ... ... ... ... ... ... ... нормалары болмаған
жағдайда сот ұқсас қатынастарды реттейтін құқық нормаларын қолданады, ал
мұндай нормалар ... ... ... ... ... ... мен
мағынасын негізге ала отырып шешеді.
6. Егер заң актілерінде ... ... ... ... ... ... шешуі көзделсе, сот бұл мәселелерді әділдік пен
парасаттылық ... ... ала ... ... ... істер бойынша сот төрелігін азаматтық іс жүргізу заңдарында
белгіленген ... ... тек қана сот ... ... Соттың биліктік
өкілеттілігін кімнің де болса иеленуі заңда көзделген жауаптылыққа ... ... өзге де ... ... соттар шешімінің заң күші
болмайды және орындалуға тиісті емес.
Өз қарауына жатпайтын іс бойынша ... сот ісің ... ... өз ... асыра пайдаланған немесе заңда көзделген азаматтық
сот ісін жүргізу қағидатерін ... ... ... ... ... шешімдері
заңсыз болады және олардың күші жойылуға ... іс ... сот ... заңда көзделген тәртіппен тек
тиісті соттар ғана тексеріп, қайта ... ... жеке ... жеке және отбасылық құпиясы заңның қорғауында
болады. Әркімнің жеке салымдар мен жинақтар, хат жазысу, телефон арқылы
сөйлесу, ... ... және өзге де ... ... ... ... процесс барысында бұл құқықтарды шектеуге заңда тікелей
белгіленген жағдайлар мен ... ... ғана жол ... ... ... ... Соттың шешімінсіз ешкімді өз
мүлкінен айыруға болмайды.
Азаматтық сот ісін жүргізу барысында адамдардың банктегі салымдарын
және басқа ... ... ... ... ... оны алып қою осы
Кодексте көзделген жағдайлар мен тәртіп бойынша жүргізілуі мүмкін.
Судья сот ... ... ... ... ... және ... Конституциясы мен заңға ғана бағынады.
Судьялар мен соттар азаматтық ... ... ... ... ... ... ... Соттың сот төрелігін атқару жөніндегі
қызметіне қандай да болсын араласуға жол ... және ол заң ... әкеп ... ... ... ... ... есеп бермейді.
Судьялар тәуелсіздігінің кепілдігі ... ... және ... ... ... ... сот ... заң мен сот алдындағы теңдік
негізінде жүзеге асырылады.
Азаматтық сот ісін жүргізу ... ... ... ... және ... ... ... тегі, әлеуметтік,
лауазымдық және мүліктік жағдайы, ... ... ... ... ... ... тұрғылықты жері жөніндегі себептермен немесе өзге де
кез келген мән-жайлар бойынша кемсітілмеуге тиіс;
заңды ... ... ... ... және ... ... орналасқан жеріне, ұйымдық-құқықтық нысанына, бағыныстылығына, меншік
нысанына және басқа да ... ... ... ... ... ... бар адамдарға қатысты
азаматтық сот ісін ... ... ... ... ... және Қазақстан ... ... ... ... істер бойынша сот ісі мемлекеттік тілде жүргізіледі, ал
қажет болған жағдайда сот ісін ... ... ... орыс ... басқа тілдер бірдей қолданылады.
Сот ісін жүргізу тілі сотқа ... арыз ... ... ... ... ұйғарымымен белгіленеді. Белгілі бір азаматтық іс бойынша іс жүргізу
бастапқы белгіленген сот ісін ... ... ... ... ... ... тілді білмейтін немесе жөнді білмейтін іске
қатысушы адамдарға сотта ана тілінде немесе ... ... ... ... жасау, түсініктер мен жауап беру, өтініш білдіру, шағым жасау, іс
материалдарымен танысу, сотта ... ... ... ... қызметін тегін пайдалану құқығы түсіндіріледі және қамтамасыз
етіледі.
Азаматтық сот ісін жүргізуге қатысушы адамдарға ... ... ... заң бойынша қажетті іс материалдарының сот ісін жүргізу ... ... ... ... ... ... Сот ... қатысушы адамдарға
сотта сөйленген сөздің басқа тілде айтылған бөлігін сот ісін жүргізу ... ... беру ... етіледі.
Сот құжаттары іске қатысушы адамдарға олардың ана тіліне немесе олар
білетін басқа тілге аударылып беріледі.
Азаматтық сот ісін ... ... ... мен тең құқықтылығы
негізінде жүзеге ... ... ... іс ... ... және ... іс ... міндеттерін көтереді.
Сот тараптарға бірдей және құрметпен қарайды.
Судья істе бар дәлелдемелерді олардың жиынтығымен ... ... ... ... ... ... ішкі сенімі бойынша бағалайды, бұл
орайда ол заң мен ... ... ... үшін ... дәлелдеменің күні бұрын белгіленген күші
болмайды.Ешкім өзіне, жұбайына (зайыбына) және ... ... ... ... ... ... беруге міндетті емес.Діни қызметшілер тәубаға
келіп, өздеріне сенім білдірген адамға қарсы куәлік беруге міндетті емес.
Осы ... ... ... ... жауаптар беруден бас тартуға
құқылы және бұл үшін қандай да болсын жауапқа тартылмайды.
Әр адамның ... ... ... заң ... ... заң ... ... құқығы бар.Заңда көзделген жағдайларда заң көмегі
тегін көрсетіледі.
Барлық соттар мен барлық сот сатыларында сотта істі ... ... ... болып табылатын мәліметтері бар шешімдерді
хабарлауды қоса, сондай-ақ бала асырап алу ... ... ... ... өзге де ... ... құпияларды, азаматтар
өмірінің ашық айтпайтын сырлары туралы мәліметтерді сақтауды қамтамасыз ... ... не істі ашық ... ... ... өзге де ... негізге алған іске қатысушы адамының өтінішін сот қанағаттандырған
кезде, сондай-ақ заңда ... ... ... ... істерді қарау жабық
сот отырысында жүзеге асырылады.[6]
Азаматтардың жеке хат ... және жеке ... ... ашық ... ... осы хат ... мен телеграф байланысы болған адамдардың
келісімімен ғана жария етілуі мүмкін. ... ... ... ... жеке хат ... мен жеке ... ... жабық сот отырысында
жария етіліп, зерттеледі. Аталған ережелер фото және кино кұжаттарын, ... ... ... ... ... ... ... алынған
жеке сипаттағы мәліметтер бар хабарларды зерттеген кезде де қолданылады.
Соттың жабық отырысында істі қарау кезінде іске ... ... ... ал ... болған жағдайларда куәлар, сарапшылар, мамандар,
аудармашыларда қатысады. Сот істі соттың ... ... ... ... ұйғарым шығарады. Сот отырысының ... егер іске ... ... ... куә болмаса, он алты жасқа толмаған ... ... сот ... істі ... ... сот ісін жүргізудің
барлық ережелері сақтала отырып жүргізіледі.
Іске қатысушы адамдар мен ашық сот ... ... ... істі қарау барысын залда отырған орындарынан жазып алуға немесе дыбыс
жазуды пайдаланып жазып алуға құқығы бар. Сотта істі қарау барысында ... ... ... ... ... тікелей радио және телехабар
жүргізу соттың іске қатысушы ... ... ... ... берген
рұқсаты бойынша ғана мүмкін болады. Бұл іс-әрекет сот ... ... ... жасамауға тиіс және оның уақытын сот шектеуі мумкін.
Сотта істі қарау соттың қалыпты жұмысын және процеске ... ... ... ... ... ... мен ... залында отырған азаматтардың ... ... ... ... ... істі ... кезінде қатысқысы келетін адамдарға
тексеру жүргізу, оның ... ... жеке ... куәландыратын құжаттарды
тексеру, жеке өздерін тексеру және олар алып келген заттарды тексеру ... бере ... ... ... бойынша сот актілерін шешімдер, ұйғарымдар,
қаулылар мең бұйрықтар нысанында қабылдайды.
Заңды күшіне енген сот ... ... ... ... ... ... ... өкімдері, талаптары,
тапсырмалары, шақырулары мен басқа да жолданыстары барлық мемлекеттік
органдар, жергілікті ... ... ... ... бірлестіктер,
басқа да заңды тұлғалар, лауазымды адамдар мен азаматтар үшін ... және ... ... ... ... ... ... актісінің міндеттілігі іске қатыспаған мүдделі адамдардың
бұзылған немесе даулы ... ... және ... қорғалатын
мүдделерін қорғау үшін сотқа жүгіну мүмкіндігінен айырмайды. Сот актілерін
орындамау, сол сияқты сотты сыйламаудың өзге де ... ... ... әкеп ... әрекеттері мен шешімдеріне осы кодексте белгіленген тәртіппен
шағым жасалуы мүмкін. Іске қатысушы ... ... ... ... ... тұрған сотқа қайта қаратуға құқығы бар. Азаматтық сот ісін
жүргізу ... бұзу оның ... мен ... ... шығарылған
сот актілерінің күшін жоюға әкеп соғады.
2.3. Азаматтық іс жүргізу қағидаларын қолдану мәселесі
Азаматтық іс жүргізу құқығы теориясында ... ... ... ... ... дайындауға екі тенденция тән
болды. Бір жағынан ... ... ... ұсынылған ережелер тым
ұлғайтылды. Екінші жағынан – осы ережелер шеңбері орынсыз таратылды. ... да ... ... ... Осы ... жүйе ... факторлар
табылған жағдайда ғана жоюға ... ... сот ісін ...... ... байланысты элементтер жүйесі. Аталған элементтердің мәні мен
орны жүйе құрайтын факторлар негізінде елеулі ықтималдықпен анықталады.
Қағидаларға қатысты жүйе құрайтын ... ... ... ... мақсаттар мен міндеттер ортақтығының байланыстырылуы;
2) ішкі қайшылықтардың жоқтығы;
3) объективті және субъективті бастамалар ... ... ... және ... те, ... де бір ... ықпал
жасау ерекшелігі;
5) азаматтық сот ісін ... ... мен ... ... ... ... ... талдау азаматтық іс жүргізудің
барлық қағидаларының бірдей дәрежеде маңызды деп танылуы азаматтық ... ... ... ... ... ... толық сай келеді
деуге мүмкіндік береді.[7]
Азаматтық сот ісін жүргізу қағидаларын тең шамалы және тең маңызды деп
тану керек ... ... ... ... ... ... ... Республикасының Конституциясына,
конституциялық заңдарға толық сәйкес ... ... ... және ... емес ... бөлу ... ... құқық
көзінде орналастырыдуы тұрғысынан ғана дұрыс: егер қағида ... ... ... ... ... ... ол конституциялық қағидатерге жатады; барлық өзге құқық көздерінде
орнықтыру оны өзінен-өзі конституциялық емес қағидатерге ... ... ... ... және ... ... қайшы келеді. Мән-маңыз
тұрғысынан алғанда конституциялық емес қағидаларға бөлінуі олардың заңды
(конституциялық) және ... ... ... ... ... ... конституциялық және конституциялық емес деп ... жолы ... ... және ... ... басты және
екінші дәрежелі деп ... ... ... ... ... ... бойынша саралануы оларды қамтамасыз ету құралдарының да
тиімділеу және тиімділігі кемдеу деп бөлінуіне ... ... ... оның
азаматтық сот ісін жүргізуде заңдылық талаптарын сақтауға байланысты елеулі
зардаптары болуы ықтимал. Сонымен қатар "қағида" ұғымының ... ... ... ... өзі ... ... ... реттеу механизміндегі
міндетті элемент рөлін емес, жай ғана тілек рөлін атқарады.
3. Қағидаларды конституциялық және конституциялық емес деп бөлу ... ... ... ... жол ... ... ... қағидаларды елемеуге болатыны туралы қате пікір
қалыптастырып, олардың ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Сонымен, азаматтық процесс қағидалар жүйесі азаматтық іс жүргізу құқығы
жүйесінің шеңберіндегі тең шамалы және тең ... ... ... жіктелуі деп емес, ал олардың өзара байланыста, өзара қатынаста
болуы деп түсінілуге тиіс.
Іс жүргізу нысаны жөнінде қағида үш ... ... ... сот ісін ... тәртібіне, оның нысандарына қатысты талаптарды
білдіруші қағидалар;
2) сот ісін ... ... оның ... ... ... мен
тікелей сот қызметіне қатысты талаптарды ұштастыратын ... ... сот ... оның ... ... талаптарды білдіруші
қағидалар.[8]
Қандай да болсын топқа қатысты екеніне қарамастан оның азаматтық іс
жүргізу құқығының кез ... ... ... мүмкін, оның өзі олардың
Қазақстан Республикасының Конституциясы мен конституциялық заңдарына сәйкес
келуі жөніндегі талапқа қайшы келмейді.
Сонымен бірге қағидалардың топтарға ... ... ... ... ... ... қағидалардың шектес екі топқа бірдей қатысты екенінде.
Азаматтық сот ісін жүргізу қағидаларының ... ... ... Конституциясында орнықтырылуымен айқындалады. Мәселен,
Конституцияда азаматтық процесте мына қағидалар орын ... ... ... айтысуы және тең құқықтылығы
- әркімнің соттағы сөз бостандығы;
- тараптардың теңдігі
- куә иммунитеті;
- дәлелдер ... ... ... ... ... ... ... тыйым салу.
Қазақстан Республикасы Конституциясында атап ... ... сот ... ... ... ... мен судьялары үшін ортақ және біртұтас болып табылады.
Процесс негіздері азаматтық сот ісін ... ... ... ... ... қажет. Қазақстан Республикасы
Конституциясының, конституциялық заңдардың, салалық ... ... ... мәнінен азаматтық сот ісін жүргізу қағидаларының жүйесі
әлдеқайда қомақты да ... ... ... ... ... ... баянды етілген қағидалар жүйесі азаматтық
сот ісін жүргізудің мақсаттары мен ... ... ... ... жүйе ... ... берілген:
- заңдылық;
- сот әділдігін тек соттың ғана жүзеге ... адам мен ... ... мен ... сот арқылы қорғау;
- жеке адамның абыройы мен қадір-қасиетін қорғау;
- адамның жеке ... ... ... ... бойынша іс жүргізу кезінде азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын қорғау;
- адамның жеке өміріне қол сұқпаушылық; хат жазысудың, телефон арқылы
сөйлесудің, ... ... және өзге де ... ... меншікке қол сұқпаушылық;
- кінәсіздік презумпциясы;
- сот әділдігін заң мен сот алдындағы ... ... ... ... ... ... сот ісін ... тараптардың бәсекелестігі мен тең құқықтылығы
негізінде жүзеге ... ... ... жан-жақты, толық және объективті зерттеу;
- дәлелдемелерді ішкі сезім бойынша бағалау;
- куәлік ... беру ... ... ... заң ... ... қамтамасыз ету;
- жариялылық;
- азаматтық сот ісін жүргізу тілі;
- іс жүргізу ... мен ... ... ... ... ... заңдылық қағидасы – азаматтық іс жүргізу
процесіне әрбір қатысушының мтериалдық және іс ... ... ... ... ... осы қызмет қағидаларының формулалары ... ... ... екені. Заңдылық қағидасының мәнін терең түсіну
үшін Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... ... оған ... мемлекеттік билік
органдары мен лауазымды адамдар "заңда тікелей көзделген нәсрелерге ғана
рұқсат ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
Заңдылық қағидасы Қазақстан Республикасы Конституциясының бірқатар
баптарында баянды ... ... ... ... ... ... және заңдарын сақтауға міндетті екені
айтылған; 78-бап – Конституциямен баянды ... ... және ... мен ... ... ... заңдар мен өзге де
нормативтік құқықтық актілер қолдануға жатпайды; 83-бап – прокуратура құқық
қатынастарына ... ... ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясының аталған және өзге
нормаларында Қазақстан ... ... ... ... ... заң нұсқамаларын құқық қатынастарына қатысушылардың
бәрінің міндетті түрде орындауы туралы идея белгілі бір дәрежеде бар.
Адвокаттық қызметтің ... ... ... ... және ... асырылатыны туралы "Адвокаттық қызмет туралы" Қазақстан ... ... ... ... маңызы одан кем емес. Сонымен, заңдылық
қағидасы азаматтық іс жүргізу құқықтарының бәріне өзек ... және ... ... өзек ... және құқық қатынастарының азаматтық сот
ісін жүргізуге ... ... ... кез ... ... ... ... сақтау – істі сотта ... ... әділ ... ... ... оны ... басқа қағидалармен
шектеуге мүмкіндік беретін бірқатар ерекшеліктер тән. 2.3. Азаматтық істер
бойынша іс жүргізу ... ... ... мен ... істер бойынша іс жүргізу кезінде азаматтардың құқықтары
мен бостандықтарын қорғау азаматтық процесті ... ... ... міндетті жүзеге асыру нысандары ... және ... ... болуын
көздейді. Пассив негіз – азаматтық іс жүргізу заңының нұсқамаларын ... бұл сот ... ... адамдардың құқықтары мен бостандықтарының
қорғалатынын өзінен-өзі білдіреді.
Актив негіз – кімнің ... ... ... ... ... қарсы
әрекеттер жасау шараларының дер кезінде қолданылуын көздейді.
Заң нұсқамаларын сақтау дегеніміз – ... ... ... ... асыруы мен бостандықтарын қамтамасыз етуі үшін ... ... ... ... ... ... – сот ісіне қатысушылардың
құқықтарымен және міндеттерімен оларды міндетті түрде таныстыру, ... олар ... ... белгіленген мәртебеге сәйкес тікелей көзделген
нәрселерді ғана талап ете ... ... куә ... үшін өзіне іс
материалдарының берілуін талап ете алмайды, ал егер ... ... ... ... ол ... қанағаттандырылуға тиіс). өкілетті
органның, адамның қандай да болсын ... ... ... ... сот тәртібімен шағым жасау құқығы – азаматтық процесте олардың
құқықтары мен бостандықтары қорғалуының маңызды кепілі.
Бұл қағида негізі Конституцияның ... ... онда ... өміріне қол сұғылмауына, өзінің және отбасының құпиясы ... ... мен ... ... ... телеграф арықылы және ... ... ... ... сақталуына; әрбір азаматтың өз
құқықтары мен мүдделеріне қатысты ... ... және ... ... ... бар ... айтылған. Жеке өмірге қол
сұғылмауының ...... ... ... ... қарым-қатынас жасаудың
өзі қалайтын түрін таңдау және тәуелсіздік пен ... ... ... ... және ... ... ... мүмкіндігі. Адамның
әуестігі, жақсы көретін, жек көретін нәрселері, елігушілігі, ... ... ... қалайтынын және т.т. оның бақылауынан және
келісімімен тыс таратуға ешкімнің құқығы жоқ.[10]
Ұсталған адамды тінту, оның ... үйін ... ... ... жөнелтілімдерін қарап шығу, хабарларды ... ... ... мен ... сараптамалық зерттеу үшін ... ... ... және өзге де ... ... жеке өмірі туралы мәлімет
көздері болып табылады. Жекелеген іс жүргізу әрекеттеріне ... ... жеке ... ғана ... ... ... кетуі қатерін
төндіруі мүмкін. Мұндай жағдайларда іс жүргізу ... ... ... алған адам өзге қатысушыларды өздеріне мәлім болған мәліметтерді
таратуға болмайтынын ескертуге, ал жекелеген ... - ол ... ... ... ... ... – мүдделі адамның процесс жүргізуші органның іс-
әрекеттеріне шағым беру ... Жеке өмір ... ... ... ... ... араласуға байланысты іс жүргізу әрекеттерін жүргізу қажет
болған жағдайда прокурор санкциясын алу немесе ... ... ... ... қамтамасыз етіледі.
Сот төрелігін заң мен сот алдындағы теңдік негіздерінде жүзеге асыру
қағидаінің ... ... ... ... ... ... "Заң мен сот ... жұрттың бәрі тең. Тегіне,
әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік жағдайына, жынысына ... ... ... көзқарасына, нанымына, тұрғылықты жеріне байланысты ... ... өзге ... ... ... ... кемсітуге болмайды" деп
белгіленген.
Бұл қағиданың белгілеріне мыналар жатады:
- азаматтық іс қозғаудан бастап, ол ... ... ... ... ықпал ету;
- қағида сот ісіне тартылған адамға субъективті мінездеме беру ... және ... ... ... ... жынысы және т.т.) жөніндегі
пассивтігі;
- сот ісін жүргізу процедурасында тең статусы бар қатысушылар жөнінде
елеулі анықтамалардың жоқтығы ... ... ... ... ... бірдей құқықтарға ие болып, бірдей міндет атқарады;
жауап ... бас ... ... ... жауап бергені үшін азаматтық
жауаптылық қатерінің өздеріне қатысы жоқ ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмаған кез келген куәнің жағдайы, оның
қандай отбасынан шыққанына, ана тілі қай тіл екеніне және т.т. ... ... заң мен сот ... теңдігі бәсекелесуші жақтар
мүдделерінің нақты қорғалуын қамтамасыз ететін кепілдіктер жүйесінің ... ... ... ... ... асырылуынан көрініс
табады.[11]
Барша жұрттың заң сот алдындағы ... ... мәні ... ... ... хал-жағдайының ерекшеліктерін, оның ақыл-ой
қабілетін, сондай-ақ мемлекеттік басқару мен сот ... ... ... ... ... ... ескере отырып
саралауға қайшы келмейді. Процедуралардың саралану белгісі, сондай-ақ заң
нұсқамаларын ... ... ... және ... сот ісінің ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы
Конституциясының 77-бабында баянды етілген, онда ... деп ... сот ... жүзеге асыру кезінде тәуелсіз және Конституция
мен заңға ғана бағынады.
Сот төрелігін іске ... ... ... ... ... да болсын
араласуға жол берілмейді және ол заң бойынша жауапкершілікке әкеліп соғады.
Нақты істер ... ... есеп ... заң ... ... ... ... Конституциясын
жалпы өзге заңдарға қарама-қарсы қоюға болмайды. Конституция мен заңның
жеке-жеке аталуы заң ... ... ... ... қолданылатынын атап көрсетуге, екіншіден, барлық өзге заңдар мен
нормативтік актілердің ... ... ... ... ... ... ұмтылғанын дәлелдейді.
Судья, заңға бағына отырып, қолданылуға ... ... ... ... ... шешуге тиісті. Конституция мен өзге құқықтық акті арасында
қайшылық бары анықталған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... тиісті нормасын тікелей, ... ... ... ... ә) іс ... тоқтата тұрып, қолданылуға
тиісті актіні конституциялық емес деп тану жөнінде Конституциялық Кеңеске
жүгіну.
Сонымен, судьяның ... ... ... заң ... сәйкес келетін
құқық көзінің іріктелетіндігін білдіреді.
Судьяның тек ... ғана ... оны ... ықпал ету немесе қысым жасау
әрекеттерінен қорғайды. Тәуелсіздік және тек ... ғана ... ... ... жоғары деңгейде болуын көздейді.
Сонымен бірге қаралып отырған қағиданы қамтамасыз ету үшін бір ... ... ... ... керек, олар мыналар:
- судьяның сот төрелігін іске ... ... ... ... да
болсын араласу үшін азаматтық жауаптылық қатері;
- нақты ... ... ... есеп ... ... ... білдіру үшін негіздемелердің заң жүзінде көзделуі;
- істі қарау кезінде соттың дәлелдер жинау құқығы;
- іс бойынша үкім шығару кезінде соттың ерекше ... болу ... ... ... ... жүргізу кепілдіктерімен қатар заң шығарушы сот құрылысының судьялар
тәуелсіздігі және олардың тек ... ғана ... ... ... ... ... тұтас бір жүйесін көздеген (судьялар
корпусын қалыптастыру ережесі, сот органдарының ... ... ... тәртібі және т.т.). Атап айтқанда, заңда былай
деп нақтыланған: "Соттар тұрақты судьялардан тұрады, олардың ... және ... ... ... ... тек заңда
белгіленген негіздер бойынша ғана тоқтатылуы немесе кідіртілуі ... ... және ... тек заңға бағыныстылығының сот
құрылысындағы кепілдіктері – ... ... ... ... ... коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы
кеңесінің құрамына ... ... іс ... және сот құрылысы кепілдіктері республикалық
бюджет қаражаты есебінен соттарды ... ... ... ... ету ... ұйымдық-басқару шараларымен баянды етілген.
Судьяның Конституция кепілдік ... ... ... ... айырудың ерекше процедурасы әркімнің жеке басының бостандығына
құқығы бар екені туралы ... ... ... ... ... ... ... негіздер бар болған жағдайда азаматтық
жазаның іріктеп қолданылатынын білдірмейді. Судьяны азаматтық ... оған іс ... ... ... қолданудың
күрделілігінен процедуралары судьяны оған ... ... ... ... ... ... ... көздейді. Судьяға
тиіспеушілікті қамтамасыз ете отырып, заң ... ... ... ... ... сай ... ... көздеп процестен шеттетуге
бағытталған ықтимал өсек-аяндардан қорғайды.
Судьяларға тиіспеушілік ... ... ... сот ісін ... ... ... бірге ол шетелдік құқыққа өте тән. Судьяларға
тиіспеушілік ... ... ... ... ... ... нормалар ізімен әзірленген.
Бәселкестік – істің сотта қаралуы қорғау функциясынан және істі ... ... етіп ... ... сот ісін ... сот ... ... жағдайда болады, сотта істің қаралуына
басшылық етеді және ... ... ... ... ... ... іс ... ақиқатты анықтау үшін заңда көзделген барлық шараларды
қолдануға, іс бойынша заңды және ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде айыптаушы мен айыпталушыға тең
іс жүргізушілік құқықтар берілген.[12]
Сот ісін ... ... ... мен тең ... ... ... ... мазмұнына мыналар кіреді:
- азаматтық ізге түсуді қорғаудан және істі соттың шешуінен бөлектеу,
бұл аталған функциялар ... ... ... ... түрлі органдардың
орындауымен қамтамасыз етіледі;
- қорғаудың заңда көзделген барлық құралдары мен әдістерін пайдалану
міндеті;
- ... ... ізге түсу ... ... ... және оған
бәсекелесуші тараптардың мүдделерін білдіруге ... емес рөл ... ... тек ... ... ... ... объективтілігі мен бейтараптылығы;
- тараптардың өздеріне жүктелген іс жүргізу міндеттерін орындауы және
заң берген құқықтарын жүзеге ... үшін ... ... ... ... азаматтық процеске қатысшы тараптарға өз айқындамаларын қорғауға тең
мүмкіндіктер беру;
- соттың ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген дәлелдер негізінде қабылдауы;
- тараптардың өз айқындамасын, сондай-ақ ... ... ... ... таңдауы;
- АІЖК-те белгіленген тәртіппен қажетті материалдар алу мәселелері
бойынша кез ... ... ... ... ... ... ... азаматтық талапкерге талап-арыздан бас тарту немесе азаматтық
жауапкерге бейбіт келісім жасасу құқығын ... ... ... ... және ... ... ... істі қарауға қатысу құқығын қамтамасыз етуі;
- істі қарау процесіне қадағалау тәртібімен және жаңадан анықталған мән-
жайлар бойынша жіберу;
- соттың әрбір қылмысты істі ... ... ... ... ... қатысуы жолымен айыптау тарабының мүдделерін білдіру.
Сонымен, бәсекелестік қағидасының заң жүзінде ... ... АІЖК ... ... орын алып ... ... үйлеседі.
Әдетте процесс бәсекелестігінің мына элементтері ажыратылып келген еді:
талапкер мен жауапкердің іс жүргізудегі ... ... ... іс ... тең ... ... ... жөніндегі
дербес жағдайы.[13]
Істің мән-жайын жан-жақты, толық және объективті зерттеу қағидасы –
соттың, және іске ... іс үшін ... бар ... ... ... сол мән-жайлардың бар немесе жоқ екені туралы тұжырымдардың
дұрыстығына кепілдік беретін дәлелдер жиынтығын тарту, ... ... ... міндетін білдіретін негіз.
Бұл қағиданың құқықтық негізі Конституцияда қаланған, оның 13-бабында
Қазақстан ... ... және ... ... ... мен ... сот арқылы қорғалуына кепілдік беретіні
айтылған.
Қаралып отырған қағиданың ... – оны ... үш ... Оған ... белгілер тән.
1) үш элемент – жан-жақтылық, толықтық және объективтілік – бәрі ... ... ... ... оның ... ашып ... аталған элементтер өзара байланысты және өзара сіңіседі, бірақ бірін-
бірі ауыстырмайды; тығыз өзара байланыстың ... ... ... бір
дербестіліктен айырмайды;
3) бұл қағиданың бір элементін елемеу зерттеулердің ... ... ... ... соғады, оның өзі сайып келгенде іс бойынша
ақиқатқа қол ... ... ал ... қол ... ... немесе үкім күшінің толық жойылуына әкеліп соғады.
Жан-жақтылық – заң ... ... ... ... тән ... сапаларымен және белгілерімен бірге дәлелдердің, олардың
байланыстарының, қатынастарының және бір-біріне тәуелділілігінің, ... оның ... ... ... мен ... анықтау.
Жан-жақтылықтың маңызы мынада: ол іс материалдарынан туындайтын барлық
ықтимал болжамдарды тізуге және мұқият тексеруге жәрдемдеседі. ... пен ... жол ... және ... мән-жайлар мен
дәлелдерді жан-жақты зерттеудің нақты мүмкіндігін және іс ... ... ... ... ... – азаматтық іс бойынша анықталуға тиісті барлық мән-жайларды,
айыпталушы мен оның сыбайластарының қылмысты әрекетінің ... ... ... ... және осы ... ... мүмкіндік беретін дәлелдер
жиынтығын іске тарту.
Толықтық мәні мынада: ол дәлелдеудің көлемі мен ... ... ... және ... шектерде белгіленуге тиіс екенін, заңды және
дәлелді шешім қабылдау үшін жеткілікті қандай дәлелдер ... ... ... тиіс екенін көрсетеді.
Объективтілік – нақты болмыс құбылыстарын санада ... ... ... ... де, оған ... да барлық мән-жайларды
бірдей ескеретін жол белгілеу, дәлелдер жинауға, ... және ... ... ... ... іс бойынша нақты ... ... ... ол ... ... ... қажетті
шарты ретінде оның нақты болуына жәрдемдеседі.
Дәлелдемелерді ішкі сенім бойынша бағалау қағидасы сот, ... ... Ішкі ... ... ... жиынтығына негізделуге
және қолданылып жүрген заңға сүйенуге тиіс. мұнымен қатар судья, прокурор,
өз ... ... ... іс ... ... ... дәлелдеменің күні бұрын
белгіленген күші болмайтыны жазылған.
Бұл қағиданың мазмұнына мыналар ... іс ... ... ... ... ... еркін
бағалауы;
- соттың өз тұжырымдарында азаматтық бағалау пікірлерімен байланысты
болмауы;
- дәлелдемелерге баға ... ... ... жол ... ... басшылыққа алу қажеттігімен кепілдік берілген;
- іс бойынша жиналған дәлелдемелерді соттың бағалауы кезінде ... ... ... және ... ... ... мұның өзі
олардың заңмен бірге ар-ожданды басшылыққа алуға тиіс ... ... ... ... мен ... ... ... қорғау формалары
3.1. Азаматтар мен ұйымдардың құқығын қорғауда азаматтық іс жүргізу
қатынастарының ерекшеліктері
Азаматтық іс жүргізу қатынастары дегеніміз сот және сот ... ... ... ... және ... іс ... құқықтық
нормаларымен реттелген құқық қатынастар.
Азаматтық іс жүргізу құқықтық ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық іс жүргізу құқықтық қатынастар өктемдік белгіге ие, яғни
императивтік әдіспен реттеледі.
3. Азаматтық іс жүргізу құқықтық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... - материалдық және
процессуалдық нормаларды қолдану қызметі.
4. Сот міндетті қатысушы ... ... іс ... ... ... көп субъектілі болады.
6. Азаматтық іс жүргізу құқықтық қатынастарда динамизм орын ... ... ... ... ... ... ... өтуде дамып
отыруы.
Азаматтық іс жүргізу құқықтық қатынастың объектілері дегеніміз нақты іс
бойынша пайда болатын ... ... ... болу ... ... матеиалдық-құқықтық қатынастар. Азаматтық іс жүргізу құқық ... болу ... кез ... ... ... пайда болуына үш заңи шарт
негіз болады: құқық нормасы, құқықтық субъектілік заңи факторлар.
АІЖ құқықтық қатынастардың пайда болудың алғышарттың бірі ... ... ... Ол ... ... іске ... ... етуі, жүріс-тұрыс
тәртібі бекітіледі және бұл тәртіптер процесске қатысушылар үшін міндетті
болып табылады..
АІЖ қатынастары заңы ... ... ... болады, яғни іс жүргізу
заңдарында бекітілген іске қатысушы тұлғалардың және соттың әрекеттері. Сот
заңи фактілерді туындататын ең ... ... ... ... ... әрекеті бойынша іс қозғалады. Соттың әрекеті жоқ болса ... ... ... ... ... Сонымен процессуалдық
қатынастың пайда болуы үшін былайша айтқанда фактілік құрам болуы керек,
бұл құрамның ... ... ... де ... Азаматтық процессуалдық
қатынастар мынадай схемада болуы мүмкін. М: сот – талапкер. ... ... ... ... бұл арызды судьяның қабылдауы немесе одан бас
тартуы. Жалпы құқық теориясынан заңи фактілердің ... және ... ... ... ... тек қана оқиға негізінде
процессуалдық қатынастар пайда болмайды. Бұл үшін ... ... ... ... ... керек.[15]
Құқықтық субъектілердің өзі екі элементтен тұрады: 1. Азаматтық
процессуалдық құқықтық ... 2. ... ... ... ... қатынастың материалдық қатынастардан айырмашылығы:
1) субъектісі бойынша материалдық ... ... тең ... ... ... пайда болады.
Процессуалдық құқықтық қатынастар соттың билікті өкілеттілігімен
сипатталады.
2) Реттелу пәні ... ... ... ... азаматтың
айналым саласында отбасылық және басқа да қатынастар ... ... ... қатынастар азаматтық істерді қарау кезіндегі сот ... ... ... ... Заңи ... ... материалдық қатынастардың пайда болу
негіздеріне нақты бір құқықтық салаларының бекіткен фактілері, ... ... ... болу ... ... ... болып табылады.
АІЖ қатынастардың субъектілері болып нақты іс бойынша сот өндірісіне
қатысушыларды айт. Процестегі ... ролі ... ... ... қарай олар 3 тапқа бөлінеді:
1. сот, яғни сот ... ... ... ... ... іске ... тұлғалар;
3. сот әділдігін жүзеге асырушыға ықпал етуші тұлғалар.
Азаматтық процестегі міндетті тұлға ретіндегі ... ... ... ... және ... ... инстанциясы соттан
тұрады.
І-ші инстанция сотына заңмен белгіленген соттылыққа байланысты І-ші
инстанция ретінде іс ... ... ... ... АІЖ ... ... сот ең ... орынға ие болады, өйткені ол бір
жағынан процеске ... ... ... ... ... іс ... іс жүргізумен байланысты пайда болған сұрақтарды шешетін билікті
өкілеттілікке ие болады.
Іске қатысушы ... тобы ... іс ... ... ... ... ... 3-ші тұлғалар, прокурор, мемлекеттік
органдар, жергілікті өзін-өзі басқару органдары, ұйымдар ... ... ... 56, ... сәйкес басқа біреулердің құқықтарын
қорғау үшін заматтық процеске ... ... ... ... бойынша
арызданушы және басқа да мүдделі тұлғалар жатады.
Іске ... ... ... ... ... заңи мүдделі
тұлғалар болып табылады. Олар нақты іс ... ... ... дамуына,
жылжуына белсенді түрде қатысады.
АІЖК-ң 47 бабына сәйкес бұл тұлғаларға кеңінен құқықтар мен міндеттер
белгіленген 49 ... ... ... істің негізгі субъектісі ретінде
жеке құқықтары мен міндеттері белгіленген. Тараптарды азаматтық процесте
талапкер және жауапкер деп ... 3-ші ... іске ... ... бір ... міндетті түрде басқа біреуледіңарасындағы басталған
азаматтық іске ... 3-ші ... 2 ... ... 1. ... талап
мәлімдейтін 3-ші тұлғалар. 2. Дербес талап мәлімдемейтін 3-ші тұлғалар.
Азаматтық іс бойынша іске қатысушылардың қатарына ... ... атап өту ... ... ... ... ... 2 нысанада
қатысады. 1-ші прокурордың азаматтық істі қозғауы. 2-ші ... ... ... ... беру үшін қатысуы болып табылады (55-б.).
АІЖК 36-57 баптарында берілген тұлғалардың азаматтық процеске қатысуы
заңмен ... ... ... ғана жол ... Олар ... емес ... біреулердің мүдделерін қорғау үшін процеске қатысады.
Бұл ерекшелік, яғни олардың процессуалдық жағдайының ерекшелігі прокурорға
да ... ... ... ... ... бұл ... әртүрлі іс бойынша сот өндірісінің әр сатысында қатыса ... АІЖ ... 3-ші сот ... ... ... ... ... куәлар, сарапшы, тілмаш, ... ... ... сот ... ... жатады. Бұл тұлғалар қандай да бір ерекше
құқықтарға ие болмайды. Бұл ... ... ... деп атайды.
Куәлардың түсініктемелері сарапшы қорытындысы іс бойынша дәлелдеу құралы
болып табылады. Бұл дәлелдеу құралысыз ешбір істі шешу ... ... ... ... ... ... шешілуін және құқықтардың тиімді, дұрыс
қорғалуын қамтамасыз ... яғни бұл ... ... ... ... ... және жан-жақты шешу мүмкін емес. Азаматтық ... ... ... ... ... анықтаймыз:
1. өздерінің аттарынан процессуалдық әрекеттерді жасауға құқық.
2. Ерік білдіруге құқықтары, яғни ... ... ... болуына,
дамуына, тоқтатылуына бағыталған әрекет жасауы.
3. өздерінің соттың ... ... заңи ... ... Сот ... ... ... әрекет етуі.
Адам мен азаматтық құқықтары мен бостандықтарын сот ... ... ... ... ... белгіленген, онда былай
делінген: "Әркімнің өз құқықтары мен бостандықтарының сот арқылы ... бар". ... ... ... ... ... көзделген
соттылығын оның келісімінсіз ешкімнің өзгертуіне болмайды" деп нақтыланған.
Адам мен азаматтың ... ... ... ресми түсініктемесіне
мыналар кіреді: "Қазақстан мемлекеті өз ... ... ... заң ... ... ... және ... кепілдік
береді. Адам құқығы мен бостандығы және азамат құқығы мен бостандығы өзара
байланысты, бірақ толығымен үйлеспейді. Алғашқылары ... және ... ... мен ... дамуының деңгейін көрсетеді. Адам мен ...... ... ... ... ... ол
адамды қазақстандық қоғамның ең жоғары құндылығы ретінде орнықтыруға
тиіс".[16] ... адам мен ... ... мен ... ... ... ... айтқан кезде олардың адам құқығы мен ... ... ... білу ... Яғни сот ... Қазақстан
азаматтарының ғана құқықтары мен бостандықтары шеңберінен шығып отыр.
Қазақстан аумағында тұратын ... жоқ ... ... басқа
елдің азаматтығы бар шетелдіктердің құқықтары мен бостандықтарына Қазақстан
аумағында қысым жасалған болса, олар өз ... мен ... ... ... Басқа мемлекет аумағында жүрген Қазақстан азаматтары
да Қазақстанның сот органдарынан қорғау сұрауға құқылы.
Сотпен қорғау қағидасы ... ... ... кез ... ... өз ... мен бостандықтарын қорғауды сұрау құқығы
кіреді. Қазақстан Республикасында әркімнің өз құқықтары мен бостандықтарын
заңға қайшы ... ... ... ... ... бар. кез келген
құқық пен бостандықты сотарқылы қорғауға болады.
Адам мен азаматтың ... мен ... сот ... ... ... сот ісін ... ... қамтамасыз етіледі.
Азаматтық процестің ресмилілігі мынада: прокурор, тергеуші және анықтаушы
органдар мемлекеттің, ... ... жеке ... ... мен ... қорғау мақсатында, қылмыс белгілері байқалған әрбір жағдайда ... ... ... іс ... және қылмыс оқиғаларын, оны жасауға
кінәлі адамдарды анықту және оларды өзге мақсаттар көздейтіндердің еркі мен
тілегіне қарамастан жазалау үшін ... ... ... шараларды қолдануға
міндетті. Сот істі нақтылай шешуге тиіс.
Азаматтық процесс ресмилілігінің ... ... ... ... ... одан әрі ... ... негізі – құқықтары мен
бостандықтардың жүзеге асырылуын ... ... ... мен ... адам ... мен ... ... рухани ізгілігін қамтамасыз ету, қоғамдық тәртіпті, конституциялық
құрылысты қорғау мақсаттарында ... ... ... ғана жол ... ... Бұл ... жеке адамның, мемлекеттің, жалпы қоғамның заңды
мүдделері бірдей дәрежеде қорғалады. Бұл ... адам мен ... мен ... бұзбауға, конституциялық құрылыс пен қоғамдық
рухани ізгілікке қол сұқпауға тиіс екенін ... М.С. ... әділ атап ... іс жүргізу
кезіндегі ресмилілік белгісі мынада: сот азаматтық істі дұрыс қарап, шешу
үшін ... ... ... бойынша қажет нәрсенің бәрін істеуге
міндетті. Сот төрелігі ... ... қол ... ... емес
белгілі бір іс-әрекеттер жасау қажет болған жағдайда сот ондай іс-әрекеттер
жасауға тиіс және сол ... ... ... адам сұрады екен деп
бас тарта алмайды.[17]
Адам мен азаматтың құқықтары мен ... сот ... ... ... ерекшеліктері мынада:
1) өкілетті органдар қызметінің ресми сипаты ... ... ... Бұл ерекшелік тікелей туындайды, оған сәйкес прокурор, істің ... ... ... және ... ... үшін ... ... шараларды қолдануға, жеңілдететін мән-жайларды анықтауға міндетті;
2) заң істің мән-жайын анықтау үшін қажетті барлық шараларды қолдану
жөніндегі міндеттің орындалуын іс ... ... ... кез келген
қатысушының жеке позициясымен байланыстырмайды;
3) адам мен ... ... мен ... сот ... қорғау
қағидасының ықпалы органдар мен адамдарға байланысты емес ... ... ... және ... ... сот кассациялық
шағым немесе наразылық дәлелдерімен байланысты емес, сондықтан істі барлық
іске қатысушылар ... де, ... ... ... ... ... ... көлімінде тексереді;
4) осы қағидаға орай өкілетті мемлекеттік органдар функцияларды жүзеге
асырған кезінде өздері ұйытқы болуға, сырттан ... ... ... болуын
күтпестен белсенді әрекет жасауға тиіс;
5) бұл қағида, сондай-ақ ... да ... ... ... ... да байқалады. Мысалы, сот алдын ала іс ... ... ... ... ... ... адам мен ... құқықтары мен бостандықтарын сотта қорғау
қағидасында мемлекет пен жеке адам ... ... ... ... қағидасының құрамдас бөлігі – заңда көзделген соттылықтың
өзгертілмейтіндігі. Бұл ... ... ... ... ... "өзіне заңмен көзделген соттылығын оның келісімінсіз
ешкімнің өзгертуіне болмайды".
Бұл ереже іс жүргізу ... ... ... ... ... рет
орнықтырылған. Соттылық – бірінші инстанция бойынша ... ... ... ... ... яғни сол істі ... тиіс ... сотты белгілеу.[18]
Басқаша айтқанда, соттылық тиісті сот ... ... Істі ... қарау – қабылданған шешімнің заңдылығы мен негізділігі кепілдерінің
бірі.
Соттылық ... ... ... істі бір ... екіншісіне тек ол сот отырысында ... ... ... істі бір ... ... ... ерекше процедурасы;
- жоғары сатыдағы соттың қарауына жататын істі ... ... ... ... ... ... тиісті емес сот қараған іс ретінде жою;
- айыпталушыға заңмен көзделген соттылықты өзгертуге оның ... ... ... ... және жеке ... белгілері бойынша
жіктеу;
- соттардың заңда көзделмеген түрлерін құруға салынған тыйым.
3.2.
Азаматтық сот ісін жүргізу формаларының азаматтық құқықтан ерекшелігі
мен ұқсастықтары
Азаматтық сот ісін ... - ... ... ... ... іс жүргізу нормаларынан тұратын сот пен іске ... ... істі сот ... ... ... сот ісін ... міндеттері азаматтардың, мемлекеттің және
ұйымдардың бұзылған құқықтарын, мүдделерін, ... және ... ... ... заңдылық пен құқық тәртібін нығайту, ... ... ... ... сот ісін ... ... азаматтық істі дұрыс және
уақытылы шешу.
Азаматтық сот ісін ... ... бұл ... ... мен ... жиынтығы. Азаматтық сот ісін жүргізудің формалары бір-бірімен
тығыз байланысты және бір ... ... ... орындалуының кепілі бола
алады.[19]
Азаматтық сот ісін жүргізудің ... ... 1) ...... ... ... 2) ... (бірнеше салаға байланысты); 3)
Салалық – тек осы ғана ... ... сот ісін ... ... Қазақстан Республикасының
Конституциясы белгілеген формалар мен азматтық іс ... ... ... ... ... Заңдылық, Сот төрелігін тек қана соттың ... ... ... ... мен ... ... сотта
қорғау, Жеке адамның ар-намысы мен қадір-қасиетін ... Жеке ... ... ... қол ... Судьялардың тәуелсіздігі,
Барлық адамдардың заң мен сот алдындағы теңдігі, Сот ісін жүргізу тілі,
Сотта істі ... ... іс ... ... формалары:
1. Тараптардың айтысуы мен тең құқықтылығы
2. Дәлелдемелерді ішкі сенім бойынша бағалау
3. Куәлік жауап беру міндетінен босату
4. Сот ... ... ... істі ... ... ... қамтамасыз ету
6. Іс жүргізу әрекеттері мен шешімдеріне шағымдану бостандығы.
Азаматтық сот ісін жүргізудегі ... ... ... ... олар ... ... ... істерді азаматтық сот ісін жүргізу тәртібімен шешу ... ... ... Азаматтық іс жүргізу ... да ... ... ... ... ... ... адам мен азаматтардың құқықтарына және бостандықтарына қысым
жасайтын заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілерді ... ... ... өзге де ... құқықтық акт адам мен азаматтың құқықтары
мен бостандықтарына қысым жасайды деп тапса, ол іс ... іс ... ... және Конституциялық емес деп тану жөнінде ... ... Сот ... шешімін алған соң іс бойынша іс ... ... шешу ... ... ... ... ... және ол заңсыз сот
актілерінің күшін жоюға әкеп соғады. Заңның бұзылуына кінәлі судья заңда
белгіленгендей жауапты ... істі шешу ... ... ... ... реттейтін құқық
нормалары болмаған жағдайда сот ұқсас қатынастарды реттейтін ... ... ал ... нормалар болмаған жағдайда дауды заңдардың
жалпы негіздері мен мағынасын негізге ала отырып шешеді.
Егер заң актілерінде немесе дауласушы ... ... ... ... ... көзделсе, сот бұл мәселелерді ... ... ... ... ала ... ... ... істер бойынша сот төрелігін азаматтық іс жүргізу заңдарында
белгіленген ... ... тек қана сот ... ... ... биліктік
өкілеттігін кімнің де болса иеленуі заңда көзделген жауаптылыққа әкеліп
соғады.
Сот өз қарауына жатпайтын іс ... ... сот ісін ... ... өз ... ... ... немесе азаматтық сот ісін
жүргізу форматерін өзгеше түрде елеулі бұзған соттың шешімдері ... және ... күші ... іс бойынша сот шешімдерін тек тиісті соттар ғана ... ... ... адам ... ... ... конституциялық құқықтарын,
бостандықтарын немесе заңмен қорғалатын мүдделерін қорғау үшін жүгінуге
құқылы. Мемлекеттік ... ... ... немесе азаматтар заңда
көзделген ... өзге ... ... ... белгісіз бір
тобының құқықтарын және қорғалатын мүдделерін қорғау ... ... ... жүгінуге құқылы.
Прокурор өзіне жүктелген міндеттерді жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... және мемлекеттік
мүдделерді қорғау үшін талап қойып сотқа жүгінуге құқылы.
Ешкімге өзінің келісімінсіз ... ... ... ... ... өзінен төменгі соттың жүргізетін ісін ... алып ... және оны ... іс жүргізуіне қабылдауға құқығы
жоқ.
Азаматтық іс бойынша іс ... ... ... ... ... ар-ожданын қорлайтын немесе қадір-қасиетін кемсітетін шешімдер мен
іс-әрекеттерге тыйым салынады.
Азаматтық сот ісін ... ... ... ... мен лауазымды
адамдардың заңсыз әрекеттерінен адамға келтірілген моральдік зиян өтелуге
тиіс.
Азаматтардың жеке өмірі және ... ... ... ... ... жеке ... мен ... хат жазу, телефон арқылы
сөйлесу, почта, телеграф және өзге де ... ... ... ... ... ... бұл құқықтарды шектеуге заңда белгіленген
жағдайлар мен тәртіп ... жол ... ... ... ... ... шешімінсіз ешкімді өз
мүлкінен айыруға болмайды.
Судья сот төрелігін ... ... ... ... және ... Конституциясы мен заңға бағынады. Соттың сот төрелігін
атқару жөніндегі қызметіне қандай да болсын араласуға жол ... ... заң ... ... әкеп ... Нақты істер бойынша судьялар есеп
бермейді.
Азаматтық істер бойынша сот төрелігі заң мен сот алдындағы ... ... ... сот ісін ... ... азаматтардың ешқайсысына
артықшылық берілмейді және олардың ешқайсысы шыққан ... ... және ... ... ... ... ұлты, тілі, дінге
көзқарасы, сенімдері, тұрғылықты жері жөніндегі ... ... өзге ... мән-жайлар бойынша кемсітілмеуге тиіс.
Азаматтық істер бойынша сот ісі мемлекеттік тілде ... ... ... ... сот ісін ... мемлекеттік тілмен оыс тілі немесе
басқа тілдер бірдей қолданылады.
Сот ісін жүргізу тілі сотқа ... арыз ... ... ... ... белгіленеді.
Барлық соттар мен барлық сот сатыларында сотта істі ... ... ... ... ... ... бар ... қоса, сондай-ақ бала асырап алу құпиясы, ... ... ... өзге де ... қорғалатын құпияларды, азаматтар
өмірінің ашық айтпайтын сырлары туралы мәліметтерді сақтауды ... ... ... не істі ашық қаруға кедергі келтіретін өзге де ... ... іске ... ... өтінішін сот қанағаттандырған кезде
істерді қарау жабық сот отырысында ... ... сот ... істі ... ... іске ... адамдар, олардың
өкілдері, ал қажет болған жағдайларда куәгер, ... ... да ... Сот ... ... егер іске қатыспайтын
адамдар болса немесе куә болмаса, он алты ... ... ...... ... ... деп ... етудiң жүйесiн
айтамыз. Сонымен :
1) Азаматтық процессуалдық нысаны талап етудің ... ... іс ... құқығының нормаларымен реттелінеді. Әрбір қатысушының
өзіндік орны бар: талапкер, жауапкер, маман, куә және т.б.
2) Азаматтық іс ... сот ... ... факт ... ... нысанда көрсетілгендей сот белгілейді. Дәлелдеме, заңның
бұзылуы болса онда заңдық күші ... сот ... ... Егер де тараптардан сұрақ-жауап алынбаса, тыңдалмаса мұндай жағдайда
істің ... заң ... ... ... ... ... ...
бұл конститутивтік элемент болып табылады.[20]
Сонымен қатар азаматтың іс ... ... ... ... ... сот ... ... сотта істі қараудың жариялылығы,
кассациялық тексеріс және соттың шешімінің болуы.
1) Азаматтық іс талапкердің талап ... ... ... ... ... ... ... талаптың негіздемесін немесе нысанын өзгертуге,
талап қою талабының мөлшерін ... не ... ... ... ... ... құқылы. Талап қоюдың негіздемесі мен нысанын өзгерту, талап ... ... ... ... ... бас ... ... өтініш беру
жолымен жүргізіледі және оларға ... ... сот ... ... жол ... ... ... қоюды тануға құқылы, бұл жөнінде ... ... ... істі ... ... ... алады, оған
тараптар қол қояды және сотпен бекітіледі.
Соттың өз бастамасы ... ... қою ... ... ... ... жоқ. Егер бұл ... заңға қайшы келсе ... ... ... ... және ... қорғалатын мүдделерін
бұзатын болса, сот талап ... ... ... бас ... ... ... тануын қабылдамайды және тараптардың ... ... ... іске ... яғни мұны сот ... ... ... істі талқылау болып саналады.
Яғни мұндай да басқа шетелдерге тек сот қана емес ... ... ... ... ... Кассациялық шағымдану сот шешіміне заң күшіне енбеген. Бұл сатының
мақсаты – заңдылықты тексеру және сот ... ... не ... ... ... Заң ... ... қаулының, шешімін қарау тәртібін қадағалау.
5) Жаңадан ашылған мән-жайлар бойынша істерді қайта қарау.
Қазақстан Республикасының аумағында азаматтық ... ... сот ... ... конституциялық заңдармен, Қазақстан Республикасының
Конситуциясына және халықаралық ... ... жұрт ... ... ... ... ... Республикасының Азаматтық іс жүргізу
кодексімен айқындалады. Азаматтық сот ісін жүргізу тәртібін ... ... ... осы кодекске енгізілуге тиіс.
Қазақстан Республикасының халықаралық шарттық және өзге ... ... ... ... ... Кеңесі мен
Жоғарғы Сотының нормативтік қаулылары азаматтық іс жүргізу ... ... ... табылады.
Азаматтық сот ісін жүргізу туралы заңдар азаматтық, отбасылық, еңбек,
тұрғын үй, әкімшілік, қаржы, шаруашылық, жер ... ... ... ... мен ... ... қорғау жөніндегі
қатынастардан және басқа да ... ... ... даулар
бойынша істерді, сондай-ақ ерекше жүргізілетін істерді қарау тәртібін
белгілейді.
Қазақстан Республикасы азаматтары Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... және жеке құқықтары мен
бостандықтарын қолдана бiлуi және iс жүзiнде қорғауы керек. Ал адамның жеке
басын сыйлау, оның ... мен ... ... ... ... қоғамдық ұйымдардың және лауазымды адамдардың ең ... ...... ... ... мен ... және ... шектеу әлi де орын алады. Бұл жағдайда жеке мүлiктiк,
отбасы, еңбек және басқа да құқықтары мен заңды ... ... ... ... ... ... арыздануы. Сот арқылы қорғалу – бұл
азаматтардың конституциялық құқығы (ҚР ... 13 бап), ... ... ... ... ... жоқ.
Қазақстан республикасы Конституциясының 16 бабының 2 тармағына сәйкес
әркiм өз құқықтары мен ... сот ... ... құқылы, ал
Қазақстан Республикасы Президентiнiң конституциялық заң күшi бар ... ... және ... ... ... ... 5 бабының 1
және 2 тармақтары әр азаматқа мемлекеттiк органдардың, ұйымдық, лауазымды
және басқа ... ... ... және ... ... ... және заңды мүдделерiне нұқсан
келтiретiн ... ... мен ... ... сот арқылы қорғауына
кепiлдiк бердi. Алайда, сот арқылы қорғалу құқығын ... ... ... ... ... қажет, сотқа жазған арыздың нысаны мен мазмұны қандай
болу ... ... iс сот iсiн ... қай түрi ... ... iске қатысуға кiм тартылатынын, ... ... ... ... қай ... реттелетiнiн, сондай-ақ сотқа талабын
растайтын қандай дәлелдер ұсынылуы керек ... бiлуi ... Жеке ... тұлғалардың, прокурордың, сондай-ақ мемлекеттiк басқару органдарының,
қоғамдық бiрлестiктердiң және өзге адамдардың құқықтары мен ... ... ... алатын жағдайларда басқа да ұйымдардың жазбаша арыздары
сотта азаматтық iс қозғауға негiз болып табылады.
Жеке және ... ... сот ... ... ... екi ... ... арқылы қорғалу үшiн сотқа шағымданудың процессуалдық құқығы, демек
азаматтық iстi қарау және iс қозғау мiндетiн ... ... ... ... негiздi талабын сот арқылы қанағаттандыру үшiн материалдық құқық.
Азаматтардың сот арқылы құқығын ... ... ... сот
тәжiрибесiнде мынадай сауал туындайды: осы құқық азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын қорғау туралы арыздарының барлығын ... ма жоқ ... ... сот ... ... бар ма? ... 78-бабына сәйкес соттар Конституциясында бекiтiлген
адамның және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын шектейтiн заңдарды ... да ... ... қолдануға құқығы жоқ.
Егер сот қолданылуға жататын заңды немесе басқа да ... ... ... және азаматтың құқықтары мен бостандықтарын шектейдi ... онда ол iс ... ... ... сол ... ... деп тану туралы Конституциялық Кеңеске ұсыныс жасауы керек.
Азаматтық ... ... ... бар: 1. ... ... ... теңдігі; 2. Меншікке және басқа заттық құқыққа қол
сұқпаушылық; 3. Шарт ... 4. Жеке ... ... болса да озбырлықпен
араласуына жол беруге болмайды; 5. Азаматтық құқықтарды кедергісіз жүзеге
асыру; 6. Нұқсан ... ... ... ... ... 7. ... құқықты сот арқылы қорғау. Міне, осы формалардың бәрі де
Азаматтық кодекстің "Азаматтық заңдардың негізгі бастаулары" деп ... ... ... Яғни сол ... ... пен ... азаматтық
заңдарының алдыға қойған мақсаты мен ... ... ... ... және ізгілікті қасиеттері көрініс береді. Енді ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық
құқықтың басты формаларының бірі ... ... ... ... ... қатынастарға қатысушылардың теңдік формаі
қоғамдық қатынастарды азаматтық құқықтық реттеу әдістемесінің ... Яғни ... ... ... ... ... ... тең дәрежеде болатындығын көреміз. Демек, азаматтық ... бірі ... ... ... ... ал ... оның
мінез-құлқына, екіншісінің ерік жігеріне қатысты болмау керек. Азаматтық
заңмен реттелетін ... және ... емес ... ... ... ... ... білдіреді:[21]
1) мемлекет немесе оның әкімшілік-аумақтық бөлінісі азаматтық құқықтың
қатынастардағы жалпы негізде, өзге қатысушылармен тең ... ... ... ... жәйт, азаматтық құқықтық қатынастардағы мемлекеттің
жауапкершілік ерекшелігі (дербес ... ... ... заңды тұлғалардың құқықтық мәртебесі жеке тұлғалардың мәртебесіне
біртабан жақын келеді. Мысалы, қазіргі ... ... ғана ... ... да шартпен өздерінің құқықтары мен міндеттерін белгілей алады,
сондай-ақ заңға ... ... шарт ... кез келгенін таңдауға
ерікті, заңды тұлға және заңды тұлға құрмай кәсіпкерлік қызметті ... ... ... ... оның ішінде келісім шартты жасасуға хақысы
бар;
3) егер заң құжаттарында ... ... ... және заңды
тұлғалары, сондай-ақ азаматтығы жоқ адамдар ... ... ... ... мен ... ... үшін қандай құқықтар мен
міндеттер көзделсе, нақ ... ... ие ... және сондай міндеттерді
орындауға міндетті.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 6-бабында мүлік ... ... ... ... ... ... ... өзі оларға
қатысты құқықтардың бұзылуына қарсы қорғану құралын субъектілер бірдей
дегенді білдіреді.
Меншікке және басқа ... ... қол ... ... Меншікті
құрметтеп, оған ешкім қол сұқпайтын елде ғана азаматтар жайбарақат өмір
сүре ... ... да ... ... ... ... ... ие болып,
оны қасиетті әрі қол сұғылмайтын нәрсе деп ... ... ... ... ... оны тұтынып, белгілі бір мақсатына, яғни ... ... ... ... ол бұл орайда қызмет ету құралын бәрінен де ... ... пен ... оның ... азаматтық құқық азаматқа мұндай
жағдайды қамтамасыз етеді.
Қашанда меншік құқығы азаматтық құқықтың орталық ... ... және ... ... ... ... ... талап еткен. Міне,
сондықтан да азаматтық құқық меншіктің қол ... ... қол ... ... ... ... нормаларында да
өзіндік көрініс тапқан, ал оны нақтылайтын тұжырымдама Конституцияның 26-
бабының 3-тармағында ... Яғни онда ... ... ... ... өз ... ... болмайды. Заңмен көзделген ерекше
жағдайларда мемлекет мұқтажы үшін мүліктен күштеп айыруы оның құны ... ... ... ... ... ... бұл формалары
Азаматтық кодексте реквизициялау, күтімсіз ұсталған мәдени және тарихи
қазыналарды сатып алу және т.б. ... ... ... ... ... құқығымен қатар меншік иесі болып ... ... ... да қаралған, оларға да қол сұқпаушылық формаі қолданылады.
Айталық: а) жерді пайдалану ... ә) ... ... ... б)
оралымды басқару құқығы; в) өзге де заттық құқықтар.
Келесі жағдайда меншік құқығы шектеулі болуы да мүмкін. Мысалы, ... ... ... жер қатынастары субъектілерінің өздеріне тиесілі
құқықтарды ... ... ... объект ретінде жерге, айналадағы табиғи
ортаға, сондай-ақ басқа адамдардың құқықтары мен заңды ... ... ... ... та заң арқылы белгілі бір ... ... ... тұрғанымен
азаматтық заңдағы меншік құқығының алар орны ерекше, ал ... ... ... ... ... ... Бұл ... соңды болмаған меншік
құқығын қорғаудың жаңа ... ... ... ... болып отыр.
Мысалы, оған ... ... ... арнайы тіркеуге енгізу
жатады, сондай-ақ қозғалатын мүліктің, мәселен, бағалы қағаздардың меншік
құқығын сенімді де ... ... жаңа ... ... ... ... Заң ... меншікті емін-еркін пайдалану үшін
заңды негіз жасайды, сол арқылы азаматтық ... ... ... шарт ... ... дербес айқындауға әрі оны
тағайындауға мүмкіндік ... Бұл ... ... ... ... ... алғы ... жасайды, міне, сондықтан да ол
кәсіпкерлік қызмет үшін ... ... ие. ... ... ... 6-
тармағында әрбір тұтынушының тауарлар ... алу, ... пен ... үшін ... шарт ... ... ... дегеніміз – шаруашылық қызметтің негізгі құралы. Азаматтар мен
заңды ... шарт ... ... ... мен ... де ... өз ... сүйене отырып тағайындайды, сонымен ... ... ... ... ... ... кез келген шарт жасасуына
мүмкіндігі бар.
Азаматтық кодекс шарт жасасуға мәжбүр етуге тыйым салады, дейтұрғанмен
бұл орайда оған ... ... жол ... ... ... ... заң ... немесе өз еркімен қабылдаған міндеттемеде шарт
жасасу міндеті көзделген жағдайларды қоспағанда, шарт ... ... ... ... ... қолдануда мемлекеттің тағайындауымен белгілі бір дәрежеде
шектеу ... ... оған ... шектеуді жатқызуға болады. айталық,
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкісінің валютаға деген резиденттердің
экспорттық операциялары төлемдерін экспорттық валюта ... ... ... ... ... ... ... еркіндігін шектеуді тек мемлекет қана емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ... 11-бабына
сәйкес заңды бәсекелестікті шектеуге немесе жоюға, негізсіз артықшылықтар
алуға, тұтынушылардың ... мен ... ... ... ... ... және ... болса да ... ... ... ... ... болса да озбырлықпен ... жол ... ... Бұл ... ... кодекстің 2-бабының 1-тармағында
тұжырымдалған жәнеде ол жеке істерге ... ... да ... ... ... болмайтындығын қарастырады. Азаматтық құқықтың бұл нормасы
Конституциясының 18-бабында ... ... жеке ... ... ... және ... ... болуына, ар-намысы мен абыройлы
атының қорғалуына құқығы бар" ... ... алға ... істерге кімнің болса да озбырлықпен араласуына жол бермеу билік
және басқару ... ... ... орны ... ... ... ... қабілеті бар азаматтар мен ... ... ... ... ... ... ... тыйым салады.
Егер заңда көзделмесе, әлдебіреудің рұқсаты, келісімі, ақпарат ... ... ... отбасылық, коммерциялық құпиялары бар мәліметтерді беруді
талап етуге ... ... ... ... ... формасы. Азаматтық кодекстің бұл
формасы конституциялық ережеде де жазылған: ... ... ... өз ... кез ... ... ... үшін еркін
пайдалануға құқығы бар". Азаматтық құқықты жүзеге асырудың өзі осы ... ... ... ... сай, ... мен заңды тұлғалар
өздеріне берілген азаматтық құқықтарды, алып ішінде өздерін қорғау құқығын
өз ... ... Бір айта ... ... ... ... ... жүзеге асырудан бас тартқан жалпы ережеге орай бұл құжаттардың
тоқтатылуына әкеп соқтырмайды. ... мен ... ... ... ... ... ... кезде адал, парасатты және әділ әрекет
жасап, заңдардағы талаптарды, ... ... ... ... ... қоса іскерлік, әдептілік ережелерін сақтауға тиіс.[23]
Бұл міндетті шарт арқылы алып тастауға ... ... ... ... ... ... адам, парасатты және әділ
әрекет ... ... ... ... конституциялық құрылысты қорғау,
қоғамдық тәртіпті, адамның құқықтары мен бостандықтарын, халық денсаулығы
мен имандылығын сақтау ... ... ... ғана және ... шектелуі
мүмкін. Азаматтық құқықтарды жүзеге ... ... ... ... және заңмен қорғалатын мүдделерін бұзбауға, ... ... ... ... мен ... тұлғалардың басқа тарапқа зиян келтіруге, құқықты
басқа түрлерде қиянат жасап пайдалануға сондай-ақ құқықты оның ... ... етіп ... асыруға бағытталған әрекеттеріне жол
берілмейді. Осы ... ... ... сот ол ... ... қорғаудан бас тарта алады.
Нұқсан келтірілген ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттердің көбісі мүлікті қатынастармен
байланысты. Демек, олар ... бір ... ... ... ... заңға бұл форманы енгізу азаматтық құқықтың өзекті мәселелерінің
бірі – ... ... ... болған жағдайды қалпына келтіруді, ал ... ... ... ... ... өтеуді қамтамасыз ету мәселесін
шешуді жүзеге асырады.
Азаматтық құқықтарды сот ... ... ... және соттың қорғауын
қамтамасыз ету формасы.
Бұл конституциялық форма: әркімнің өз құқықтары мен ... ... ... ... ... аз ғана ... ... сот арқылы қорғанудың ролі төмен болып келді,
яғни тек заңда көрсетілген жағдайда ғана сотқа шағымдану мүмкін еді.
Азаматтық кодекстің 9-бабына ... ... ... ... сот
(төрелік сот немесе аралық сот) арқылы жүзеге ... ... ... ... ... ... басқа да тәсілдермен қорғана алады.
Заңда көзделген ретте мұндай қорғау ... ... ... асуы ... кодексте дәстүрлі қорғау шараларынан басқа қорғаудың жаңа да
арнайы ... ... ... заң ... көзделген жағдайда
нақты және заңды әрекеттермен тікелей құқығы бұзылған адамның ... ... ... заң жол ... өзін-өзі қорғау азаматтық
құқығына жасалған қиянатты өз күшімен жетуі деуге ... бұл ... не ... ... ... ... төлемдерді ұстап қалу, сондай-ақ
өз бетімен кепілдік құқығын жүзеге асыру түрінде көрінеді. ... ... ... құқықтың аясына жатады, бірақ, өзін-өзі қорғау жазалауға
тұрмаса, онда онысы заңды әрекет болып ... ... қалу ... ... ... бөтеннің затын иесіне өзінің алдындағы міндеттемесін
орындамағанша бермей, ұстай тұруды айтады. ... ... ... 712-
бабы бойынша экспедиторға тек экспедициялық қызметі үшін берілетін ... ... ... тұру ... беріледі.
Азаматтық кодекстің 318-бабының 2-тармағына сәйкес кепіл ұстаушы ... ... ... ... ... және өзге де заң ... ... кепілге салынған мүлікті соттан тыс күштеу ... ... ... ... өз ... ... құқылы. Ақшалай қарызды
қамтамасыз ететін кепілге алынған нәрсені сату жөнінде ... ... де ... құқығы болады.
Келесі жаңалық қорғаудың тағы бір түріне байланысты, яғни ол моральдық
зиянның өтемін ... ... ... ... рет ... ... зиянның
төлемін ақшалай түрде төлету мүмкіндігі 1990 жылы 12 маусымда қабылданған
КСРО-ның "Баспасөз және ... да ... ... ... ... 39-бабында тұжырымдалды, кейін бұл норма басқа да ... ... ... ... зиян ... ... 951-бабына сәйкес
адамның және заңды тұлғаның өзіндік ... емес ... ... бұзылуы, кемсітілуі немесе олардан айырылуы, соның ішінде
жәбірленушінің өзіне қарсы құқық бұзушылықтың ... ... ... ... ... ... салған) жан азабы ... тән ... ... қысым жасау, ашуландыру, ұялту, тән ... ... ... жағдайға әкелу, т.б.) деп есептеледі. Моральыдқ зиян оны
келтірушінің кінәсіне орайластырып өтеледі.Құқық жүйесі ... ... ... ... ... ... ... әрі нақты
құбылыс болып ... ... әр ... ... бір жүйе тән.
Азаматтық құқық Қазақстан Республикасындағы құқықтық нормативтік ... ең ... да ... заң саласы болып есептеледі. Нормалардың әр
алуандығына қарамастан азаматтық құқықтық жүйесі логикалық ... ... яғни ол ... ... тән ... оның ... енетін жекелеген және жалпы ережелерді бөліп ... ... ... мұндай құрылымдардың мазмұны біркелкі келеді, оны құқықтық
реттеудің бір арнаға жинақтауынан және заңдық ... деп ... Ішкі ... "жалпы бөлімі" мен "жалпы ... ... ... ... әзірге айтарлықтай зерттеле қойған жоқ. ... ... ... ... ... жекелеген институттардың белгілі бір
бөлігін ғана біріктірумен шектеледі. "Жалпы ереженің" нормалары азаматтық
құқық бөлімдерінен тәуелсіз негізде ... ... және ... ... ... ... бөлімге" жататын "Меншік және өзге де
заттық құқықтар" мен "Міндеттемелік құқық" тәрізді ішкі ... екі ... да ... сипатқа ие екені дәлелденеді.[24]
Қорытынды
Қазақстанның тәуелсіз, егеменді мемлекет ретінде қалыптасқан соңғы
он бес жыл ... ... ... ... ... экономикалық
және құқықтық процестерді дамыту жағдайында ... ... ... ... ... ... ... мәселелер көптеп орын
алды. Мемлекетте жоғарғы маңызға ие болатын көптеген нормативті-құқықтық
актілер қабылданды, ... ... ... ССР-нің мемлекеттік
Егемендігі туралы Декларациясы», Қазақстан Республикасының 16012.1991 жылғы
«Қазақстан Республикасының тәуелсіздігі ... ... заңы ... ... ... ... жылғы «Қазақстан
Республикасындағы ... ... ... ... ... ... жылғы Қазақстан Республикасы Конституциясы; 20.09.2002 ... №949 ... ... ... ... құқықтық саясатының концепциясы туралы» Жарлығы. Жоғарыда
аталған нормативті-құқықтық актілер қазақстандық ... ... мен ... ... құру ... негізгі бағыттарына сілтеме
жасады.
Азаматтық қоғам мен құқықтық ... құру ... жеке ... мен ... ... ... ... қоғау деңгейіне
жеткізу мақсатына негізделе ... ... ... ... ... ... бұл мәселелер адам құқықтарын қорғау ... ... ... ... ... ... ... актілерде,
халықаралық құқық нормаларында бекітіледі.
Азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекет құру жолындағы ... ... ... ... мен ... атап ... ... заң ғалымдарында үлкен ... ие ... ... ... бөлу ... ... ... мен байланысты болады.
Мемлекеттік биліктің заң шығарушы, атқарушы, сот билігі ... ... ... және ... ... сүйенуі арқылы өзара
байланысты болуы, құқықтық мемлекет құру ... ... ... ... ... біздің көзқарасымыз бойынша үлкен көмегін
тигізер еді.
Қазақстан Республикасы Президенті ... №1569 12 ... ... ... ... ... реформаның мемлекеттік
бағдарламасы туралы» Қаулысы бойынша аталған мәселелерге сүйенетін болсақ,
Қазақстанда «кеңестік» құқықтық ... ... ... ... ... ... қорғау және құқықты қолдану органдары репрессивті сипатта
болатын, идеологиялық және саяси ұрандармен ... ... ... ... «қоғамдағы заң шеңберін ... ... ... ... ... ... ... бағыттары 30тамыз
1995 жылы қабылданған Конституцияда атап көрсетілгендей, демократиялық,
зайырлы, құқықтық және әлеуметтік ... ... ... қалыптастыру
және дамыту үшін тиісті жағдайларды жасау болып табылады.
Сот реформасы ... ... ... негізгі бір компоненті
ретінде танылады. Біздің көзқарасымыз бойынша, бұл реформадағы биліктің ... ... ... ... мен ... ... мен ... кепіл ретінде танылады. Соттық құқықтық қолдану – қоғамдағы
объективті қажеттіліктерге сәйкес ... ... баға беру ... ... өздері сот төрелігін жүзеге асыра отырып, заңдарды
қолдану және талқылау мәселелерімен, олардың қайшылықтарымен ... ... ... ... ... ... судъяларының ІІІ-съезінде сөйлеген сөзінде «Сот төрелігі –
бұл ... деп ... ... ... ... осы съезде
«әділеттіліктің қалыптасу кезеңі» ретінде Елбасы өз сөзін толықтыра түседі.
Ұзақ уақыт бойы қоғамда орын алған ... сот ... ... ... ... еді ... сот ... құқықтық реформалануы жаңаша құрылу
мен ... ... атап ... ... сот ... ... ... өндірісінің жүзеге асырылуы, саяси-құқықтық жүйедегі сот
билігінің алатын орны сот ... ... ... ... ... ... мәселелерімен байланысты жүзеге асырылу болып
саналады. Осы аталған мәселелер ... күні ... әрі ... ... ... ... ... егер тартысқа түскен құқықтық қатынастар заңды түрде
жүйеленсе, сот тек қана заңмен ... ... ... ... ... мақсатқа сәйкестілік бағасы нәтижесінде шешім шығарады. Ол өз
шешімінің элементтерін ... ... ... заң ... ... ... концепциялардан құқықтық идеялардан табуы мүмкін.
Тағыда бір ... бұл сот ... ... ... егерде сол заңдағы
өткелдерге кездессе, сондайақ заңнан ұқсастық таппаса, құқықты ... ... ... ... ... өз бетінше анықтайды, алайда
өзінің негізінде заңның нақты ... жоқ. Сот ... ... көзі
құқықтық жанжалдарды шешудің әділдік бастамасы болып табылады. Сот ... ... ... көрсете отырып, құқықтық жауап ойлап шығарады.
Бұл тұжырым осы ... ... ... ... ... үшін де және континенталды құқықтық жүйе үшінде ... ... бұл ... ... принциптерінен де, позитивті құқықтың қайнар
көздерінен де ығыстырылады. Осы жағдаймен, бірінші индукция (құқықтың жалпы
принциптерін ... ... ... ... ... ... ... сотта анықталған субъективті құқық ... ... ... ... ... ... тәжірибесінің басты өнімі – құқықты өнім, сот ... ... ... ... нақты істердің анықталған
түрлерінде бөлек шешімдерді орналастырушы және тәжірибеде қолданылған үлгі
ретінде жеке істерде шешім шығару үшін ... ... ... ... сәйкес, сот актілеріне интеллектуалды-еркін ... мен ... бар ... ... ... Олар заң ... нақтылау үшін,
оларды істе қолдану мен түсіндіруге ... сот ... ... ережелерді құрастырады: олар құқық нормасы мен жеке ... орта ... ... сөз ... мемлекеттің маңызды белгісі сот тәуелсіздігі болып ... ... ... сот ... ... ... ... құқықтық актілер қабылдап, белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... мәселелер бойынша
бірқатар заң ережелері орындалмайды. Атқарушы билік органдары бұл қызметті
жиі бақылауға алмақшы болып, соттарды қылмыспен ... ... ... ... ... сот тәжірибесін жинақтауға ... ... ... сот ... ... заң және ... билік өкілдері
жағынан судьялардың міндеттеріне араласу үшін жасалған әрекеттер бар. Әділ
сотты жүзеге асыруға байланысты ... ... ... ... оларға күш
көрсету жолымен қысым жасау жағдайлары кездеседі.
Қазақстан Республикасының Конституциясымен және ... ... және ... тұлғалардың құқықтары мен заңды
мүдделерін, ... ... ... және ... ... келтіру үшін соттарға билік ... ... ... ... асыру үшін кез-келген бөтен әсердің ырқына көнбеуі
тиіс. Тәуелсіздігі мен ... қол ... ... құқығынан емес, қайта көпшіліктің мүдделерін, ең алдымен адам
мен азаматтардың құқығы мен бостандықтарын қорғауға ... ... ... ... ... ... ... қорғауға міндетті (сот тәуелсіздігін сырттай реттеу).
Сондай-ақ судьялардың өздері де сот істерін қарау кезінде, немесе
айғақтары толық тергелмеген және ... ... ... ... ... ... дұрыс қолдану, былық және немқұрайдылық фактілерін
болдырмау арқылы өзінің тәуелсіздігін нығайтуға, сот ... және ... ... ... тиіс.
Судьялардың тәуелсіздігі олардың объективтіліктері мен ешкімге
бүйрек ... ... алғы ... ... табылады. Тек заңға
бағына және сот залында шешім қабылдай отырып, судья сот ... ... ... тек ... ... алуға, істің барлық жағдайын
жан-жақты, толық және объективті зерттеуге негізделген ... ... ... сүйенуі, прокурорлардың, құқық қорғаушылардың, сот ісін
жүргізудің басқа қатысушыларының да, сондай-ақ билік ... ... жеке ... ... көзқарасынан тәуелсіз болуы тиіс.
Қолданылған әдебиеттер
Нормативтік-құқықтық актілер:
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы /1995 жылғы 30 тамызда
республикалық ... ... // ҚР ... жаршысы 2007 ж.
N4. 217 б. 21 мамыр 2007 жылғы өзгерістер мен ... ... ... ... 2000 ж. 25 желтоқсандағы ’’Қазақстан
Республикасындағы сот ... мен ... ... ... Заңы // ... ... 30 ... 2000 ж.
3. Қазақстан Республикасының 1999 ж. 13 шілдедегі Азаматтық іс жүргізу
кодексі // ҚР ... ... 1999. N 18. ... ... ... 2001 ж. 12 маусымдағы Салық және бюджетке
төленетін басқа да міндетті төлемдер туралы кодексі ... ... ... ... ... 2001. 20 маусым.
5. Қазақстан Республикасының 1999 ж. 13 ... ... ... іс ... ... күшіне енгізу туралы’’ Заңы
// ҚР Парламентінің жаршысы. 1999. N 18. ... ... ... 1998 ж. 24 наурыздағы ’’Нормативтік
құқықтық актілер туралы’’ Заңы //Егемен Қазақстан. 28 наурыз 1998 ... ... ... 1995 ж. 21 ... ’’Қазақстан
Республикасының Прокуратурасы туралы’’ Заңы // ҚР ... ... 1995 ж. N 24. ... ... Республикасының 1997 ж. 5 желтоқсандағы ’’Адвокаттық
қызмет туралы’’ Заңы // Егемен ... 11 ... 1997 ... ... ... 1998 ж. 30 ... ... іс
жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі ... Заңы // ... ... 1998. N13. ... ... ... 1997 ж. 7 ... ’’Сот приставтары
туралы’’ Заңы // Егемен Қазақстан. 10 ... 1997 ... ҚР ... ... 2001 ж. 13 ... N21 ... ... қарауға дайындау туралы’’ қаулысы.
Негізгі әдебиеттер:
1. Баймолдина З.Х. Гражданское процессуальное право ... ... ... Т. 1 ... ... (Темы 1-15). Учебник. – Алматы: ... ... З.Х. ... процессуальное право Республики Казахстан:В
двух томах. Т. 2 Особенная часть (Темы 16-30). Учебник. – ... ... ... ... ... / Под ред. М.К. ... М.: ... Баймолдина З.Х. Исковой порядок защиты прав в суде: Научно-практическое
пособие. Алматы: Жеті ... ... ... З.Х. Разбирательство гражданских дел в суде первой инстанции:
Научно-практическое пособие. Алматы: Жеті жарғы, ... ... М.А., ... И.М. ... ... России: Учебник. М.: Юристъ,
1999.
7. Гражданский процесс: Учебник / Под ред. В.А. Мусина, Н.А. Чечиной, ... М.: ТОО ... ... ... ... ... ... Комментарий / Под ред. М.К.
Юкова. - М.: Юрид. лит., 1991.
9. 7.Гражданское процессуальное право России: Учебник / Под ред. ... М.: ... ... ... А.Ж. ... қою ... іске ... шарттары (өзекті
мәселелері): З.ғ.к. ... диссертациясы. – Алматы, ... Курс ... ... процессуального права: Т. 1. Теоретические
основы правосудия по гражданским делам / Отв. ред. А.А. ... ... ... Курс ... гражданского процессуального права: Т. 2.
Судопроизводство по ... ... / Отв. ред. А.А. ... ... ... Научно-практический комментарий к ГПК Казахской ССР / Под ред. ... В.А. ... Р.С. ... Алма-Ата: Казахстан, 1976.
14. Научно-практический комментарий к Гражданскому процессуальному кодексу
РСФСР / Под ред. М.К. Треушникова. М.: ... ... ... ... к ... процессуальному кодексу РСФСР /
А.П. Рыжаков, Д.А. Сергеев. - М.: Статут, ... ... по ... ... ... ... / Под общей ред.
М.К. Треушникова. М.: Городец, ... ҚР ... ... Жеті ... ... ... З.Х. Гражданское процессуальное право Республики Казахстан:В
двух томах. Т. 1 Общая часть (Темы 1-15). Учебник. – Алматы: КазГЮА, 2001.
[3] Учебник гражданского ... / Под ред. М.К. ... М.: ... ... по гражданскому процессу: Учебное пособие / Под общей ред.
М.К. Треушникова. М.: ... ... ... З.Х. ... ... ... прав в ... Научно-
практическое пособие. Алматы: Жеті жарғы, 2001.
[6] ... А.Ж. ... қою ... іске ... ... ... ... ... диссертациясы. – Алматы, 2006.
[7] Викут М.А., Зайцев И.М. Гражданский ... ... ... ... 1999.
[8] Якуб М.Л. Процесуальная форма в советском уголовном процессе. М., 1981.
Стр.53.
[9] Қазақстан Республикасы Президентінің 1994 ... 12 ... ... Қазақстан Республикасындағы құқықтық реформаның мемлекеттік
бағдарламасы // Қазақстан кеңестері, 1994 ж. 24 ... ... З.Х. ... ... дел в суде ... ... ... Алматы: Жеті жарғы, 2001.
[11] КСРО Жоғарғы Соты Пленумы қаулыларының жинағы. 1924-1963 жж. М. ... ... ... ... М., 1984. ... ... М.С. Курс ... уголовного процесса. М., 1968. Т. 1.
[14] Гражданское процессуальное законодательство: ... / Под ... ... - М.: ... лит., ... ... ... право России: Учебник / Под ред. М.С.
Шакарян. М.: ... ... ... ... ... ... ... Алматы: "Жеті
жарғы" 1996. Стр.77-78.
[17] Строгович М.С. Курс советского уголовного процесс. М. 1968. ... ... ... ... М. 1984. ... Баймолдина З.Х. Гражданское ... ... ... двух томах. Т. 2 Особенная ... ... 16-30). ... ... ... 2001.
[20] Чечина.Н.А.,Чечот.Д.М. Гражданская процессуальная форма и
производства . М.Юрид.литература. 1979.
[21] Гражданский процесс: Учебник / Под ред. В.А. ... Н.А. ... ... М.: ТОО ... ... ... ... И.Д. Гражданское право. Учебник / Под ред. А.П. Сергеева,
Ю.К. Толстого. Т. 1, М., ... 1998. ... ... Ю.Г. ... М.К. ... ... (Жалпы бµлім). КазГЗУ.
2003.
[24] Комментарий к Гражданскому кодексу Республики Казахстан (общая
часть) книга 1. ... Жеті ... 1998 ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 56 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық іс жүргізу құқығы5 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы жайлы9 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы туралы ақпарат46 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы қағидаларының түсінігі16 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы: пәні, әдісі, жүйесі6 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығының жалпы сипаттамасы70 бет
Азаматтық іс жүргізудегі диспозитивтік қағида: түсінігі және мәні5 бет
Азаматтық іс-жүргізу25 бет
Азаматтық сот ісін жүргізу55 бет
Азаматық іс жүргізу құқығы33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь