"Араб халифаты."

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1. Араб Халифатының құрылу тарихы және оның алғышарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
2. Араб Халифатының қоғамдық және мемлекеттік құрылысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
3. Араб Халифаты құқықтық жүйесінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
4. Араб Халифатының құлдырауы және оның себептері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
5. Араб Халифатында мұсылман құқығы қалыптасу тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
6. Мұсылман құқығының мәтіндері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
VІ – VІІ ғасырлардағы, яғни магометанттік (исламисттік) реформациялар тұсындағы Аравиядағы әлеуметтік қатынастар өте күрделі қатынастар болып табылды. Елдің аумағының көпшілік бөлігінде алғашқы қауымдық құрылыс сарқыншақтары қалып отырды, бұл қоғамның арасындағы адамдардың тайпалық байланыстарынан, қанды кектен, жерді ортақтасып иеленуден және тағы басқалардан айқын көрініп отырды. Сонымен қатар бұл ретте рудың байыған адамдары да бөлініп шығып отырды. Бұл кезеңде сауда мен қолөнер кең тарап, ірі-ірі қалалар пайда бола бастайды.
Ауылдық қауымдастықтармен өмір сүрген шаруалар, ірі қара иеленушілердің басым бөлігі секілді жердің жеке меншікке өтуіне барынша қарсы болды және әлеуметтік теңдік болсын деген позицияны ұстанды. Ерекше қызғанышты үлкен сауда қалалары туғызды.
Бұл жағдайда теңсіздікті, байлардың қолында биліктің шоғырлануын діни түрде айтқан ілім пайда болады, ол бойынша еркін адамдардың теңдігі дәріптеліп, әлеуметтік дағдарыстың шығу жолы ретінде ислам дінінің туының астында діни соғыс арқылы жаңа жерлерді жаулап алу танылды.
Бұл курстық жұмыста осы VІ – VІІ ғасырларда өмір сүрген ірі мемлекеттердің бірі – Араб Халифаты туралы сөз болады. Араб Халифатының пайда болуының алғышарттары, бұл мемлекетте өмір сүрген қоғамдық формация және олардың бірінен біріне өтуі, күшеюі және құлдырауы, ең бастысы Аравиядағы құқықтың қайнар көзі және оның басқа мемлекеттердегі құқықтан ерекшелігі туралы сөз болады.
Аравия мемлекетінің VІ – VІІІ ғасырлардағы қоғамдық және мемлекеттік құрылысы өзінің спецификалық ерекшеліктерімен және күрделілігімен көзге түсіп, қызықтырады. Бұл да өз кезегінде осы курстық жұмыстың зерттеу, әрі оқу объектілерінің бірі болып табылмақ.
1. З.М.Черниловский. Всеобщая история государства и права. – М.: ЮРИСТЪ, 1999.
2. Всеобщая история государства и права. Учебное пособие под ред. К.И.Батыра. Москва “МАНУСКРИПТ” 1993.
3. Шетелдердің мемлекет және құқық тарихы. А. Мұхтарова. Алматы,1999.
4. Хрестоматия по всеобщей истории государства и права. З.М.Черниловский. Москва 1996 г.
5. Хрестоматия по всеобщей истории государства и права. Том 2. Алматы 1996 г.
6. Всеобщая история государства и права. К.И.Батыр. Москва 1998 г.
7. Всеобщая история государства и права. Д.Л.Булгакова., А.Ж. Итаев. Алматы 2000 г.
8. Хрестоматия по всеобщей истории государства и права. 2 том/Сост. Е.Г.Ли, В.В.Нездемковский, М.Е.Сагинаев. Учебное пособие. – Алматы: КазГЮА, 2001 год.
9. История государства и права зарубежных стран” под ред. О.А. Жидкова и Н.А. Крашенинникова Москва 1988г
        
        Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі
Қазақ гуманитарлық заң университеті
АЛМАТЫ ЗАҢ ... және ... ... ... ... Араб ... ... Т.
Тексерген: Мынбатырова Н.К.
АЛМАТЫ 2005 ж.
ЖОСПАР:
Кіріспе
............................................................................
......................3
1. Араб Халифатының құрылу тарихы және оның алғышарттары
…......................................................................
...4
2. Араб Халифатының қоғамдық және мемлекеттік
құрылысы...............................................................
......................8
3. Араб ... ... ... Араб ... ... және ... Араб ... мұсылман құқығы қалыптасу
тарихы.................................................................
.........................18
6. Мұсылман құқығының
мәтіндері..........................................24
Қорытынды...................................................................
................…..30
Пайдаланылған әдебиеттер
тізімі...................................................31
КІРІСПЕ
VІ – VІІ ... яғни ... ... ... ... ... қатынастар өте күрделі
қатынастар болып табылды. Елдің ... ... ... ... ... сарқыншақтары қалып отырды, бұл ... ... ... байланыстарынан, қанды кектен, жерді ... және тағы ... ... көрініп отырды. Сонымен қатар бұл
ретте рудың байыған адамдары да бөлініп шығып отырды. Бұл ... ... ... кең ... ... қалалар пайда бола бастайды.
Ауылдық қауымдастықтармен өмір сүрген ... ірі ... ... ... ... жердің жеке меншікке өтуіне барынша
қарсы болды және ... ... ... ... ... ... Ерекше
қызғанышты үлкен сауда қалалары туғызды.
Бұл жағдайда теңсіздікті, байлардың ... ... ... ... ... ілім ... болады, ол бойынша еркін адамдардың теңдігі
дәріптеліп, әлеуметтік ... шығу жолы ... ... ... ... діни ... арқылы жаңа жерлерді жаулап алу танылды.
Бұл курстық жұмыста осы VІ – VІІ ... өмір ... ... бірі – Араб ... ... сөз болады. Араб ... ... ... бұл ... өмір ... ... ... олардың бірінен біріне өтуі, күшеюі және құлдырауы, ең бастысы
Аравиядағы құқықтың қайнар көзі және оның ... ... ... ... сөз ... ... VІ – VІІІ ғасырлардағы қоғамдық және мемлекеттік
құрылысы ... ... ... және ... ... қызықтырады. Бұл да өз кезегінде осы курстық ... ... ... ... бірі болып табылмақ.
1. Араб Халифатының құрылу тарихы
Халифат өзіндік бір ... ... ... ... ... ... болып табылған араб тайпаларының бірігуі
нәтижесінде пайда болды.
V – VІ ғасырларда ... ... ... ... дағдарыс орын алып, ертедегі өркениет мемлекеттері құлдырауға
ұшырайды. Осымен біруақытта көшпелі және ... ... ... ... тайпалық құрылым ажырай ... ... ... ... ... және ... ... байланыстар
ыдырай түседі. Бұл тұста ғасырлар бойы ... ... ... ... ... ... мен әскери қақтығыстар жиілей
түседі. Тайпа басшылары – ШЕЙХТАР мен тайпалық старшейналар – САИДТАР жақсы-
жақсы деген жайылымдарды ... ... ... ірі ... иеленді. Қоғамдық
лауазымдарды иелену құқығы барған сайын байыған отбасылардың ... бола ... ... ... мен ... ... орынды алды. Ерекшеленген
бір топты құрай отырса да олар сол ... ... ... ... ... ... Бұл ... үлессіз қалған бедуиндер
баршылық еді. Жай қарапайым халыққа тайпалар арасындағы ... ... әсер ... ... әскери қақтығыстар адамдардың өлімімен, ірі қараның
қырылуымен, адамдары ... ... ... ... ... қатынастардың ажырау процесі әсіресе, ... ... ... ...... ... бастады. Бұл
аймақтарда ірі сауда мен қолөнер қалалары – ... мен ... ... және ... ... ... көш жолдары өтетін болды. Хиджаз
Аравиялық жартыаралдың экономикалық басты аймақтарының бірі бола ... ... мен ... ... мен оның ... енуге ұшыраған жоқ.
Нақты осы аумақ араб тайпаларының ... ... ... Араб территориясындағы құлиеленушілік қатынастарындағы
дағдарыс пен ... ... ... және араб ... ... ... мен келіспеушіліктер, сонымен қатар
сыртқы жаулардан қорғанысты ұйымдастырудың аса ... араб ... ... ... алғышарт болып табылды.
Осындай терең әлеуметтік-экономикалық дағдарыс тереңдеу үстінде жаңа
(таптық) қоғам туындай бастайды. Және, басқа ... орын ... ... ... жаңа қоғамды құруға бағытталып, ол діни ... ... ... ... мемлекеттің қалыптасуының сипаттық белгісі
ретінде бұл процестің діни кескін алуын және феодалдық мемлекеттілік пен
жаңа дін – ... ... ... ... ... ... атауға
болады. Тайпалардың басын қосуға бағытталған көтерілістер мен қозғалыстар
көпқұдайлықтан бас тарту керектігін ... және бұл жаңа ... ... алып ... ол – ханифтік деген атауға ие бола бастады. Тайпаларды
біріктіруге бағытталған ... ... ... түрдегі жаңа, діни
кескінге ие болған құрылыстың туындау тенденциясын көрсетті. Бұл ... ...... ... ... атқа ие болды.
Ханифтік қозғалыс пен исламның пайда болуы Меккеден шыққан, байыған
бақташы – Мухаммедтің атымен ... 570-632 ж.ж.) ... ... ... ... ... ортақ құдай-аллахты және жаңа қоғамдық тәртіпті
дәріптеу қажеттілігі ... ... ... бұл ... иудаизм мен
христиандықтың әсері өте күшті болды. Бұның мақсаты – тайпалық араздастықты
жою болып табылды. Арабтардың басшысы ...... ... елшісі”
болуы керек болды. Осының нәтижесінде фактілі түрде Мухаммед ... ... ... танылды, ал оның туысқандары мен жақындары араб
қоғамының артықшылықтары бар бір қатпаршаларына айналды. [3]
Қарапайым адамдар мен ... ... жаңа дін ... ... ... ... қолдаушыларды тапты. Олар исламды
қабылдады, өйткені олар өздерінің ... кіші ... ... ... ол ... оларды кедейшілік пен жоқшылықтан құтқара алмады.
Бүкілхалықтық сипат алған алғашқы қозғалыстар бай ... ... ... бұл ... ... ... ... түскендердің
әрекеттерін бақылай отырып, байлар жаңа ... ... ... ... ... олар тез түсінді. Соңынан сауда көпестері
мен ірі қолөнершілер мұсылмандардың ... ... ... ... ... қатынастардың нәтижесінде пайда болған ... ... ... ... ... ... тұрды. Бұл байлардың
құлиеленуін тоқтатуға, олардың кедейлерге міндетті түрде садақа ... ... да өз ... ... ... ... ... Мухамедтің Меккеден Ясрибқа қашуына себеп болды
(622 ж.). Құлиеленуді ... ... ... адамдардың феодалдық
теңдігін орнатқысы келген ислам, сонымен ... жеке ... ... ... оны ... Ол ... бас иуге шақырды (ислам ... өзі ... бас иу ... ... ... Құранда “Аллаға бас
иіңдер, пайғамбарға бас иіңдер” – делінген. Сайып ... ... ... ... ... қолдауға ие болу мүмкіндігіне ие болды.
Дегенмен, әлеуметтілік әділеттілікті орнату мен ... ... ... ... ... бұл ... барлық тараптардан қолдауға ие
болмады.
Мухаммед ең ... ... ... оқытулар осыған дейін өмір сүріп
келген монотеистік діндерге – иудаизм мен христиандыққа қайшы ... ... тек ... және ... деп ... Дегенмен, сол
кездің өзінде-ақ исламда жаңа бір элементтердің бар екендігі анық еді.
Исламның белгілі бір ... ... ... сұрақтарды шешуде,
әсіресе, билік пен билікке деген құқыққа деген сауалдарда ... ... ... ... ... ... ... дін мен
мемлекеттегі билік бір-бірінен ажыраусыз және дін ... ... ... ... ... осыған байланысты ислам құдайға, пайғамбарға
және “қолында ... ... ... ... туралы айтты.
Оншақты жылдың шеңберінде, VІІ ғасырдың 20-30 жылдарында Мухаммедтің
Мединадағы мұсылмандық қауымдастықты ұйымдастырушылық ... ... ... ... Ендігі кезекте бұл тек діни емес, сонымен қатар
тайпаның үстінен қарайтын, ... ... ... ... ... дін ... әскери отрядтар Исламның туының астына бүкіл мемлекеттің
бірігуін талап етті. Бұл ... әрі діни ұйым ... әрі ... және ... ... ие бола бастады. Мухаммедтің өзі бұл қауымдастықта
пайғамбар да, тайпалық көсем де, ... ... да, ... ... да ... мен ... ... отрядтарының көмегімен тайпалық
сепаратизмді жеңу мәселелері шешілді.
Пайда ... жаңа ... ... ... тұрған ең басты сауал
– туыстық сепаратизмге жету болды. VІІ ... ... ... Аравияның
бірігуі жалпы алғанда аяғына дейін жетті.
Мухаммедтің өлімі мұсылмандардың ең жоғарғы басшысы постына оның
құқық ... қою ... ... ... ... ... ... Мухаммедтің
жақын деген тусқандары мен оны дәріптеушілер бара-бара артықшылығы ... ... ене ... еді. Пайғамбар қайтыс болғаннан кейін оның
арасынан мұсылмандардың жаңа жеке көсемдерін – ... ... ... ... ... төрт ... ... арасындағы
белгілі бір топтардың арасындағы дінге деген теріс көзқарастарын басты.
Мухаммед негіздеп беріп ... ... идея ... биліктің күшеюіне
алып келіп отырды.
Халиф Омар (634-644 ж.ж.) ... ... ... ... ... ... VІІ – VІІІ ... анағұрлым ауқымды
территориялар басып алынды. ... ... Таяу ... Орта Азия,
Закавказье, Солтүстік Африка мен Испания елдері де бар. ... ... ... ...... Дамаск болып табылатын Араб ... ... ... екі ... ... ... көрсетуге болады –
дамастық (сириялық) кезең немесе Омейяд династиясы билеген кезең (661-750
ж.ж.) және бағдаттық ... ... ... ... ... ... кезең. Бұл араб феодалдық қоғамы мен мемлекетінің ... ... ... ... ... берік империя болып табылмады. VІІІ
ғасырдың орта кезінен бастап халифаттың ... ... ... алды.
Бірнеше “кіші” халифаттардың пайда болуы белең ... ... ... халифат, Египеттегі – Каирлық халифат және тағы басқалары. ХІ
ғасырларда түрік-селджүктері Бағдатты басып алып, оның ... ... ... ... ... ... VІІ – VІІІ ғасырдың бірінші
жартысында бұрынғы византиялық және месопотамдық жерлер ... ... ... Таяу ... Орта ... Закавказье, Солтүстік Африка мне Испания
елдері кірді. Араб ... ... ... ... бет ... ... Мартен рыцарьларымен 732 жылы Пуатьеда талқандалды.
Жаңа жауланып алынған жерлерге аравиялық халықтың анағұрлым үлкен
массасы ... Араб ... ... жоя ... ... ... алып, тез арада феодализациялана бастады. Жаулап ... ... ... ... ... айнала бастады. Онда отырған
шаруалар мұралық жалға ... ... жер ... ... ... болды.
[4]
Аравияның жаңа жерлерді жаулап алуының басты ... ... ... барған сайын өсуі танылды. Жаулап алыған ... ... ... ... ... ... көрсеткен жоқ десе
де болады, өйткені олар осы уақыттарға дейін оларды аямай басып-жаныштаған
басқа отарлаушы мемлекеттердің ... ... және ... ... ... ... ... олар қарсы болмады.
Нәтижесінде жаулапы алынған жерлерде үлкен жаңа мемлекет – ... ... Оның ... ... да ... жаңа ... жаңа дінді әкеле отырып, ... оған ... ... ... ... болған өндірістік күштерге ие болды.
Ертедегі мәдени аудандарға (Месопотамия, Сирия, Египет) ене ... ... ... ... ... ... тап ... бұл төңкерістердің
басты бағыты болып феодализмнің қалыптасуы ... ... ... ... алғашқы қауымдық құрылыстың
жойылуы тез қарқын алып кетті.
2. Араб Халифатының қоғамдық және мемлекеттік құрылысы
Қоғамдық ... Араб ... ... ... ... эволюцияның заңдылықтарына бағынды. Оның ерекшелігі исламның діни
және ұлттық-мәдени факторларға негізделуімен байланысты болды.
Араб қоғамының феодализациялану процесі VІ ғасырдың бел ... ... ... ... ... ... құрылысқа тиісті басты, типтік
сипатпен бірге араб феодализмі бірқатар ... ие ... ... оның баяу ... діни және ... ... ... отырды.
Араб феодализмінің, сонымен қатар жалпы алғандағы ... ... ... экономикалық тұрақтылықпен
байланысты болды. Бастаушы феодалдық ... ... ... ... ... ... өмір ... Рулық тайпалық
құрылыстың сарқыншақтары Аравия территориясының басым бөлігінде сақталып
қалып отырды. ... ... ... рөлі ... Жаулап алу
барысында саны шексіз ... ... ... ... феодалдардың жеке
шаруашылықтарында, әсіресе мемлекеттік ... ... ... ... және т.б. жерлерде) ... ... ... ... ... ... қатынастардың араб
қоғамында орын тебуіне байланысты дамуын тежеп отырды.
Феодализмнің даму ... ... ... ... ... жоқ. Жекелеген аумақтарда федализмнің даму деңгейі ... ... ... дейін өмір сүрген елдің әлеуметтік-экономикалық даму
деңгейіне байланысты болды.мәселен, егер Сирия, Ирак пен Египетте ... ... ... орын ... ... ... ... қоғамдардың
сарқыншақтары ұзақ уақыт бойы сақталып отырды.
Барлық азиялық мемлекеттердегідей, жерге деген меншіктің ... ... ... ... ... ... басым сипатқа ие болып
отырды. Ол халифтің меншігі болып ... ... ... суды ... ... ... ... басым болуымен
байланысты болды. Мемлекеттік жерге деген меншік ерте феодализм ... ... ... негізі болып табылды.
Сонымен қатар қауымдық жерге деген қауымдық меншіктің ... ... ... ... жеке ... ... ... көбеюіне жағдай
жасады. Дамастық кезеңде мұндай жерлерден үлесті тек ... ... ... ... ... Бұл этаптағы феодалдық меншіктің
шартты нысандары әлі де болса ... ... ... ... ... ... кезеңде жеке феодалдық меншік анағұрлым дамудың
бағытын алады. ... ... ... ... ... ИКТА – бенефициарлық
иеленуі сияқты шартты нысаны қатты дамыды. Бұл жерлер ... ... үшін ... жер ... ... ... ... Айлық түрінде
болатын икта өмір бойға немесе қызметте болу ... ... ... және өз ... ... жинау құқығымен қатар берілді. ... және жеке ... ... ... өсуі мемлекеттік
қордың бір уақытта қысқаруы феодализация процесінің көрінісі болып табылды
және жекелеген феодалдардың саяси ... ... ... рөлді
атқарды.
Шаруаларды феодалдық эксплуатациялау тәсілдері жер ... ... ... ... ... ... ... бөлігі халиф пайдасына жиналатын салықтар арқылы мемлекетпен
тартылып ... ... ... соң ... ... бір ... феодалдық
басшылар арасында айлық жалақы және пенсия, т.б. түрінде таратылып беріліп
отырды. ... ... ... ... құралдарының бірі – оларға халифтің
белгілі бір территориялық аймақтан өз пайдасына салық жинау ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттер сияқты
сословиелік-корпоративтік топтары бар ерекше ... ... жоқ. ... ... құқықтық жағдайы ең біріншіден оның
дінге ... ... ... ... ... да ең ... мен мұсылман еместер – ЗИММИИлардың құқықтық ... ... ... ... ... жағдайды иелене отырып, ауыр
мемлекеттік салықты ... ... ... болып саналды. Алғашқыда
мұсылман еместерге деген қатынастар аса бір шыдамдық ... ... ... ... тілін және өздерінің соттарын сақтап қалды. Дегенмен,
олардың төмендетілген жағдайлары барған ... ... ... олардың
мұсылмандармен арасындағы қатынастары мұсылмандық құқықпен айқындалды, олар
мұсылмандармен некеге отыра алмады, олар ... ... ... ... ... олардың міндетінің қатарына сонымен қатар
араб әскерлерін азық-түлікпен қамтамасыз етіп, ең ауыр адам ... ... ... ... ... ... ... саясаты (жаңа
дінді тарату) мен арабизация процесі (арабтарды жаңа территорияларға
қоныстандыру, араб ... ... ... ... тарапынан аса бір күш
жұмсауды қаже етпеді.
Феодалдардың биліктік ... ... ... ... ... емес. Оның ең басында мұсылмандық ...... ... ... бас ... көптеген этникалық топтарға бөліне
бастады. Жергілікті арабтар әскери коллониялармен бөлініп ... ... ... бастады. Олар кейбір салықтар мен алымдардан босатылды
және ... ... ие ... ... ... ... мен
алымдар өсіп, тағы түрлі алымдар түрлері көбейе бастады. Кейбір аймақтарда
шаруалардың жерге ... ... ... ... үшін ... ... ... бекіте бастады.
Халифаттың қоғамдық өміріндегі басты рөлді қалалардың ... ... ... ... қалаларда ішкі нарық пен корпоративтік
құрылыс пен басқаруға негізделген дамыған қолөнер өндірісі жоқ ... ... ... ... ... бағынысты болуы биліктің тым аса
орталықтандырылуының жемісі болды. Араб қалаларында сонымен қатар батыстағы
қалалардағыдай ... ... ... автономияға деген
ұмтылыстар болған емес.
Әлеуметтік сатының ең ... ... ... орын ... Қара
жұмыс істейтін халықтың көпшілік бөлігін құрайтын бұл топ ... ... ... ... ... ... ... мен шетелден сатып
алынған бостандығынан айырылғандардан құралады. Феодалдық ... ... ... ... әсер ... Олар ... ... танылмағанымен, өздерінің ... ... ... жүргізіп, тауарларға ие бола алды. Мұсылман құлдарды
бостандыққа жіберу жақсы бір ... ... ... ... ... VІІ ғасырдағы жаулап ... ... ... ... ... демократия жойылды, осының салдарынан
ертефеодалдық монархия ресімделе бастады. Бұл кезеңнің ... ... ... мемлекет ретінде көрініс тапты. Оның
басшылығында халиф тұрды және ол пайғамбардың ... ... ... ... ... (ИМАМАТ) билігі шоғырланды. ... ... ... ... ... тез арада халиф билігі өсиеттік өкім
бойынша берілетін мұралық ... ала ... ... ... ... орталықтандырылған болып
табылды. Бұған себеп болған ... ... ... ... ... ... барған сайын көбеюді айтуға болады.
Құқық тұрғысынан алғанда халиф билігі шексіз болып танылды. Ал ... ол өз ... ... ... кезінде не өз саясатында феодалдық
басшылармен және мұсылмандық орта басшыларымен ... ... ... жанындағы басты кеңесші және жоғарғы лауазымды тұлға УӘЗІР
(везирь) танылды. ... ... ... ... екі ... ... еді: кең ... шекті билікті, яғни тек халифтің өкімдерін орындаушы
ретінде. Ертедегі халифатта әдетте шектелген билігі бар уәзірді ... алып ... ... ... ... халиф қорғаушыларының басшысы,
полиция меңгерушісі, басқа шенеуніктерге ... ... ... ... ... ... барлық жоғарғы шенеуніктерді ... ... ... органы болып Омейядалар кезеңінде
ресімделіп қойған арнайы өкілдік органдар – ДИВАНДАР танылды. Әскери ... ... ... қарулануы мен қауіпсіздікке жауапты болды. ... ... ... ... ... ... ... жалақының
мөлшерін белгілеп отырды. Ішкі істер жөніндегі диван салық пен басқа да
түсімдерді есепке алумен айналысатын ... ... ... және ... ... ... мәліметтерді жинады. Ерекше деген функцияны
пошта қызметі бойынша диван атқарды. Ол ... жүк пен ... ... ... жолдардың, керуен сарайларының, құдықтардың
құрылысы мен жөндеуі бойынша басшылықты ... ... ... ... ... ... ... функциясын іс жүзінде жүзеге асырды. Феодалдық
мемлекеттің функциясының кеңеюіне байланысты орталық мемлекеттік аппарат ... ... ... ... жалпы саны арта түсті.
Мемлекеттік басқарудың огрталық органы – ... ... ... ... ... қарумен және басқалай қамсыздандырумен
айналысты. Оның басшылығымен жалдамалырға мен әскери ... ... ... ... ... ... қазынаға түсетін салықтар мен басқа да міндетті
төлемдердің есебін жүргізіп, орталық қаржылық ... ... ... ... – поштақызметін жүргізді, бұның қарамағында
сонымен қатар керуен жолдарын салу мен көше ... ... ... ... тез ... ... орган болғандықтан, бұл орган
сонымен қатар құпия ... ... ... пен ... ... ... жеткізіп отыратын бірден-бір ведомство болып табылды. Бұл оның ... ... ... ... ... Мемлекеттік басқарудағы жергілікті органдардың
жүйесі VІІ –VІІІ ... ... ... ... ... ... аппарат жаулап алынған жерлерде ... ... ол ... ... басқарудың ескі тәсілдері сақталып ... ... мен ... да ... құндылықтарды басып алғаннан кейін тек
қана жоғарғы органды құрумен шектелді, бірақ бұл ... өзі ... ... мен ... ... ... мен алымдардың алынуын бақылап
отырды. Халифатқа керегі де осы еді. Халифат басшыларының билігінің ... ... ... ... ... де персиялық үлгі бойныша бір
жүйеге реттеліп келтіріле бастады. ... ... ... ... ... ... ... – ЭМИРЛЕР басқаратын болды
және олар тек халифтің алдында ғана жауапты болды. Эмирлерді ... және ол ... оның ... қатарынан тағайындалып
отырды. Бірақта жергілікті жер байларының арасынан, тіпті бұрын жаулап
алынған жерді ... ... ... да ... ... қарауында қарулы күштер, жергілікті әкімшілік-қаржылық және
полицейлік аппарат болды. Эмирлердің жеке өз ...... ... ... ... ... ... болды
және олар көбіне полициялық қызметті жүзеге асырды.
Халифаттағы ұсақ әкімшілік ... ... ... ... мен ... ... тұлғалармен басқарылды. Кейбір реттерде
бұл функциялар жергілікті мұсылмандық діни қауымдастықтарға беріліп отырды.
Сот. Халифатта сот ... ... ... ажыратылды.
Жергілікті билік соттың шешімдеріне араласа алмады.
Жоғарғы судья ретінде мемлекет ...... ... ... әділ ... ... ... басшылардаың жұмыстары болып табылды.
Тәжірибеде жоғарғы сот билігін ... ... ... құлшылық етушілердің
алқасы жүзеге асырды. Олар бір уақытта құқық танушылар ретінде де белгілі
болды. ... ... олар ... төмен тұрған судьяларды (КАДИ) және
жергілікті жерлердегі судьялардың қызметін бақылайтын ... ... ... құзыреттері анағұрлым ауқымды болып табылды. ... ... сот ... ... ... ... сот
шешімдерінің орындалуын бақылады, бас бостандығынан айыру ... ... ... ... ... ... атқарды, мұраны
бөліп, жер иеленушілердің заңдылығын тексерді, вакуфт деп аталатын ... діни ... ... ... мүлікке басшылық жасады. Шешім шығару
кезінде кади ең ... ... және оған ... (Сунна) негізделіп
отырды және оларды өздігінше талқылау арқылы шешімдерді негіздей білді.
Кадидің сот ... мен ... ... түпкілікті шешім болып,
шағымдануға жатпайтын болды. Кейбір реттерде халифтің өзі ... ... ... ... ... ... алды. Мұсылмандық емес мұра,
әдетте, дін өкілдерінен тұратын соттардың юрисдикциясына жатты.
Әскер. ... ... ... рөлі ... ... доктринасымен
анықталды. Мұсылмандық оқытулардың негізінде барлық әлем екі ... ... ... жолын қуып, оны ұстанғандар және “сенімге ие
болмағандар”. Халифтердің негізгі мақсаты осы ... ... ... арқылы жаулап алу болды. Бұл соғыста барлық кәмелеттік жасқа толған
мұсылмандар қатысуға ... ... ... ... ... ... араб ... тайпалық жасақтар
түрінде болды. Бірақ әскерді орталықтандыру мен оны ... ... ... VІІІ ... ... ... ... жүзеге асырылуына алып
келді. Араб әскері екі негізгі бөліктен құралатын болды: ... ... ... ... ... ... ... басқаруында болды.
Тұрақты әскерлерде ерекше орын мен ... ... ... ие ... ... түрі ретінде жай аттылар танылды. VІІ – VІІІ ... ... ... ... қатарынан толықты. Бұл кезеңдерде
жалдамалы әскерлер тіптен болмады.
3. Араб Халифаты ... ... ... өмір ... ... ... құқық пен дін біртұтас
болды. Құқықтың негізгі қайнар көзі ретінде ...... ... ... Оның ... ретінде Мухаммед танылды. Ол пайғамбар-
заңшығарушы – ШАРИА болып ... ... ... ... ... ... жол) деген атауға ие болады.діни жазбалардан басқа, шариаттың
құрамында қылмыстық ... ... ... және ... ... енген.
Құранға қосымша ретінде қызмет атқарған және ... келе ... сот ... ... мен ... ... заңшығарушылардың
түсіндірмелері жатты. Егер де жазбаша түрдегі заңда белгілі бір ақтаңдақтар
болса, онда ескі әдеттік құқық – АДАТқа жүгінуге ... ... ... ... рим ... ... түпкілікті
түрде өзгеше болып табылады және ол ... ... ... ... ... ... нормалар бір-бірінен мазмұны
бойынша ерекшеленгенімен, бір-бірінен ... және ... ... ... ... ... ... меншікті негіздей отырып, шариат мемлекет
басшысына жекелеген адамдарға жер ... беру ... ... ... олар ... ... ... бойынша иеленді және міндетті алымдарды төлеуі
тиіс болды. Жер иеленушіге өзі алған жерлерді ... ... ... ... ... оған ... феодалдық рентаны төлеу керек
болды.
VІІІ ғасырдың ортасынан бастап халифатта шартты ... жер ... ... бұл өз ... ... ... ... болды.
Феодалдық қатынастардың даму шегіне қарай бұл жерлер феодалдық байлардың
қолында шоғырланған барлық басқа жер ... ... жеке ... ... ... ... ... жүйесі үлкен
жетілдірілгендігімен ерекшеленеді. Шарттан туындайтын ... ... ... Бір ... шарттарды екінші бір топтағы шарттардан
айырмалайтын ... ... ... затты мәміленің нысаны болып табылатын
затты беру міндеті табылды. Бұл кездің өзінде-ақ ... ... ... ... ... шарттары бөлініп шыға бастады. Екінші ... ... ... тапсырма шарттарын жатқызуға болатын еді.
Мұсылмандық құқықтың жекелеген ерекшелігі ретінде заттың кездейсоқ
жойылу және бүліну ... ... ... ... ... шартты
тоқтатудың жеңілдетілген тәртібін айтуға болады.
Отбасылық қатынастар аясында мұсылмандық құқық ер адамның ... ... ... ... ... ... ... ер адамға
төрт әйел алуға және саны шектелмеген күң иеленуге құқық берді.
Некеге деген әйел ... ... ... ... Неке шартын
бекіту кезінде ол қатыспады. Күйеуге ... ... ол ... билігіне
өтті және оның негізгі міндеттері ретінде ... ... ... ... ... ... т.б. ... Күйеуі әйелін тән жазасына ұшыратуы
мүмкін болды.
Мұсылмандық құқық бойынша ... ... өте ... ... ... қатысты болмады.
Мұсылмандық құқықтың бір жетілдірілген тұсы ... ... ... ... Өсиет қалдырушы өзінің қарауы бойынша өзіне тиесілі
мүліктің үштен біріне ғана ... ете ... ... ... ... ... кейін оның мүлкін бөлетін адамды
тағайындайтын болды. Бірақ бұл оңай ... ... ... бұл ... ... ... өсиет қалдырушыға тиісті ... ... ... теңдей бөлуі тиіс еді.
Мұсылмандық мұрагерлік құқықтың спецификалық ерекшеліктерінің
қатарына мұрагерлерге мұра ... ... ... тек оның құқықтары
өтетіндігінде еді. Бірақ бұл мүліктің өтуі өлген адамның өз міндеттемелері
бойынша мүліктің шегінде өтелгеннен кейін ғана ... ... ... ... қажетті бөлігі юолып табылатын Шариаттың
идеологиялық ... ... ... ... ... қоғамдық
құрылысқа қарсы шықпау (өйткені оны ... пен ... ... ... күнә ... ... негіздер танылды.
Осыған сәйкес, қоғамда өз үстемдігін құрып тұрған құқықтық тәртіпке
қол сұғатын құқық бұзушылық дінге деген сенімді бұзушылық ... ... бұл ... қарсы құқық бұзушылық мемлекетке қарсы құқық бұзушылық деп
танылды.
Жауапкершіліктің ... ... ... екі ... ... ... жасаған адамның өзінің тәнімен немесе өмірімен жауап ... ... және ... ... ... ... құқық
бұзушылықтар.
Бірінші түріне ұрлық пен қарақшылық жатты (ол үшін қолы ... ... ... ... ... жазаланды) және тағы басқалары.
Қылмыстардың екінші түріне ең бастысы адам өлтіру – қасақаналық та,
абайсыздық та, сонымен қатар барынша жаралау.
Қанды кекті тани ... ... ... ... ... ... ... өлтірген адамды талион приципі бойынша жазалауға рұқсат берілді.[6]
Бірақ олар қылмыскерді кешіре де ... бұл ... ... ... ... ... ақша ... төлеуге міндетті болды.
Егер де кісі өлімі қасиетті жерде орын ... және ... ... мұндай айыппұл 100 түйе мен 12 мың ... ... ... ... ... үшін осы ... ... ал мұсылман еместі
өлтірген үшін үштен бірі ... ... ... үшін ... құны ... Егер де ... алу ... келісімге келе алмаса немесе
айыппұлды төлеу қылмыскер мен оның ... үшін ... ... ... оның ... ... ... қолдана алды. Бұл тұстағы
басты талап ретінде қылмыскер кісі ... ... ... салу ... ... ... ... кекті жүзеге асырушылар да дәл сондай қаруды
қолдануы тиіс ... ... ... ... ... сала ... егер ... жасырушы немесе ол туралы хабарламаған болса, шариат ... ... ... ... ... сот ... ... асырылатындығын жоғарыда атап
өттік. Олар тікелей халифтің өзімен тағайындалатын адам болып табылды. Сот
функциясынан басқа оларға көптеген, мәселен, ... ... ... күйеуге
беру, қорғаншылық пен қамқоршылықты бекіту және т.б. ... ... ... ... ... ... ... білмейді.
Кадий белгілі бір анықталған сот жүргізумен істің барлығын ... ... ... ... мен ... мүлдем білмейді. Жазба іс жүргізу,
сот ісін жүргізу ... ... ... болған емес. Кадий үшін бір ... ... ... қандай да болсын ауырлығына қарамай ол оны бір ... ... тиіс ... ішіндегі ең маңыздысы ретінде ант беру, ... және ... ... ... ... ... ... тек ер
адамдар бола алды. Басқа дінді ұстанушылар мұсылманға қарсы ... ... ... ... ... ... бағалаумен
байланысты болмады, ол істі кез келген сатыда тоқтата алды. Ол адал ... ... тән ... ... ... еді.
4. Араб Халифатының құлдырауы және оның себептері
VІІІ ғасырдың аяғына таман араб ... ... ... ... бастады. Жергілікті байлар, өздері жаулап алған
мемлекетте ... ... ... нық баса ... ... ... болу мүдделілігін жоғалта бастайды. Осы уақытқа дейін
Эмирлер өз территорияларында өз ... ... ... ... Бұл
әскерлер эмирлерге өз пайдасына салықтарды төлеттіріп тұру үшін қажет ... ... ... ... ... ... ыдырауы уақыт
еншісіндегі нәрсе еді.
Феодализмнің ары ... ... ... байланысты халифаттың
мемлекеттік құрылысында айтарлықтай өзгерістер бола бастайды. Әртүрлі
бөліктерден құралған ... ... ... ... ... мен ... аворитарлық-теократиялық басқарушы ... ұзақ ... бойы ... ... ... ретінде
өмір сұре алмады. ІХ ғасырдан бастап ... ... ... ... ... бастады.
Біріншіден, халифтің билігін фактілі түрде шектеу орын алды. Оның
орынбасары, ұлы уәзір, ... ... ... отырып, халифті
басқару мен биліктің реалды тетіктерін ұстаудан ығыстыра бастады. ІХ
ғасырдың ... ... елді ... уәзірлер басқара бастады. Оларға
кеңсе, дипломатиялық қатынастардың, мемлекеттік кіріс пен ... ... т.б. ... тікелей қол астында болды. Халифтің алдында есеп
бермей-ақ уәзір жоғарғы мемлекеттік шенеуніктерді тағайындай алды. ... ... ... мен ... ... ... бас ... бөлісті.
Екіншіден, халифаттың мемлекеттік механизмінде әскердің рөлі, оның
саяси өмірге деген әсері барға сайын өсе ... ... ... байланысты әскерде жалдамалылардың қатары жиілей түсті. Шығу ... ... ... ... қатысуымен халифтің патшалық гвардиясы
құрылады. Ол ІХ ғасырда орталық ... ... ... ... ... ІХ ... оның әсерінің күшеюі соншалық, гвардиялық
әскербасылары оларға тиімді емес ... ... ... ... өз ... ... ... сепаратистік тенденциялар күшейе түседі.
Әмірлердің билігі барған сайын ... ... ... ІХ ... жергілікті жерлерді басқарушылардың билігі мұраға қалып отыратын
болды. Әмірлердің тұтастай династиялары пайда ... ... ... ... ... өз пайдаларына салықтық түсімдерді түсіріп отырды, осысымен
олар тәуелсіз, өз бетінше ... ... ... ... ... билігінің күшеюіне сонымен қатар, халифтердің оларға ... үшін ... басу үшін ... ... ... әсер ... ... мен султанаттарға – Испаниядағы, Мароккодағы,
Орта ... ... ... мемлекеттерге бөлінуі – бағдаттық
халифтің тек қана ... ... ... ғана танылды, ал Х ғасырда
тек қана Персияның бір бөлігі мен астаналық ... ғана ... ... Х – ХІ ... ... ... ... тайпалар басып
алғаннан кейін хали екі рет биліктен ажырап қалған болатын. ... ... ХІІІ ... ... ... ... таратылған
болатын. Халифтердің резеденциясы Каирға, халифаттың батыстық ... Ол ... ... ХVІ ғасырға дейін, түрік сұлтанатына өткенше
сунниттердің арасында рухани басшылықты ... ... ... ... түсуі, сонымен, ... ... ... жойды. Территориялардың этникалық
және экономикалық біркелкі болмауы, бостандық үшін күрестің күшейе ... ... ... ... ... мен ... ... алып
келді.
5. Араб-Халифатында мұсылман құқығы қалыптасу тарихы
Мұсылман мемлекеті рұқсат етіп, қолдап ... ... ... ... нормалар жүйесі ретінде мұсылман құқығы
негізінен VI1-Х ғасырларда Араб-Халифатында қалыптасқан және ол ... Адам ... ... өмір сүре ... ... дүние танымдық
тұжырымдаманы ұстанады, әр белгілі сенімде болады. Ал ондай ... ... ... ... ұрынады. Кейбір білімсіз имандар мен
діндардың исламның негізін бұлдіріп, беделін ... ... ... - ... деген сөзден шыққан. Ол “бейбіт және иман-саулық” деген
ұғымды білдіреді. Амандық-есендік ... ... да ... Ал ... оның ... ... нанымына денсаулығына, еркіндігіне, тәрбиелігіне,
шыншылдығына, жеке біреудің, әрі ... ... ... ... ... ... айқын. ... ... ... ... Алла ... жол ... түсінген ләзім. Ол жолмен адамзат жүріп өтуге
тиіс. Сол себепті Ислам “Ақыл, ... ... деп ... ... қояр ... ... ... және заттық
дүниелердің заңдылықтарын игеру, соның негізінде шындықты танып-білу, солар
арқылы өзіңді ізгі адамгершілікке үйрету, ... ... ... ... ... еңбек сүйгіштікті қамтамасыз ету.
Мінеки, ислам дінінің мүрат-мақсаты дегеніміз осындай ізгілік пен
имандылық асыл ... ... ... ... Нұрсұлтан Назарбаевтың: “Ислам кемелі орындарын барып
көру менің осы заманғы ... ... ... орны мен ... ... ... ... етті”.1
..Меніңше ,діннен адамдарды бір-біріне қарсы қоятын емес,бір-біріне
табыстыратын бастауларды іздеген абзал (“Ғасырлар тоғысында” кітабы) ... ... ... ... Ислам діні - біріктіруші сипаттағы ілім. Адамдардың
бір-біріне жақындастыратын, бір-бірімен табыстыратын бастаулардың ... ... ... пен ... ... ... пайдалану - Құдайлық ісі
емес,ол саяси әзәзілдердің харамдық пиғылы,ықпалы. Ислам догмасына ... ... ... Алладан келіп түскен. Ол оны адамзатқа өзінің өкілі
Мұхаммед Пайғамбар арқылы жіберген. ... ... ... ... ... ... ... мен өсиеттерінен тұратын қасиетті
кітап) алады және адамның ақыл-ойы мен ... ... ... құдай нұсқауларының жемісі деп саналады. Алла құқығы адамзатқа бір-ақ
рет және мәңгілікке берілген, сондықтан қоғам ... мен ... мен өзі ... ... осы ... ... алуға тиіс. Рас,
мұсылман құқық доктринасы,құдай ақиқаттарын ... мен ... ... ... ол үшін ... ... ... бойы қажымай, талмай
еңбек етті. Бірақ бұл күш ... ... ... ... ... ... іс жүзінде пайдалануды бейімдеуге ғана бағытталды.
Қазіргі заманғы Батыс түсінігіндегі ... ... ... ... заң ... ... ... Теориялық жағынан Аллада ғана заң
шығарушы ... ... ал жер ... ... құқық шығару, заң
шығару өкілеттігі болмайды. Шын мәнінде ежелгі ғалым-заңгерлердің ... ... ... нақты қайнар көзі болып қызмет етеді.
Мұсылман құқығы - бұл ... ... ... ... Ол заңдық нормаларды да, діни және адамгершілік қағидалард??? да,
сондай-ақ ... да ... ... ... ... ... адам құранды оқуға тиіс, ол оразаны ұстауға тиіс,ол садақаны беруі
тиіс және ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Мұсылман
құқығы - ислам идеологиясының неғұрлым жарқын да ... ... ... ... ... - феодалдық қатынастардың дамуына және нығаюына
мүмкіндік туғызады. Мыңдаған жылдар бойғы ... ... ... ... жаңа ... толығып, феодалдардың мүддесін қорғады.
Бұл діни тәртіп болды, ... ... ... ... ... жүргізді.
Мұсылман құқығының әдебиеттегі бағасы әртүрлі сипатта, кейде ... ... ... ... ... ... құқығының
атқаратын маңызын көрсете отырып, француз ғалымы Давид Рене ... ... ... ... ... ... ... Давид Рене
мыналарды бөліп көрсетті.
1) Романдық-германиялық құқықтық отбасы.
2) Англо-саксандық құқықтық отбасы.
3) Социалистік құқықтық ... Діни ... ... ... ... ә) Иудаизм,
б) Индуизм.
Мұсылмандық құқығының дінмен байланысы, түбегейлі концепциясы ... ... көзі ... ... ... ... ... түседі. Жеке құқық, отбасылық құқық, мұрагерлік құқық, мұсылмандық
құқық ... ... ... реттеледі.
Бұл құқық жүйесінде феодализм дәуіріндегі жағдайын, құрылу кезеңін
әңгіме етеміз. Мұсылман құқық жүйесіндегі ... діни ... ... ... әр ... ... бір-бірімен сабақтаса отырып, біртүтас
біріккен кешен түзейді.
Мұсылман құқығы мен мемлекеттің арақатынасының өзіндік ерекшелігі бар.
Шариғаттың барлық ... ... мен ... ... Олар ... тыс ... және принципті түрде қолданылуы мүмкін емес. Алайда,
мемлекеттің дін сенімінің негізі және діни ... ... ... ... ... нормалар қойды. Соңғысы құқықтық норма
болып қалыптасты.
Формалды құқықты нұсқалармен таныса ... оның ... ... бөлу ... ... ... заң шығаратын
формалды түпнұсқалары халифаттың ... ... ... ... ... ... Алайда, бұл процесті ... ... ... одан әрі ... ... мемлекеттік пәрмен бола қойған
жоқ. Мемлекет құқықтың дамуы процесінде объективті түрде ... ... ... құқығының негізгі ерекшелігі оның ... ... ... ... Санкцияландырылған норма
арқылы мемлекет өзінің рөлін жанамалай ғана орындап ... Бұл ... ... ... және ... тұжырымдалған.
Мұсылман құқығында көпшілік және құқық нормалары ... ... ... ... ... бағыты - деп жазды Р.Шарль, - қатаң тәртіп пен
нақтылық жағдайында ешқашан тәуелді болмау”.1
Сол кезеңдерде түсініліктілік және ... ... ... үшін аса
маңызды болып есептеледі.
Мұсылман құқығы - дін мен құқықтың сабақтасуының жарқын көрінісі.
Мұсылман құқығы ғылымның жеке ... ... ол ... ілімінің бір ғана жағы.
Бұл дін мыналардан тұрады:
1) теология - сенімдер ... ... ... осы ұғымға сенуі
керек еді;
2) Шариғат- адамгершілік жолы.
Шариғат адам баласы үшін ... асуы ... ... идея ... ... ... ... адам заң бұзушы болып табылады.
Ислам әлемінде мемлекет жүргізіліп жатқан діннің ... ... ... теократиялық қоғамның концепциясына жетекшілік етеді. Таза ... ... ... ... ... мен теологтары жер жүзі
исламға бағынатын құқықтар жүйесін жетілдірді. Ислам- заңның діні. ... - ... ... шығу мазмұны, мұсылман ... ... ... ... ... 2 тарауы бар: 1) Шариғатты құрайтын тұтас
бір кешенді түсініктер дәрежесі, шығу тектері; 2) ... ... ... ... ... ... зерттеушілер оның екі табиғи қасиетіне ... ... ... адамгершілік нормасы және мәдениет ережелерінің сабақтасып
құқықтық алғы шарттарға әкеп соқтыратындығын ... ... ... ... ... ... келсек, біріншіден, діни (“табиғи
құдіреттілікпен”); екіншіден, ислам ... ... ... ғалымдар Мүхамад Йусуф Мұсаның, Субхи Махмасанидың пікірлері
мұсылман құқығы шығу тегі ... діни және ... ... бой ұсыну1
деп түсіндіреді.
Ислам және оның нормативтік алғы шарттарына берілген ... ... ... ... ... және ... ... құқығы (фикх) дегеніміз тек қана жеке құқығы емес дін де ... деп ... ... ... ... құқығына дін және
мемлекет дуализмі тән деп ... ... ... - ... дін, ... кейін - мемлекет және мәдениет дейді.4 Р.Давид, Ислам
дегеніміз - заңның діні, ал мұсылман ... ... ... ... құдыретті
табиғаттылыққа тәуелді деп жазады.5
Исламда “сенім және ... ... ... ... ... көптеген дін мен құқықты зерттеушілер ислам діни догматикаға
(теология) тән ... ... ... ... ... ережесі және
құқықтық норма бар деп қарастырсақ, бұл ... ... ие емес ... ұғым ... ... Абу ... Амир мұсылман құқығын
құқықтанушының көзқарасымен қарасақ діни ... бір ... ... ас-Салих құдайға бой ұсыну дегеніміз бөтен құқық емес деген пікірді
қолдайды, және бұл көңіл аударатындай ... ... ... бой ұсыну
оған деген құқықты көрнеу жоғарылатады.1 Абдал-Азиз Амир мұсылман ... діни ... ... ... ... көңіл аудара отырып,
мұсылман мораль нормалары ... ... ... ... ... ең ... ... болып
табылады2 деп тұжырымдаған.
Біздің қарастырып отырған сұрақтарымызға деген ғалымдардың
көзқарастары бір-бірне ... ... алып ... ... ... дара туындамағандығын қайталай келіп ислам дінімен ... ... ... ... ... негізделе
отырып, құқық нормалары исламда діни мәдени ережесімен сабақтасып ... ... ... ... ескертуі бойынша: “ratio
legis” мұсылмандардың азаматтық ... ... ... заң деп бір ... ... ... ... де исламның
діни, құқықтық алғы шарттардың өзара тығыз ... ... діни ... ... ... ... ... құқығының әрекеттенуші құқықтық нормалардың жүйесі ретінде
айқындаушы реальды ... ... ... ... ... шығуының жалпыға тән нормативті шарттары туралы
әңгімелейік. ... ... ... негізгі мәтіндер ретінде исламның
құқықтық емес нормаларынан құрылған Құран және Сүннат жатады. ... ... ... ... ... ... діни сенім, діни мәдени ереже ... ... ... ... ... ... мазмүнын
анықтайтын нормалар жиынтығы. Ислам идеясын діни жұйе ... ... ... оның ... діни ... ... ... мұсылман
құқығының квинтэссэнциясы деп әділ бағалай отырып мұсылман идеологиясының
айқын өрнектелген бастапқы саласы демекпіз.
Жекелеп қарастырғанда, жалпы ... ... ... ғана ... ... ... ... “мүдделік” концепциясы маңыздырақ
және бос негізгі құндылықты қорғау құқығына бағытталған концепциясының ... ... ... ... бірінші қағидамен тығыз
байланысты, оның құқықтық алғы ... ... ... мен ... ... ... қалыптасу ерекшеліктерінің сипаты діни мәдени
“ибадат” нормасынан айрықшаланбайды. Ибадат мұсылман ... кең ... ... ... бір ... ... ... Сондықтан да
исламның діни және құқықтық нормалары бірден-бір мәтіндерге ие болып отырып
ұқсас құрылымды бір-біріне тән пәрменді әрекеттенуші ... ... ... ... сенімнің негізін қорғауға
бағыттала отырып, діни ... арқа ... ... ... ... ... ... түлғаның мәртебесі” нормаларынан құрылған сала алады.
Бірақ та, қазіргі жағдайда мұсылман мемлекеттерінде мұрагерлік, ... ... ... ... діни ... қолданылмайды. Осы
норма бойынша мұсылман әйелдері мұсылман ... ... ... тыйым
салынады. Неке құру кезіндегі куәгерлерде мұсылман болу ... ... ... ... ... тәртібін реттей отырып, ең жоғарғы
мүліктік құқық Алланың иелігінде екенін ... ... ... ... ... тек қана ... болу ... Ел басының
өкілеттілігі діни сипатта, біріншіден ислам ... ... ... ... ... ... құқықтық бақылау жасайды. Мұсылман саяси
құқық теориясы бойынша мұсылман мемлекетінің заң шығару билігі діни ... ... ... ... ... ... қолында.
Мұсылман мемлекетінің мақсаты исламның “мұсылмандық өмірдің қағидасын”
жүзеге асыруға бағытталған теократиялық мемлекет құруда. Мысалы, шийт ... ... ... ... (имамат) құқықтық ғылымның пәні ретінде
емес, діни догма ретінде қарастырылады. ... ... ... ... ... діни және ... алғы шарттарын қатаң сақтайтын
мұсылман тағайындалатын. Осы ... ... ... ... ... өте ... беру, куәгердің кінәсіздігін дәлелдеу сияқты институттар қарастырылған.
Исламда халықаралық ... ... ... ... ... ... ... дініне байланысты екі топқа бөледі: “ислам әлемі” және “соғыс
әлемі”. Мұсылман ... ... ... ... басшылыққа алып
отырған дініне байланысты еді. Мұсылмандық халықаралық құқықтағы елеулі
институттардың бірі жихада-исламның бойын алып ... ... ... ... ... соғыс жариялау. Мұсылман қылмыстық ... ... ... ... ... соның ішінде дінін сатқандарды
өлім жазасына кесетін әрекеттерді ауыр ... ... ... құқығы
бойынша қандайда күнә, тіпті моральдық қате де мұсылман сотымен жазаланады.
6. ... ... ... ... ... мәтіндер туралы ғылым өз ... ... ... ... ... ... ... мұсылман құқығының құрамындағы өзара қатысты нормаларды екі
топқа бөледі. Бірінші, құқықтық алғы шартты ... ... мен ... мәні бар ... ... ... ... сөзі және мойындау
туралы хадис жинақтардан” тұрады, ал ... ... ... ... нормалар “иджма, қияс”.
1. Құран - ислам дінінің бас кітабы.
2. Сүннет - құдайға байланысты дәстүрлер.
3. Иджма - ... ... бір ... келісімі.
4. Қияс - ұқсас пікірлер.
Осылардың ішінен негізін қалаушы норма ретінде бірінші ... ... ... ... ... негізделеді. Құранды мұсылман
құқығының мәтіні ретінде сипаттау үшін оның діни ... ... айта кету ... ... ... Пайғамбары Мұхаммедке
жіберген қасиетті ... ... ол ... ... немесе кодекс емес.
Мүхаммед өз тұсында, қажет ... ... ... ... ... ... сол айтылған аяттарды жаттап алып, ауыздан-ауызға, бір-бірінен
таратып отырған еді. ... ... ... айтушыларда болған. Алайда
олардың айтуларындағы текстердің ішінде ауытқулардың болғаны анық. Кейбір
даулы ... ... ... аяттарына жүгінгенде, қарама -қайшылықты
пікірлер де ... ... ... ... ... ... мұндай ауытқулар исламға аброй әкелмей, қайта арасына жік ... ... жол ... ... ... себепті, барлық сүре жазбалары бір
ізге түсіріліп, жүйеленіп, кітап ... ... ... ... тұрды.
Өйткені “Алланың сөзі”- Құранды қасиетті кітапқа айналдыру ... ... да ... ... ... ... ... билеуші тап өкілдері
тікелей араласты. Бірінші халиф Әбу ... Омар ибн ... (ол да ... жылдар арасында екінші халиф болған) кеңес айтып, Құранды бір ізге
түсіріп, кітап етуді ... Әбу ... бұл ... ... 22 ... Зайд ибн ... (Зайд Мұхаммедтің өмірінің соңғы ... ... ... Зайд ... ... ... ... жапырақтарына
жазылған Құран аяттарын жинатып алдырып, оларды салыстырып, оның үстіне
жатқа айтушылардың, Мұхаммедпен бірге ... ... де ... ... Сөйтіп, Зайд жеке парақтарға “Алла сөзін” жазып, Құранның
алғашқы редакциясын жасап ... ... бұл ... Әбу ... мен ... тұсында көшіріліп жазылып, көбейтілмеді.
Алғашқы төрт халиф (Әбу Бәкір, Омар, Оспан және Али) ... ... ... ... ... Құран мен Сүннаға ғана сүйенген. Егер де
таласты ... ... ... ... таба ... жағдайда оңдағы
пікірлерді өрбітіп, ақылға ... ... ... ... ... ... мұсылман құқығының білгірлерімен, көпті көргендермен ақылдасып
барып шығарған. Мұндай ... ... ... ... ... ... зерттеушілерінің көбісі заң нормаларын түзу үшін Құранда
құқықтық заңға тиісті ... ... аз ... ... Бұл ... ... де жасырмай айтады. Мұхаммед Йеменге әмірші етіп тағайындаған
өз ниеттесі Муазбен сөйлескен мына бір ... айта ... жөн ... сүйеніп адамдарды жауапқа тартасың ?”- депті Мұхаммед. “Алла
сөзімен”, - ... ... “ Онан ... ше?” - ... ... ... Алла
елшісінің сүннасы бойынша” - депті Муаз. “ Егер де ... ... ... Мүхаммед. “Онда өзім пайымдап, шешім қабылдаймын” - деп Муаз жауап
бергенде ... ... мың да бір ... ... ... ... сай
әмірге пікір айтқызып тұрғанына”, - деп өте риза болыпты. Міне, осы хадиске
сүйене отырып, мұсылман заңшыларды әрбір Құран мен ... жоқ ... шеше ... Тағы да бір ... ... қазы бір істі өзі ... ... шешім істесе, онда оған екі есе, ал қателессе бір есе сыйлық
берілсін”, - ... ... ... айта ... онда ... ... қазы өз ... шешуге мүмкіндік берілгеніне күмән
келтірмейміз. Сол ... де ... Омар ... ... ... ... ... заң белгілері (факиһ) шығарған қорытындыларға орай
фатуа (шешім) шығарған. Олар ... ... және ... бір ... айтқан нормаларға (иджма) сүйенген.
VIII ғасырлардың ортасынан бастап халифатта имамдық мектептер (мазһаб)
пайда болып, мұсылман құқығы жаңа ... ... Бұл ... ... шафилік, ханбалиттік және шейттік болып ... ... ... ... ... ... ... бөлініп
кетеді. Бұл мазһабтар Қүран мен Сүннаны өздерінше бір-бірінің ықпалынсыз
түсіндіріп өздеріне лайықты заң ... ... ... ... ... ... ... шығарған шешімдері бір-біріне сәйкес келмей
жатты.
Уақыт өткен сайын әр ... заң ... ... мен ... сүйене
отырып әр мәселеге шығарған шешімдері ұлғая түсті. Міне, осындай шығарған
шешімдерді кейбіреулері ... ... өте ... ... ... ... ... бір мәселеде бірінің шешімін дүрыс деп санауға мәжбүр
болды. Ақырында өз жандарынан шығарып, шешім қабылдауға болмайтын ... ... ... заң ... ... ... жетерлік деп
саналды.
Енді біз шариғат заңдарының негізгі қайнар ... яғни ... ... ... ең көне ... ... ... VII ғасырдың аяғына
апарып тииді. Мұсылмандар ауыздарынан тастамай, жыр етіп ... ... ... бір түрін Оспан оқып отырғанда Әлиді жақтаушылар тарапынан
өлтірілгенде, оның қаны ... ... ... ... деп ... осы Құраннан оның көшірмелері алынған.
Құранның текстерінің шығу тарихын, алғашқы жазбасын анықтау, ... ... ... ... дәуірінде жазылынып сақталынып келген барлық Құран
текстері жиналып алынып, ... ... ... ... ... ... әр түрлі Құран көшірмелерін анықтап, ... онан ... ... таба алмаймыз. Бұл өзгерістер
Қүранды мақамдап оқуды жеңілдету үшін ... ... ... Құран 30 жүзге (бөлік) немесе сифарға бөлінген. Аяттар саны көне
қолжазбаларда әр ... ... ... ... 6204 болса, Куфа, Үнді
және т.б. көшірмелерде 6236 аятқа дейін жетеді. Қазір қалыптасып, басылым
болып шығып ... ... ... 6226 ... 6238 аят бар. Құран
сүрелері оқиға уақытына не ... ... ... ... қарай
жайғастырылған. Тек қана бірінші сүре “Фатиха” 7 аяттан, ал одан кейінгі
сүре “Бақара” - 286 аят, ... - 200, ... - 175, ... - ... ... кеми ... Ал, 103, 108 және 110 сүрелер үш аяттан, ал ... 114 сүре 6 ... ... ... не ... болып бөлінеді, яғни бұл сүрелер не
Меккеде, не Мәдинада түскенін ... ... ... ... ... ... әлеуметтік саяси оқиғаға орай, өзінің ... ... ... ... ... ... бір ... көзі - Сүнна (жол, үлгі) - Мұхаммедтің Құран жайлы,
қоғамдық түрмыс жайлы айтқандары мен ... ... ... ... ... ... жүріп- тұрған, естігендердің айтуына
сене отырып, дін мәселелерінде, қоғамдық қарым-қатынас жөнінде Мұхаммедтің
істеген ұстанған жолдарын ... Бұл ... ... деп ... ... ... тек VIII-IX ғасырларда жазылып ... ... 6 ... ... ... (870 жылы ... ... (875
жылы өлген), Әбу Дәудтің (888 жылы өлген) ... ... ... атты ... ... ... ішіндегі толық мазмұндысы
болып саналады.
Әлидің үлы Хасан 6 ай халиф болғаннан соң, өз ... ... Әбу ... ұлы ... ... Мағауия өзінен кейін халифтықты
Хасанның інісі Хусайнге өткізетін ... ... ... ... ... кейін Мағауия уәдесін бұзып, өзінің баласы Язидті мирасқор ... ... ... ... ... ... ... мен Язидтің
арасындағы шиеленіскен бақталастық араздық әлеметі ақырында Кербаланың
шөліндегі ... ... ... ... ... ... 662 ... көшеді.
Умеялықтар 91 жыл халифтік еткен (660-752) дәуірінде мұсылман діні өте
күшейіп, Анатолия, ... ... Азия , ... ... ... ... тарады. Ислам дінін жаюда қаталдықпен көзге түскен халифтер
қатарында: Мағауия Әбу ... ... ... ... ... ... және қолбасшы Хуттаж Жүсіпұлы мен әмір Мансұр Сайарұлы
болған.
Умеялықтардың тұсында дін ережесін үйретіп (Құран ... ... әр елге дін ... ... ... белгілеген. Әрі мұсылман
дініндегі халықтарға шариғат жолдарының сан-салалы жаңалық ... ... әр ... ... ... ... ... мемлекетін төрт мазһабқа
бөліп, олардың әрқайсысын басқаруға білімді ғұламалалардан тағайындаған.
Мекке, ... ... ... ... әмірін жүргізіп тұрған
кезінде умеялық Жүсіпүлы Хұттаждың ... ... ... ... ... 705 жылы Құранға харакаттар қойдырған. Одан бұрын
Құранда ... ... ... ... осыдан бір жыл ... ... ... Яхия ... ... ... тартылып өлген.
Умеялықтар халықты қаталдықпен езіп, соның нәтижесінде ... ... ... Әбу ... ... ... көрнекті қайраткердің басқаруымен
умеялықтарды өкімет басынан құлатып, ислам мемлекетінің билігі 752 жылдан
бастап ... ... ... қарауына көшеді, Халифтік таққа Аббастың
немересі Әбу-л-ғасұлы Абдолла отырды. Біз бұл арада тарихи ... ... ... ... ... дәуірде Сүннаны енді жинап, кітап ете
бастаған болатын. Осы Сүннатларды әбден жинап өз мектептерін ... ... ... ... атақ ... Ал ... шейіттер екені баршаға
аян. Шейіттер Сүннаға күмән келтіреді.
Сүннаның ... ... Ең ... иесі Әбу ... ... Ибн ... ... деректерде 702
жылы Иракта туылған делінсе, енді бір деректерде 699 жылы Куфада туылған,
ұлты түрік, 767 жылы ... ... ... ... ... ... ... Ну'ман ибн Сәбит 661 жылы Куфада туылып, 731 жылы қазылық қасиеттен
бас тартқаны үшін ... ... ... дүре ... ... ... Әбу
Халифа мектебін қолдаушыларды ханифийлер деп атайды.
2. Маликиттер мазһабының негізін салған Әбу ... ... ибн Анас ... 716 жылы ... туылған десе, енді бір деректерде 713 жылы
Мәдинада туылып, 795 жылы ... ... ... Ол ... ниеттес серігі
Саадидің аузынан естіп, хадис даярлаған. Бұл кісінің ... ... ... ірі ... мен ... ... ... Шафийлер мазһабының негізін Әбу Абдолла Мұхаммед ибн Идрис аш-Шафии
салған. Ол ... ... 772 жылы ... туылған десе, енді ... 767 жылы ... ... 819 жылы ... ... ... Шафии
негізінен сыни хадистер жинаған. Шафийдің “Озуль” атты еңбегі мұсылмандар
заңының негізін құрайды. Ол сол ... 14 том ... ... Ханбалиттер мазһабының негізін салушы Абдолла Ахмед ибн Ханбал аш-
Шайбани 780 жылы туылып, 855 жылы өлген. Ол 30 ... ... ... ... осы 4 мазһаб жинаған хадистерді “Сүнна” деп, ал оның ... ... деп ... ... ... ... ... - іне көп мөлшерін құраған.
Мұсылман заңдарының тағы бір негізі болып ... (бір ... ... мен Сүннадан шешімін таба алмаған даулы мәселелерде
шариғат заңы ... ... заң және ... ... ... пікірлеріне сүйенеді. Мұндай келісіп, шешілген пікірлерді Иджма
дейді. Қияс (өлшеу) - үйлестігіне орай шешуге арналған ... ... ... ... Бұл ... ... кезінде дәстүрлермен (аһл әл-
хадис) логикалық, рационалдық ... ... ... айтыста пайда
болған. Былайша айтқанда, Құран, Сүнна және ... ... ... ... қорытынды шешімдері.
Мұсылман заңдарының тағы бір қайнар көзі ... - ... ... ... ... халықтардың әдет-ғұрыптары ежелден қалыптасқан,
жазылмаған мінез-құлық заңдары. Ислам діні ... ... ... кері
итеріп тастай алмай, қайта ол әдет-ғұрыптармен астарласып, араласып кетті.
Өз кезегінде әдет халықты ... ... ... ... ... қызмет етіп,
діни сенімді қорғап, таза сақтауға үндейді.
Әрине, даулы ... ... ... соттары әуелі Құранға, сонан
соң хадистерге-сүнналарға, кейін барып заң белгілері пікірлеріне қарап
барып үкім ... еді. ... ... пікірлер мың-мыңдап саналып,
шариғаттың бұл қайнар көздерін ... үшін ... ... Әрі ... ... ... ... заңдарын түсіндіретін
түсіндірмесіз соттың іс алып баруы өте қиындады.
Мұсылмандық сот ісін ... ... тыс ... ... көп ... ... ... бір жүйеге түсіріп, анық
етіп жазылған еңбек ... ... ... ... ... әл- Хидаяны
жатқызуға болады. Оны шейх Бурхан ... Әли ... Ол ... ... 1152 жылы (хижраша 530 жылы) туылған. Бұл еңбектің
құндылығы сонда, онда ... бір ... ... әр түрлі
пікірлері қатар беріле отырып, ... ... ... ... ... ... ашып ... Автордың өзі сот ісінде кездесетін
таласты мәселелерді шешуге құқығы бар болатын. Ол өз ... ... ... ... ... ханифилықтар ағымына лайықты шешетін. Шейх Бурхан
ад-Дин ли әл-Хидая да Бағдаттың ... ... Әбу ... ... де ... ... ... отырады.
Әл-Хидая ислам діні мұсылман заңдарының толық жүйеленіп ... 4 ... ... ... ... 5 ... (иман, намаз, ораза, зекет және
қажылық) ... оның ... ... және жіберген
кітаптарына сену. Өзін пәк ұстау және ... ... пәк болу ... ... яғни, Аллаға құлшылық ету ислам дінінің ең бір маңызды
міндетті ісі. ... бес ... ... ... күн шығар кезден
бастап, біраз көтерілгенше ... түс ... күн ... күн ... алдында- намазшам, күн ... ... ... ... ... үшін ... ... Оның
мөлшері көрсетілген. Мысалы, жер өңдеуден түсетін ... ... ... ... бір ... 10-14 ... екі ешкі,т.т. 200-ге дейін. ... көп ... онда 4 ... түйе ... Бұл ... Мүхаммедтің өзі
жазып қалдырған делінеді. 30 сиырдан бір ... ... екі ... ... ... 120-200-ге дейінгі ешкіден үш ешкі т.т. 5 ... 1 қой, ... 2 қой, 26-35 ... ... 75 түйеге дейін 1 ... ... ... 2 ... т.т. 40 ... 1 қой ... азға салық салынбайды). 121-ден
3 қой,301-ден 4 қой, т.т.;
ІІ-том - неке және ... ... - ... ... ... ... жауап беру, бермеу құқықтары
жайлы;
ІV-том - қылмыс пен жаза туралы.
Сондай-ақ Хидаяда ... алу, ұл етіп алу, ... ... жайлы,
хабар-ошарсыз кеткендер, серіктік, сатып алу , кепілдік төлеу, сенімхат,
қалың малды талап алу, ... ... ... ... ... жер, бау-бақша, құрбандық, қорлаушылық, аңшылық, тиым салу, қос
жыныстылық, бос жерді өңдеу құқылары, т.б.жайлы әңгіме болады.
Шариғат заңдарына тоқталайық.
Шариғат соты ... ... ... ... ала даяргерліксіз
жүргізеді. Істі қазы не муфти алып ... ... істе ... ... ... маңызға ие болады. Ант беруші кәмелетке толған, ... ... ... ... ... есі дүрыс еместердің, мастың анттары және ... ... т.б. ... ... Әкесі немесе ері рұқсат етпесе әйелі мен
балалары ант бере ... ... ... айту ... жазып беруге
болмайды. Мылқаулар ғана ыммен айтуларына болады. Шариғат ант ... ... ... ... Бас ... бір ... ... алып беруі немесе 10
кедей, аш-жалаңашты тойғызу немесе киіндіру тиіс. Егер ондай халы ... күн ... тұту ... ант беру ... ... ... өз ... өлімнен
құтқару, не өзін құтқару үшін (мұндай жағдайда ол адам ішінен ант ... ... ... ... ант ... ... етіледі.
Уәде беруде ант беруге жақын. Уәдені асығые, ойланбай, ... ... ... рұқсат етілмейді. Шариғат уәде беретін адамды
күштеп емес, өз еркімен айтқызуды талап ... де ... да бір ... ... соң оны орындаған.
Қарғану да уәде беру мен ант ішу ұқсас. Ешкім де беталды ... Ант ішу де, уәде беру және ... да ... ... ежелден-
ақ болып, тәңірі, аруақ атынын, ал ислам, еңгеннен соң Құран ұстап, Алла
атынан айтатын болған.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен, Араб ... ... бір ... ... ретінде
шоғырлану орталығы Аравия жартыаралы болып табылған араб тайпаларының
бірігуі нәтижесінде болғандығын ... ... ... атап ... ... діні ... етті.
Ислам дінінің арқасында, ислам жалауын жамыла отырып, бұл ... ... ... ... VІІ ... аяғына таман Аравияның
территориясына бүкіл Таяу Шығыс, Орта Азия, Закавказье, Солтүстік ... ... ... кірді. Араб әскері Францияның территориясына ... ... ... Карл ... ... 732 жылы Пуатьеда талқандалды.
Бірақ Арабтық феодалдық империя ... ... ... ... VІІІ
ғасырдың орта кезінен бастап халифаттың ... ... ... ... ... ... ... болуы белең алды: ... ... ... ...... ... және тағы басқалары.
Осы “кіші” империялардың арасындағы алауыздық пен ауыз ... ... ... ... құлдырауына әкеп соқтырды.
Жоғарыда атап кеткендей, Араб Халифатының ... ... ... ... сонымен қатар бұл еле процессуалдық ... ... ... ... ... ... көзі – ... және одан келіп
туындайтын сунналар танылды.
Дегенмен де бұл ... ... ауыр ... (әсіресе, тән
жазасының ауыр болуымен) және қанды кекке жол беруімен ... ... ... ... ... үстемділікке ие болды және құқықтың
қайнар көзі болып алланың жерге жіберген кітабы – ... ... ... ... мен ... ... ... ерекшелігі
бар. Шариғаттың барлық нормалары Құран мен сүннеттен шығады. Олар құдайдың
қүдіретінен тыс болуы және принципті түрде қолданылуы ... ... ... мынандай жағдаятты тұжырымдауға болады. Құран мен
сүннеде діни нормалар мен мұсылмандардың өзара қатынасы және ... ... ... ... бар. Ал енді ... ... жағдайларға
байланысты шариғаттың жалпы нормаларын арнайы ғылым әл-фикх-юриспруденция
зерттесе, ал шариғат нормаларын әл-фикх-құқық ... ... ... ... ... ... ... и права. – М.: ЮРИСТЪ,
1999.
2. Всеобщая история государства и ... ... ... под ... ... ... 1993.
3. Шетелдердің мемлекет және құқық тарихы. А. Мұхтарова. Алматы,1999.
4. Хрестоматия по ... ... ... и ... ... 1996 г.
5. Хрестоматия по всеобщей истории государства и права. Том 2. Алматы
1996 г.
6. ... ... ... и права. К.И.Батыр. Москва 1998 г.
7. Всеобщая история государства и права. Д.Л.Булгакова., А.Ж. Итаев.
Алматы 2000 ... ... по ... ... государства и права. 2 том/Сост.
Е.Г.Ли, В.В.Нездемковский, М.Е.Сагинаев. Учебное пособие. – ... 2001 ... ... ... и ... зарубежных стран” под ред. О.А. Жидкова и
Н.А. Крашенинникова Москва 1988г
-----------------------
[1] История государства и права зарубежных стран” под ред. О.А. ... ... ... ... 1988г. С.307.
[2] Всеобщая история государства и права. Учебное пособие Под ред.
К.И.Батыра. Москва “МАНУСКРИПТ” 1993 г. ... ... ... ... ... и ... – М.: ЮРИСТЪ,
1999. С. 228.
[4] З.М.Черниловский. Всеобщая история государства и ... – М.: ... С. ... ... ... и права зарубежных стран” под ред. О.А. Жидкова и
Н.А. Крашенинникова Москва 1988г.С.310.
[6] З.М.Черниловский. ... ... ... и права. – М.: ЮРИСТЪ,
1999. С. 231.
1 Н.Ә.Назарбаев. Ғасырлар тоғысында. – А., ... ... Л.Р. ... ... ... ... и ... ө М.,
1986. – С.4.
1 Шарль Р. Мусульманское ... – М., - 10 ... ... ... ... ... фи-л-ислам. Бейрут 1952,14-15бет.
2 Субхи Махмасани Фалсафат ат-ташри фи-л-ислам. Бейрут 1952, 15 бет.
3 Schacht J. An Introduction to Islamis Law. Ox., 1966. 2 ... ... Р. ... ... ... 1959. 11 бет.
5 Вахба аз-Зухайли, Ал-Васит фи усул ал-фикх ... ... ... ... ... 1981-82. 159 ... Абд ал-Азиз Амир. Ал Мадхал ли-дирасат ал-канун ал-мукаран би-л-фикх ал-
ислами. ... 1969-78. 7 ... ... ... ... ... ал-исламийа. Бейрут 1978. 12 бет.
2 Абд ал-Азиз Амир. Ал Мадхал ли-дирасат ал-канун ал-мукаран би-л-фикх ал-
ислами. 4.1 -2. ... ... 30 ... ... Н.Е. Особенности мусульманского право. Дрезден. 1880. 10 бет.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Араб халифаты11 бет
Араб халифаты, араб халифатының құрылуы61 бет
Араб халифатындағы феодалдық қатынастардың қалыптасуы32 бет
Арабтар мемлекетінің құрылуының алғы шарттары47 бет
Дүние жүзінің саяси картасының қалыптасуы және мазмұны20 бет
Ежелгі түркілердің дипломатиясы69 бет
Фараби дүниетанымында дін және тәңір мәселесі5 бет
Қазақстан Республикасы, спорт және дене тәрбиесі5 бет
Қазақстанның ғылымы және ғылыми мекемелері14 бет
Әл – Фараби6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь