Шарт туралы жалпы ережелер

К і р і с п е
Бөлім I. Шарт туралы жалпы ережелер
1.1. Шарттың ұғымы мен оның маңызы
1.2. Шарттардың түрлері
1.3. Нарықтық қатынастармен қатар дамыған кейбір шарттар ерекшеліктері

Бөлім II. Шарттың жекелеген элементтерінің ерекшеліктері.
2.1.. Шартты жасау.
2.2.Шарттың мазмұны мен нысаны.
2.3. Шартты өзгерту және бұзу
Қорытынды
Нормативтік құқықтық актілер:
Қолданылған арнайы әдибеттер:
Курстық жұмысын мазмұндамас бұрын, осы тақырыптың бүгінгі күндегі өзектілігіне тоқталған жөн.
Қазақстан Республикасының нарықтық экономикаға өтуі кезінде Азаматтық құқықтық қатынастарды, әр түрлі күрделі шаруашылық байланыстарды реттеу тәсілі ретінде азаматтық құқықтық шарттардың ролі жоғарлай түсті.
Нарықтық экономикаға көшу жағдайында әртүрлі жаңа қатынастар туындауда, оларды шарттың бір түрімен қамту мүмкін емес шарттардың екі немесе бірнеше түрлерінің нормаларымен ғана оларды реттеуге болады.
Азаматтық құқықтың жалпы бастауына негізделген ол жаратылысынан диспозитивті және бар қатынастарды да болашақта болу мүмкін қатынастарды да реттеуді көздейді.
Бұл қазіргі Қазақстан Республикасының экономикасын өтпелі кезені үшін аса маңызды, себебі күніге бір жаңа шарттың пайда болатынын көріп отырмыз.
Нарықтық экономика жағдайында шарттардың басым көпшілігі еркін жасалады.
Азаматтық кодекстің жалпы бөлімін сипаттауда тауарларды өткізу жұмыстарды орындау және қызмет көрсетуді сонымен бірге тепе-тең айырбас негізінде құралатын кейбір қатынастарды реттеу шарт еркіндігін қамтамасыз ететіндей болып құрылғанын жалпылай атап өтуге болады, сонымен қатар оларға қатысушылардың құқығы бүтіндей салады және соған сәйкес шарттың қатынастардың жекеленген түрлеріне жауапкершілік тетігін толықтап реттеу және бекіту арқылы жоғары кепілді қорғалады.
Шарт жасасқан жерді анықтаудың сыртқы экономикалық шарттар жасасқанда маңызы зор. Мұндай жағдайларда заң әдетте, егер келісімде басқадай көрсетілмесе, мәміле нысанының ол жасалған жердің құқығына бағынатындығын, ол тараптардың құқықтары мен міндеттерінің мәміле жасалған жердің құқығы бойынша анықталатындығын белгілейді.
1. Дернебург Г.Пандекты “Обязательственное право” М.1990г.
2.“Азаматтық құқық”. 1 том., жауапты редактор М.Қ.Сүлейменов.,
Ю.Г. Басин, Алматы 2003 жыл.
3. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы Ғ.Төлеуғалиев., 1 том,
Алматы 2001 жыл.
4. “Коммерческое право”. Учебник под.ред. В.Ф.Попомдопула.,
В.Ф.Яковлевой, изд. С.Петербургского университета 1998г.
5. “Гражданское право Казахской ССР”. Учебное пособие часть 1, под.ред.
д.ю.н. профессор Басин Ю.Г. изд.Мектеп 1978г.
6. Гражданский кодекс Республики Казахстан комментарий под.ред.
М.К.Сүлейменова., Ю.Г.Басин, Алматы.
7. “Советское гражданское право”. Часть первая под общей редакцией д.ю.н.
проф. В.Ф.Маслова, д.ю.н. проф. А.А.Пушкина изд. Объед. “Высшая
школа” главное изд. Киев 1977г.
8.Дедиков “Публичный договор”, //Хозяйство и право//1997г. № 11.
9.”Советское гражданское право”, часть 1, Ответ.ред. д.ю.н. профессор
В.А.Рязенцев, Москва Юридическая литература 1986г.
10.Жайлин Ғ.А. “Қазақстан Республикасының Азаматтық құқық” ерекше бөлім 1 том, Алматы 2005 жыл.
11. Жайлин Ғ.А. “Қазақстан Республикасының Азаматтық құқық” ерекше бөлім 2 том, Алматы 2004 жыл.
12. М.И.Брагинский., В.В.Витрянский “Договорное право”, общие положения. Москва,1997 г. изд. Статут.
13. Советское гражданское право в двух томах под.ред. профессора О.А.Красавчикова идз. “Высшая школа”, Москва 1968г. том.1.
14. Басин Ю.Г. “Сделки”, Алматы: Издательство Әділет Пресс 1996г.
15. Барнева Т.А. “Договор глазами арбитра”. “Предприниматель и право”, 1998г. №11, (105).
        
        Жоспар
К і р і с п е
Бөлім I. Шарт ... ... ... ... ... мен оның ... Шарттардың түрлері
1.3. Нарықтық қатынастармен қатар дамыған кейбір шарттар ерекшеліктері
Бөлім II. Шарттың жекелеген элементтерінің ерекшеліктері.
2.1.. Шартты жасау.
2.2.Шарттың мазмұны мен нысаны.
2.3. ... ... және ... ... ... арнайы әдибеттер:
К і р і с п е
Курстық жұмысын мазмұндамас бұрын, осы ... ... ... ... жөн.
Қазақстан Республикасының нарықтық экономикаға өтуі кезінде Азаматтық
құқықтық қатынастарды, әр ... ... ... байланыстарды реттеу
тәсілі ретінде азаматтық құқықтық шарттардың ролі жоғарлай түсті.
Нарықтық ... көшу ... ... жаңа ... ... ... бір түрімен қамту мүмкін емес шарттардың ... ... ... ... ғана ... ... ... құқықтың жалпы бастауына негізделген ол ... және бар ... да ... болу ... қатынастарды да
реттеуді көздейді.
Бұл қазіргі Қазақстан Республикасының экономикасын өтпелі кезені үшін
аса маңызды, ... ... бір жаңа ... ... ... ... экономика жағдайында шарттардың басым көпшілігі еркін
жасалады.
Азаматтық ... ... ... ... тауарларды өткізу
жұмыстарды орындау және ... ... ... ... тепе-тең айырбас
негізінде құралатын кейбір қатынастарды реттеу шарт еркіндігін қамтамасыз
ететіндей болып құрылғанын жалпылай атап ... ... ... қатар оларға
қатысушылардың құқығы бүтіндей салады және ... ... ... ... ... ... тетігін толықтап реттеу
және бекіту арқылы жоғары кепілді қорғалады.
Шарт жасасқан жерді анықтаудың сыртқы экономикалық шарттар жасасқанда
маңызы зор. ... ... заң ... егер ... ... мәміле нысанының ол жасалған жердің құқығына ... ... ... мен ... ... жасалған жердің құқығы
бойынша анықталатындығын белгілейді.
Экономикалық өрлеудің еліміздің дамуы ұшін қаншалықты маңызды екенін
баршамыз түсінеміз.
Біздің ... ... ... ... мықты нарықтық
экономикаға мемлекеттің ... ... және ... шетел
инвестицияларын тартуға шетел инвестицияларын ... ... ... ... құқығы жеке құқықтық қағидалар
негізінде қалыптасады және жеке заңды ... ... ... Жаңа азаматтық заңдарда мемлекеттің ... ... ... ... беру ... араласуын тоқтату,
меншікке қол сұғылмайтындығы, жеке кәсіпкерлікті кеңінен дамыту, азаматтық
құқықтың шарттар жасасу ... ... ... ... ... ... секілді маңызды принциптер дәлелденіп, баянды
етілген.
Осыған байланысты бұрын ... ... ... ... мен өзгертулер, сонымен қатар жаңа ... осы ... жаңа ... ... ... бола ... жаңа ... құқықтық реттелуі және оның нарықтық
экономиканың қарқынды даму сатысында теориялық және тәжірбиелік маңыздылығы
шеңберінде ... ... ... ... ... ... тыс
қалмаған өзекті мәселелердің бірі.
Сондықтан да менің ... ... шарт ... ... жүргізіп түйіндеу және шарттың ерекшеліктері ... ... ... ... Қазақстандық және алыс-жақын шет мемлекеттер
ғалымдардың ғылыми ... және ... ... ... ... ... және тәжірибе арақатынасы ... ... ... ... әдістері негізінде орындалды.
Бөлім I. Шарт туралы жалпы ережелер
1.1. Шарттың ұғымы мен оның ... Шарт көне ... ... ... ... ... ... құқықтық икемді түрі екендігін көрсетеді, ол ... ... ... ... ... ... Шарттың
негізгі міндеті заң шеңберінде адамдардың ... ... Ал ... заң ... бұзушылықты білдіреді.
Шартты (contractus) рим құқығы үш ... ... ... ... ... құқықтық қатынастың өзі ... ... ... ... ... ... ... қарастырады.[1]
Шарт туралы мұндай көзқарастар нақты іс ... ... ... ... және ... да ... азаматтық
кодекстеріне тәртіптелген.
Азаматтық кодекстің 378- бабына сәйкес, екі немесе одан көп адамның
азаматтық ... ... ... ... ... ... – шарт деп ... Мұндай айқындама шарт-мәмілені ... да, осы ... ... ... ... мынадай сілтеме
жасайды: “шартқа екі ... және көп ... ... ... ережелер
қолданылады”. Сонымен бірге, “мәміле” ұғымы “шартқа” ... ... ... бір ... ... ... ... азаматтық заңнамада әртүрлі мағнада қолданылды:
өзінен міндеттеме туындайтын зандық ... ... сол ... өзі ... ... ... ресімдеген құжат ретінде.
Шарт — құқықтық қатынастың туындауына, өзгеруіне немесе ... ... ... ... ... да, шарт азаматтық қүқықтар мен
міндеттемелерді туындататын ... бірі ... ... ( АК ... ... ... бойы ... келуі, басқасымен қоса
айтқанда, түрлі сипаттағы қоғамдық қатынастардың икемді құқықтық ... ... ... сөз ... ... ... ... басты
міндеті заң шеңберінде мүмкіншілік шектері мен лайықты ... ... ... ... ... салдарына сілтеу арқылы адамдардың мінез-
құлқын реттеуге тұйылады.
Кезінде заң мен ... ... ... ... үш ... ... теорияны жақтаушылар шартты өзара уағдаласушылардың ерікті актісі
ретінде – түпкінегізі деп санаған, ал заң оның ... ... ... ... деп пайымдаған. Заң басымдығының теориясын жақтаушылар шарт
заңнан құқықтық тиімділігінен туындайтынын негізге алған. Ал ... ... ... ... ... ... ... бір нәтижеге ғана бағытталған және мұнда шарттарының салдары оны
жүзеге асыруға тараптардың ондай ... ... ... жоқ деп ... кей ... шын ... ол түсініктің мүлде жоқ екені байқалады.
Шарттың реттеуші ролі оны заң және ... ... ... ... ... нормадан алдымен екі ұстанымдық ерекшеліктерімен
ерекшеленеді.
Біріншісі ... ... ... байланысты: шарт – тараптардың
ерігін, ал құқықтық акті оны шығарған органның еркін білдіреді. Екіншісі
кез-келген мінез-құлық ... ... ... ... ... ... ... саналмайтын оның тараптарының ... ... және ол ... құра ... тек құқықтарды құрайды,
сонымен қатар, құқықтық және басқа нормативтік ... ... ... әрқайсысына жалпы бірдей ережелер туындайды (құқықтық актінің
қолданысы жүретін кез-келген тұлғалар ... ... ... ... ерекшелік те тек азаматтық-құқықтық ... ... ... жоқ ... (бұл жерде – бұқаралық-құқықтық
шарттардың сан қилы түрлері) оны нормативтік актіден ерекшелендіріп ... жоқ ... ... ... ... барлық жағдайда тараптардың
ерігі бұқаралық шарттардың басты маңызы болып саналады.
Азаматтық құқықтағы шарт ұғымы бір-бірінен үзілмес өзара ... ... ... ... Оның ... ... ... құрылғысын,
екіншісі – оның мәндік сапасын сипаттайды. Бұл элементтер тек қосылған
жағдайда ғана ... шарт ... бір ... ... ... ... ... ие болады. Мұндай ұғымның ғылымдық
маңызы өте зор. Сонымен қатар, ол нарықтық ... ... ... аясы мен ... қызметтерін белгілей келе, тәжірибелік міндеттерді
де шешіп отыр.
Шарттың заңдық құралғысы – шартқа қатысушылар арасындағы ... ... ... ... ... ... ... өзара
байланысты компоненттер жүйесі. Бұл компоненттерге тараптардың келісімі мен
оған қол жеткізу тәртібі, шарт ... ... ... ... мен
тұлғаның құқықтары мен міндеттері), шарттың орындалу ... ... ... және ... ... үшін ... шарттары мен көлемі жатады. Шарт қатысушылардың азаматтық
айналымындағы белсендіктің ... ... ... қызмет жасайды. Қоғам
тарихындағы оның әлеуметтік-экономикалық өзгеруіне қарамастан ... заң ... ... ... өз ... өте ... болып
қалып отырғанын атап өтудің маңызы зор.
Уақыт келе шарттар арқылы қоғамдық қатынастар жүйесінің дамуымен бірге
жеке тұлғалармен ... ... ... жеке субъектілері деп танылған –
заңды тұлғалар әлеуетті қатысушылардың құрамы кеңейе түсті. Әсіресе шарттық
құқықтарды ... ... ... ... күрделендіретін
заңнамада қарастырылған шарт үлгілері көп қилы болып кетті.
Рим құқықындағы шартқа деген көзқарас оларды үш ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берді.
Белгілі бір өзгерістер бар шарт туралы көп ... ұғым ... ҚР ... және ... ... ... кодекстернде іске асырылды.
Бұрынғы кеңестік және кеңес аумағындағы заңи әдебиеттерінде орын тапқан
шарт туралы көп мағыналы ұғым ... ... ... ... Ол әсіресе О.С.Иоффе зерттеулерінде нақты берілген. Екі немесе
бірнеше тұлғалардың азаматтық құқық ... ... ... ... ... ... шарт деп ... отырып, Иоффе: «Кей кезде осы
келісімнен туындайтын міндеттеменің өзін шарт деп түсінеміз, ал ... бұл ... ... ... еркі ... ... ... құжатты атаймыз» - деген.
Көзқарастар әдебиетінде айтылған мынадай мысалды ... ... ... ... ретінде құқықтық қатынастар немесе шарттық құқықтық
қатынастар ретінде шарттың пайда болуына негіз болады. Шарт ... ... ... ... ... – ол ... ... тұрғы, оның даму
жолының сан қилы жақтары».
Дәл осы тұрғыдан ... та: ... деп ... ... ... шарттық міндеттеменің өзі және міндеттемелік құқықтық
қатынастарды орнату ... ... ... ... ... ... әдебиетте шарт туралы түрлі ұғым теңдестіріледі.
Заңи әдебиетте термин бірнеше мағынада беріледі, оның ішінде келесі
түсіндірмелерді атап өтуге ... ... факт ... ... ... бір түрі ... шарт.
3. шарттан туындайтын азаматтық құқықтық қатынасты да «шарт» терминімен
белгілейді.
4. Жазбаша нысанда шарттың мағынасы ... ... ... ... ... терминінің көп мағыналығы ғылыми, оқулық әдебиеттерде
және заң ... ... ... 1993 жылы ... ... шарт екі
немесе көп тарапты мәміле ретінде талқыланаты аталған. Алайда шарт ұғымын
тек мәмілеге қиыстыру мүлде ... ... ... ... ... ... белгілеуге, өзгертуге, алмастыруға бағытталған іс-әрекет. Шарт
болса құқық пен міндеттемені белгілеп қана ... ... ... ... ... ... Шарт нақты не жасау
керектігін және тараптарға іс-әрекет ... ... ... ... ... мәселе бойынша тағы бір пікір Р.О.Халфинамен айтылған. Ол шарт
өзара жасалған ... ... ойға ... және шарт азаматтық құқықтық
қатынастың ... ... ... ... ... келісімі
деген ойға да қарсы шықты. Р.О.Халфина шарт ... екі ... ... еркін келісіп шешуден басқа олардың өзара азаматтық құқықтары
мен міндеттемелері енгізілуі қажет деп ... Бұл ... «әр ... қабылдайтын құқық пен міндеттеме сан қилы болғанымен өзара келісілген
және біріккенде біркелкі құқықтық нәтиже беруі ... ... ... ... пен ... ... дау туғызбас деген ой туындайды.
Алайда мұны шарт – мәмілеге емес, шарт – құқықтық қатынасқа жатқызу керек.
Бұл ... кез ... ... және ... емес ... ... қай ... факті себепші болғанына қарамастан құқық пен
міндеттеме бір-бірімен сәйкестенуі (байланысуы) ... ... ... ... ... ... ... түрінде мүлде жоққа шығады.
О.А. Красавчиков шарттың көп мағыналық ұғымының, бірақ басқа ... ... ... саналады. Оның ойы бойынша азаматтық ... ... ... ... ... ... бұның екі түрлі –
заңды факті және ... ... ... ету ... ... ... қатынастарды дамыта келе О.А. Красавчиков «Бір терминді түрлі
талқыға салу көптеген түсініспеушілік пен теориялық және ... ... ... ... жоқ» деп ... жасаған.
Рим құқығында құқықтық қатынастың пайда болу, өзгеру немесе ... ... шарт ... ... оның ... емес екі белгісі жатады:
біріншісі – келісім, екіншісі белгілі мақсаты бар келісімнің ерекше негізі.
Осы ... ... ... ... ... ... ... түрде өзгертілуі әрқашан белгілі бір заңдық мақсатпен жүргізіледі.
Шарт құралы болып ... бұл ... оның ... негізі болып
табылады.
Біреудің іс-әрекеті үшін жауапкершілігін ... ... ... ... ... ... ... қамсыздандыру, жалпы қандай да
бір заңдық мақсатқа жету ... ... ... ... ... Ол ... себепсіз міндетемеге кіруге ерікті ұсыну мүмкін ... ... ... ... тыйым салынған мақсат жатса шарт ешбір ... ие ... деп ... ... пен ... ... болу негізі ретінде әр елдің
қолданыстағы ... ... ... емес. Біреулерінде келісімді
реттейтін нормалар бір жағынан, оның пайда болу негізі – шарт мәміле ... ... ... ... ... ... ... шарт
туралы қағидаға арналған тарауда шарт мәміленің үлесіне тараптардың қажетті
келісімін қалыптастыру тәртібін белгілейтін ... ғана ... ... туралы Азаматтық кодекстің жалпы нормаларының күші шартқа
жүреді.
Азаматтық-құқықтық шарт мәміленің аса көп ... түрі ... ... пен ... ... өзгеруіне немесе
тоқтатылуына бағытталған екі және одан да көп ... ... ... Сонымен қатар, жасалған шарт бойынша заңмен қарастырылған құқық
пен міндеттемелерге тәуелді болады. Бұл жерде, ... ... ... ... ... ... ... құқықтың жалпы бөліміне
енгізілген нормаларды қарастыратын құқық пен міндеттемелердің аталғанын
айту ... ... және ... ... ... ... қатысты ара
қатынасын анықтап алудың маңызы зор. Шарт ұғымы кең ауқымды азаматтық-
құқықтық мәмілесі ... ... шарт – кез ... ... тек ... екі ... ... тараптардың еркі сәйкес келген жағдайда
жасалатын мәміле.
Әдетте шартты екі ... көп ... ... деп ... Алайда шартты
мәмілеге келтірген жөн емес. Мәміле дегеніміз ... пен ... ... ... ... ... ... Шарт
мәміле ретінде тараптарға ... бір ... пен ... атап өту ... ... ... ... байланыстарының
шындық мәні осымен тоқтамайды. Өктемдік азаматтық-құқықтық нормалардың
ауқымы сөзсіз шартты ... ... ... қоса атап ... ... ... ... нұсқаулар жоқ болған жағдайда ... өз ... ... және өз ... ... ... күнделікті
іс ретінде қалыптасқан квазинормативтік ... ... ... заң ... дәріптей отырып өзінің шарт анықтамасында,
заң «шарттың атасы»деген.
Бірақ бұл салыстырманы жалғыстыра берсек, «шарттың ... ... одан ... реттеуіштерді қолдануды қоса алғанда, шарттың
түрлі салдары туындайды.
Көптеген шарттар келісімнен шығатыны кейбір авторларға, ... ... ... ... ... ... ерекше мән
беруіне негіз ... ... ... ... шарт ... ... келуінен тұрады, ал келісім ерікті және сәйкес келетін ... Бұл ... екі ... бар. Біріншіден, ХІV ғасырда саяси
философияда тұлға бостандығының тұжырымдамасына үлкен мән берген. Әр ... өз ... ... ... ... деп санаған, сондықтан,
келісімде көрсетілгендей, тараптардың еркін білдіру ... ... ... және ... еркі» неғұрлым аз шектелу қажет деп пайымдаған.
Бұл пікірді 1776 жылы басылған «Халық байлығы» атты ... ... Смит ... онда ... кәсіпкерлікке алғаш болып түбегейлі
талдау ... Шарт еркі – ... ең ... ... көрінетін кез келген
шартта шартқа отыру ХХІ ғасырдағы экономиканың ең басты ... ... пен ... ... ... ... және пайдалану белсенді саясатын
қолдайтын қоғамдық және экономикалық теориядағы мықты ойларды жақтады.
Сонымен, ... ... ... құқықтық мемлекетімізде нарықты
қатынастардың дамуына байланысты шарттық қатынастарды реттейтін ... ... ... өсе ... ... кезекте бұл түгелімен шартты
реттеу мәселелеріне арналған Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің
екінші бөлімін қабылдауына ... ... ол ... шарттық
қатынастар дамуынан қарқынның озықтығына, шарттың жаңа түрлерінің ... ... ... ... ... заңнамадағы аң таңлықтарды
барлығын дерлік жаба алмайды.
АК-ның 148-бабының 1-тармағына сәйкес, ... бір ... ... ... көп ... ... болуы мүмкін. Сол себепті, шарт мәміле
болып табылады және ... екі және көп ... ... ... ... 373-баптың 2-тармағы), атап айтқанда, мәміленің нысаны және оны
тіркеу туралы, ... ... деп тану ... және т.б. ... "Бір ... және көп жақты мәмілелер" үғымын "бір жақты және
өзара шарттар" ұғымынан ажырату ... Бір ... ... ... ... ... ... үшін тараптардың келісімі керек емес, бір жақтың
ерік білдіруі жеткілікті. Шарттың басқа ... және ... ... ... сол, шарт ... ... ... АК-ның 148-баптың 3-тармағына сәйкес, шарт ... ... ... (екі ... мәміле) не үш немесе одан да көп тараптың (көп
жақты мәміле) келісілген ерік білдіруі қажет.[2]
Шарттардың ... ... екі ... ... ... ... ... әдетте, міндеттемелік қүқық қатынастары туыңдайды, ал
міндеттеме үшін мүдделері қарама қарсы екі ... ... ... ... ету ... ... беруші), екіншісіңде — сол құқыққа икемделген
міндет (борышкер) болады..
Бірлескен қызмет туралы шарт көп ... ... ... бола алады
(АК-ның 228-бабы).
Бұл шарттың ерекшелігі сонда, оның тараптары ортақ шаруашылық мақсатқа
қол ... үшін ... ... ... ... және осы ... ортақ меншік пайда болады. Бірлескен қызмет (жай серіктестік)
туралы шарттың "Міндеттемелік құқық" туралы ... ... ... ... ... ... ... туралы тараудан кейін орналасуы
бекерден бекер емес (АК-ның 228-бабы).
Көп жақты шарттарға, әдетте, шарт ... ... ... ... Дегенмен, көп жақты шарттардың жоғарыда айтылған ерекшеліктеріне
байланысты кейбір нормаларды қолдануға болмайды. Атап ... ... ... ... ... үшінші жақтың пайдасына шарт туралы (АК-ның 391-
бап) ережелерді көп жақты шартқа қолдануға бола қояр ма ... шарт ... ... ... да ... да бір ерекшелік болуға тиіс.
"Шарттан міндеттемелік, заттық, авторлық ... өзге ... ... ... ... 379-баптың 1-тармағы) деген ережені
Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... жаңалық
болып табылады. Бұл ереже бұрынғы заңнамада ... Ол ... ... ... ... кодекстерінде жоқ.
Азаматтық-құқықтық шартты, әдетте, ... ... ... ... ... да. ... міндеттемелік
құқық қатынастарының ауқымына зорға сиятын құқықтық қатынастар да бар.
Мысалы, бірлескен қызмет ... ... ... ... объектісін бірлесіп
иелену және пайдалану жөнінде оның қатысушылары арасында ... ал олар ... емес ... ... құқық қатынастары
болып табылады (ортақ меншіктің қатысушылары мен барлық ... ... ... ... ... қарағанда).1
Шарттан авторлық ... ... ... ... ... (бірлескен өнертапқыштар арасыңда) және ... ... ... ... ... шарты туралы.
Құрылтай шарты мен жарғы акционерлік ... ... ... ... Бір ... ... акционерлік қоғамның құрылтай құжаты
жарға болып табылады. ... ... ... ... нотариат
куәландыруға тиіс.
Құрылтай шарты құрылтайшылардың құқықтары мен ... ... ... ғана реттейді. Сондықтан құрылтай шартының ... ... ... қоғам мемлекеттік тіркеуден өткен сәттен бастап және оның
барлық құрлтайшыларының ... ... ... ... соң ... ... ... Қоғамның құрылтайшылары (жалғыз құрылтайшы) туралы мәліметтер,
соның ішінде: жеке тұлғалар қатысты, азаматтығы, тұратын жері, жеке ... ... ... ... ... оның атауы, орналасқан жері және мемлекеттік
тіркеуден өткені туралы деректер.
2) Қоғамның құрылуы ... ... ... ... және ... ... оның ... тәртібі.
3) Құрылтайшылар (жалғыз құрылтайшы) төлейтін жарғылық капиталдың
мөлшері, оны төлеуді мерзімдері мен ... ... ... ... ... ... кейін қоғамның
құрылтайшылары арасында орналыстырылатын (жалғыз құрылтайшы сатып алатын)
жарияланған акциялар саны, түрлері және нақтылы құны.
5) Оның ... ... мен ... және ... ... ... бөлу, сондай-ақ құрылтайшылардың қоғамды
құру жөніндегі қызметін жүзеге асырудың өзге де ... ... құру және ... ... ... оның ... тапсырылатын адамдардың өкілеттерін белгілеу.
7) Қоғам құрылтайшыларының кейінгі жиналыстарын шақыру мен өткізу
тәртібі, ... ... ... ... ... ... ... саны.
8) Қоғамның жарғысын бекіту туралы жазба.
Құрылтай шарты әрбір құрылтайшының немесе оның ... ... ... ... жазбаша нысанда жасалады.
Шарттан туындайтын міндеттемелерге міндеттемелер ... ... ... ... ... ... АК-ның шарттар туралы
жалпы ережеге арналған ... ... және ... ... кейбір түрлері жайындағы ережеде (АК-ның 379-баптың 2-
тармағы) өзгедей ... ... ... ... тек ... ғана емес, басқа
зандық фактылардан да туындайды дегенге сүйенеді. ... ... ... туралы жалпы ережені қолдану АК-ның шарттар
туралы нормаларымен шектелуі мүмкін. Мысалы, ... көну ... ... ... кейбір ережелер (АК-ның 339-348-баптар) шарттардың
кейбір түрлерінде (лизинг, факторинг) басқаша шешіледі.
Мысалы, шарттан (бірлескен ... ... ... ... ... шарт және басқалар) туындайтын заттық, авторлық немесе өзге
құқықтық ... ... ... ... ... ... ... 379-бабының 3-тармағына басқа формула енгізілген: шарттан
(бірлескен қызмет туралы ... ... ... авторлық шарт және
басқа) туындайтын заттық, ... ... ... ... ... ... егер заңнамадан, шарттан немесе ... ... ... ... ... ... ... ұғымы және оның ережелері) қолданылады.
Мысалы, бірлескен қызмет туралы ... ... ... ... шарт жасасумен, оны өзгертумен және бұзумен байланысты ... ... олар ... 2 және 12-тарауларында немесе шартта АК-
тың 22-тарауына қарағанда басқаша шешіледі.
АК-нің ... ... ... немесе шарттан туындайтын өзгедей
құқықтық қатынастарға міндеттемелер туралы ережелерді ... ... ... мұны ... елеулі олқылық деп санауға болады.
Заңнамада немесе шартта ... ... ... ... ... ... ... ұқсастығы бойынша міндеттемелер туралы
ережелер қолданылады (АК-тың 5-баптың 1-тармағы).
Шарт еркіндігі. Азаматтық заңның ... ... ... ... айқындайтын шарт еркіндігі болып табылады.
Азаматтық кодекстің 380- бабына сәйкес азаматтық құқықтың субъектісі
шарт жасауда еркін болады. Ол атап ... ... ... не ... шарт бойынша серікті тарапты таңдау,
3) шарттың түрін таңдау,
4) шартқа белгілі бір не басқа жағдайларды өзінің қалауынша ... мен ... ... шарт жасасуда еркіндік
берілген. АК-да, заң ... ... өз ... ... шарт ... ... ... жағдайларды қоспағанда, шарт
жасасуға мәжбүрлетуге жол берілмейді (АК-ның 380-бабының 1-тармағы).
Шарт еркіндігі туралы норма АК-ның 8-баптың ... мен ... ... ... ... құқықтарды өз қалауынша пайдаланады”-
деген ережесіне негізделген.
Шарт еркіндігі АК-те бекімін тапқан кәсіпкерлік ... ... ... ... иеленуге, жұмыстар мен қызметтер пайдалануға
шарт жасасу еркіндігіне ... ... ... ... ... ... ... мүлде жаңа, себебі жоспарлы бөлу эконо-
микасында шарт еркіндігі болмады, ... ... ... мен ... ... ... ... шарттар жасалынды. Шарттарда формальдық
сипат болды, ең басты маңыздылық ... ... ... ... ... оның ішінде Азаматтық кодексте мұқият реттелді.
Қазір шарт жасауға мәжбүрлеу айрықша жағдайларда ғана ... ... шарт ... ... ... АК-ның арнайы бабында
жинақталған (АК-ның 399-бабы).
Шарт жасасу міндеті АК-да, егер мұндай шарт ... шарт ... ұйым үшін ... ... ... алу-сату шартын жасасу міндеті ... ... ... ... 14-бабының 6-тармағында және ... ... ... ... ... ... тапқан. Мемлекеттік мүлікті сатушы ... ... сату ... ашық сауданың жеңімпазы осындай шарт
жасасуға міндетті.
Шарт ... ... ... ... ... туындайтын
жағдайларға алдын ала шарт жасасу жатады (АК-ның 390-бабы).
АК-ның 306-баптың 1-тармағына сәйкес, кепіл ұстаушыға оның иеленуіне
берілген кепілге ... ... ... міндеті шартпен немесе
заң актілерімен жүктелуі мүмкін. Кепіл ... ... ... ... ... ... берушіге жүктеледі.
Шарт еркіндігі принципі тараптардың зандарда көзделген шартты да,
көзделмеген шартты да ... ... ... ... ... ... ... Ең бастысы, ол заңға қайшы ... ... ... ... ... ... көпшілігі заңнамада көзделген шарттарға
арналған. Айта кететін бір жағдай — ... ... ... заң ... ... ... ... жайында, сондықтан шарттардың
жаңа түрлерін Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... және ... ... ... ... белгілей алады. Ондай шарттардың
мысалы ретінде толлинг операцияларын жүргізу туралы шартты алуға ... ... ... ... да жасаса алады. Бұл ереже
туындайтын жалпы ережеде ... ... мен ... ... ... ... ... мен занды тұлғалардың
әрекеттерінен пайда болады, өйткені ол ... ... ... ... ... ... мен мәні азаматтық құқықтар мен
міндеттерді тудырады" делінген (АК-ның 7-бап).
Бұл ереже азаматтық құқықтың жалпы ... ... ... ... және бар ... да, болашақта болуы
мүмкін қатынастарды да реттеуді көздейді.
Бұл қазіргі Қазақстан экономикасының ... ... үшін аса ... ... бір жаңа ... ... болатынын көріп отырмыз.
1.2. Шарттардың түрлері
Міндетемелер туралы мәселені қарастырғанда жүргізілген топтастыру
да, атап айтқанда, тауарды беру, жұмыс ... ... ... ... да ... мүмкін. Шарттарға мәмілелер топтастырулары да
қолданылады.
Консенсуалды (келісім) және нақты шарт.
Консенсуалды шарт дегеніміз әр ... ... ... ... ... ... консенсуальдық болып табылады, (лат. соnsensus —
келісім), яғни оларды жасау үшін ол жайында ... ... ... сатып алушы мен сатушы арасындағы келісімге қол жеткен кезден
бастап сатып алу-сату шарты жасалды деп ... заң ... ... шарт жасалу үшін мүліктің берілуі
қажет болса, шарт тиісті мүлік берілген ... ... ... ... ... ... 2-тармағы).
АК-ның 393-баптың 2-тармағында нақты шарттың жасалу кезі ... ... ... ... ақша ... және басқа әрекеттер жасалынып қойған
шартты орындау мақсатында атқарылады. Бірақ, кейбір шарттар ... ... ... ... жүк ... шарт нысаны берілген кезден ... ... деп ... Мұндай шарт нақты (лат. rеs -зат) деп
аталады, ол заң актілерінде бекімін табуға тиіс.
Шарттың ... ... ... ... ... шарттың
анықтамасының өзінде көрсетіледі. Мысалы, сатып алу-сату шартында сатушының
міндеті былайша қалыптасады: сатушы затты беруге ... ал ... ақша ... ... ... ... осылай орындалуы
тиіс.1
Нақты шарттарда тараптардың міндеттері басқаша анықталады. ... ... ... сақтаушы зат иесінің өзіне тапсырған ... ... ... ... ... тасымалдаушы өзіне сеніп тапсырылған
жүкті апаратын жерге жеткізуге міндетті. ... шарт ... ... ... ... бергеннен кейін ғана туыңдайды. Бұл жерде орындау кезі
мен шарт жасасу кезін шатастырмау керек. Консенсуальдық ... ... ... ... ... ... сатып алу-сату шарты бойынша зат
беру кезін шарт жасасу кезімен сәйкестендіруге ... ... ... ... ... ... нақты шарт бола алмайды.
Үшінші жақтың пайдасына жасалатын шарт. Әдетте міндеттемелер бойынша
құқықтар мен міндеттерді алатындар сол ... ... ... ... ... да ... ... кездеседі, кейбір
міндеттемелер мен талап құқығын міндеттемеге не тікелей өзі, не ... ... ... ... жақ алады.
Үшінші жақтың пайдасына жасалған шарт- бұл тараптар ... ... ... және ... ... ... пайдасына орындауды талап
етуге құқығы бар үшінші жақ үшін жасалған шарт (АК-тің 391- ... ... ... ... ... ... ... орындау жөніндегі шарттан
бөлектеу қажет, өйткені, ол ... ... ету ... ешқашан
еншілемейді. Аталған тұлға тек орындауды ғана қабылдауға уәкілетті, ... өзі де оны ... ... қарайды. Үшінші тұлғаның айырмашылығы
– шартты орындауды талап ететін дербес құқығы ... ... ... ... шарт ... ... және ... шарттар. Шарт бойынша тараптар өз міндеттемелерін
орындағаны үшін ақы алуы немесе біріне бірі нәрсе беруі
керек болса, бұл ... шарт ... ... Бір ... ... тарапқа одан
ақы алмай немесе еш нәрсе бермей бір ... ... ... ... шарт
ақысыз шарт болып табылады (АК-ның 384-бабы).
Ақылы шарт бойынша өз міндетін атқарған жақ ақысын алуға, не ... ... ... ... ... ... ... жұмысқа,
істелген қызметке ақша алады, тапсырған мүлкінің ... ... ... ... ... мысалы, сыйға беру, мүлікті ақысыз ... ... ... ... ... және ... шарттар арасындағы айырмашылық — шарт бойынша өз
міндеттерін орындағаны үшін біріне бірінің бір нәрсені ұсыну-ұсынбауында.
Бір нәрсені ... ... ... ... ... ... операция), біріне бірі қандай да бір міндеттерді атқаруы (өзара
міндеттемелер), ақшалай баға ... ... кез ... ... ... ... ұсыну ұғымы ағылшын-американ құқығында "соnsіdaratіоn"
деген атпен кең қоданылады. ... ... кез ... шарттың
елеулі ережесі болып табылады; онсыз шарт заң күші бар шарт ... ... ... ... бекімін тапқан ақысыз шарттардың
ішінен сыйға тарту шартын, мүлікті ақысыз ... және ... ... ... ... да, ... 284-бабында қандай да бір күдік туса, шарт ... ... ... ... ... Шарт ақысыз деп танылады, егер ол
заңнамадан, шарттың мазмұнынан немесе мәнінен туындайтын болса.
Азаматтық айналымда ақысыз шарттардың ... ... ... ... қатынастардың мәніне қайшы келмейді. Мысалы, қайырымдылық, ... беру және ... ... ... ... ... ... жасау, еркімен қайырсадақа беру және осыларға ұқсас қызмет,
әлеуметтік маңыз ... ... ... ... шарттары көбіне олардың
құқықтық нысанына айналуда.
Бір жақты және екі ... ... ... ... мен
міндеттернің бөліну сипатына қарай ажыратылады. Бір жақты ... ... тек ... ... тек ... ... ... заем шарты).
Екі жақты шартта тараптардың әрқайсысында құқық болады, олар міндеттемелер
де көрсетіледі.1
Оған өсиет қалдыру шарты ... ... ... ... міндетті,
ал несие беруші оны талап етуге құқылы. Шарттардың көбі екі жақты ... ... алу, ... ... жеткізу, шарттау, мердігерлік,
тасымалдау және т.б.) Мысалы, сатып алу-сату шартында сатушы сатылған затты
сатып алушыға тапсыруы керек, ... одан ақша ... ... ... ... ... ... төлеуге міндетті және затты өзіне беруді ... ... ... және ... ... Бір ... ... сан алуан қыры бар
(жеткізу, тұрмыстық мердігерлік, жалдау, рента және т.б.) ... ... ... ... жұмыс орындау, қызмет көрсету) міндеттемелерді
тудырады. ... ... ... ... ... ... ... (АК-ның 381-бабы).
АК-ның 381-бабының қағидалары АК-ның 380-баптың тараптар ... де, ... де ... жасаса алады деген қағидасынан
орынды туындайды. Сондықтан да, олардың мазмұнында заңда көзделген әртүрлі
шарттардың ... бар шарт ... алуы ... ... көшу жағдайында әртүрлі жаңа қатынастар
туындауда, оларды шарттың бір ... ... ... ... ... екі
немесе бірнеше түрлерінің нормаларымен ғана оларды реттеуге болады.
Тараптардың аралас шарт ... ... егер ... ... ... ... мәнінен өзгеше туындамаса, аралас шартта
элементтері бар шарттар туралы заңдардың тиісті бөліктері қолданылады (АК-
ның ... ... ... операция жүргізуге шарт (берілген
шикізатты өндеу) сатып ... ... мен ... элементтерін
қамтиды.
Тиісінше оған сатып алу-сату шартының элементтері бар ... ... сату ... нормалары, ал, егер мердігер шет елде болса — ... ... ... шартының элементтері қолданылады. Мердігерлік
шарттың элементтері бар бөлігінде мердігерлік ... ... ... ... ... қатынастарды реттеудің басқа
тәртібін келісуі мүмкін, мысалы, шарттың айрықша ... ... ... ... ... деп ... мүмкін.
Негізгі және алдын ала шарттар. Мүлікті беруге, жұмыс орыңдауға және
қызмет көрсетуге байланысты құқықтар мен ... ... ... ... ... ала шарт ... - сол шартта көзделген ережелерді
сақтап ... ... ... шарт ... ... ... шарты (АК-
ның 390-бабының 1-тармағы).
Алдын ала шарттардың мысалы ретінде жүк тасымалын ұйымдастыру туралы
шартты, ... ... ... ... және ... ақша ... ... көзделген шартын, келешекте пәтер алу шартын (тұрғын үй
контрактын) алуға болады..
Алдын ала ... ... ... ... ... ... ... хаттаманы да жатқызуға болатын сияқты. Жеке-шелендіру
туралы Жарлықта "саудада ... адам мен ... ... ... теңдер
жүргізген күні сауданың нәтижелері туралы хаттамаға қол қояды" делінген.
Алдын ала шарт пен негізгі ... ... ... ... ... ... болуға тиіс. Егер белгілі бір ... ... ... ... нотариалдық нысаны белгіленсе (мысалы, тұрғын
үйді ... ... ... онда ... ала ... ... нысанда
жасалуы тиіс.
Бірақ, егер заңнамада негізгі шарт нысанасы анықталмаған болса
(мысалы, әдеттегі сатып ... ... ... ала ... ... ... деген қауіппен, жазбаша нысанда жасалады (АК-ның ... ... ала ... тым ... ... ... ... сондай-ақ
басқа елеулі ережелерін анықтауға мүмкіндік беретіндей ережелер болуға тиіс
(АК-ның 390-баптың 3-тармағы). Негізгі шарттың ... ... ... ... үшін ... ... болып табылады, сондықтан АК-ның 390-бабының 4-
тармағында, егер алдын ала шартта мерзім ... ... ... жасасудың бір жылдық мерзімі анықталған.
Мұндай мерзімнің маңыздылығы сонда, егер негізгі шарт мерзім ... ... онда бұл ... ... ... ... ала шарт ... ала шарт жасасудан жалтарудың салдары туралы мәселе әр елдің
заңнамасында әртүрлі шешіледі. Мысалы, ... ... ... ... ... ... алдын ала шарт жасасуға мәжбірлеуді ... ... ... ... ... ... ... ереже Азаматтық заңнама
негіздерінде бекітілген (60-бап).
АК-ның 390-бабының ... ... ... ... ... мәжбүр етуге тараптардың құқығы жоқ, оларда негізгі шартты
жасасудан бас тарту нәтижесінде ... ... ... алу құқығы бар
(мысалы, алдын ала шарттың нысаны болған ... ... ... ... адам ... ... ... қарай басқа жиһаз сатып алады).
Қазақстанда ниет туралы хаттамалар кең өріс алды, ал олардың құқықтық
мәні түсініксіз. Оларға зандық күш ... ... те ... Ниет ... ... ала ... ... ажыратып алуға талпыныстың салдары ниет
туралы хаттама азаматтық-құқықтық шарт ретінде қаралмасын деген тұжырымға
алып келді. Мұндай шартта зандық күш ... үшін ол ... ... ... 390-бабының 7-тармағы).
Шарт тараптарының біреуінің осындай ниет туралы хаттама бойынша
қатынастарды жалғастырудан бас ... оның ... ... әсер ... ... ... салдарға туындатылайды.
Еркін және міндетті шарттар. Жасалуы түгелдей тараптардың қалауына
байланысты шарт ... шарт деп ... ... ... ... тараптардың
біреуі үшін міндетті болып табылады.
Нарықтық экономика жағдайында шарттардың басым көпшілігі ... ... ... ... ... ... ... (мысалы,
мемлекеттік кәсіпорынмен мемлекеттік тапсырыс негізінде жасалатын шарт).
Міндетті ... ... ... ... орны ... жылы қабылданған Азаматтық кодексте шарттың мынадай жаңа түрлері
бар: жария шарт, қосылу шарты, алдын ала жасалған шарт, ... ... ... ... және қызметінің сипатына қарай оған
өтінішпен келетін ... ... ... ... ... ... ... жөнінде оның міндеттемелерін белгілейтін шарт жария шарт
деп аталады1 (бөлшек сауда, ... ... ... ... ... ... энергиямен қамтамасыз ету, медицина, мейманхана
қызметін көрсету және т.б.) (АК-ның 387-бабы).
АК-ның 387-баптың мазмұнынан жария шарттың белгілері туындайды:
1) оны коммерциялық ұйым ... ... ... ... ... ... жұмыс орындау немесе
қызмет көрсету жөніндегі міндеттері белгіленеді;
ұйым, өз ... ... ... бұл ... өзіне
жүгінген әр адамға қатысты жүзеге асыруға тиіс;
коммерциялық ұйым, заңнамада көзделген жағдайлардан басқа
реттерде, шарт жасасуда бір ... ... ... ... ... ... емес.
Коммерциялық ұйым тұтынушыға тиісті тауар (жұмыс, қызмет) ұсынудан
өзінде ондай мүмкіндік ... ... ... жоқ, көлікте бензин жоқ және
т.б.) жағдайларда ғана бас тартуға құқылы. Мысалы, бөлшек сауда ... ... егер ... залында тауар бітіп қалса, сатушының витринадағы
тауарды алуын немесе қоймадан алып келуін талап ете ... ... бас ... шарт ... ... ... жағдайда, шарт
жасасудан бас тартқандағыдай салдар болады (АК-ның 399-бабы). Тұтынушы
тауар, жұмыс, қызмет көрсетуді ұсынуға мәжбүрлеу ... және ... ... өтеу ... ... ... жүгінуге құқылы (мысалы, сатып алатын
тауарын алып кетуге дайындаған көлікке ... ... ... ... ... басқа дүкеннен табу үшін шығарған шығынды өтеу, т.б.)
Қазақстан ... ... заң ... ... жария құқықтардың кейбір түрлері жайында міндетті ... ... ... ... ... және ... ... бөлшек сауда, көпшілік пайдаланатын көлікпен
тасымалдау, байланыс қызметін көрсету, энергиямен ... ету, ... банк ... ... және т.б. ... Аталған ұйымдардың
тұтынушыларға тауар беруде, ... ... ... ... бас
тартуына жол берілмейді.1 Шарт жасауға міндетті ... оны ... ... ... шарт жасауға мәжбүр ету туралы талап қойып сотқа
жүгінуге құқылы (АК-тің 399-бабының 4-тармағы).
Коммерциялық ұйым жария ... ... ... бір ... ... ... егер ... немесе нормативтік актілерде ... ... ... ... құқығы жоқ. Шартта көрсетілген
талаптар, мәселен, тауарлардың, қызмет ... мен ... ... ... ... ... ... кейбір категорияларына
жеңілдік беруге заңдармен жол беретін жағдайлар есептелінеді (АК-тің 387-
бабының ... ... ... ... ... ... және т.б. жатады.
Азаматтық кодекстің 387-бабының 5-тармағының күшіне орай жария шарттың
жоғарыда аталған талаптарына сәйкес ... ... ... ... ... ... және қосылу шарттары.
Өзара келісілген шарт жасасқанда оның ережелерін тараптардың екеуі
анықтайды. ... ... ... оның ережелерін тараптардың ... ... ... ол ережелерді құптайды.
Қосылу шарты өзінің жасалу ... ... ... ... Егер ... шарт хат ... шарт ... келісу жолымен
жасалса, қосылу шартының ережелерін бір тарап ... ол ... ... ... т.б.) анықталады. Екінші тарап шартқа
ешқандай өзгерту ... ... Егер ... болса шарт қосылу шартынан
жай шартқа айналады.
Қосылу шарты экономиканың ... ... ... Оның ... ... және жылу ... газды және коммуналдық кәсіпорындардың
басқадай ... ... ... ... ... ... ... болады.
Көптеген жария шарттар, бір жағынан қосылу шарттары да болып
табылады. ... ... ... беру ... ол ... ... ... шарттың бір тарабы болып саналады. ... ... ... ол ... клиентке шарт ережелері келтірілген бланк ұсынады.
Клиент оған ешнәрсе ... ... қол қоя ... Егер ... ... ол жай ... айналады.
АК-ның 389-бабының 2-тармағы шартқа қосылушы тарапты қорғауға
бағытталған. Бұл тармаққа сәйкес ... егер шарт ... өзі үшін ... ... бұзуға құқылы. Шарттың ауырлығы сол тараптың ақылға қонымды
мүдделерін ескеру арқылы анықталады (ақылға ... ... ... ... ... ... ... қосылған тарап шартты бұзуға немесе сотқа
жүгінуге қүқылы емес, ... ... ... ... шарт ... ... да бір ... үшін жауаптылықтан босатылады деп
белгіленген.
Бірақ, бұл ереже қолданылмайтын жағдайлар да бар, ол — ... ... ... айналысып, соны жүзеге асыру үшін шартқа
қосылуы (АК-ның 389-бабы). Егер кәсіпкер шарт тараптарының қандай екендігін
білмеген ... және ... тиіс ... ғана ол ... ... бұзу ... ... алады. Бірақ оны дәлелдеу өте қиын, тіптен мүмкін
емес.
Өзінің қатысушыларының пайдасына жасалған шарттар мен үшінші ... ... ... ... шарттар шарттан ... ... ... ... ... ... - ... пайдасына жасалады. Сонымен қатар, шарттың жасалуына
қатыспаған, бірақ орындалуын ... ... ... бар ... — үшінші
жақтың пайдасын көздейтін шарттар да ... ... ... ... ... көрсетілген немесе көрсетіл-
меген және борышкерден міндеттемені өзінің пайдасына орындауды талап етуге
құқылы үшінші ... ... ... ... ... деп ... шарт
үшінші жақтың пайдасына жасалған шарт деп танылады (АК-ның 391-бабы).
Үшінші жақтың пайдасына жасалған шарт, бұл - ... ... ... ... жақ қатынасқан талаптар көрініс табатын
жағдайлардың бірі ... ... ... ... жасалатын шарттардың ең көп таралған түрлері
мыналар: жүкті (багажды) тасымалдау шарты, оған сәйкес тасымалдаушы өзіне
жүк жөнелтушінің ... ... ... белгіленген мекенге жеткізуге және
жүкті алуға уәкілетті адамға (алушыға) оны беруге ... ... ... ... ... ... ... (АК-ның 815-бап);
үшінші жақтың пайдасына банктік салым шарты (АК-ның 764-бап).
Үшінші жақ өз құқығын ... ... ... ... ... ... жасасқан шартты бұза да, өзгерте де алады. Ал үшінші жақ
ондай ниетін қандай да бір тәсілмен ... ... ... мен ... оның ... ... ... қалады, бұдан былай оның келісімінсіз
шартты бұза ... ... ... ... олар үшінші жақтың ... ... ... ... ала ... алады.
Ондай жағдай заңнамада да бекімін табуы мүмкін (АК-ның 391-бабының 2-
тармағы).
Үшінші жақтың ... ... ... ... ол ... ... ... көрсетілген — көрсетілмегендігіне байланысты емес.
Дегенмен, үшінші жақтың міндеттеменің өз пайдасына орындалуын талап
ету ... ... ... ... ... ... табылады, Мысалы,
тасымалдау шарты бойынша жүк алушы ... ... ... ... ... құқылы.
Үшінші жақтың пайдасына жасалған шартты үшінші жақ үшін ... ... ... ... ... ... ... жақ үшін орындалу
болғанмен, оны борышкердің орындауын ол ... ете ... (бұл ... ... жиі ... ... тауар жеткізуде сатып алушы тауарды
өз мекен-жайына ... ... ... мекен-жайына жеткізуді жеткізушіге
тапсырады).
Үшінші жақтың пайдасына жасалатын шарттың ерекшелігі сонда — үшінші
жақ шарт бойынша өз ... ... ... ... ... ... ... берушіні алмастырады.
Сондықтан да АК-ның 391-бабының 3-тармағында борышкер шартта өзінің
несие берушіге қарсы қоя алатындай қарсылықтарын ... ... ... қоюға құқылы деген ереже көзделген.
Мысалы, жүк алушы өзіне жеткізілген жүктің сапасына ... ... ... онда ол жүк ... ... тиеп ... кінәсінен нашарланғанына сілтеме жасай алады.
Бірақ, үшінші жақ, өзіне шарт бойынша берілген құқықтан бас тартса,
несие беруші өз ... ... ... ... егер бұл ... және ... келмесе, сол құқықтарды пайдаланады.
Мысалы, АК-ның 815-бабының 7-тармағына сәйкес, сақтандырылған адам
шарт бойынша өзіне тиесілі ... ... ... бас ... ... алу ... ... көшеді.
Сонымен қатар шартта, үшінші жақтың өзіне тиесілі талап ету құқығынан
бас тартуының өзге де салдарлары көзделуі ... ... ... ... ... ... ... алудан бас тартқан жағдайда ол
өтемнің сақтандырушыға төленбейтіндігі көзделуі мүмкін.
1.3. Нарықтық қатынастармен қатар ... ... ... ... қатынастар жағдайында пайда болған шарттардың басым көпшіліні
ғылыми зерттеу жұмыстарымен, жаңа қатынастамен байланысты. Біздің ойымызша,
негізгі зерттеу қатынасы ғыыми ... ... ... негізінде
жүзеге асырылады. Бірақ аталған жағдайда тапсырысшыда интеллектуалдық
қызмет қорытындысына құқық пайда болмайды. ... ... ... ... ... ... Себебі алдыңғы қатарлы бесекеқабілетті 50 елдің
қатарына кіру ... ... ... ... ... ... қызметтi құқықтық реттеу мәселесi тек даму сатысында ... ... ... ... ... туындайтын сұрақтар осы
шарттар және шартқа қатысушылар төңiрегiнде де болып ... ... жаңа ... ... ... болуына негiз бола
отырып, кешендi зерттеудi көздейдi. Қазiргi кезде мемлекетiмiз дүниежүзiлiк
рынокта өз дәрежесiн көрсетуi үшiн, ... ... ... өз ... ... қабiлеттi болдыруы үшiн жаңа технология мен жаңа өнiмнiң
болуының қажеттi екендiгiне көңiл аударды.
Инновация бұл, интеллектуальдық қызмет нәтижесi.
“Инновация” ... ... ... ... ... ... түсiнiк бойынша инновация- қоғамды басқару аясында және ... ... ... ... әсер ... жаңа ... жетiлдiрiлген
өнiм (жұмыс, қызмет) түрiнде жүзеге асырылатын, жаңа немесе ... ... ... ... ... ... және өзге де ... болып табылатын инновациялық қызмет
нәтижесi. Осы инновацияның нәтижесiне ... ... ... және ... ... ... ... инновациялық бағдарлама ретiнде
анықталған[3].
Инновациялық ... ... ... алуан түрлiлiгi осы
қызметтiң жүзеге асырылуына байланысты болады. Бұл лицензиялық шарт, ... және ... ... ... ... беру
туралы шарттар, лизинг шарты, бiрлескен ... ... шарт т.б. ... ... ... авторлық келісімшарт инновациялық
үрдіс жақтарындағы мүдделерді қорғау орын ... ... шарт – ... бір ... ... патент иегері
(лицензиар) басқа жаққа (лицензиатқа) интеллектуалдық меншік объектісін
шарт бойынша ... ... ... ... ... ... ... тауарлық белгі).
Лицензиялық келісім шарттар және сублицензиялық келісім шарттар
міндетті түрде Қазақстан ... ... ... ... ... ... Комитетінде тіркелуі қажет.
Лицензиялық шарт бойынша бір жақ – ...... ... ... ... пайдалануға рұқсат береді. Лицензия жай, ерекше
және толық болып үшке бөлінеді. Сонымен қатар егер ... ... ... ... ... қажет. Патент иегері өндірістік меншік
объектілерін пайдалану үшін лицензия алу құқығы туралы кез – ... ... жаза ... ... ... ... тұлға міндетті түрде патент
иегерімен төлем ... ... шарт ... ... және ... міндетті
түрде тіркелуі қажет. Патент иегерінің өтініші ... ... ... үш жыл бойы заңи ... ... ... шарт ҒЗТКЖ – мен ... ... ... ... ... ... ... бірдей болып табылады, негізгі
айырмашылық лицензиар келісімшарт жасау ... ... бір ... -
өнертабыс, ие ал ҒЗТКЖ орындаушысы келісімшартты орындау барысында
тапсырысшы ... ... ... ... Тапсырыс беруші жүргізіліп
жатқан жұмысты қаржыландыра отырып, тәуекелге ... ... ... мен зерттеу шығармашылығымен байланысты. ҒЗТКЖ–ға келісімшарт
нақты өктемдікке ие. Тапсырыс беруші ... ... ... талапқоюды,
жұмысты бақылайды, егр де ол ... ... ... ... бас ... алады.
Франчайзинг келісім шарты немесе кешенді кәсіпкерлік лицензия ... ... ... ... ... бір тарап (кешенді лицензиар)
екінші тарапқа (кешенді лицензиатқа) ... ... ... ... кешен), соның ішінде лицензиардың фирмалық ... ... ... ақпаратты пайдалану құқығын, сондай-ақ лицензиаттың
кәсіпкерлік қызметінде пайдалану үшін шартта көзделген айрықша құқықтардың
басқада объектілерін (тауар белгісін,қызмет көрсету белгісін, ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік сатып алушыларды
олар үшін мейлінше айқын әдіспен фирмалық атауын, тауар белгісін, қызмет
белгісін ... ... ... құралын кешенді кәсіпкерлік лицензиясы
шарты негізінде пайдаланатындығы туралы хабардар ... ... ... ... ... ... пайдалану құқығы болып
табылады. Бірақ құқық ... ... ... ... құқығын сақтап
қалады.Сондықтан франчайзинг шарты лицензиялық шарттың аналогиясы бодып
табылады яғни пәні ... ... ... ... болып табылады.
Келісімшарт нақты бір топтағы интеллектуалдық меншік объектілерін
пайдаланудағы құқықтық нысан болып ... ... ... ... шарттардың жеке түрі болып табылады. Талдай келе франчайзинг шарты
мен лицензиялық шарттың айырмашылығы бар. ... ... ... ... ... пайдалану құқығы болса, франчайзинг
шартының пәні фирмалық атау құқығына ерекше айрықша құқық болып табылады.
Келесі ... ... ... ... ... лицензиатқа
берілген барлық немесе жекелеген айрықша құқықтарды басқа тұлғаларға
пайдалануға рұқсат ету ... ... ... ... шартта
белгіленген жағдайларда көзделуі мүмкін.
Үшінші ерекшелік кешенді кәсіпкерлік лицензия шартында ... ... ... ... ... ... көрсетіліп немесе көрсетілмей,
лицензиаттың белгілі бір мөлшерде қосалқы лицензия беру ... ... ... ... бойынша лицензиат өз атынан кәсiпкерлiк қызметiн
жүзеге асырады. Бұл ... ... ... ... өз ... ... және өзiнiң лицензиат екендiгiн көрсетуi қажет.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде жаңа шарттардың ... ... ... ... ... ... ... қысқаша тоқталып кетсек, “Айрықша құқық”
түсінігінің мазмұны ең алғаш, жан-жақты Г.Ф.Шершеневичпен 1891 жылы ... ... ... “Авторское право”кітабында ашылған. Ол ... ... ... ... осы ... құқықтардың заңи
қорғау мақсаты - ... ... ... ... жасауға айрықша
мүмкіндіктер беріп, ал басқалардың барлығына ... ... ... ... деп ... ... құқықтардың құрамына авторлық (әдеби, көрсем, ... ... ... ... ... ... құқық (фирмалық
атауға), фабрикалық және тауар таңбасына ... ... ... және модельдерге (өндірістік үлгіге) құқықты енгізеді.
1956 жылғы Ұлыбритания заңы “айрықша құқық” терминін қолданғанымен ... ... ... ретінде ашып қарастырады, оған ұқсас ретінде біз ... (§106) ... ... 17 ... 1912 ... ... ... көре аламыз. Автордың меншігінің айрықша құқығын 1965 жылғы
Германдық ... ... 1960 ... (§2) ... ... көруге
болады.[5]
Қазақстан Республикасының азаматтық кодексінің 964-бабында айрықша
құқыққа ... ... ... интеллектуалдық шығармашылық меншік
объектісін оның ... өз ... ... ... әдіспен пайдалануға
мүліктік құқығы интеллектуалдық шығармашылық қызмет нәтижесіне немесе
дараландыру құралына ... ... ... ... ... ... айрықша құқықтың анықтамасына
сәйкес, айрықша құқық интеллектуалдық қызмет нәтижесін иеленушінің мүліктік
құқығы болып табылады.
Айрықша құқықтарды сенімгерлікпен басқару ... ... ... ... ... мүлікті сенімгерлікпен тапсыру барысында оның құрамына
инновация интеллектуалдық меншік нысанында кіреді. Осы келісімшарт бойынша
мүлікті сенімгерлікпен ... өз ... ... ... ... етуді жүзеге асырады. Егер заң ... ... ... ... ... ... туындамаса, млікті сенімгерлікпен басқару шарты
туралы нормалар мүлікті ... ... ... өзге де
негіздері бойынша пайда болатын қатынастар пайда болады. Жеке мүліктік емес
құқық сенімгерлікпен басқарудың объектісі бола ... ... бұл ... ... ... ... ... құрылғысы заңи тұрғыда материалдық
объектілерге тән. ... ... ... ... мүліктік
құқыққа тән болып келеді.
Сыртқы көзқарас бойынша сенімгерлік құқық меншік құқығына байланысты
келесі ерекшеліктерден тұрады ... ... ... басқару
қатынасын жүзеге асыру барысында айрықша меншікті үшінші тұлғаларға айрықша
құқық ... бере ... Заң ... сенімгерлік басқаруда ешқандай
ерекше құқықтарды атап ... ... ... ... ... ... иесіне интеллектуалдық меншік нәтижесін жазбаша нысанда
бере ... ... ... мысалы, ұйымды мүліктік кешен ретінде сенімгерлік
басқару шарты бойынша да, сондай–ақ арендаға да бере алады. ... ... ... беру барысында шаруашылық серіктестіктің
капиталын қалыптастыру арнайы сұрақтардың бірі ... ... ... қорытындыларын пайдалану шарттарында ерекше
орынды патентті-лицензиялық шарт алады. Патентті-лицензиялық шарт ноу-хау
шартымен ұқсас болып келеді, бірақ, бір ... ... ... ... ... ... пәні екі ... Бірінші жағдайда келісім
лицензиялық шарттың да ноу-хау шартының да элементі болып танылса ... ... ... ... ... ... үлгіні пайдалануға лицензиялық
шарт пен қосалқы лицензиялық шарт жазбаша нысанда жасалады. Және патенттік
органда тіркелуі тиіс. Жазбаша нысанының ... ... ... талаптың
сақталмауы шарттың жарамсыздығына әкеліп соқтырады.Патент иесінің талбы
бойынша патентті бұзу тоқтатылуы тиіс, ал оны ... ... ... өзі
келтірген залалдарды өтеуге міндетті. Патент иесі келтірілген залалдың
орнына тәртіп бұзушыдан өнертабысты, пайдалы моделді, ... ... ... ... ... ... ... алуға құқылы.
Өнертабыстың, пайдалы моделдің, өнеркәсіптік үлгінің ... ... ... ... ... ... ... тәуелсіз жасалған
соған ұқсас шешімді адал ниетпен пайдаланған ... ... ... ... кез келген тұлға пайдалану көлемін кеңейтпестен ... ... ... ... ... ... қызмет қорытындыларын пайдалану шартында пәні, ... ... және ... ... ... ... ... ретінде интеллектуалдық қызметті
реттейтін заң жүйесі қажет.
Инновациялық қызмет, өзара байланысты ... ... ... ... сатыларға бөлiнедi. Инновациялық қызметтiң негiзгi ш сатысы
ажыратылып көрсетiледi:
1. Ғылыми өңдеу;
2. Өндiрiс;
3. Тарату.
Инновациялық кәсiпкерлiк ғылыми-зерттеу жұмыстары ... ... ... мен ... ... байланысты экономикалық эффект бойынша
байланысты бiлдiредi.
Ғылыми өңдеу сатысы ғылыми-зерттеу және тәжiрибелiк-конструторлық
жұмыстардың ... ... ... ... ... сұрақтары және
тәжiрибелiк патрия немесе тәжiрибелiк-конструкторлық үлгiнi шығарумен
аяқталады, өндiрiс сатысы ... және ... ... ... ... ал ... ... жаңа өнiмдi коммерциялық таратуды
бiлдiредi.
Ғылыми өңдеу кәсiпорынмен өз бетiнше жүзеге асырылады ... ... және ... ... ғылыми ұйымдармен
шарт жасау арқылы жүзеге асырылады.
Бұл саты ... ... сату ... де ... мүмкiн. Бұл
инновациялық өнiмдi, қызметттi шығарған ... ... ... ... ... технологияны импорттау кәсiпорынды қолайсыз жағдайға қалдыруы
мүмкiн және оны ... ... етуi ... ... ... ... өздерiнiң талаптарын бiлдiруi мүмкiн.
Инновацияны өз бетiнше жасау жоғарыда аталған мәселелердi жоюдан басқа
кәсiпорын қызметiнiң аясында ... ... ... ... ... ... мен дамудағы ғылыми iскерлiктi қамтамасыз
етедi.
Шарттардағы тараптардың мүдделерiн қорғау, өңдеудiң мәртебесiн құрастыру
(жасау, өңдеу) ... ... ... кезеңiне дейiн және тапсырыс
берушiнiң қойған нәтижелерiне жетуге дейiнгi кезең инновация ... ... ... 38 ... ... екi ... қарастырады, олар
жұмыстың сипатына байланысты ерекшеленедi.
Ғылыми-зерттеу жұмыстарын орындауға байланысты шартта ... ... ... техникалық тапсырмаларына ... ... ... ... және ... ... ... мердiгердiң мiндетiне жаңа өнiмнiң жаңа үлгiсiн өңдеу, оған
конструкторлық құжаттаманы өңдеу немесе жаңа ... ... ... ... ... жұмысты қабылдап алу және ақысын төлеу.
Шарттың екi түрi де кешендi сипатта болады, оған ... ... және ... ... ... ... енедi.
Сондықтан оларға заң шығарушы жалпы режимдi тағайындады. Бiрақ, ғылыми
жұмыстың арақатынасы және ... алу ... әр ... ... ... ... түрiндегi шарттар пәнiнiң
ерекшелiгi азаматтық кодекстiң 38 ... ... ... құқықтық реттелуiнiң негiзгi ерекшелiктерiн көрсеттi.
Айырмашылық ғылыми-зерттеу, тәжiрибелiк-конструкторлық ... ... ... ... ... ... еместiгiнiң тәуекелiнiң
жалпы ереже бойынша тапсырыс берушiде болуында.
Тапсырыс ... ... алу ... ... ... осыған байланысты болашақта нәтиженi коммерциялизациялау үшiн
нәтижеге кеңiрек құқықтар алу үшiн қызығушылық пайда болады.
Бiздiң ... ... ... ... ... ... ескерiлмеген:
✓ Тапсырыс берушiнiң ғылыми-зерттеу және тәжiрибелiк-конструкторлық
жұмыстар нәтижесiне құқығы;
✓ Тапсырыс берушiнiң атына патенттеу сұрақтары.
Азаматтық кодекстiң 677 ... ... ... ... ... ... құқықтары бойынша, тапсырыс берушi интеллектуалдық
қызмет нәтижесiн шартта көрсетiлген көлемде пайдалану құқықтарына ие болу
мүмкiндiгi болады.
Тапсырыс ... ... ... ... жұмыстар нәтижесiне барлық мүлiктiк құқықтарды бекiту
айрықша құқықтарды ... ... ... ғылыми-зерттеу
жұмыстарының нәтижесiне құқық көбiнесе “ноу-хау” тәртiбi бойынша берiледi.
Оларды беру тәртiбi коммерциялық құпия бойынша ... ... ... ... – меншік иесініњ осы аќпаратты ќ±нды
(потенциалдыќ ... ... ... ... оны ... шараларын ж‰зеге
асыруѓа мєжб‰р ететін аќпараттар (өндірістік ... ... ... ... ... ... дєст‰рлі емес тєсілдерініњ
бірі ретінде т‰сіндіріледі.
Аќпаратты ќорѓау ... ... ... ... ... айтпастан
б±рын, алдымен “ќ±пия” деген ±ѓымды ќ±пия ашылмаѓан єлі танылмаѓан деген
маѓына береді.Мысалѓа мынадай ... ... ... ... т.б. ... ... ол адамхаттыњ аќыл-ойыныњ єлі
жетпеген ќ±былыстарын білдіреді.
Мемлекеттік билік жєне басќару органдарына ќатысты ... ... ... ... тек ќана белгілі бір топќа белгілі бір мєліметтер
т‰сініледі. Басќаша ... ... ... ... ... жєне ... ... Осылай ќ±пияны субъективтік категория ретінде белгілі-
бір субъектініњ ... ... ... деп ... ... ... болады. (Кењ маѓынасында). Б±л ±ѓымды ќолданудыњ негізгі баѓыты
мемлекеттік белгілі-бір мєліметтерді ќ±пияландыру,
Нарықтық қатынастар жағдайында дамып келе жатқан ... ... ... ... яғни ... ... ... Құрылыс шарттарын жасау соңғы
кезде өзекті қажеттті шарттар қатарында, тәжірибеде бұндай шарттардың
жасалуында да ... ... ... ... ... бұрынғы заңдарға сәйкес күрделі
құрылысқа мердігерлік шарттары қарастырылған және ... ... ... ... рөлі болды. Көрсетілген шарттардың жасау
тәртібі, тараптардың ... мен ... ... ... ... ... бәрі күрделі императивтік құрылыс
нормаларымен жеке жеке қарастырылатын болған. Бұл шарттарда ... ... ... ол: ... алғы ... көп көңіл бөлінген және ол
шарттармен тығыз байланысты болған.
Бастан ... ... ... ... ... ... мердігердің ара қатынасына елеулі өзгерістер
әкелді. Бюджет есебінен жүргізілетін құрылыс көлемі азайды, әсіресе ... ... ... көп мәрте азайды, ал кейбір аумақтарда мүлдем жоқ болды.
Күрделі құрылыс ... ... ... ... ... сипатқа ие.
Сонымен қазір күші бар заңның негізгі түріне келсек, ол 2001 жылы ... ... № 24211 ... сәулет, қала құрылысы және құрылыс
қызметі туралы" ҚРң Заңы. Бұл заңда осы ... ... ... осы қызметті жүзеге асырудағы ... ... ... осы саладағы мемлекеттік басқару туралы мәселелер қарастырылған. Осы
заңның 3ші бөлімі "Құрылыс" деп аталады. Осы бөлімде 65ші ... ... ... ... болатын қатынастарды АКтен басқа реттеуге арналған
нормалар бар. 65 ші бапта, тапсырысшы мен ... сол ... ең ... ... болып табылатындығы айтылған.
Заңның 66 бабына сәйкес мердігерді таңдау 3 жолмен жүргізіледі:
1 Егер бұл жоба ... ... ... ... мердігерді таңдау
конкурссыз негізде жүргізіледі.
2. Жабық немесс ашық конкурс негізінде жүргізіледі.
3. Қатысушылардың алдын ала квалификациясы бойынша, немесе онсыз.
Тағыда осы ... ... ... қойылатын негізгі талаптар туралы,
пайдалануға берудің сапа кепілдігі жайлы мерзім 69 бапта ... ... ... ҚР АҚ 665 ... 1 ... сілтеме жасалған, яғни онда шартта
өзгеше ... ол ... 10 жыл ... ... ... ... ... туралы норма. Бұлардан басқа құрылыс объектілерін пайдалануға беруді
қабылдау туралы, қабылдайтын комиссия туралы ... Ең ... ... ... ... ... мен ... бойынша қатысушылардың
жауапкершілігі жайлы жазылған.
Осы заң негізінде 2002 ... 26, ... № 126 ... қала
құрылысы және құрылыс қызметі жөніндегі өкілетті мемлекеттік орган туралы»
ҚР Үкіметінің Қаулысы ... ... ... ... ... ... түрлері
қарастырылған: 1.Тұрмыстық мердігерлік. 2. Құрылыс мердігерлік. 3. Жобалау
әне іздестіру ... ... 4. ... тәжірибе-
конструкторлық және технологиялық жұмыстарға мердігерлік.
Менің қарастырайын деп отырған мердігерлік қатынас түрі, ол қүрылыс
мердігерлік қатынастары және ... ... ... ... ... оның ... ... жағынан өз кезегінде көптеген өзгерістерге
үшыраған. Социалистік экономиканың дамуының алғашқы ... ... ... ... ... ... қаралатын болған. Әсіресе
1923 жылдың 1 ... ... ... ... ... АКң 220 235 ... ... РСФСР-ң АК-ң 523 бабына № 5 Қосымша ... ... және ... ... ... ... жұмыстардың кез-
келген түрлерін іске асыру бойынша жалпы нормалар болған. Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... органдардың қатысуымен жүзеге асқан Кездегі мердігерлік шарттың
ерекшеліктері реттелген.[6]
Тәжірибедегі өндіріс процессін жобалауының ... ... ... ... шарт ... ... ... шарты
ерекшеленіп, бөліне бастады. 1961 жылдан бастап барлық жүйелі азаматтық
құқықтық ... ... ... ... ... мердігерлік шарттың бір
түрі деп қарамай, оны азаматтық құқықтық шарттың жеке түрі деп ... ... ... ... ... ... ... экономика
саласындағы заңдармен үйлесімді болып келеді. Бірақ онда кеңестік азаматтық
құқықтың дамуынан ... ... бар. ... бәрі ... ... ... ... табуына түрткі болды. Осы ерекшеліктер
құрылыс мердігерлік жұмыстары кезінде басқа құқықтық ... ... ... жер учаскелеріне заттық құқықты иемденумен, салынып
жатқан ... ... ... ету ... ... ... органдарымен жалпы Құқықтық қатынастар орнатумен байланысты.
Сонымен құрылыс мердігерлік шарты туралы ҚР АКң 651 ... ... ... шарты бойынша мердігер тапсырысшының тапсырмасы бойынша
шартта белгіленген мерзімде белгілі бір объектіні салуға, не өзге құрылыс
жұмысын орындауға ... ал ... ... ... ... ... жағдайлар жасауға, оның нәтижесін қабылдап алуға және ол үшін
келісілген бағаны төлеуге міндеттенеді.
Міне, ... ... ... ... заң ... ... сипаттаманы
аяқтай келе айтатын жай, ол құрылыс ... ... ... ... иемденген, әсіресе әкімшілік қаржылық және азаматтық ... ... ... ... заңдармен қабылданатын нормативтік
техникалық құжаттардың жүйесінің бар болуы, яғни ... ... ... ... ... ... бар ... процессін және құрылыс монтаждау жұмыстарын реттейтін ережелер
болып табылады.
Көрсетілген нормалар ... ... ... ... ... мен ... құрылыс нормаларында қарастырылады.
Осы нормалардың көбісі қазір жаңартылу жолында, өйткені өз кезінде жоғарыда
көрсеткендей одақтық ... ... да бар. ... ... ... ғылыми-техникалық прогресс, сонымен қатар жұмыстың сапсымен
құрылыс объектісінің қауіпсіздігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... құрылыс
объектілерінің салынуына немесе жаңаруына әкеледі. Әрине, бұл ... ... ... ... шешіп алу керек, керекті ыңғайлы жер
учаскесін алу, жобалау ... ... ... қала ... ... қауіпсіздігіне, экологиялық қауіпсіздікке жауап ... ... алу және т.б ... ... керек.
Бәрімізге белгілі, құрылыс мердігерлік шартын орындау көп Уақытқа
созылады, өйткені құрылыс жұмыстары ... және қосу ... Осы ... аралығына құрылыс жұмыстарына және құрылыс
материалдарына баға өзгеріп кетуі ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігі туындауы мүмкін. Міне
осының бәрі заңмен реттелген.
Құрылыс мердігерлік шарты бойынша, ондағы ... ... ара ... да ... Мысалы: шарт бойынша тиісті нәтижеге
жету үшін ондағы түрған ... ... ... бас мердігерлік жүйесін
кеңінен қолдану; ... ... және ... ... ... мен ... ... т.с.с.
Қаралып отырған құрылыс мердігерлік шартының негізгі ерекшелігінің
бірі болып «Құрылысты толық аяқтау туралы» шарт ... ... ... ҚР ... 651 ... 3 ... ... «Құрылысты толық аяқтау
туралы шарт жасасу кезінде мердігер өзіне құрылыс және оны қамтамасыз ... ... ... ... және шарт ... ... ... дайын объектіні тапсыруға тиіс».
Тараптардың келісімі бойынша тапсырысшы, құрылыс бойынша ... ... ету ... ... ... өз ... алуы
мүмкін. Бірақ тапсырысшы ондай міндеттемелерді мойнына алса да, мердігер,
құрылысты ... ... ... ... ... ... тапсырысшыға
өткізу туралы шартта міндеттенген. ... ... ... ... ... техникалық құжаттаманы да, техникалық жобалауды да
және пайдалану ережелерін де ... ... ... мердігерліктің құқықтық реттелуінің бір ... ... ... ... өз ... ... ... кейін да жалғаса беруі мүмкін. Өйткені мердігер ... яғни ... бір ... ... ... өткізген соң, сол
объектіге байланысты объектіні пайдалануға беру ... ... ... ... бойынша үйрету, әртүрлі ережелерді
дайындау сияқты қызмет көрсету жұмыстарын жүргізіп бере алады. Бұл ... ... ... ... т.б ... құрылыс мердігерлік
шартының өзінде қарастырылады. Бұл ... ... ... ... де ... Оның атауы «өнімді қолға ... ... ... на ... деп ... Бұл шарт бойынша мердігер, өзі
салған ... ... ... ... үшін оны тек ... қана ... ... объектінің техникалық, жүргізушілік.
Бөлім II. Шарттың жекелеген элементтерінің ерекшеліктері.
2.1.. Шартты жасау.
1. Шарт әр ... ... ... табылатындықтан, ол бір жақтың
келісім жасауға ... мен ... ... ... ... қабылдау
нәтижесінде жасалады. Шартты жасау тәртібі ... ... ... ... ... шарт ... ... екі кезең бекітілген.
Азаматтық кодекстің 395- бабының 1- тармағына сәйкес, бір жақтың ... ... ... ... шарт жасау (бірінші кезең) және екінші
жақтың ұсынысын қабылдауы (екінші кезең) оның акцептісі болады.
Жолданған офертаны ... ... оны ... ... ... ... болғанда шарт жасалды деп есептеледі. Заңға сәйкес шарт жасау үшін
әр жақтың келісімен ... ... де ... ... мүліктер
тапсырылған сәттен бастап шарт жасалды деп есептеледі, яғни, сатып ... ... ... Егер шарт ... ... мемлекеттік
тіркеуден өтуге жатса, егер заңда басқаша көзделмесе, ол тіркеуден ... ... ... деп ... ... ... ... туралы жалпы ережеге бағынады. Аталған
шарттың түрі заңмен белгіленбеген болса, онда шарт келісім жасау ... кез ... ... ... береді. Егер тараптар белгілі бір
нысанда шарт жасасуға уағдаласса, заң бойынша шарттардың осы түрі үшін ... ... ... де шарт уағдаласқан нысан берілген кезден ... деп ... ... 394- ... ... ... шарт бір ... ұсынысымен (оферта), екінші
жақтың оны қабылдауына байланысты жасалады. Бірақ та, кез ... ... ... ... ... тек ... ... талаптарға сай келетіні
ғана мүмкін болады (АК-тің 396-бабы).
Азаматтық кодекстің аталған бабына сәйкес, біріншіден шарт ... бір ... ... ... ... ... ... жеткілікті
дәрежеде айқын болып, ол қабылдаған жағдайда осыны ... ... өзін ... ... деп ... ... ... көрсетсе,
оферта деп танылады.
Екіншіден, оферта шарттың елеулі жағдайлары енгізілуі тиіс және шарт
жасау үшін сол елеулі ... ... ... оферта оны жіберген жақ пен алушының қолына тигеннен
бастап оларды өзара байланысты етіп ... ... ... ... ... жолдаушы жаққа белгілі бір уақыт өткенше басқа біреуге ұсыныс жасамай
тура тұруды міндеттейді және де офертамен келіскен тұлғамен оферта ... ... ... Егер ... қайтарып алу туралы хабар офертаның өзінен
бұрын немесе онымен қатар келсе, оферта алынбаған болып есептеледі (АК-тің
395-бабы).
Жарнама және ... ... ... ... өзге де ... ұсыныста тікелей өзгеше көрсетілмесе, оферта жасасуға шақыру ретінде
қаралады.
Жаңа Азаматтық кодексте жария оферта ... ... ...... ... жақтың кез келген хабарлаушысымен
ұсыныста көрсетілген жағдайларда шарт ... еркі ... ... елеулі ережелері бар ұсыныс (АК-тің 395-бабы).
Шарт жасасуға үсыныс ... және ол ... ... ... ... ... ... тұлға оферент деп, ал ұсынысты
қабылдаған тарап ... деп ... ... ... ... ... өзіне өзі қызмет көрсететін
залға бағасы көрсетілген тауарлар ... ... ... ... ... Сол ... сатып алуға ұсыныс жасаған кез келген адам ... ... ... тауар тұрған кезде дүкен өз офертасымен
байланысты болады және тауарды сатудан бас тарта ... ... жоқ ... сатушы оны витринадан алып сатуға
міндетті.
Ұсынысты жария оферта деп тану үшін мынадай белгілер ... ... одан ... ... қатынастарға баруға ерікті екендігі сезілуі
тиіс;
2)ол шарттың барлық елеулі ережелерін қамту тиіс;
тұлғаның шарттық қатынастарға еркімен баруы бұл ... үн ... ... ... егер дүкен қандай да бір тауардың бар екендігі ... ... – ол ... шақыру; егер дүкен тауарын витринаға қойса –
ол жария ... ... ... оны ... ... ... ... деп
танылады (АК-ның 396-бабының 1- тармағы).
Акцептантың өзінің офертамен толық және сөзсіз келісетіндігін білдірген
жауабы ғана акцепт деп саналады. Мысалы, ... ... ... жобаға
сөзсіз және өзгертусіз қол қояды. Шарт ережелерінен бас тарту ... ... ... ... ... ... оларға толықтыру ... ... ... ... табылмайды, одан шарт тумайды
және ол не шарт жасасудан бас тарту немесе жаңа ... ... ... ... ... ... арқылы шарт жасасуға жол берілген
еді, яғни, егер белгілі бір мерзім өткенше басқа тарап шарт ... ... ... шарт ... деп саналатын.1 АК-ның 396-баптың 2
тармағы кері жүреді, үндемей қою ... ... ... бұл ... ... ... ... корреспондентік есепшоттары бойынша есеп-қисап
операцияларын электрондық хабарламалар ... ... ... келісімдерде егер ондай хабарлама келіп түскеннен кейін белгі
бір мерзім өткенше корреспондент ... ... ... ... ... ... делінген.
АК-ның 396-бабының 3-тармағына сәйкес акцепт ауызша немесе жазбаша
нысандағы мәлімдеу немесе үндемедей қою ... ғана ... ... ... яғни ... ... ... көрсету, тиісті сомада ақша
төлеу және т.б. түрде де ... ... бұл ... офертаны сөзсіз
қолдау сезіліп тұруы тиіс және бұл ... ... ... үшін оферта
белгілеген мерзімде жасалуы керек.
Оферта сияқты ... ... ... ... те, ол ... ... қайтарып алынуы мүмкін, оның ... еш ... ... ... ... ... шарт ... қол қойып, оны
почтамен жібереді, бірақ кейін өзінің акцепттен бас ... ... ... ... хабарлай алады.
Оферент акцептті алғаннан кейін шарт жасалған болып саналады, ... ... ... ... ... ғана ... болады (АК-ның 401-404-
баптары).
Шарт жасасу тәртібі (АК-ның 397-бабы). Шарт жасау ұсынысы сол жерде
бар контрагентке тез ... ... ... ... ол жерде жоқ
контрагентке жауап алу үшін қалайда уақыт қажет болатын жағдайда жасалады.
Мерзімі көрсетілген ұсыныс ауызша да, ... да ... ... ... мерзімін ұсынушының өзі анықтағандықтан (пианино сатып алыңыз,
жауабын 2 апта ... ол сол ... ... ... және өз
үсынысынан бас тарта немесе оның мазмұнын өзгерте алмайды. Мерзім өткенге
дейін ... бас ... ... ... тарапқа келген шығынды өтеу
түрінде теріс салдар ... ... ... үшін ... ... шарт жасалған болып
саналады, егер акцепті оферта жолдаған адам заңнамада ... ... егер ... ... белгіленбеген болса — ол үшін ... ... ... ... Ал ... акцепт үшін мерзім көрсетілмей ауызша
жасалса, ... ... ... ... ... тез ... ... шарт
жасалған болып саналады (АК-ның 397-баптың 2-тармағы).
Оферта үшін ... ... ... ұсынысқа жауап алу үшін
қажетті уақыт) өткен жағдайда офертаның күші жойылады, оферент өз ... ... ... ... ... алған адам тағайындалған
мерзім өткеннен кейін ұсынысты қабылдауға шешім етсе, ол енді ... жаңа ... ... Жаңа құқықтық қатынастар туындайды, оған ... ... ... барлық ережелері таралады. АК-ның 397-
бабының ... ... ... ... кінәсінен емес, уақтылы
жіберілген жауапты дер кезінде жеткізбеген байланыс бөлімінің кінәсінен
болған жағдай баяңдалады. Бұл ... ... де, ... да кінәсі
жоқ, сондықтан заң екі тараптың да ... ... ... ... ала ... ... адаммен шарт жасасуы мүмкін.
Ол оның құқығы, себебі оферент өз ұсынысымен байланып тұрған жоқ. ... дер ... ... акцептант та, мерзімнің өтіп кеткенін білмей,
шартты орыңдау үшін өз ... ... ... ... ... ... зат іздеуді тоқтатуы және т.б.) Сондықтан оферент ... ... ... оған тез ... ... тиіс. Егер оферент мұны істемесе
жауап кешіккен деп саналмайды, яғни шарт жасалған болып табылады, ... ... бас ... ... акцептантқа келген шығынды өтеуге
міндетгі.
Мысалы, И. 1 ... М-ге ... ... деп ұсыныс жібереді, жауап
беруіне 30 күн мерзім тағайындайды. 10 сәуірде М. ... ... хат ... ... ол хат байланыс бөлімінің кінәсінен едәуір
кешігіп ... (10 ... ... ... соң И. 5 ... пианиноны Н.-
ге сатады, ал М.-нің хатын алғаннан кейін оған ... ... ... 15 ... М. ... жалдап пианиноны алуға
келеді. Ол көтерген шығынның бәрін М. өтеуге міңдетті.
Шарт жасасу процедурасы ... ... ... ... ... ережелер бойынша ғана қабылдауын көздейді. Егер ол
ережелерді ... ... ... шарт ... ... ... ... қайта басталады. Сондықтанда ережеге қандай да бір
өзгеріс ... жаңа ... ... ... ... Алғашқы оферент
акцептантқа айналады, жаңа ұсынысты қабылдауға да, шарт ... ... да оның ... бар, ... ол жаңа ... жасап қайтадан жаңа
оферентке айнала алады. Ол шарт жасалғанша немесе тараптар өздерінің бос
әурешілігін түсінгенше ... ... ... жер. Егер шартта оны жасасатын жер көрсетілмесе, шарт
азаматтың тұрғылықты жерінде немесе оферта жіберген ... ... ... ... ... ... (АК-ның 398-бабы).
Шарт жасасқан жерді анықтаудың сыртқы экономикалық шарттар жасасқаңда
маңызы зор. Мұндай ... заң, ... егер ... ... ... нысанының ол жасалған жердің құқығына бағынатындығын,
ал тараптардың құқықтары мен міндеттерінің мәміле жасалған жердің құқығы
бойынша анықталатындығын ... ... ... ... ... елді ... оның түрғылықты
жері деп танылады (АК-ның 16-бабы).
Заңды тұлғаның тұрақты жұмыс істейтін органы тұрған жер оның ... ... ... ... ... ... негізгі қағидасы шарт бостандығы бол-ғанмен, АК-
да және басқа заң актілерінде тікелей ... ғана ... ... ... ... АК-да қарастырылған.
Мұндай жағдайлар көп емес. АК-да белгіленгендердің ішінен жария
шартты (АК-ның 387-бап) және ... ала ... ... ... ... Өзге заң ... ... жағдайлар ішінен мемлекеттік
кәсіпорындардың мемлекеттік тапсырысты орындауын алуға болады (Мемлекеттік
кәсіпорын туралы Жарлықтың 13-бабы).
АК-ның 399-бабына сәйкес, ... ... шарт ... екі ... шарт ... ... үшін міндетті болғанда (1-және 2-тармақтар);
шарт жасасу оферент үшін міндетті болғанда (3-тармақ).
Бірінші нұсқада шарт жасасу міндетті ... ... ... ... ... ... ... сол алған күннен бастап отыз күн ... ... ... туралы, не одан бас тарту туралы, немесе офертаның
өзге ... ... ... ... ... ... ... (шарт жобасы) хабар жіберуге тиіс.
Оферта жіберген тарап, бүл жағдайда, шарт жасасқанда туындаған пікір
қайшылығын ондай ... ... ... отыз күн ... ... акцент
мерзімі өткеннен кейін сот қарауына беруге құқылы.
Екінші нұсқада, егер шарт ... ... ... табылатын тарап
жолдаған шарт жобасына отыз ... ... ... оған ... ... ... ... онда бұл тарап пікір қайшылығы хаттамасын алғаннан бастап
отыз күн ... ... ... ... оның ... ... туралы
не пікір қайшылығы хаттамасын қабылдамағаны жайында хабар береді.
Пікір қайшылығы хаттамасы қабылданбаса не оны қараудың ... ... ... ... ... ... ... тарап шарт
жасасу кезінде туындаған пікір қайшылығын соттың қарауына жіберуге құқылы.
Акцепттің пікір қайшылығы хаттамасын жасауы немесе ... ... ... ... үшін ... ... белгіленген мерзімдер бірдей
(отыз күн). Бұл мерзімнен шатасуға жол бермейді. Сонымен қатар бұл жоғарыда
аталған барлық ... ... үшін ... ... ... мерзімдер императивтік емес. Шарттардың кейбір түрлері үшін
заңнамада, ал кейбір жағдайларда — тараптардың келісімімен өзге ... ... Шарт ... ... ... оны жасасудан жалтарса,
екінші тарап оны мәжбүр ету туралы және оған ... ... ... ... ... ... ... (АК-ның 399-бабының 4-тармағы).
Бірақ, кейбір жағдайларда бұл ережеден ауытқу бар. Ресейдікіне
қарағанда ... ... ... ... ала шарт жасасқан
тарапты негізгі шартты жасасуға мәжбүрлеу көзделмеген. Екінші тарап ... ... ғана ... ете ... ... ... ... АК-ның 9-бабының 4-тармағының және 350-бабының
ережелері бойынша жүргізіледі.
Жалпы ереже бойынша шарт жасасу кезінде туындаған ... ... ... ... ... соттың қарауына бермейді. Егер ... ... ... шеше ... шарт ... ... ... арасындағы қатынас тоқтайды.
АК-ның 400-бабына сәйкес шартқа дейінгі дауларды сотта карауға
болатын тек екі ... ... ... бас ... тарап үшін шарт жасасу міңдетті болғанда
(АК-ның 399-бабының 2-3-тармақтары);
пікір қайшылығын сот (мемлекеттік немесе төрелік) ... ... ... ... ... ... келісім пророгациялық немесе
төрелік деп аталады.
Пікір қайшылығы ... ... ... ... ... алмаған
ережелерін сот анықтайды. Ол шешімге тараптар бағынуға тиіс.
Шарт алдыңдағы даулар ... сот ... ... орындату жөніңде
ешқандай әрекеттерді керек етпейді, онда тек құқық құрушы маңыз бар.
Шарт жасасудың екінші кезеңі-акцепт. ... ... ... оны ... ... ... (АК-тің 396-бабының 1-тармағы). Акцепт
толық әрі бұлтарыссыз болуға тиіс. Заң құжаттарында, ... ... ... ... ... ... ... өзгеше
туындамаса, жауап қайтармау акцепт ... ... ... ... оның акцепті үшін белгіленген мерзімде онда көрсетілген шарт
ережелерін ... ... ... әрекеттері (тауарлар тиеп ... ... ... ... ... ... төлеу және т.б.), егер
заңдарда ... ... ... офертада көрсетілмесе, акцепт деп
есептеледі (АК-тің 396-бабаының 3-тармағы). Акцепт ... ... Егер ... ... алу ... хабар оферта жаққа акцептің
өзінен бұрын немесе ... ... ... акцепт алынбаған болып есептеледі
(АК-тің 396-бабы).
Шарттың жасасу сәті мынандай жағдайларға:
1) акцепт үшін ... ... ... не онсыз ұсыныс жасалды ма;
2) оферта ауызша немесе жазбаша нысанда ма, соған байланысты болады.
Офертада акцептіге ... ... ... жағдайда, оферта
жіберген жақ акцепті онда көрсетілген мерзім ішінде алса, шарт ... ... ... ... ... мерзім көрсетілмеген жағдайда,
оферта жіберген жақ акцепті заңдарда белгіленген мерзім біткенге дейін, ал,
егер ондай мерзім ... оны ... ... ... ... ... шарт жасалған болып есептеледі. Оферта акцептіге ... ... ... ... ... егер ... ... оның акцепті
туралы дереу мәлімдесе, шарт жасалған болып есептеледі. Егер ... ... ... тарапқа акцепті кеш алғаны жөнінде дереу хабарламаса,
акцепт туралы мерзімінде жіберілген хабар кеш алынған ... ... ... ... Егер ... жіберген тарап екінші тарапқа
оның кешіктіріліп алынған акцепті қабылдағаны туралы дереу хабарласа, шарт
жасалған болып есептеледі.1
Офертада ұсынылғаннан өзге ... шарт ... ... ... ... болып табылмайды. Мұндай жауап офертадан бас тарту және
сонымен бірге жаңа оферта деп ... ... 397- ... ... тыс заңда кейбір ерекшеліктерімен бөлектенетін
міндетті түрдегі шарт жасасу жағдайы қарастырылуы ... ... ... ... ... болған жағдайда, әр жаққа ... ... бір жақ ... мына талаптарды орындайды:
1) акцепт туралы хабар, немесе;
2) ... бас ... ... ... ... ... өзгеше жағдайларға акцепт жасалатыны
туралы (шарт жобасына келіспеушілік ... егер ... ... белгіленбесе, не тараптар келіспеген болса, офертаны алған
күннен бастап 30 күннің ... ... ... ... мазмұны мен нысаны.
Шарттың мазмұны- жасалған шарт ... ... ... ... ... ... ... заңдармен жазылған жағдайлардан
басқасында, шарт ережелері ... өз ... ... ... ... ... ережесі заңдарға сәйкес қолданылатын нормамен ... егер ... ... ... ... ... ... өздерінің келсімдерімен норманың қолданылуын жоя
алады немесе сол нормада көзделгеннен өзгеше жағдайды белгілей алады.
Егер шарттың ... ... ... ... қалып белгілемеген
болса, тиісті жағдайлар тараптардың қатынастарында қолданылатын іскерлік
қызметтің өрісіндегі әдеттегі құқықтармен белгіленеді (АК-тің 382- ... және 3- ... факт деп ... ... ... оны жасасқан кезде тараптар
құрастырған ережелер жиынтығы құрайды. Шарт ... егер ... ... заңнамамен міндеттелген болмаса, ... ... ... ... ... жалпы қағидалары шарт еркіндігінен
туындайды. Тараптар шарттың заңнамада ... ... ... басқа кез
келген ережені анықтауға құқылы.1
АК-ның 382-бабының 1-тармағында императивтік және ... ... ... ... ... мазмұны заңда тікелей міндеттелген болса
(императивтік норма), ... оны ... ... ... Олар ... ... қарастыруы да, қарастырмауы да мүмкін, бірақ оған
қарамастан олар оны ... ... ... ... ... (АК-ның
383-бап).
Мысалы, АК-ның 282-бапта ақша міндеттемесі Қазақстан аумағында
теңгемен көрсетілуге тиіс ... ... ... 304-бапта ортақ меншік
болып табылатын мүлік кепілге тек барлық меншік иелерінің ... ... ... деп көрсетілген. Сондықтан да, шарттың тараптары (занда
көзделмегеннен басқа реттерде) есеп-қисапты доллармен жасау туралы ... ... ... ... ... ... беру туралы
ережені шартта көрсете алмайды.
Егер шарт ... ... ... ... ... ... ... немесе одан өзгеше ереже белгілеуге құқылы.
Мысалы, ... ... ... екі ... ... ... бірін
жасауға міндетті борышкерге, егер ... ... ... ... ... ... ... беріледі. Сондықтан тараптар
балама міндеттемені орындаудың өзге тәртібін қарастыра алады.
Егер тараптар шартта осы ... ... ... ... ... заңмен белгіленген норма қолданылады.
Азаматтық заңнамада императивтік нормалар көп емес. Олардың ... ... ... Ол шарт еркіндігіне сүйене отырып
тараптардың оның барлық ... ... ... ... ... ... кез ... жағдайды қарастыруға құқылы, егер
олар оны істемесе (білместіктен немесе көңіл ... онда ... ... да бір ... тараптардың өздері де, диспозитивтік нормалар
да қарастырмаған жағдайлар ... ... ... ... айналым дағдысы
бар болып, оны дәлелдеу ... ... сол ... ... басшылыққа
алынады.
Дегенмен, мүндай жағдайлар өте сирек кездеседі және әрқашанда дау
туғызады. Бұған байланысты дауларды сот шешеді.
Шарттың ... ... Шарт ... екі немесе бірнеше тұлғаның
келісілімі, екі немесе бірнеше тұлғаның келісіп ерік ... Әр ... ... ... ... олардың ішінен, егер келісілмесе шарт
жасалды деп ... ... алу ... Бұл — ... елеулі
ережесі. АК-ның 393-бабына сәйкес, тараптар арасында шарттың барлық елеулі
ережелері бойынша тиісті жағдайларда талап етілетін нысанда ... ... ... шарт ... деп ... 393-бап елеулі ережелердің тізбесін бермейді, тек ... ... ... атап ... елеулі болып табылатын үш тобын бөліп алуға болады, олар:
1) шарт нысаны туралы ережелер. Шарт нысаны анықталмайынша
бірде бір шарт жасалған ... ... ... ... деп ... ... Мысалы, брокер-диллер
мен оның клиенті арасында жасалған брокерлік шартта мыналар болуға
тиіс:
а) шарт нысаны: номиналдық ұстаушы ретіндегі клиенттің ... ... өз ... ... ... ... оның ішінде брокер-диллердің, клиенттің ... ... ... ... ... ... қоса алғандағы,
құқықтары мен міндеттері;
в) брокер-диллердің қызметін төлеудің мөлшері мен тәртібі;
г) ... ... ... есеп ... ... ... тараптардың шарт ережелерін бұзғандық үшін жауаптылығы;1
е) бағалы қағаздар бойынша табыс алудың, және оны ... ... ... ақша ... клиенттің бұйрығы
бойынша төлеудің шарттары мен тәртібі (Қазақстан Республикасының
1997 жылғы 5 наурыздағы "Қазақстан Республикасында бағалы
қағаздармен мәмілелерді тіркеу ... ... ... осы түрі үшін ... ... мысалы, мүлікті
жалдау шартындағы жалдау ақысының мөлшері;
4) тараптардың біреуінің арызы бойынша оған қатысты келісім
болуға тиіс ереже. Мысалы, жүк ... ... ... ... ... су ... ... туралы ереже болуын талап етеді.
Ондай елеулі ережелер болмағандықтан немесе ондағы ережелер ... ... ... ... деп ... мәмілені заңсыз деп
танығандағыдай салдарларға әкеледі ... ... ... шарттың дағдылы және кездейсоқ ережелерін біліп алуға
болады. Олардың ерекшелігі сонда, бүл ережелердің болған-болмағандығы
шарттың заңдық ... әсер ... ... ... Заңнамада шарттардың
осы түрі үшін дағдылы деп көзделгендіктен ... және олар ... ... ... ... ... баға туралы ереже. Егер тараптар
шартта ... ... онда заң ... ... жағдайларда,
уәкілетті мемлекеттік органдар белгілейтін немесе ... ... ... ... және т.б.) қолданылады. Ал, ақылы шартта баға
қарастырылмаған болса және оны шарт ережелеріне сүйене ... ... ... ... ... шарт жасасқан ... ... ... ... осы ... ... жұмыс немесе қызмет үшін алынатын
баға бойынша жүргізілуі тиіс деп ... ... 385- ... ... ... ... ... көзделелді және
ол шартқа ондағы бұл ережелер қандай да бір себептермен шешілмей қалғанда
қолданылады.
Кездейсоқ ережелер ... бұл ... тән емес және ... ... ... ... ... (мысалы, сатып алу-сату шартының
нысанын сатып алушыға беру тәртібі ... ... ... ... ... ... және оның айрықша сапасы үшін қосымша сыйақы
беру туралы ереже және т.б.). Бұл ... ... ... ... ... еш ... етпейді.
Дағдылы ережелерге шарттың үлгі ережелерін жатқызуға болады. Үлгі
ережелер шарттардың тиісті түрі үшін ... және ... ... ... ... ... ... біреуі дайындаған шарттардың үлгілерінен
бөліп қарау керек. Өнім өндіретіндер, жұмыс, қызмет орындайтындар, әдетте,
өз клиенттеріне шарт ... ... Үлгі ... әдетте Үкімет
бекітетін және өзінде міндеттеу күші ... ... ... де ... ... мысалы ретінде Мұнай туралы заңның 26-бабында және
Жер қойнауы және жер қойнауын ... ... ... 1- ... Модельдік контрактыны алуға болады.1 Модельдік контракт Үкімет
бекітетін үлгі контракт ретінде ... онда ... ... ... ... жер ... пайдаланудың кейбір
операцияларын жүргізудің ерекшеліктері көрініс табады және ол ... ... ... ... ... қолданылуы үшін олар шартта көрсетілуі тиіс. Егер
ондай сілтеме болмаса, үлгі ережелері іскерлік айналым ... ... ... Бұл ... АК-ның 3-бабына сәйкес, мұндай дағдылар заңнамаға
қайшы келе алмайды, ал ... ... ... олар ... ... да ... ... тиіс.
Шарт күшінде болған кезде оның ережелерін түсіндіру, яғни шартқа
түсініктеме беру қажеттігі жиі ... ... 392- ... ... сот шарт ... ... кезде ондағы сөздер мен
сөйлемдердің сөзбе-сөз мәні қабылданады. Шарт ережесінің ... сөз ... ... жағдайда, ол бүкіл шарттың басқа ережелерімен ... ... ... ... осы ... ... шарт мазмұнын анықтау ... ... ... ... ... шарт ... ескеріле
отырып, тараптардың шын мәніндегі ортақ еркі анықталуға тиіс. Бұл орайда
шарт ... ... ... мен хат ... ... ... ... тәжірибе, іскерлік қызмет дағдысы, тіптен олардың
мінез-құлықтары да назарға алынады.
АК-ның 392-бабына сай ... ... ... норма-ларына АК-
ның 6-бабына сай түсініктеме беруден ажырату керек.
Шарттың қандай да бір ережесін түсінуде тараптар ... ... онда ... сай ... беріледі. Ал сотқа кең өкілеттік
берілген: ол ... ... мен оның ... ғана ... ... пиғылын білу үшін шарт шегінен шығып та кете ... ... сот шарт ... ... талқылау нәтиже бермегенде барады.
Шарт ережелерін әрқилы ... үшін ... ірі ... ... ... қалай түсіну керектігі арнайы көрсетіледі.
Шарт нысаны мәмілелер нысаны туралы ережеге сәйкес анықталады (АК-ның
151-155-баптары). ... ... ... бұл ... ... ... ... да шарттың нотариалдық куә-ландырылуын тараптар өздері
қарастыруы мүмкін. Бұл ретте ... ... ... ... ... ... Егер ... белгілі бір нысанда шарт ... заң ... ... осы түрі үшін бұл нысан талап ... шарт оған ... ... ... ... ... ... деп
есептеледі (АК-ның 394-баптың 1-тармағы).
Шарттың жазбаша нысанының сақталғаны бір ... ... ... ... ... факс ... ... алмасу арқылы расталынады
(АК-ның 152-бабын қараңыз).
АК-ның 394-бабының 2-тармағына сәйкес, оферта алған адамның шарттың
офертада көрсетілген талаптарды (тауарлар ... ... ... ... және т.б.) ... ... конклюденттік әрекеттерді жазбаша
нысанда жасауы шарттың жазбаша нысанына ... ... ... ... сақтау деп тануға тыйым салу заңнамада немесе ... ... ... ... ... Шартты өзгерту және бұзу
Шарты өзгерту және бұзу заңда ... ... ... ... келісуімен жүзеге асуы мүмкін (АК-ның 401 ... ... ... — оның мазмұнын құрайтын бір немесе бірнеше ережелердің
өзгеруі.
Шартты бұзу дегеніміз толықтай немесе ішінара орындалмаған шартты ... 367-377 ... ... ... тоқтауы) негіздер
бойынша мерзімінен бұрын тоқтату.
АК-ның ... ... ... және ... үш ... ... келісуі бойынша; соттың шешімі бойынша; шартты
толықтай немесе ішінара ... ... бас ... нәтижесінде.
Тараптардың келісуі шартты өзгертудің және бұзудың шарт ... ... ... және ең қолайлы тәсілі болып табылады.1
Шартты өзгертудің және бұзудың ... ... ... (сот ... ... бас ... ... басқа заң актілерінде және шартта
көзделген жағдайларда ғана қолданылуы мүмкін.
Сот шешімі бойынша шартты бұзу тараптардың ... ... ... ... ... ... ... бұзудың екі негізі
келтірілген. Оның біреуі — шарттың ... ... ... яғни шарттың
бұзылуынан екінші тараптың шарт жасасу кезінде үміт ... ... ... дәрежеде айырылып қалатындай шығынға ұшырауы. Мысалы
тапсырыс ... шарт ... ... ... ... уақтылы және
сапалы тұрғызылатындығына үміт артқан, бірақ мердігер ... ... ... ... бұзылуына жол берген.
Шарттардың кейбір түрлері үшін заңнамада елеулі деп танылатын нақты
бұзушылықтар белгіленген.
Мысалы, АК-ның 476-бабына сәйкес ... ... беру ... ... бар сапасыз тауарлар жеткізіліп, ол кемшіліктерді сатып алушы
үшін қолайлы мерзімде жою мүмкін болмаса; ... ... ... ... ... тауарларды төлеу мерзімдері неше қайтара бұзылса шарт
елеулі бұзылған боп саналады. Екінші ...... ... заң ... шартта мұндай жағдайларды белгілеуге мүмкіндік беру. Мысал ретінде
АК-ның 389-бабының ... ... ... онда шарт ... ... ... баптар болса қосылған тараптың шартты бұзуды талап ету құқығы
көзделген.
Басқа заң ... ... ... ... үй ... туралы
Заңды атауға болады, оның АК-ның 103-бабында мемлекеттік тұрғын үй қорынан
тұрғын үй ... ... ... берушінің талабы бойынша, Тұрғын үй
қатынастары туралы Заң ... ғана ... ... ... үй ... егер ... оны ұдайы бүлдіріп немесе қирата берсе және т.б.)
Шартты орындаудан бір ... бас ... егер ол ... ... немесе шартта тікелей көзделгенде ғана, жол ... ... ... Бұл ... ... ... ... немесе
шартта көзделгеннен басқа реттерде міндеттемені орындаудан біржақты бас
тартуға жол бермейтіндігі туралы нормаларына ... 273 және ... ... ... ... жөн: ... ... заңнама жайында, ал 404-бапта заң актілері
жайында айтылған. Бұл ретте "заңнама" терминін қолданған ... ... ... ... тек ... ғана ... ... Республикасы
Президентінің жарлықтарымен де, Үкіметтің қаулыларымен де белгіленуі
мүмкін.
Назар аударарлық бір жағдай — ... ... ... бір жақты бас
тарту" және "шарттан бас тарту" терминдері бір мағынада қолданынады.
АК-ның ... ... ... ... ... ... жол берілетін мынадай жағдайлар белгіленген:
шартқа негізделген міндеттемені орындау ... ... ... 374- бап);
2) белгіленген тәртіпте екінші тарап банкрот деп танылса;
шарт жасалғанда негізге алынған мемлекеттік орган актісі өзгерсе
немесе күшін жойса.
Шарттан тараптың бір ... бас ... ... ... ... түрлеріне арналған бірқатар баптарында көзделген. Бұл, көбіне,
орындалуы борышкердің немесе несие ... жеке ... ... байланысты
шарттар (тапсырма шарты, ақылы қызмет көрсету, банк есепшоты және банк
салымы, жолаушылар тасымалдау шарттары).
Шарттан ... бас ... жол ... жағдайлар басқа заң
актілерінде де көзделген.
Мысалы, ... үй ... ... ... ... ... ... үй қорынан тұрғын үй жалдаушы жалдау шартын кез келген
уақытта бұзуға құқылы (отбасының кәмелетке ... ... ... үй жалдау шартын тұрғын үйді жалдаушы, тіптен жалға берушіні
хабардар ... ... ... ... ... ... жасау жолымен бұза алады. Тұрғын үй қаты-настары туралы Заңның
102-бабының 2-тармағына сәйкес1 жалдаушы және оның отбасы ... ... ... ... ... ... үйді ... шарты олар кеткен күннен
бастап бұзылған болып саналады.2
Бәлкім, тұрғын үй жалдау ... ... бір ... бас ... ... АК-ның 404-бабы 4-тармағының "шартты орындаудан бір жақты
бас тартылған жағдайда бір тарап бұл ... ... ... бір ... ескертуге тиіс" деген ережесі қолданылмайды.
Шарт мерзімі көрсетілмей жасалса да шартты орындаудан біржақты бас
тартуға жол беріледі. ... ... ... ретте біржақты бас тартудың барлық ... ... ... ол ... ... ... бір айдан кешіктірмей ескерту туралы талап
сақталуы тиіс (АК-ның 404-баптың 4-тармағы).
Шартты ... ... бас ... ... ... ... әкеп ... зандық факты болып табылады. Бұл ретте шартты бұзу
немесе ... үшін ... ... қажеті жоқ. Бірақ
екінші тарап, егер мұндай біржақты бас тарту негізсіз деп тапса, сот ... ... ... және бұзу тәртібі және олардың салдарлары.
Шартты өзгерту және бұзу ... ... ... егер ... немесе іскерлік айналым дағдыларынан өзгеше туындамаса, шарт
жасалған нысанда жасалады (АК-ның ... ... ... ... бұзу жөніңдегі ұсыныстан екінші тараптың бас
тартуы алынғаннан кейін, не ұсыныста көрсетілген немесе заңдарда не ... ... ал ... ... ... ... отыз күн мерзімде
жауап алынбағаннан кейін ғана ... ... ... ... бұзу ... сотқа мәлімдей алады (АК-ның 402-бабының 2-тармағы).
Шартты бұзудың және өзгертудің салдарлары ... егер ... ... ... ... ал шарт ... ... түрде сақталады (АК-ның 403-баптың 1- және 2-тармақтары).
АК-ның ... ... ... шартты заңсыз деп танудан айыруға
мүмкіндік беретін ережелер келтірілген:
шарт өзгерген немесе бұзылған ... ... ... ... ... ... ... сот шешімі заңды күшіне кірген
кезден бастап тоқтайды; шарт ... деп ... ... ... шарт ол ... ... ... заңсыз деп танылады (АК-ның 154-
баптың 8-тармағы);
Шарт өзгергенде немесе бұзылғанда тараптар шарт ... ... ... ... ... ... қайтару жөнінде талап қоя
алмайды, шарт заңсыз деп танылса әр тараптың шарт бойынша ... ... ... беруі жалпы ереже ретінде белгіленген (АК-ның 157-бабының
3-тармағы).
Шарт өзгергенде немесе бұзылғанда пайда болған ... ... ... ... ол үшін ... ... немесе өзгеруіне
тараптардың біреуінің шартты едәуір бұзуы себеп болуы тиіс ... ... ... ... күшін жаңа мерзімге ұзартуға құқылы. Шарттың күшінде
болу ... ... іс ... жаңа шарт ... ... ... АК-ның 397-бабының шарт жасасу тәртібіне арналған ережелері бойынша
жүргізіледі.
Яғни, шарт мерзімін ұзарту үшін бір ... ... ... оферта
жіберуге, ал ол тарап сол офертаны акцептеуге тиіс.
Шарттың күшінде болу ... ... ... жаңа ... ... ... ... соңғы жағдайда шарттың күшіңде болу
мерзімі өткеннен кейін шарттың күшінде болуы өзінде ... ... өзі ... Егер ... ... ... көзделсе ғана шартты
пролонгация жасауға жол беріледі.
Қо р ы т ы н д ...... келе ... ... ... ... Қалыптасқан
міндеттемелік құқықта одан бұрын тек деликтер пайда болған.
Елімізде нарықтық қатынасқа ... ... ... ... легі ... ... және басқа да қоғамдық ... ... ... ... қатысушылары арасында жоспарлық актілерді
орындау үшін немесе ... ... ... ... ... уағдаласушылардың (контрагент) еркі мемлекеттік органдардан тікелей
немесе жанама ықпалмен берілетін тапсырмалардан құрылады. Сонысымен шарт
негізгі ... ... ... ... тек ... ... ғана
өзара уағдаласушылардың келісімге қол жеткізген нәтижесі болып саналады.
Жоспарлық акті жалпы ... ... ... ... ... жасауға
немесе қызмет көрсетуге шарттарға қандай ұйымдармен, не үшін, қашан және
қандай көлемде отыруын белгілейтінін ... бұл ... ... ... ... экономика жағдайында шарт ұйымның негізгі құқықтық нысаны және
тең құқықты да тәуелсіз әріптестер ... ... ... ... болып қызмет етеді. Ол тараптардың мүліктік қарым-
қатынастарын белгілеуге, өзгертуге немесе ... ... ... ... ... басқару жүйесі мен қағидалараның
өзгеруіне, кәсіпкерлік ... ... жаңа ... ... ... ... ... де түбегейлі өзгереді. Шаруашылық
байланыстарды қалыптастыратын және көбінде олардың мағынасын белгілейтін,
экономикалық ... ... ... ... ... актілер жатқан жоспарлық шарттардың орнына тараптардың
өз еркімен ой білдіру нәтижесінде туындаған шарттар ... ... ... ... ... мен ... тауарлық-ақшалай алмасуға тән
баламалық және өтемдік қағидаларын толық іске асырып өз ... ... ... беретін азаматтық-құқықтық шарт – дәл сол ... ... ... тән ... ... ... ... соңғы жылдары
Қазақстанда да кең көлемде етек жаюда. Бұл беталыс алдымен жеке ... және оның ... ... ... шыға бастауына,
шаруашылық салада мемлекеттік реттеудің тиісті шекке ... ... ... ... бастауына байланысты. Жаңа Азаматтық кодексте
«шарттардың еркіндігін» жариялап қана қойған жоқ, қайта оның жүзеге асуына
қажетті кепілдіктерді әзірледі.
Азаматтық кодекстің ... ... ... ... мақсатын шешеді.
Бізде шарттық қатынастарға не әрекетке қабілетті азаматтар, не ... не ... ... яғни ... ... бар ... Шарт ... құқық пен міндеттердің негізгі көзі болып
табылады. Сондықтан мәмілелер, нормалар, өкілдік пен ... ... ... ... ... ... және міндеттемелер мен
меншік туралы айтпағанда, кодексте келтірілген нормалардың соңғы нәтижесі
шарттарды реттеуге бағытталған.
Азаматтық кодекспен реттелетін ... ... ... ... ... ... ... пайда болған шарттардың жүзеге асырылуы
үшін ... ... ... ... ... тәжірбиелерін шығару
арқылы қол жеткізуге болады.
Нормативтік құқықтық актілер:
1. Қазақстан ... ... ... жыл., өзгертулер
мен толықтырулар 10.07.1998 жыл.
2. Азаматтық кодекс. Жалпы ... және ... ... ... ... 2007 ... Қазақстан Республикасының «Тұрғын үй қатынастары туралы» заңы 16 сәуір
1997 ... ... ... ... ... ... 4.2
4. ҚР-ң “Патент туралы” Заңы. 1999 жылғы. өзг. тол./Юрист құқықтық
анықтама жүйесі 4.2
5. Қазақстан ... ... ... ... жолдауы.Алматы,
Атамұра 2005
6. Указ Президента РК от 17.05.2003. Стратегия индустриально-
нновационного развития РК на 2003-2015 годы.
7. ҚР-ң “Инновациялық қызметті мемелкеттік ... ... ... арнайы әдибеттер:
1. Дернебург Г.Пандекты “Обязательственное право” М.1990г.
2.“Азаматтық құқық”. 1 том., жауапты редактор М.Қ.Сүлейменов.,
Ю.Г. Басин, Алматы 2003 жыл.
3. Қазақстан Республикасының ... ... ... 1 ... 2001 ... ... право”. Учебник под.ред. В.Ф.Попомдопула.,
В.Ф.Яковлевой, изд. С.Петербургского университета ... ... ... ... ... ... ... часть 1, под.ред.
д.ю.н. профессор Басин Ю.Г. изд.Мектеп 1978г.
6. Гражданский кодекс Республики Казахстан ... ... ... ... ... ... ... Часть первая под общей редакцией д.ю.н.
проф. В.Ф.Маслова, ... ... ... изд. ... “Высшая
школа” главное изд. Киев 1977г.
8.Дедиков “Публичный договор”, //Хозяйство и право//1997г. № 11.
9.”Советское гражданское право”, часть 1, ... ... ... ... ... ... 1986г.
10.Жайлин Ғ.А. “Қазақстан Республикасының Азаматтық құқық” ... ... ... ... 2005 ... Жайлин Ғ.А. “Қазақстан Республикасының Азаматтық құқық” ерекше бөлім 2
том, Алматы 2004 ... ... ... ... ... ... положения.
Москва,1997 г. изд. Статут.
13. Советское гражданское право в двух ... ... ... идз. ... ... Москва 1968г. том.1.
14. Басин Ю.Г. “Сделки”, Алматы: Издательство Әділет ... ... ... Т.А. ... глазами арбитра”. “Предприниматель и право”,
1998г. №11, ... ... ... ... ... М.1990 18 ... Франция Азаматтық кодексінің 1- 101 ... ... ... ... ... ол арқылы бар немесе бірнеше тұлға бір-бірінің ... ... ... ... ... бір ... істеуге немесе істемеуге
міндеттенеді” АҚШ-тың бірыңғай сауда кодексі шартты тұтастай алғанда сол
Заңға немесе ... ... ... ... ... ... ... құқыттың міндеттеме деп есептейді. 1-201 бапта
келісімге анықтама берілген;”... жақтардың іс ... ... ... ... да ... туындайды”...
Нидерланды Азаматтық кодексі кітабында 213 бап “шарт бір немесе
бірнеше жақ өзіне бір ... ... ... ... ... ... ... болып табылады” деп анықтама берілген.
1 Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы. ... 1 ... ж. ... ... сатып алу туралы заң. 16.05.2002 жыл.
1 Гражданское право Казахской ССР. Учебное пособие. Часть1, ... ... ... Ю.Г. изд. Мектеп,1978г. 273- стр.
1 Гражданский кодекс Республики Казахстан камментарий под.ред.,
М.К.Сулейменова, Ю.Г.Басин, Алматы. стр-315
2 Гражданский кодекс ... ... ... ... ... Алматы. стр-316
1 Советское гражданское право часть первая, под общ. ред. д.ю.н. проф.
В.Ф.Маслова, Д.Ю.Н. проф. ... изд. ... ... ... Изд. ... 1977г. стр-394
1 С.Дедиков Публичный договор “Хозяйство и право” 1997г. № 11.
1 Советское гражданское право часть,1 ответ. Ред. Д.Ю.К. проф. В.А.
Рязенцев, М. ... ... 1986г. ... ҚР-ң ... қызмет туралы” заңы. 03.07.2002
[3] Àìàíãåëüäû À.À. Ñîâðåìåííîå ïàòåíòíîå çàêîíîäàòåëüñòâî ... ...... 2002. – 179 ... ... ... ... №553 21.07.2001 «Сәулет және құрылыс»
Газеті. 8 ақпан 2002ж. №5(90)
[5] «Гражданское право». Учебник. Особ.часть ... ... ... А.2001. С.309
[6] «Гражданское право». Учебник. Итом. Под.ред Е.А.Суханова. Изд. «БЕК»
М.93. С.223
1 Басин Ю.Г. “Сделки” ... ... ... ... ... М.И.Брагинский., В.В.Витрянский “Договорное право” общие положения
Москва,1997г. изд.Статус.
1 Коммерческое право учебник под ред. В.Ф.Папондопула, В.Ф.Яковлевой изд.
С. Петербургского университета. 1989г. ... ... ... 1 том. ... ред. ... ... ... 717- бет.
2 ҚР бағалы қағаздармен мәмілелерді тіркеу туралы заң, 05.031997ж.
1 Мұнай туралы заң.
Жер қойнауы және жер қойнауын ... ... ... Бариева Т.А., “Договор глазами арбитра” Предприниматель и право” 1998г.
№11 (105).
1 Тұрғын үй қатынастары туралы заң. 16 ... 1997 ... ... Ғ.А. ... ... Азаматтық құқық ерекше бөлім 2 том,
Алматы, 2004жыл.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Акшалай талапты беріп қаржыландыру шартының жалпы ережелері29 бет
Мердігерлік шарты туралы жалпы ережелер29 бет
Сақтандыру ережелері мен шарты34 бет
Тасымалдау шарты туралы жалпы ережелер.34 бет
Ақысыз шарттар56 бет
Бүкіл дүниежүзілік сауда ұйымына кіру21 бет
Мердігерлік шартының жалпы сипаттамасы 36 бет
Прокат шарты28 бет
Сатып алу-сату шарттарының жекелеген түрлері32 бет
Сақтандыру шарты22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь