"Жетісу" газеті

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3─6


І . ТАРАУ. ГАЗЕТ ТАРИХЫ . ЕЛ ТАРИХЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7─26

1. 1 «МҰҚПЫРДАН» «ЖЕТІСУҒА» ДЕЙІН ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7─21

1. 2 БАСЫЛЫМ РЕДАКТОРЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22─26


ІІ . ТАРАУ. ГАЗЕТ БЕТІНДЕГІ ЖАСТАР ТАҚЫРЫБЫ ... ... ... ... ..27─47

2.1 «ЗАМАНДАС» . ЖАСТАР ӨМІРІНІҢ АЙНАСЫ ... ... ... ... ... ... ... .27─40

2.2 БАСЫЛЫМ МАҚСАТЫ . ҰЛТТЫҢ РУХЫ БИІК ҰРПАҒЫН ТӘРБИЕЛЕУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...41─47


ІІІ . ТАРАУ. «ЖЕТІСУ» . ЖАРҚЫН ІСТЕР ЖАРШЫСЫ ... ... ... ...48─55

3.1 ЕЖЕЛГІ ГАЗЕТТІҢ ӨТКЕНІ МЕН БҮГІНІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... 48─53

3.2 90 ЖЫЛДЫҚ ТОРҚАЛЫ ТОЙҒА ТОЛАҒАЙ ТАБЫС ... ... ... ..54 . 55


ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 56 . 57

СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗБЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .58 . 59


ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .60 . 61
«Газет - мен үшін академия», «Мен бір мектепті бітіргем, екінші мектепте оқып жүрмін, ол мектеп - газет» деген сияқты терең сырлы сөздерді еңбегімен елге белгілі болған адамдардың талайының жазғандарынан оқып, айтқандарынан естідік. Мұның мәніне тереңірек бойласақ, асылында, ол жайдан-жай айтыла салған сөз емес екеніне көзіміз жетеді.
Бәрімізге мәлім, әр отбасы, әр күн сайын таңертең - қыста да, жазда да үйінен аттап шыққанша - ақ жаздырған газетін алады. Бұл ертеңгілікте ішкен астың бейнебір қосымшасы тәрізді. Онсыз бірдеңе жетіспей тұрған сияқты, көңілің көншімейді.
Газетті алысымен оның беттеріне көз жүгіртіп, жарияланған мақала, хабарларды оқи отырып әр адам өз ауданын, облысын, республикасын, кең байтақ елін шарлап, шолып шыққандай болады. Шет елдерге де көз қырын салып өтеді. Сөйтіп, ол дүниедегі сан қилы ең соңғы жаңалықтармен танысады. Газет арқылы ол күн сайын көптеген адамдармен пікір алысады, кеңеседі, өзін толғандырып жүрген сұрақтарына жауап табады, ішкі-сыртқы саясатқа байланысты азды-көпті мағлұмат алады, әр нәрседен хабардар болады, өзінің ой-өрісін кеңітеді, иненің жасуындай болса да өзіне пайдалы, бағалы бірдеңені тауып, белгілі қорытынды жасайды.
Ертең келетін газеттен бүгінгіден де жаңа, қызықты, пайдалы бірдеңе күтеді. Газеттің жаңа нөмерін оқып, бұрын таныс емес адамдармен танысады. Олардың арасында өзі сияқты, өзінің жолдасы немесе көршісі сияқты жұмысшы, құрылысшы, егінші, малшы, механизатор, агроном, оқытушы, дәрігер, әдебиетші, студент кездеседі.Олардың жазғанын немесе олар басқа біреудің жазғанын оқиды, сырласады. Оның өзінен артық яки кем жатқан істерін ой елегінен өткізеді. Жақсы ісін өнеге тұтады, сондай болғысы келеді, еліктейді, ал жаман ісінен жиреніп, бойын аулақ салады, ондайдан сақ болады.
Демек, баспасөз адамды рухани байытады, өсуге, өрлеуге, өнегелі болуға ұмтылдырады, жаңа сатыға, биік белеске көтерілуге жетектейді. Олай болса, адамға тамақ, су қандай керекті болса, баспасөз де сондай керекті. Міне, сондықтан да бұқаралық ақпарат құралдары елімізде өмірдің барлық саласын қамтитын күнделікті баспасөздің, оның ішінде ұлттық баспасөздің дамуына, терең мағыналы, мазмұнды болуына, баспасөз мамандарының білімді, жоғары мәдениетті, өз ісінің майталман шебері болуына әрдайым назар аударып, қамқорлық жасап келеді.
Бұл айтылғандардан баспасөзге, демек, оның қызметкерлеріне, журналистерге үлкен жауапкершілік жүктелетінін, оларға өте зор талаптар қойылатынын аңғару қиын емес. «Оңайдан тапқан - оңғақ, қиыннан тапқан -қымбат» дегендей, журналистік өнер - қиыннан табылатын қымбат өнер. Ал оның қиындығы мен қымбаттығы неде ?
1. Қырықбай Аллаберген, Жарылқасын Нұсқабайұлы, Файзолла Оразай «Қазақ журналистикасының тарихы» Алматы−1996 ж

2. Жақыпжан Нұрғожаев «Жетісу жылнамасы» Алматы−2006 ж

3. А.Карагулов «Первые шаги» Алматы−1975 ж

4. Темірбек Қожакеев «Көк сеңгірлер» Алматы-1992 ж

5. М.Қожакеев, Т.Қожакеев «Қазақ совет баспасөзі тарихынан» Алматы−1986 ж

6. Б.Кенжебаев, Т.Қожакеев «Қазақ баспасөзі тарихынан» Алматы−1962 ж

7. Төрегелді Бекниязов «Журналистің шығармашылық шеберлігі» Алматы-2004 ж

8. Төрегелді Бекниязов «Демократиялық қоғам және баспасөз» Алматы-2005 ж

9. Сейдолла Садықұлы «Қоғам және журналист» Астана-2000 ж

10. Қазақстан Ұлттық энциклопедиясы Алматы-2005 ж

11. Қазақстан Республикасының Баспасөз туралы заңы Алматы-1999 ж

12. «Жетісу» газеті 1998 ж 18 маусым

13. «Жетісу» газеті 1999 ж 25 қазан

14. «Жетісу» газеті 2007 ж 1-12 ай

15. «Жетісу» газеті 2008 ж қаңтар, ақпан

16. «Замандас» қосымшасы 2001 ж

17. «Замандас» қосымшасы 2002 ж

18. «Замандас» қосымшасы 2003 ж

19. «Замандас» қосымшасы 2004 ж
20. «Замандас» қосымшасы 2005 ж

21. «Замандас» қосымшасы 2006 ж

22. «Замандас» қосымшасы 2007 ж

23. «Замандас» қосымшасы 2008 ж, ақпан

24. «Алматы ақшамы» газеті 2003 ж, тамыз

25. «Түркістан» газеті 2003 ж, маусым

26. «Егемен Қазақстан» газеті 2006 ж, қазан

28. Р.Сыздықова «Сөз құдіреті» Алматы-1997 ж

29. Т.Бекниязов «Әдебиеттану терминдер сөздігі» Алматы-1998 ж

30. Ә.Игенсартова «Қазақ баспасөзі ізденістер мен іркілістер», «Ақиқат» журналы, 1996 ж, №5 75-бет

31. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі 4-том, Алматы-1983 ж, 502-бет

32. А.Байтұрсынов «Ақ жол» Алматы-1991 ж, 349-бет

33. «Ана тілі» газеті 2007 ж, қыркүйек

34. «Қазақ әдебиеті» газеті 2006 ж, тамыз

35. «Алматы ақшамы» газеті, 2003 ж, қаңтар
        
        Ж О С П А Р
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................3─6
І – ТАРАУ. ГАЗЕТ ТАРИХЫ – ... 1 ... ... 2 ... ... – ТАРАУ. ГАЗЕТ БЕТІНДЕГІ ЖАСТАР ТАҚЫРЫБЫ..................27─47
2.1 «ЗАМАНДАС» – ЖАСТАР ӨМІРІНІҢ АЙНАСЫ.............................27─40
2.2 БАСЫЛЫМ ...... РУХЫ БИІК ...... ... - ... ... ЖАРШЫСЫ ...............48─55
3.1 ЕЖЕЛГІ ... ... МЕН ... 90 ... ... ... ... ТАБЫС..............54 - 55
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
.........56 - 57
СІЛТЕМЕЛЕР
ТІЗБЕСІ.....................................................................
........58 - 59
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.............................................60 -
61
Кіріспе
«Газет - мен үшін ... «Мен бір ... ... ... оқып ... ол мектеп - газет» деген сияқты терең сырлы сөздерді
еңбегімен елге белгілі болған ... ... ... ... ... ... ... тереңірек бойласақ, асылында, ол жайдан-
жай айтыла салған сөз емес екеніне көзіміз жетеді.
Бәрімізге мәлім, әр отбасы, әр күн сайын таңертең - ... да, ... ... ... ... - ақ ... ... алады. Бұл ертеңгілікте
ішкен астың бейнебір қосымшасы ... ... ... жетіспей тұрған
сияқты, көңілің көншімейді.
Газетті алысымен оның беттеріне көз ... ... ... оқи ... әр адам өз ... облысын, республикасын, кең
байтақ елін шарлап, шолып шыққандай ... Шет ... де көз ... ... ... ол ... сан қилы ең ... жаңалықтармен танысады. Газет
арқылы ол күн сайын көптеген ... ... ... ... ... жүрген сұрақтарына жауап табады, ішкі-сыртқы саясатқа
байланысты азды-көпті мағлұмат ... әр ... ... ... өзінің
ой-өрісін кеңітеді, иненің жасуындай болса да ... ... ... ... белгілі қорытынды жасайды.
Ертең келетін газеттен бүгінгіден де жаңа, қызықты, пайдалы бірдеңе
күтеді. ... жаңа ... ... ... ... емес адамдармен танысады.
Олардың ... өзі ... ... ... ... көршісі сияқты
жұмысшы, құрылысшы, егінші, малшы, механизатор, агроном, оқытушы, дәрігер,
әдебиетші, студент ... ... ... олар басқа біреудің
жазғанын оқиды, сырласады. Оның өзінен артық яки кем жатқан ... ... ... ... ісін ... ... ... болғысы келеді,
еліктейді, ал жаман ісінен жиреніп, бойын аулақ салады, ... ... ... ... ... ... ... өрлеуге, өнегелі болуға
ұмтылдырады, жаңа сатыға, биік белеске көтерілуге жетектейді. Олай болса,
адамға тамақ, су қандай ... ... ... де ... ... Міне,
сондықтан да бұқаралық ақпарат құралдары елімізде өмірдің барлық саласын
қамтитын күнделікті баспасөздің, оның ішінде ... ... ... ... ... болуына, баспасөз мамандарының білімді, жоғары
мәдениетті, өз ісінің майталман ... ... ... ... аударып,
қамқорлық жасап келеді.
Бұл айтылғандардан баспасөзге, демек, оның ... ... ... жүктелетінін, оларға өте зор талаптар
қойылатынын аңғару қиын емес. «Оңайдан тапқан - ... ... ... ... ... өнер - қиыннан табылатын қымбат өнер. Ал
оның қиындығы мен қымбаттығы неде ?
Ең ... ... өнер ... ... баспасөз қызметкерінен
оның өзі қызмет істеп, шығаруға қатысып отырған ... ... ... ... бай, ... ... мағыналы, толық «қанды», оқуға
тартымды, қызықты, қайнаған өмірдің қай саласын болса да қозғайтын, ... ... ... ... ... ... ... сөзі адамның ойына ұялап, жүрегіне қонатын парасатты,
айтқан сыны ... ... ... нысанаға дәл тиетін болуы ... ... адал ... ақ ... қара ... қақ жарған әділ ... ... ... қоғамдық өмірдің пернесін дәл басатын ... ... ... ... ... мағыналы болуы, осыған лайық оның
жазылу түрі, берілу формасы ... ... ... шарт. Осылардың бірі
кем болса-ақ , қандай үлкен маңызды ... ... ... ... ... көздеген нысанаға дәл ... ... ... ... болса да дәні - өмірден алынған фактілер, оның сырын
ашып, сөйлететін ... - тіл мен сөз. ... тіл ... сөзге
ұсталығы - жазған материалының сыңдарлы болуының негізгі шарты. Өйткені сөз
дегеніміз - ... ... ... ... ... ... Қалауын
таппасаң ол ойқы-шойқы, кедір-бұдыр болып шығады. Мұндай ... ... ... орын алмайды. Бұдан шығатын қорытынды: ... ... ... ... ... біле ... ... Өзі үйрене білмеген
журналист өзгені үйрете де алмайды. Баршаға мәлім, өмірде күн сайын, тіпті
сағат сайын сан ... ... туып ... Осы ... ... ... туралы
ескіше жазуға болмайтыны сөзсіз. Өйткені онда ... ... ... келе
жатқан жаңа нәрсе жарқырап өз бояуымен, өз ... ... ... күнделікті істерге ұқсап онша еленбей қалып қояды, ойға орнығып,
жүрекке терең ұяламайды. ... ... ... ... деп ... ... тағы болмайды. Міне, журналистің тапқырлығы мен шеберлігі
сыналатын жер осында. Ал ... ... кең ... ... ... кешеуілдеп қаламыз. Бұл журналистің шабандығы ғана емес,
соқырлығы ... ... ... болмас. Бұл жөнінде ... ... мен даму ... ... зерттеген атақты
публицист зерттеушілер Х.Бекхожин, Б.Кенжебаев, ... ... тағы ... ... ... ... жазып қалдырды.
«Газет – халықтың көзі, құлағы һәм тілі»- деп Ахмет Байтұрсынов
айтқандай, ... ... ... ... ... ... өзекті
мәселелермен қамтамасыз ететін ақпарат көздерінің бірі - ... ... ... жоқ. ... ... – қызметкерлерінің, яғни, ... ... ... ой елегінен өткізіп, таразыға тартып, ең
асылын талғай білуі, шыншыл да шынайы мәлімет таратуында.
Тәуелсіздігімізді алғанан соң ... ... - ... жаңбырдан соң
шыққан саңырауқұлақтай қаптап кетті. Мұндағы көп мақалалар егіз қозыдай
біріне - бірі ... ... онша ... жанр ... мәз емес, тілі
кедей болып келеді. Тіпті қызықты материалдар сирек басылатын басылымдар
жеткілікті. Осы ... ... саны бар, ... жоқ ... ... істің төрешісі - халық. Өсіретін де, ... де ... ... ... ... ... орын ... елдің
сұранысындағы басылымдар өз жалғасын тауып, күні ... ... ... ... етіп ... Ал ... ... басылымдар орта жолда
ысырылып қала берді.
Халқымыз үшін тер төгіп, ерен еңбегімен қызмет етіп келе ... ... ... бар ... бірі – ... ... ... газеті.
Жетісу жерінің бүгінгі газеті - қазақ баспасөзінің алғашқы қарлығаштарының
бірі. Осы өлкеде кейіннен бой көтерген көптеген ... дем ... ... ... ... Сондықтан да тарихы бай, тағылымы зор.
Алғашқы саны 1918 жылы 21 ... ... күні ... ... ... ... жеткізіліп келе жатқан, бір ғасырға таяу тарихы бар
«Жетісу» ... және ... ... ... ... ... өзімнің дипломдық жұмысыма ... етіп ... ...... газеттің өткеніне үңілу, тарихына көз жүгірту;
екіншіден, қоғамда ойып ... орны бар - ... ... ... ... ... ... және сол мәселенің шешілуіне баспасөздің
тиер ролі қандай екенін зерттеу.
Халқымыз «өтпелі кезең» деп дәл ... ... ... ... ... ... қиындығы мен қызығы, ауыртпалығы мен ... мен ... көп ... бұл. ... ... ... зор, байлам берік. Ол егеменді еліміздің босағасын беріктей түсу, ел
санатында байрағымызды биік ұстау. Осы ұмытылмас ... ... ... − 90 жылдық мерейтойын атап өткелі отырған қазақ баспасөзі қара
шаңырақтарының бірі. Өткен ... бен ... ... ... ... деп мақтанышпен айтуға әбден болады. Оның 1918 жылы ... ... одан ... ... ... табы ... ... беттеріне үңіліп
отырсаңыз, ынта-ықылас қоя талдап, мән бере ... ... ... ... ... лайық болуға тырысқанын, үнемі өз халқының ... ... ... қалам тербегенін көресіз. Уақыт көшінде
кездескен кедейшіліктен, ... ... ... қантөгіс
соғыстан азап көріп, зардап шеккен жұртының еңсесін көтеріп, өмірден
түңілмеуге, оқу оқып, ... ... ... ... ... ... не
керек, басқа өркениетіміз деп масаттанатын жұрттардан кем тұрмауға үндеп
келгенін, өз еліне жанашырлық білдіргенін көру қиын ... ... ... қата ... ... ... үні осы бай өлке ... теңіздегі
дауылпаз құс үніндей жарқын да құдіретті шықты.
Қазақ баспасөзінің қара нары − «Жетісу» ... ел ... ... ... ... әр ... өзекті мәселелер көтеріп жүрген,
қоғамдағы басты жаңалықтармен қамтамасыз ететін ... ... ел ... ... мәселесін сөз етіп, ... ... ... ... үшін ... еңбек етіп келеді. «Аты аңыз абыз
басылым – сырласы, досы жастардың» атты ... ... ... ... және ... III ... ... Алғашқы тарауы «Газет
тарихы- ел ... деп ... ... ... ... көз ... тарихына назар аудардым. Сонымен қатар газеттің редакторларын
анықтап, өмір тарихынан ... Ал ... ... бетіндегі жастар
тақырыбы» деп аталады. Бұл дипломдық жұмысымның ең ... ... ... ... тақырыбына арқау болған- жастар мәселесі егжей-тегжей сөз
етіледі.
Газет бетіне көз ... ... әр ... ... ... кезіктіресіз. Сол материалдарды оқи ... ой ... ... ... ... ... ... тақырыбында жазылған
мақалалар болды. Сол ... ... ... ... ... ... ... жік-жікке бөліп қарастыруды жөн көрдім. Қазіргі
уақытта жастарымыздың өмірінде көптеген мәселелер етек ... ... ... мақалалардың мазмұнына қарай, олар мынандай топтарға
жіктеледі:
1. Жұмыссыздық
2. ... ... ... ... сезімнің жоғалуы (тіліне, дініне деген құрметтің
жоқтығы)
5. Түнгі клубтардың есігін торып, рухани азғындауы ... ... ... ... ... ... бетінен
көрініс табады. Осыларды оқып, сараптамалық талдау жасадым. Осы тараудың
екінші тараушасында басылымның ... ... ... сөз ... ... мақсаты− ұлттың рухы биік ұрпағын тәрбиелеу екен. Газет
әрбір материалы арқылы жастарымызды ... ... жол ... ... ... жасайды. Жұмыстың III-тарауы «Жетісу»-жарқын істер
жаршысы деп аталады. Мұнда біріншіден, ежелгі ... ... мен ... ... Қазіргі таңдағы «Жетісу» газетінің айдарлары және олардың
арқау еткен мәселелеріне тоқталдым. Әр ... ... ... ... ... сол ... ... Ал ертеңіне
келсек, ол уақыттың еншісіндегі дүние. Дәл осы ... ... ... одан ары өркендетуге атсалысатын−сіз бен біз секілді ... ... ... кейін есік қағып келетін 90 жылдық мерейтойға
газеттің дайындығы қандай екендігі сөз етіледі. ... ... ... ... толағай табыс тіледім.
Қорытындыда жалпы жұмысымды қалай жазғаным, алған әсерім сөз етіледі.
Әр жұмыстың жемісімен қоса кемшілігі қатар ... ... «Көш ... ... ғой. Жазу ... ... ... қателіктерді түзетіп,
оны бұл жолы болдырмауға тырыстым
I-тарау. Газет тарихы-ел тарихы.
1. «Мұқпырдан»... «Жетісуға» дейін
Бір ғасырға таяу ... бар ... ... ... бірі− Алматы облыстық «Жетісу» ... ... жол ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарының
дәуірлеген шағында кешегіге ден қойып, ... ... ... Енді сол заманға біраз барлау жасасақ. Патшаның озбыр тырнақты
боданында болып, темір ... ... ... құтылуға ілік таппай
отырған кедей-кепшікке жаңа лептің-большевиктер қозғалысының бел ... ... ... ... қиялда жүрген ойларының көрінісі
іспетті түйсінді. Пендешілікпен қос алақандарын ... ... ... бойы жетпей келе жатқан байлардың бозжорғаларын, асау
арғымақтарын ... ... қиқу ... ... ... ... ... өкілдері: «Үстем таптың уақыты жетті, бұған дейін ... ... ... сілтеушілігі салдарынан қара су ішіп ... ... де жаңа ... жолын ашып, жан-жақты қолдаңдар» деп үгіттеді.
Былай қарағанда, езілген шаруалар мен жұмысшылардың құлағына жағатын ақыл.
Қаншама ... ... ... саясаттың езгісінде жүріп, титықтаған
жандардың қатары күрт көбейді. Осыдан барып ... ... ... билік басына қолдары жете бастаған кедейлер Кеңес өкіметі ... ... жан ала ... Сол ... ... «оқсыз» атылатын, дегеніне
дөп тиетін саяси қаруы баспасөз екенін ешкім жоққа шығара ... ... ... ... ... сөздер мыңдаған адамдардың жүрегіне
шоқ тастап, оларды бір ... ... ... Бұл ... ... ... алғышарттарының жасала бастағаны мәлім. Көзі ... ояу ... ... ... ... ... ... оққа
ұшып жатты. Мұны солақай саясаттың көрсоқыр қолшоқпары тап ... ... ... деп, ... ... ... таққаны, сонымен
жұртты сескендіргені белгілі.
Өлкедегі жаңа басылым- ... ісші ... ... өкіметтің жұмысын
одан әрі жандандыруға насихат істерін барынша жүйелі жүргізді. ... ... ... ... ... басым. Енді, міне, сол
Верныйда Әскери революциялық комитет құрылып, басшылықты партия өз ... ... 1918 жылы ... ... ... ... жеңісіне иелік етті.
Большевиктердің құрамында қазақ, орыс, ұйғыр, өзбек өкілдері бар. Сөйтіп,
Верныйдағы Әскери өкіметтің тек аты ғана ... еді. ... ... ... сағалады. Бұдан түк шықпасын біліп, сүлдері суға кеткендей күй
кешкендер шетелге ... ... ... Күн ... сайын қоғамның
күрделілігі арта ... Сол ... алға ... ... бұқараның
қозғалысы да небір арналармен жалғасын таба ... ... ... мен ... тілдің, өндіргіш күштердің өміршеңдігін, ... пен ... ... ... нақтылы айқындай бастаған. Саяси-
әлеуметтік саладағы жетістіктермен қатар, жеңілістер де халықтың ... ... жоқ . ... ... ... ... үзілмей, осы заманға ұласқан
сол кездегі қоғамдық ... баға ... ... екен ғой. ∕1∕ ... ... ... күндік» деген қанатты сөздің түпкі мәніне,
тереңдігіне тағы да көз ... өз ... ... ... ... ол ... өкіметінің
сойылын соқты. Уақыт талабына сай үгіт-насихат ... ... ... ... ... ... ... және
ішкі жаулардан қорғауға тынбай үн тастады. Газет бетінде ... ... ... ... ... Партиялық нұсқаулар, Кеңес құрылымының
алғашқы заңдары, шаруашылық ұйымдарының ... ... ... ... ... ... алғышарттары жарияланып отырған.
Отаршылдық езгіден құтылдық деген жұмысшы-шаруалардың асқақ сезімі
олардың жаңа ... ... ... арттыра түсті. Еңбекші қауымды
осындай бір мақсатқа жұмылдыра білген газеттің ролі зор еді. Тасқа басылған
сөздің мұсылмандар үшін ... мен ... да ... ... ... ... ... жалауын тіккен күннен-ақ газет өз идеяларын қалың бұқараға
жеткізуге жұмыла кірісті. Оның алғашқы ... ... ... ... мәні мен ... ... тек ... арқылы ғана мүмкін еді.
Халық жиналған жерлерде партия жетекшілері жалынды сөздерін ... ... Иә, 1918 ... 3 ... ... ... көтерілісі Верныйда
өз қарсыластарын талқандап, толық жеңіске жетті. Сол күннен бастап олар ... ... ... алға ... болатын. Сөйтіп, сол жылы 8
наурызда орыс ... ... ... (қазіргі «Огни Алатау» ... ... Бұл ... 80 ... ғана шығып, 1918 жылдың 18 маусымында
тоқтатылған еді. Өйткені, бұл ... ... ... ұғымына жат
ұлтшылдықты, дінді уағыздайтын материалдар жарияланып отырды. ... ... ... ие бола бастады. Газет большевиктер партиясының
іс-қимылы мен жетістіктерін түбегейлі мадақтады. ... ... ... ... ... ... революционер-большевик Тоқаш Бокиннің
«Қазақ жолдастар» деген үндеуі жарияланды. Ол ... ... ... жаңа ... ... ашылғандығы түсіндірілді. Жаңа ... ... ... бастайтыны, болашақта бұқара халықтың ұлы
мақсаттарға ... баса ... ... ... ... ... жалған
пікірлеріне сенбеуге шақырды. Бұл «Заря свободы» газетінде қазақша басылған
алғашқы мақалалардың бірі еді. ... ... ... ... жүргізу
үшін ұлт мәселесін жан-жақты ойластырды. Белсенділерді ішке тартты. «Ортақ
жауымыз− үстем тап» деп ... ... ... ... тақ ... ел
басқартқызды. Осылайша ұлт аймақтарында ұлт істері жөніндегі Халық
комиссариаты ... бұл өзі ... ... ... бір ... ... деп аталып, қолына «саясатқа малынған қаламмен» қатар
аңдаусызда маңдайға соғатын «сойыл» ұстатты.
Бірден қазақ тілінде газет шығару қиын еді, ... ол ... ... база да жоқ еді, ... ... ... кадрлардың басын да
қоса алмады. Тек орыс тілді газет редакциясы жанынан ... ... ... ... бөлім ғана құрылып, ол өз тілімізде ақпарат құралын
шығарудың дайындық жұмысын жүргізді. Көп ... ... ... ... да, 1918 ... 21 ... оның тұңғыш нөмірі жарыққа шықты. Ол
«Жетісу ісші халық мұқбірі» ( дұрысы ... ... ... ... аталады. Осы өңірдегі тұңғыш қазақ газеттерінің редакторы болып
Сабыржан Шәкіржанов ... ... ... алты адам ... ... ... Сабыржан Ғаббасов енгізілді. ... ... ... ... ... ... жинақтаған ол газет шығару
ісіне көп көмек көрсетті. Сөз жоқ, ұлт ... бұл ... ... ... ... ... ... игілікті істің бастауы еді. ... ... мен ... ... бағыттарын бұқара халыққа жеткізудегі
маңызы ұшан-теңіз.
1918 ... 17 ... ... ... ... жағдайында деп
жарияланды. Себебі, Семей жағынан ақ гвардияшылар шабуыл жасап келе жатты.
Сөйтіп, ... ... ... ... Міне, осындай соғыс қаупі төніп
тұрған жағдайда «Мұхбір» газеті алғашқы нөмірлерінен-ақ майдан тақырыбына
үлкен мән ... ... ... ... ... «Черкасск қорғанысына»
қатысушылардың ерлік істері аян. ... ... ... ... оңтүстік жаққа қарай аттанып кеткен кезде бірқатар селолар мен
ауылдардың еңбекшілері қорғаныс ... ... ... ... ... ... жеткен, Черкасск қорғанысына қатысушылар бір жылдан аса−1918 жылдың
тамыз айынан 1919 жылдың 14 ... ... ... ... күші ... көп ... ... Анненковтың ақгвардияшыларының шабуылына төтеп
береді. «Мұхбір» газетінде ... ... ... істері жайында
хабарлар жиі басылып тұрды. Сөйтіп, Анненков 1919 ... ... ... ... ... Жетісу өңіріне қарай беттейді. Себебі, оған
қайткен күнде де атақты Черкасск ... ... одан әрі ... ... ... ... ... Ақтардың алғаш табан тіреген жері
Үшарал елді мекені болатын. «Мұхбір» ... ... бұл ... ... нан мен тұзбен құрақ ұшып қарсы ... ... ... ... ... мал-мүліктерін тонап әкетеді. «Жетісу ісші халық
мұхбірі» газетінде черкастықтардың ерліктері туралы бұдан басқа да көптеген
материалдар жарияланған. ... ... 1919 ... 6 ... күнгі
нөмірінде: «Андреевка селосының түбінде Ярушиннің ... ... ... ... ... көпшілігі Анненковтың әскеріне
қарсы шабуылға шықты. ... ... мен ... ... екі
аралығында қырғын соғыс басталды. Бірнеше сағатқа созылған ұрыста жау ... ... ... ... ... мәжбүр болды»- деп шындықты
көрсете отырып, жергілікті тұрғындар тарапынан көмек сұраған.
Енді газеттің жайына ... ... ... ... ... ... ... тілі татар тіліне ұқсастау еді. Өйткені, редакция
ұйымында бірде-бір қазақ болмаған. Кейін әріп теруші мен ... ... ... ... ... таза ... тілінде шыға бастаған. Бұл газет
Жетісудағы ... ... ... ... ... дүнген, татар, өзбек
еңбекшілеріне кеңес үкіметінің мәні мен маңызын насихаттап, ... ... құру ... күреске шақырды. Сөйтіп, Жетісудағы тұңғыш газет
«Мұхбірдің» 41 нөмірі шығып, тоқтатылды. Дүниге ... ... ... қаққан облыстық басылым уақыт көшіне бірте-бірте өзіндік даму жолына
түсті. 1918 жылдың 5 ... ... Ұлт ... ... «Жетісу ісші халық мұхбірі» газетінің мәселесі қаралды. Оның
алдында тұрған кезекті міндеттерге сай ... ... ... Содан
алқалы түрде ақыл қорыта келіп, күн тәртібінде:
А) Газеттің атын өзгерту;
Б) Газетті жүйелі шығару, яғни шығатын күнін ... ... ... ... ... ... ... өзіндік жүйесі. ∕ 2 ∕
Дәл осы кезеңде жан-жақтан анталаған ішкі және ... ... ... іші әлі де ... ... еді. Жас ... үшін ... құрал, оның ішінде газеттің ықпалы бұл шақта
аса ... ... Неге ... іштей халықты күнделікті ... ... ... ... ... одақтас дұшпандар жан-жақтан
шабуыл жасап, ел бірлігіне ... ... ... ... ... арасынан ағы мен қызылын жыға ажырата ... ... ... ... ... екпінімен өтіп отырды.Насихатты
барынша үдеткен кеңес үкіметі жалпы халықты бір мақсаттағы ... ... ... Бұл ... ... ... ең ... құралы−газет
болды.Сондықтан да ол газетті аралас тілде емес, таза қазақ тілінде шығару
мәселесі күн тәртібіне қойылды. Газеттің сол ... ... ... ... ... ... ... Сөздерін түйіндей келе, бұдан
былай дербес газет шығаруға мүмкіндіктерінің бар екендіктерін тілге ... ... ... ... ... ... ... газеттің аты «Көмек » болып
өзгертілсін» деген ұсыныс білдірді. ∕3 ∕ Мұны ... ... ... ... ... ісші ... ... басылымының қазақ ұғымынан
мүлдем алыс жатқаны және тілінің шұбаланқылығы алға тартылды. Оның үстіне
әріп терушілердің техникалық ... ... ... ... ... еді. ... ... мәжілісте редактордың ұсынысы бірауыздан қуатталды.
Облыстық Ұлт істер бөлімі: «Газет аты ... » деп ... ал ... 1500 дана ... халыққа тегін таратылсын» деген қаулы қабылдаған.
«Көмек» ... ... ... ... жалғасы ретінде 1919
жылғы 1 ... ... ... ... бас көтерілгендей Верный қаласында «Көмек» газетінің
алғашқы саны ... ... Осы жолы ... 1500 ... ... ... аралап кетті. Міне, осы кезден бастап басылымның көлемі ... ... әр ... ... ауытқулар болып тұрды.
«Жетісу ісші халық мұхбіріне » қарағанда мына жаңа басылым жаңалықты
көп әкелді. Басылған материалдардың да ... ... ... ... Бір
сөзбен айтқанда ілгерілеушілік басым. Шығарушыларда да құлшыныс мол,
ертеңге деген үміт оты ... ... ... ... ... кеңес,
кәсіподақ, шаруашылық орындарының қаулы−қараларын болсын−болмасын баса
бермей, сұрыптап маңыздылығына, қажеттілігіне, заңдылығына қарай жариялады.
Басылым дәл осы ... ... ... ... ... ... бастаған еді.
Жаңа өкіметтің алға қойған мақсаттарын ... ... ... ... ... ... ... Газеттің қызметкерлері−саяси уақыттың дем
берушісі. «Ақ дегені алғыс, қаралағандары қарғыс» болып, ел ... ... ие бола ... ... ... жас мемлекеттің шаруа
жүргізудегі тың деректерін тиянақты түрде ... ... ... қоса ... ... ... небір саяси-әлеуметтік өзгерістерді мейлінше нақтылықпен
жеткізіп отырды. Бұл тұста газет ... ... үш ... ... ... жай ... және жеделхаттар бөлімі деп аталатын. Үш бөлім
өз істерін бір-бірлерімен жарыса шығармашылықпен жүргізді. Ел ... ... ... жаза ... жаңа ... адамдардың қалыптасуына жете
мән берді. Халықты бірлікке, Кеңес үкіметінің болашағына иландырып, мәуелі
бәйтеректің жемісі мол ... ... ... ... ең
басты тақырыбы− Қызыл гвардияшылардың ерлік істерін барынша баса көрсету
еді. Оларды көпірте мадақтай ... ... ... ... халық есебінен көбейту, сөйтіп оны барынша ... ұлт ... ... ... ... Ол тек ... ... емес, кезкелген халық көп жиналған ортада, шешендер сөз ... ... ... алға ... мақсаты − Қызыл әскер қатарына кірген әр
азаматтың адалдығы, жас мемлекеттің туын ... ... ... ... еді.
Мұнда газет замандастарын әркез адалдыққа, қырағылыққа, қоғам орнатуда
саяси сауаттылыққа шақыра білген. ... ... ... сол ... шақтың өзінде облыстық басылым оқырмандарымен тығыз қауышып, бір
алтын ... ... күй ... Бұл оның ... ... сөз жоқ негіз қалағаны мәлім. Жалпы алған ... ... ... өз ... ... ... ... міндеттің үдесінен табыла білді.
Газеттің аты сан өзгерді. Ол 1924 жылғы 4 ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Олай болса газеттің аты да
өмірлік емес. ... ... ... атын ... деп ... атауын
сол кездегі белсенділер бірауыздан мақұлдады. Сөйтіп, кешегі ... ... ... ... қолғанаты «Ұшқын» басып, қайталай
жаңғырды. 1920 жылдың бастапқы айларында Кеңес өкіметі ішкі және ... ... ... ... ... бірте-бірте қалыптаса бастаған шағы
еді. Еңбекші халықты жұмылдыруда газеттің алға қойған міндеттері ... ... ... ... ... сөзі жас ... ... жарық жұлдыздай нұрын септі. Қалың бұқараны тұтастай бір
идеяға жұмылдыруда ... сөз жоқ, ... рөл ... ... ... жақсарғанның үстіне жақсарып, нағыз үгіт-насихаттық
мән-мағынасындағы биіктікке көтеріле білді.
Сонымен «Ұшқын» ... ... ... ... ... ... жүзеге асыруда қолғанат бола білді. Қызыл Армияның құрамындағы
өндіріс мамандарын алмастыру үшін ... ... ... ... тура ... Әскери қызметке алу ісін халыққа түсінікті тілмен терең
ұғындыра білді. ... ... ... істердің бәрінде партияның
басқаруымен, партияның тапқырлық, іскерлігімен ... ... шыға ... ... партия комитетінің шешімімен небір ұрандарды ... ... Онда ... ... ... жас ... ... отыруға
шақырды. Жас белсенді партия мүшелерінің тындырған шаруалары мадақталып,
өзгелерге үлгі тұтылды. Сонымен бірге газет сол ... тап ... ... ... ... өтіп ... ... аударып, бұл реттегі
материалдарға молынан орын берді. Онда солшыл, зұлым ... ... өтіп ... ... жазды. Басылым кедей мәселесін жүйелі
түрде көтеру ... ұсақ ... ... ... ... ... сала ... Ғасырлар бойына қалыптасқан рулық, туыстық, ағайындық
әдеттерінің тамырына балта ... ... ... ... жиі
кездестіруге болады. Газет ел тіршілігіне көңіл бөлді. Ондағы болып жатқан
ұлы өзгерістерді айны − қатесіз көз ... ... ... Ең бастысы,
оқырмандарына жалған сөз айтуға бармады. Болып жатқан өзгерістердің өтірігі
мен шынының ара-жігін ажырата ... ... ... таразылай білді.
Осылайша «Ұшқын» газеті өзінің ... ... ... ... ... халықтың сүйіспеншілігіне ... ... ... айналды. Басылым елдің тек ішкі жағдайларымен
ғана шектеліп қалмады, айналада, сыртта не болып жатқандығын үнемі назардан
тыс ... ... ... ... ... ... өкіметіне қосылды», «Оңтүстікте Деникин армиясы екіге бөлінді, өзі
Қара теңіз үстінде қашып жүр», «Жапондар-американдар Владивостоктан ... ... ... ... ... ... өкіметін тануды
талап етеді» атты мақалаларда ... ... ... ... ... осыдан-ақ, газет аясының кең, тақырыптарының бай екендігін
байқаймыз. ... ... да ... ... әр ... ... ... Редакция алқасы өз тарапынан да ішкі ... ... ... таба ... ... да болар, газеттің қалың бұқарамен
арадағы байланысы одан әрі өрістелген. Ел ... ... ... ... ... ... іске ... баулыған. Өткір де орнықты
сөздерінің бәрі дерлік нысанаға дөп ... ел ... ... ... ... ... ... байқаған партия органы оларға деген
сенімдерін одан әрі күшейтті. Кадрмен де, материалдық-техникалық ... ... ... жоқ. ... ... ... ... ұршықтай
иіріліп кете баратындығы бар емес пе?! ... ... деп ұран ... ... ... ... шақырды. ∕4∕ Осы орайда облыстық атқару комитетінің ... ... ... Ораз Жандосов алғашқы ауылдарды белсенділік таныта
отырып ұйымдастырды. Жетісу өңірін аралап, елге отырықшылықтың маңызы мен
қажеттілігін егжей-тегжейлі түсіндірді. ... ... ... ... келе бастады. Ол өзінің кезекті ... ... ... деп ... ... жастыққа тимей, елді бірлік пен
тірлікке, ынтымаққа шақырды.
Журналистердің материал жинауы да үлкен ... ... ... отыра бермей, өзгеріс атаулының бел ортасына барғанға не ... да олар ел ... ауыл − ... ... көп ... Бар
көліктері ат арба ғана еді. Таңнан жолға шыққан журналистер кеш ... ... ... сығырайған май шамның аясында газет тапсырмасын
тындыратын. Міне, осылайша олар қазақ ... ... сол ... ... ... ... ... біліктерімен жаза білді. Үлкен
нәтижеге ұмтылған ... ... ... да ... ұрып ... ... қалымгер Сабыржан Шәріпжанов «Жетісу ісші-халық мұхбірі», «Көмек »,
«Ұшқын» газеттері арқылы қазақ халқына жаңа ... ... тың ... ... ... ... ... Өзінің жеке
басының үлгісімен сол шақтағы көптеген, енді ғана журналистік жолға түскен
талаптыларға өнеге ... ... да біз ... ... ... ... ... қатарына жатқызамыз.
Сөзімді тұжырымдай айтар болсам, «Ұшқын» газеті Кеңес өкіметінің
қалыптасуының ең бір ауыртпалықты да ... ... ... ... ... ... ... тұрғысынан келгенде, басқа басылымдарға
қарағанда оқ бойы озып шықты. Оны ... ... сыр ... ... ... отырып, әбден байқайсыз. Байқайсыз да, қазақ баспасөзінің
сол таңдағы үлкен бір бұтағы−«Ұшқынның» шын ... ... ... риза боласыз.
1920 жылдың 1 қарашасынан бастап «Ұшқынның» ... ... ... ... 1921 ... наурыз айына дейін ұйғыр тілінде оның 17
нөмірі жарық көрді. Редакторы ... ... еді. ... 1921 ... жаңа экономикалық саясатқа көшуіне байланысты бұл ... ... ... да, ... К.Абдуллин редакторлық еткен «Кедей еркі» газеті
келді. ∕5∕ Осылай аталған газет 1921 ... 20 ... ... ... ... ... ауыздар қазақ баспасөзінің қарашаңырағы деп ... ... ... ... шын мәнінде тұңғыш еді. Қашан да тұңғыштың жолы ауыр ... ... да бой ... еңсе ... ... талай «тар жол,
тайғақ кешулерді» бастан өткерген. Сонымен газет 1921 жылы 20 ... ... ... ... Қақ ... «Жер ... бірігіңдер!» деген шақыру берілген. Бұл оның бұған дейінгі
басылымдардан ең басты бір ерекшелігі. Басылым ... ... ... өзіндік себептері болған. Алдымен таза қазақ тілінде оның басылуына
деген ел ішіндегі сұраныстың артуы болатын. ... ... ... ... ... ... ... «Бұқара» газеттерімен салыстырмалы түрде
алғанда атқарар жүгі де бірінші күннен бастап салмақтанып кете барды. Бұған
дейінгідей, ондағы жарияланатын ... ... ... ... ... таза ... тілінде араб графикасымен аптасына екі мәрте шығып тұрды.
Мұнда айрықша бір мақалада жарияланып ... Оның аты ... ... ... ... ... ... бағыттаушылық еді.
Көлемінің өзі көп нәрсені ... ... ... бетін толықтай
дерлік емін-еркін алып жатыр. Ондағы айтылатын ... ... ... ... ... ... талдау, олардың алған беттеріне баға
беру, ара-тұра араларына кіріп кеткен арам ... ... ... Нақтылы міндеттер сол ... ... ... ... ... Бұл басылымның алғашқы санын шығаруға жауапты Ч.Чинасилов деген
азамат болған. Ол өзі қол қойған. Алайда, іс жүзінде ... ... еді. ... сандарында К.Абдуллиннің редактор ретіндегі аты-
жөні ... ... ... ... ... ... оның белсенді
басшы екендігі жарияланымдардың қай-қайсынан да байқалып тұрады. Әр сөздің
түпкі мәніне зор мән ... ... ашық ... баса ден ... ... ... арта ... жазу тәсілін барынша әрлей түскен.
Осылайша облыстық партия ұйымының қолқанат органы бола білген ... ... ... ... сайын жандандыра білген.
Газет экономика мен мәдениетті жарыстыра ... ... ... ... жеке ... ... ... қаламдарынан туған
әңгіме-өлеңдеріне орын бере бастады. Міне, осы тұста газет ... ... әрі ... су ... ... Жансүгіров араласа бастайды.
Алғашқы күннен бастап-ақ оның ... ой, ... ... ... бетінің нәрін
де, сәнін де келтіріп жіберді. «Ағаш көркі−жапырақ, адам көркі−шүберек »
демекші, газеттің ... ... ... көз ... ... ... да, ... осы шақ. Жаңадан небір тың айдарлар
шыға ... Атап ... ... ... ... ... хабарлар»,
«Жетісу жаңалықтары», «Құс ұяда не ... соны ... «Мал ... ... атты ... ... ... көзге ілінеді.
Бірте-бірте газет материалдарының тақырыптарды қамту аясы да ұлғая ... ... ... ... жиі шығуы басылым сапасын да биік
деңгейге ... Тың ... ... ... ... Бұл дегеніңіз,
біріншіден, қарағайдай қалың оқырманның басылымға деген ынта-ықыластарын
аударған. Екіншіден, сол оқырмандардың өзі ойды ойға ... ... ... ... ... ... Демек, газет пен оқырман егіз деген
ұғымның растығы дәлелденді.
«Кедей еркі» газетінде фельетондардың алғашқы ... ... ... ... ... ... ... отырып, бұл дүниелерді
кезіктіреміз. Сонымен қатар, поэзиялық туындыларға да қол ... ... ... ... ала отырып, газет бірден кемеліне келіп, ... деп айта ... ... Әйткенмен де, көптеген тың бастамаларға қанат
қағып, құлаш сермеуі, сол жолда қиын да қияметті қиыншылықтардан ... ... көп ... ... Енді бір ... республикада
жастар газетінің алғашқы саны өмірге қанат қаққанда, бірінші ... ... осы ... Сол жолғы материал газеттің аса көрнекті жеріне беріліпті.
Мақаланың аты−«Жас Алаш» деп аталады. ∕6∕
Ұшқыр ... ... дөп ... ... үніне ілесе білген «Кедей еркі»
газеті осыншама кейін тартар ... ... ... ... ... ... қалды. Оқырмандарының шын мәніндегі сүйіктісіне
айналды. Басылым қаншама қиын-қыстау жағдайларды ... ... де, ... ... айналды. Большевиктер партиясының маңызды іс-қимылдарын,
соқталы-соқталы құжаттарын, партиялық ... ... ... әл-
ауқатын жақсарту жолында атқарып жатқан игі ... ... ... ... ... көңілдегідей атқарды. Бұқара қауымды социализм рухында
тәрбиелеуде, білімі мен білікке ... ... әйел ... ... ... ... өзіндік ізденістері мен қол жеткен
табыстары ерекше атап айтарлықтай.
Газетте сыни материалдар да бой көрсетті. Ондағы ... ... ... ... ... ... айналды. Редакция қызметкерлерінің жеке
бастарын ойламай, ортақ іске ... ... ... ... ... ... асып ... Қашан да басылым партияның оң
қанатында жүрді. Партияның жалпыға ортақ принциптерін ... ... ... ... ... ... тер төкті. Әр мақала мыңдаған оқырмандарын
әділеттікке, ... ... ... тұрады. Жетісу облыстық
баспасөзінің есею, ертеңге құлаш ... ... 1922 жылы ... толы ... ... ... сөзі» газеті осы ... ... ... ... «Тілші» деген жаңа атпен өмірге жолдама алды.
Міне, сол күннен бастап басылым ... жаңа бір ... ... ... ... ... ... болды. Алты нөмірі шыққанан кейін ол
кісінің орнына ... ... ... ... Сара ... тағайындалды.
Ол газет шығаруды одан әрі жалғастырды.
Облыстық басылымның ... ... орай алға ... ... табуы үрдісінде атының мезгіл-мезгіл өзгеріп отырғандығы аян.
Сонымен, енді ... ... ... ... ... бастады. Сара Есова
апамыздың «Ардақты оқушыларға» деген мақаласында келешегіне үлкен үміт ... ... ... ... « ... ... ... отырған үмітіміз
зор. Ұлтына көшбасшы, адасқанға жол басшы, ашыққанға ... ... ... ... ... жасырмайтын ер көңілді, ер
жүректі, аянбай−тартынбай шын сөйлейтін ел тілі, ел тілшісі болғай»-дейді.
Облыстық ... ... ... іс-қызметінде жоғарыдан берілген
нұсқаулардың аясында еңбек етуге жете мән ... ... беру ... ... ... ... ... барлық жарияланымдарда
қамтуға ұмтылған. Әйел теңдігі мәселесі ерекше қозғалып отырған. Сол ... ... ... ... ... ... атты ... аясында
ұшқыр да мәнді мақалалар көрініс бере бастады. Міне, осыдан-ақ «Тілшінің»
алғашқы сандарының өзінен қалың оқырманға жаңалықтың лебі есіп ... ... ... ... ... шығатындай дәрежеге
көтеріле білген. Әсіресе, тәрбиелік мәні бар, ... ... ... ... ... ... отырған. Оқып отырсаңыз, ... ... ... ... келесісіне ауыса бересіз. Бір
сүйсінерлігі, мақалалардың бәрі дерлік қысқа да нұсқа. Тілі де ... ... ... ... ... ... ... , көш
ілгері кеткендігін бірден байқайсыз. Тіпті тілі мен ... ... ... өзі ... ... басқандай, менмұндалап тұрады.
Газеттің редакциясына келіп түскен татар, өзбек ... ... сол ... ... ... ... әбден редакцияланып барып
басылатын болған.
«Тілші» газеті өзінің түпкі қызметі−насихаттық құралдың қайнар көзіне
айналды. ... жас ... ... ... ... саналы ғұмырларын
арнап жүрген белгілі жандар газетке ... ... ... ... ... ... да ... сілтесін көсілте түсті. Айталық, оның
«Төңкеріс комитетінен атқару ... ... ... ... және ... «Нағыз бағытымыз» атты мақалаларында елдің экономикасын ... ... ... ... ... ... саласын күнбе-күн
жандандырып отыру, жаңа мамандық игруге ... ... ... ... ... ... үлкен құбылыс ретінде мәңгілік орын
алған Ілияс Жансүгіровтың «Тілші» газетінде еңбек етуі, жай ... етіп ... ... ... ... етуі сол кездің өзінде үлкен ... ... ... ... ... ... жырлары газеттің әрін ашса,
ойлы да ... ... дөп тиер ... ... өмірге ұмтылдырды.
Облыстық басылым тәлім-тәрбие мәселесін жоғары қойған. Осы ... ... ... ... жандардың мақалаларымен қатар,
беделді өзге авторлардың да дүниелерін жариялап ... Бұл ... үшін сол ... мәні ... ... ... тәрбиесі» туралы
жарияланымды ерекше атар едік. Оның авторы-Міржақып Дулатов. Зерделі азамат
елдің кешегісі мен бүгінгісіне ден ... ... ... өнер ... ... де ... ... соғып, тұщымды материалдар
жариялап отырған.
«Тілші» газеті әу бастан бергі ... келе ... ... ... ... ... тартуды назардан шығармаған. Бұл іске партия, кеңес,
комсомол белсенділері, ақын-жазушылар атсалысты. Шамғали ... ... ... ... тартып, газетте көптеген уақыт талабына сай ... Бұл ... ... ... ... бойлады. Бұқарамен тонның ішкі
бауындай байланысты. Сара Есова «Жетісу» газетінде 1968 жылы ... ... атты ... ... ... өмірінде ұлан-
асыр істер, Кеңес өкіметі үшін табанды күрестер ... ... ... ... ... ... өлкесіне де тән еді. Ол кезде ... осы ... ... ... ... ... Қарақол,
Нарын уездері қарайтын. Осы айтылған облыста большевиктік сөзді таратып,
Кеңес үкіметінің ... ... ... ... «Тілші» болды...»-
деп мақтанышпен еске алған. Бұл басылымның өмірі ұзақтау болып, 1929 жылдың
соңына дейін үзбей жарық көріп тұрды.
1930-1932 ... ... ... ... ... ... бастаған кезде 1935 жылы Алматыда «Сталин жолы» деп ат таққан
облыстық газет ... ... Оның ... ... ... ... ... еді. ∕7∕ Алғашқы санынан бастап-ақ Жетісу өңірінің тыныс-
тіршілігі, партияның алға ... ... зор ... ... ... тәрбиесі және өзге де тақырыптар назардан тыс қалмады. «Сталин жолы»
күрделі уақыттың күңгірт пернесін ашуға барынша ... ... ... бастырмайтын жүйесі аяқтан шалды. «Домалақ арыз» аршындап азаматтарға
тұсау сала ... ... бір ... ... келе ... ... ... сезбеген еді. Содан 1935 жылы ... ... ... ... ... Білікті журналист, алғыр ұйымдастырушы газет
жұмысын жетік меңгерген азамат еді. Ол күнара шығатын газетті ... ... елге ... қол ... Көлемі шағын еді, оны да ұлғайтты. Редакция
қызметкерлерін талап қойғыштығымен ширата түсті. Шығармашылық ұжымның ісі
бір жүйеге түсті. ... ... ... ел өмірі кеңінен көрініс тапты.
Аталмыш басылым ең алдымен оқырмандармен ... ... ... ... ... жаңа ... ... мадақтады. Оның үстіне бұл тұста дүниені дүр сілкіндірген
социализм жүйесі әкелген жаңа ... ел ... ... ... ... ... алдыңғы шепте ұрандап партия комитеттерінің жауынгерлері жүрді.
Олар елдің рухын көтеруге ұмтылды. Газеттің сарғайған ... ... ... сан-салалы өндіріс орындары мен ауылшаруашылық жүйесінде
қол жеткен табыстарға қатысты берілген хаттар, ... легі ... ... Онда ... мен ... ... да ... газеттің көрнекті орындарынан қайта-қайта көрініс тауып жатады.
Алматы облыстық баспасөзінің қалыптасып, ... қаз ... ... ... ... мол ... етті. Ол өзінің тікелей шаруасының қаншалықты
күрделілігіне қарамастан, баспасөзден үнемі қол ... ... ... журналист еді.
Облыстық басылымда тек ішкі мәселелер ғана көрініс тауып қойған жоқ,
сонымен бірге әлемдік жаңалықтарға да орын берілді. Осы ... ... ... ... ... тағы да бір сатыға биіктеген еді.
Сондай бір қазақ сөзінің ... ... ... жан – ... ... Ол әрі ... ... желмаясы да еді. Бүкіл шығармашылық ғұмыры
қазақ журналистикасымен біте қайнасты. Бұл ағамыз Алматы облыстық ... ... ... ... 30-жылдардың ортасында редактордың орынбасары
болып тағайындалды. Оның бойындағы ұйымдастыра білу қабілеті әсіресе, ... ... отты ... айрықша аңғарылды. Өз газетін ерлік пен
еңбектің шын мәніндегі жаршысы әрі ... ... ... ... ... ... мен заман тынысын жете сезіне білетіндігін біз
«Сталин жолы» газетінде жарық ... ... ... мен ... ... ... ... аға өзінің сүйікті басылымынан өмірінің
соңына дейін қол үзбеген жан.
Газеттің сол ... ... ... ... жанрлардың
соқпағын байқайсыз. Көбіне репортаж, очерк, ... ... ... ... ... ... де ұшырасып тұратын. Облыстық
басылымда жанрлардың түрленуімен қатар, сол ... ... ... ... беру жайы да жаңа бір ... көтерілген. Көптеген
мақалалардың, очерктердің, репортаждардың элементтері ... ішкі ... ... Әрбір көлемді мақалада хабардың элементтерімен ... де ... жиі ... ... барып оқырмандардың
қабылдауына да, түсінуіне де жеңіл болған. Алайда бұл газет те Ұлы ... ... ... ... ... Тек 1954 жылдан ... ... ... ... ... қайта шыға бастады. Бұл кезде газет негізінен
партия мен үкіметтің қаулы – ... КОКП ХХ ... ... ... ... мерзімнен бұрын орындау жолында ... ... ... ... бола ... таңы» 1959 жылдың маусым айынан бастап «Жетісу» деген атпен
шыға бастады. Бүгінге дейін сол атын өзгерткен жоқ. «Жетісудің» 90 ... ... оның ... ... ... да, аты ... қаламгер де,
мемлекет қайраткері де өз ойымен, өз пікірімен шығып тұрған. Оның бетінде
Т.Бокин, ... ... ... ... Ғ.Мұратбаев
сияқты дүниеге, қоғамдық құрылысқа, саяси өмірге көзқарастары алуан түрлі
қайраткерлердің, М.Әуезов, І.Жансүгіров, С.Мұқанов ... ... ... көрінгенін біз орынды мақтан тұтамыз. Сабыржан Шәкіржановтың
газетіміздің ... ... ... оның ... редакция алқасында
С.Ғаббасовтың, К.Ғабдуллиннің, Ғ.Ғабдыр-Зақыповтың ... ... еске ... ... емес. Бұлардың қайсысы болсын газеттің
мазмұнды, идеясы айқын болып шығуына белсене ... ... ... ... ... ... қосылды. Газет авторлары мен оқушыларының
басым бөлігі түркі тілдес халықтардың ... ... ... та осы ... ... «Тезірек бізге қосылыңыздар, барлық
береке- бірлікте, оян, ... ... ... ... ... деп халыққа үн
тастады.
1919 жылғы бірінші қаңтардан бастап шыққан «Мұқпырдың» жалғасы болған
«Көмек» газетін Ораз Жандосов басқарғанын ... ... ... 1921 ... ... ... еркін» Қалдыбай Абдуллин басқарды. Бұл басылымда
О.Жандосов, І.Жансүгіров сияқты алыптар ... ... 1922 ... ... ... ... тұрған «Тілші» газетіне алғаш Сәдуақас Оспанов, одан
кейін Сара Есова ... ... ... ... ... ... Рақым Омаров, Сабыр Айтқожин, Орынбек Беков, Ілияс Жансүгіров
атқарып отырды. «Тілшіге» Жетісудың О.Жандосов, ... ... ... Ы.Тайыров, М.Масанчы сияқты атақты адамдар үзбей
жазып тұрды. Әдебиет бөліміне Ілияс Жансүгіровпен қатар көрнекті ... ... ... Басымов, Ш. Сарыбаевтар ... ... ... Сара Есова да көп жазды. Газеттің «Жастар тіршілігі» деген бөліміне
Ілияс Жансүгіровтың, Құсайынбек Әміровтың, Саймасай ... ... ... ... ... ... мен мақалалары жарияланса,
«Тойтарыс» деген атпен беріліп тұрған арнаулы әдебиет бөлімінде сол кездегі
жас ақын Ғали ... ... ... ... ... ... жаңа ... үн қосқан отты өлеңдері жарық көрді. ∕8∕ ... ... ... ... ... ерекше көрсеткен І.Жансүгіров болды.
Түркістаннан Сұлтанбек ... та бұл ... ... ... ... ... ... шақырды. Халықтар арасында алауыздық
туғызбай өзара түсіністікті, ынтымақтастықты ... ... ... «Тілшідегі» тұғыры биік тұлғалардың бірі−Біләл Сүлеев еді. ... әрі ... әрі ... ... ... бәрі дерлік ағартушылық сипаттағы тақырыпты қамтыды. Бұл
газетке М.Жұмабаев та өлеңдерін, ... ... ... Ол ... 1920 жылы автономия алған қазақ елінің ұлттық өз туы, өз белгісі,
өз ұраны болу керек еді ... ... ... ... ... 20-
жылдардағы қазақ баспасөзінде өз орны бар талай тарландардың трибунасы
болған, талантын шыңдаған басылым болды дей ... ... 1941 ... ... ... ... редакторлық етуімен
шығып тұрған «Сталин жолының» мазмұнды болуына, газеттің қатарға қосылуына
Ғазиз Оспанов, Хасен Өзденбаев, ... ... ... ... сіңірді.
Газет жұмысына авторлар басы ұлы Жамбыл, Кенен қариялар болып ... Ғали ... ... Әбілев, Ықылас Адамбековтар өлеңдерімен
атсалысты. Болатбек Орманов та үзбей ... ... ... жылдар аралығында «Жетісу» газетін белгілі журналист,
бұқаралық ақпарат құралдарының талантты ұйымдастырушысы Әбдуәли ... ... ... ... ... ... ... жылдары
«Жетісу» өзінің мазмұны, тақырыбы, айдарлары жөнінен одан әрі ... ... ... көрмеген тақырыптық беттер, плакат-беттер, озат
тәжірибе мектептері көптеп әрі ... ... ... ... Газет мықты
кадрлармен, қаламы мықты жүйрік журналистермен, ынталы, ... ... ... ... ... ... тілші−журналистер
арасынан республикалық газет-журналдардың, ... ... ... ... ... өсіп шықты, елге танымал жазушылар
мен ақындар тұсауларын осында ... ... 50 ... Еңбек Қызыл Ту орденімен ... ... ... ... ... ... ... жеңіп
алды, бұлардан бөлек талай-талай айтулы жүлделердің иегері болды. Ол
туралы, оның ... ... ... ... ... ... мақтаулы очерктер мен әр ... ... ... ... ... республикалық газеттер «Соңғы почталарында» ... ... ... ... ... ... ашып айтқан, көргенін,
өз ойын батыл жазған журналистер, ... ... мен ... ... ... ол ... өмірде бұрмаланып жатқанын ашына
айтқан, партократтарды, ... ... ... ... ... да қуылды. Қуылмағандардың материалдары газет ... ... ... ... өзінің 90 жылдық тарихында, ... ... ... ... ... одан ... тәуелсіздігімізге жеткенге дейінгі
уақыттар ішінде осындай соқтықпалы-соқпақты, қуанышы мен ... аз ... ... өткере берді.
«Жетісу» өзінің 70 жылдығын атап өткен 1988 жылдан бері де еліміздің,
облысымыздың, газетіміздің өмірінде айтарлықтай ... ... ... ... сөз ... одан әрі кең ... ... Басқа да
ұлт республикаларымен бірге қазақ халқы бостандық, оның атамекені−Қазақстан
егемендік алды. 300 жылдан астам ... бойы ... ... ... ... көтертпеген Ресей империясының ... мен ... ... ... ... ... ... жанғандай болды. Газет
бетінде ұлттық санамызды, отаншылдығымызды оятатын халқымыздың тарихы, ел
қорғаған ... бен ... ... көптеп көріне бастады.
Бостандық, азаттық, ... өз ... ел ... өз ... ... ... ... айту не екенін бұрын естіп білмесек те, журналистер бұл
тақырыптарға еркін ... ... ... ... ... репрессия құрбандарының аттарын атап, оларды ақтау жолында сүбелі-
сүбелі материалдар жариялады. 1986 ... ... ... ... ... ... ... жоқ. Еліміз тәуелсіздік алды. Көкбайрағымыз
желбіреп, ... ... ... ... ... ... ... өзгерістер болды. Мемлекетті басқарудың жаңа ... ... ... ... орай 2030-жылға дейінгі
еліміздің стратегиялық бағдарламасы ... ... ... ... ... ... экономикаға, жекешелендіру мәселесін кең де
тұрақты жазып, ... ... ... ... ... ... ... мен қиындықтарын жеңу жолында облыс ... ... бола ... Халықпен, ауыл тұрғындарымен, зиялы қауыммен, өнер
адамдарымен байланысын үзген жоқ. ... ... ... түріп
отырды.
Халқымыздың ардақтылары, ұлы ақындары Абай мен Жамбылдың 150 жылдық
мерейтойларын, қазақ әдебиетінің ... ... ... 100 ... өту ... ... олар жөнінде үзбей жазып, тың ... ... ... мен ... ... ... түсіндіріп,
насихаттай білді.
1997 жылдан бері Жетісудың екі өңірі−Алматы мен Талдықорған ... ... аясы ... ... саны артты. Соған қарамастан
«Жетісу» екі өңір халқының біреуін де өгейсітпей, ... олар ... де әділ ... ... ... ... ұлы, аты облысқа ғана емес,
республика көлемінен асып ТМД елдеріне, қала берді дүние жүзіне танымал ... ... ... Ері, ... ... ... ... туғанына 90 жыл толуын атап өтуге байланысты жарияланған
материалдар бұған дәлел бола алады.
Бұл ... ... ... төл ... болашаққа құлаш сермеп отырған,
халқымызды жасампаз еңбекке үндейтін, оның болашаққа ... ... ... дүние. Газет ел татулығын, халық ... ... ... сүбелі де ... ... ... ... ... ... ... өміріне арқау етеді, «Жетісуда»
еңбек еткен, қалам сермеген аға буынның өнегелі, үлгі аларлық істерін жоққа
шығармайды, қайта оны ілгері ... ... ... деп ... айта
аламыз.
1.2 Басылым редакторлары
Редактор − баспасөз орындарына авторлық қауымнан ... ... ... ... оны ... ... ... орын алатын
шығармашылық қаламгер. Газет пен журналда оны жауапты редактор ... ... деп ... ... ... ... Шәкіржанов. Бұл кісі
еңбек жолын мұғалімдіктен ... ... ... бет ... ... ... ғана 1918 жылы Жетісуда ... ... ... ... тұрғындары қазақша газет шығару қажет болған тұста
бұрын Қазан мен Уфада шығып тұрған ... ... ... ... «Шора» журналына тілші ретінде белсене атсалысып жүрген оны баспасөз
қызметіне тартады. Әуелі орысша шығатын «Заря ... ... ... ана ... бет ... ... аудармашы етіп алады. Одан маусым
айында жергілікті диалектіде дербес газет болып шыққан «Жетісу ісші ... ... ... етіп ... ... ... «Көмек »,
«Ұшқын» деген атаулармен таза қазақ тілінде шыққанда да, оның ... ... ... ... ... ... ... үлесін қосады.
С.Шәкіржанов халық ауыз әдебиетінің нұсқаларын жинауға көп еңбек
сіңірген ізденгіш ... ... ... ... өзі оның аузынан
бірнеше тұрмыс-салт жырларын жазып алып, «Қазақ ... ... ... орталық архивтерде Сабыржан Шәкіржановтың арнаулы қоры
бар. Олардан халық жырлары мен аңыз-ертегілеріне қоса ... ... ... өзі ... ... мен ... ... табуға болады. Ал сіңірген еңбегі еленіп, «Құрмет белгісі»
орденімен және медальдармен ... Өзі ... ... ... ... ... ғасырлық мүшелтойын көріп, жетпісінші жылдардың
басында дүние салды.
«Жетісу» газетінің алғашқы редакторларының бірі болған- қаламы жүйрік
журналист, публицист Ораз ... ... Ол жаңа ... ... ... ... мен ... үшін күрестің алдыңғы шебіне
ұмтылған ... ... ... ... ... қаратқан шешен, артына
елді ерте, топтастыра білген қарапайым халықтың ұйтқысы, ... ... десе ... ... оған қалтқысыз сенген, артынан жалтақтамай
ерген. Халықтың қалың ортасынан таланттыларын танып, іскерлерін ... ... ... ... ... ... 1918 жылғы күзде Жетісу ... ... ... ... сайланады. Сол кезден бастап «Мұқбыр», «Көмек», «Ұшқын»,
«Кедей ... ... ... белсене араласып, саяси, мәдени,
шаруашылық мәселелері туралы ... ... ... 1921 жылы ... ... ... ... үгіт- насихат бөлімінің меңгерушісі
болып сайланды. Бұдан кейін «Қосшы одағы» орталық ... ... ... Сол жылдары жазған мақалаларында Ораз Жандосов Жетісуға
келген Ресей шаруаларына жергілікті ұлт батырақтары күн ... ... ... ... ... ... ... жылғы желтоқсанда өлкелік V- партия конференциясында О.Жандосов
Қазақстан өлкелік партия комитетінің бюро ... және ... ... 1928 ... дейін үгіт – насихат бөлімінің меңгерушісі ... әрі ... ... ... ... ... ... болды.
Міне осы жылдарда оның білгір ұйымдастырушы, ірі идеологиялық қызметкер,
ұшқыр журналист, публицист ... ... ... ... ... жылдарда басталған Сталиндік зұлмат оның да ... қиып ... есіл ... ... ... ... ... газетінің еңселі де іргелі журналисі әрі редакторы болған
Қалдыбай Абдуллин. Ол ... ... ... ... ауданы, Қасық
ауылында туған. Жетісуда Кеңес үкіметі орнаған соң, Ораз Жандосов, Тоқаш
Бокин ... ел ... ... жаңа ... ... ... күрес жүргізеді. Ол Алматы облыстық баспасөзіне 1919 жылы ... ... ... ... ... ... етеді. «Тілші»
газетіне де белсене қатысады. Ол көбіне саяси ... ... үн ... ... ... тағы бір ...... Кеңес
өкіметінің келгенін, бергенін жабыла мақтап, жалпаң қағып жатқан сол тұста
ол оның кемшілігін, бос даурықпаға бой ұрып ... ... ... ... ... ... сыни материалды көп жазуға апарған. Әсіресе ол
патшалық отаршылдықты, «есіктен кіріп, төр ... ... ... ... ... ... ... Қ.Абдуллин – қазақ
баспасөзінің 20- ... ... ... Алматы облыстық газетінің
негізін қалаушылардың бірі.
Сол тұстағы ауыз ... ... ... ... ... ... болады. Ол Көкшетау түбіндегі «Қарағаш» ауылында 1901
жылы дүниеге келді. Он жасында ауыл ... ... ... ... ... ... мұғалімдер даярлайтын курсты бітіріп, бірер
жыл ауыл мектептерінде ұстаздық етеді. Ақмола губерниялық «Бостандық туы»,
«Қызыл Түркістан», «Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... баспасы мен республикалық радио комитетінде
жауапты қызметтер атқарды. Алматы облыстық газетінде 30-жылдардың ортасында
редактордың орынбасары, кейін ... ... ... Ол Ұлы ... отты ... өз ... ерлік пен еңбектің шын мәніндегі жаршысы
әрі ұйымдастырушысы ете білді. Оның журналистік алғырлығы мен заман тынысын
жете ... жыр ... да мен ... ... Кезінде Кеңес
Одағының Батырлары Александр Матросов пен Сұлтан ... ... «Қос ... атты ... ... Ол ... ... да елеулі із
қалдырған ... ... ... романын қазақша алғаш сөйлеткен.
Сонымен қатар татардың ұлы ақыны Ғабдолла ... ... мен ... ... алпыс жылдығы аталардан бір жыл бұрын ғана ... ... Оның ... ... ... ... сақталады.
«Жетісу» газеті «Тілші» деген атаумен шыққан тұсында редакторлық
еткен Сара Есова болды.Ол журналистік қызметін 1921 жылы ... ... ... ... 1922 жылы ... ... келеді. Алғаш оның жай
қызметкері, алты нөмірінен кейін редактор болады. Сара ... жазу ... ... ... ... тақырыптарға осында бара бастады. Алғашқы жылы-
ақ «Келешек жастарда», «Ескі ауру – ескі ... «Көп ... ... ... ... істеу туралы», «Кеңес өкіметі және ұлт мәселесі»
атты материалдырымен ... ... ... қоғамдағы орны, Отан
қорғаудағы рөлі, әйелдерге деген ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері, Кеңес өкіметі жөніндегі
қоғамдық пікір қалыптастыру, ... ... ... ... ... ойлар
айтылады.
«Тілшіде» 1924 жылы саяси, мәдени, шаруашылық, тұрмыс мәселелерін жан
– жақты қозғады. Партия бірлігі, жастар күресі, әйелдер ... оқу ... ісі, мал ... ... ... – бәрі туралы тынбай жазды. Осы жылы
17 тамызда газеттің екі жылдығына арналған салтанатты ... ... ... өзі ... ... Салтанатты жиналыс бұдан былай ... ... ... ... ... халықтың көзі мен құлағы
болып отырған жалғыз «Тілші» газетін қаражаттан ... ... ... және ... ...... ... еңбекшілер жұртшылығын
орнықтыруды «Тілшіге» міндет етіп жүктейміз!» ... ... ... ... ... ... ... жақсартты, тілшілері көбейді.
Сол тұста «Еңбекші қазақ» газеті «Қазақстан Республикасында партия
мүшесі болған қазақ әйелі ... Бұл ... сан. ... ... әйелдер бөліміне жолбасшы болып, іс түрін түсінетін ортақшыл
қазақ әйелдері аз. ... ... ... жыл ... ... ... ... болсын! (2 .06. 1925)» деп жазды. Сол аздың,
сол жыл ... бірі – ... Сара ... ... ... ойып ... орны бар редактордың бірі− Хасен
Өзденбаев. Ол Қостанай ... ... ... 1904 жылы дүниеге
келген. Жеті жасынан бастап Тройцк қаласындағы орыс-татар мектебінде, одан
соң гимназияда ... Он алты ... ... ... заң ... ... ... ете жүріп, Орынборда мұғалімдер ... ... ... ... ... ... ... жолын жиырма
бес жасында Қостанай округтік «Ауыл» газетінде бастады. Одан 1934 жылы
Мәскеуде облыстық ... ... ... курсты тәмамдайды. Арада
біраз үзілістен кейін Алматы облыстық газеті «Сталин жолы» болып ... ... ... ... болып келеді. Газетті қатарға қосуға
Жақан Сыздықов, Ғазиз Оспанов, Ләзиза Серғазина ... ... ... деп
отырады ол.
Отыз жетінші жылы Сталиндік зұлматта жазықсыз ... ... ... ... келген Хасен ҚазТАГ-та қызмет істеп, оның аударма ... ... ... ... ... ана ... ... білетін. Әсіресе
көркем аудармаға қисынсыз көп үлес қосты. М.Шолоховтың «Тынық Доны» мен
«Көтерілген тыңын», ... ... ... мен ... ... ... сөйлетті, ал өзбек жазушысы Асхад Мұхтардың
«Апалы- сіңлілер» романы мен ... ... ... ... ... ... ... тікелей түпнұсқадан қазақ тіліне аударды. Ғабиден
Мұстафиннің «Дауылдан ... ... ... ... ... ... қаламы қолдан түспеген қажырлы қаламгер бір кезде өзі ... ... ... байланыс жасап тұрған.
«Жетісу» газетінде өзіндік орны бар, қаламы ... ... ... ... ... ... ... журналистикасының аға буын
өкілдерінің бірі, көрнекті қаламгер, үлкен ... ... ... ... қай ... қай ... ... да, бәрінен хабардар,
білімдар екенін дәлелдей алады. Ол сөз арасында: «Білімсіз адам тұрағы ... ... Ол бір ... ... ... ... ғұмыр бойы ұшарын жел,
қонарын сай біледі»,-деп отырады дескен. Ол қызметке алар адамның да өресін
алғашқы сөзінен-ақ аңғарып, өз ... ... ... ... ... 1909 жылы ... ... Алға ауданында туған.
Он жеті жасынан аудандық газетте еңбек жолын бастаған ол ... ... ... ... ... ... ... басылымдарда белсенді
қызмет атқарды. 1939 жылы Коммунистік ... ... ... ... директорының орынбасары, Қарағанды ... ... ... ... Қазақстан Компартиясы Орталық комитеті үгіт
және насихат бөлімі меңгерушісінің орынбасары, ... ... ... ... қызметтерін атқарды. 1959 ... 1973 ... ... дейін «Жетісу» газетінің бас редакторы болды.
Әбдуәли ағамыз өмірді ... ... ... еді. ... ... ... атпен сықақ әңгімелер жазатын. Әсіресе ... ... ... ... жеке сөздер, атаулар
төңірегінде зерттеу мақалаларын көп ... ... ... ... жаңа ... жасауға, оның тілімізге кірігуіне, ... ... аз ... ... жоқ. ... бабында принципшіл,
қатал, талап қойғыш болғанмен, жай кездерде жасы үлкенмен де, кішімен ... ... ... ... ... ... Өзі он ... астам басқарған «Жетісу» газетінің ұжымымен
байланысын өмірінің соңғы сәтіне дейін үзген жоқ. Газет өмірі−оның да ... ... ... ... бол ... жан. ... ... артқа тастасақ
та, Әбдуәли ағамыздың есімі ұрпақтардың жадында мәңгі сақталады.
Бүгіндері ... ... ... зейнеткер Пернебек Бейсенов
газеттің 1973 жылғы шілде айынан 1985 жылдың соңына дейінгі аралықтағы бас
редакторы болды. Ол 1928 жылы ... ... 15 ... ... ... ... ... ауылында туған. Сол бір аласапыран жылдары
тұрмыс ... ... ... сүйремеді дерсің. Оның әке-шешесі де күн көріс
қамымен ... ... ... деген жерінен осындағы нағашысына
көшіп ... ... ... көп ... ата-анасы 1932-33 жылдардағы ашаршылық
нәубетінен дүние салады.
Ақыры Бурное орта мектебі жанындағы интернатты 1944-45 жылы ... ... ... ... ... ... ... 1950 жылы журналист мамандығын алып шығады. Сол тұстары ... ... ... ... бас ... ... Шәріпов
очерктен дәріс беретін. Ол кісі үлкен ерлік ... ... ... ... ... таңдап алған. Солардың арасында бұл да бар еді. ... ... 20 ... ... ол республикалық «Социалистік Қазақстан» газеті
редакциясында әуелі ... ... 1959 ... ... кеңес
құрылысы, ауыл шаруашылығы, партия тұрмысы бөлімдерінің меңгерушісі болып,
қатарынан 23 жыл еңбек етті. Ал 1973 ... ... осы ... ... ... атқарып жүрген кезінде Қазақстан Компартиясы Орталық
Комитеті Бейсеновты ... ... ... газетінің редакторлығына
тағайындайды. Оның редакторлығымен газеттің ... ... арта ... ... соны ... ... ... арқасында оқырмандары
көбейіп, таралымы 30 мыңға ... ... жуық ... ... ... республикалық
басылымдарда оның жүздеген суреттемелері, ... ... ... ... мен ... жарияланды. Оның «Сәт
сапар», «Абзал жандар», «Ақ бидай», «Еңбек өрендері», «Топ жарғандар» ... ... ... ... Украин жазушысы О.Десняктың Амангелді
Иманов ... ... ... ... ... ... екі ... тұратын
көлемді повесін қазақшаға аударды. Кейінгі жылдары жазушы әрі ... ... Лев ... ... ... іздеу, «Көне түріктер»
деген қазақ жерінде өмір сүрген тайпалар ... ... ... қазақ тілінде сөйлетті.
П.Бейсенов Еңбек Қызыл ту, «Құрмет белгісі» ордендерімен, КСРО-ның екі
медалімен, ... КСР ... ... екі ... және екі жай
грамоталарымен наградталды. «Қазақ КСР-ның ... ... ... ... ие ... ... газетінде он екі жарым жыл редактор
болған ол 1986 жылдың басында «Социалистік Қазақстан» ... ... ... меңгерушісі болып барды. Ал 1989 жылдың басында сол ... ... ... ... ... ... жастар тақырыбы
2. 1 «Замандас» - жастар өмірінің айнасы
Адамның ... ... ... ... ... ... және күш-
қайраттың тасып тұратын кезі. Ол ... ... ... және ... ... шақ – адам өмірінің ең керемет, ғажайып шағы. Адам бойына асыл
қасиеттерді сіңіріп, ... ... ... мен жаманды таразылай
білетін кезі.
«Көкірегі сезімді, тілі орамды, жаздым өлең ... ... ... ... Абай өз ... ... жастарға тәлім-тәрбие беруді,
оларға ой салуды, өмірдің мәнін ұғындыруды, ақындық, ... ... ... бұл тақырыпқа ондаған өлеңдері мен өнегелі сөздерін ... ... ... шақ ... толғанады. Жастық шаққа сипаттама береді. Адам
өмірінің көктемдей құлпырған кезі – жастық ... Адам бұл ... ... ... ... ... Ал сол өмірдің көктемі көп тұра ма? ... мәні ... ... ... жастық шағыңды босқа өткізбей, өміріңе қажет боларлық
өнер-ғылым үйренуге талаптан, өнерге ... ... ... ... мал ... бару үшін де ... ат, сәнді тон керек. Жақсы ат, сәнді ... ... адал ... табу керек»,- дейді.
Сонау Абай заманынан күні бүгінге дейін ... келе ... ... ... ... да бірінші кезектегі алаңдататын
жәйт. Себебі, жастар − еліміздің ертеңі. ... ... ... ... адамзат қауымы мұны түсінеді. Сол ... ... ... ... ... алып қарасақ та олардың бір ұшында ... ... ... түрі жоқ. ... ... ... мен тыныс-
тіршілігінің айнасы болған «Жетісу» ... алып ... ... бері ... бір рет шығатын, күні бүгінге дейін
жалғасын тауып келе ... ... ... ... бар. ... ... ұсынушы бөлім меңгерушісі − Нұржамал Әлішева. Редакцияның уақыт
және әлеуметтік мәселелер бөлімінің ... адам ... ... да дәл ... ... тамыршы журналист, шағала көңіл Нұржамал
Әлішеваның қолынан шыққан ... ... әр ... ... Осы ... ... ... жастармен сырласып, ой бөлісіп
отырады.
«Замандас» − жастар өмірінің айнасы. Олай дейтінім, жастардың өмірінде
кездесетін түрлі келеңсіздіктерді, ... толы ... ... ... мәселелерді осы бөлімнен кезіктіреміз. Газеттің әрбір
бетін ашып ... ... ... сөз ... Сонымен қатар олардың
көкейіндегі алаңдатқан мәселелерін өз ... ... ... ... отырған. Өсіп келе жатқан өскелең ұрпақтың материалдарын осы газет
бетінен көрініс тапқан.
Газеттің әр ... ... ... ... ... ... жөн ... Көпшілік мақаланың сипатында ... ... ... ... ... жастардың ертеңгі өмірі алаңдатады.
Етек алған мәселе – ... ... ... ... ... ... ... 2003 жылы жарияланған «Нашақорлық пен
маскүнемдік неліктен жастарды ... ... және ... ... ... ... ... жетеді» деген мақалаларда жастарымыздың азғындап,
рухани құлдырауға түсіп бара жатқаны сөз етіледі. Қазір не көп, ... ... ... көше ... ... анаша шегіп мастанған
жастар көп. Олардың бір бөлігі «токсикомондық» қызметке көшкен. Әсіресе,
ауыл жастарының ... күні жоқ. Әлі ... ... жасы ... ... ... құрғатып бара жатқан әлгі сусынды
таптыртады. Ауылда сәл той-томалақ жасай ... ... ... ... ... ... ... жүгермектермен-ақ алысып әбігерің шығады.
Кейбір күшіне ... үйді ... ... «Ой, ... ... ... де жу, әлде оған тұрмаймыз ба?» деп ... ... ... ... ... де, ... оңашаланып отырған ортаның
берекесін қашырады. Бұл − көпшілік ауыл тұрғынының басынан ... ... ... ... ... ... ... арын аяқ асты ... отырған «тентек судың» кесірі
емес пе. Жалындатып өткізуге тиісті жастық шағын қу ... ... ... неде ... ... ... бірауыздан «шұғылданарға іс,
жасарға жұмыс жоқ, не қызық қалды арақтан басқа!» - деп ... ... ... ұлт басына түскен нәубетті көресің. Жасырын ішу былай
тұрсын, тапа-тал түсте бірі ... ... бірі аюша ... ... көше ... ... ... көзіміз үйреніп те кетті.
Қазір алкоголизм де, нашақорлық та жасару сипатында. ... ... не ... ... ... мүмкін емес болатын, ал бүгінгі күні
көпшілігі 15 пен 25 жас ... ... ... өміріне балта
шабылған. Диспансерге аурулардың түсу жолы әрқалай болғандықтан, онда екі
бөлім жұмыс жасайды. ... ... ... ... және ... рет ... арналған еріктілер бөлімі. Екіншісі−емделуге құлықсыз, арақпен
қоштасуды қаламайтын, ... ... ... ... ... ... ... еріксіздер бөлімі.
Мұнда түскен адамдарға емделу тегін жүргізіледі. Десе де, бұл жағдайда
оң ... өз бас ... ... жататындар да ұшырасады. Мысалға,
кейбір «бомждар» ... көзі ... ... жері жоқ болғандықтан
осында келіп, «арақты қойғым келеді, емделемін» деп жалынып-жалпайып кіріп
алады да, күн жылынған соң ... ... ... өзінің үйреншікті әдетіне
басады. Жаз айларында саяжай, ... ... ... көрінбей
кеткенімен, қыста қайта наркодиспансерді жағалайтындар бар. ... ... ... қоштасу үшін емес, дозасын түсіру үшін келіп,
тегін емді пайдаланып кетеді. Демек, анашаны адам ... ... ... береді. Ал ең жоғарғы ... ... өліп кету ... Сол ... ... ... ... осында келіп емделеді.
Өйткені, мұнда қолданатын ем ауруды бірден ... ... ... ... оларға деген құлшынысты әлсіретеді. Әрі қарай бар күш-
жігерін салып, жаман әдетті қойып кету немесе ... ... ... ... ... алған соң ескі тірлігін жалғастыру, жалғастырмау әр
адамның өз қолында, күш-жігерінде.
«Әкем үшін намыстанамын, төрт аяқтап ... жүр» ... ... ... газет бетінде жарияланған. Мұнда араққа салынып, отбасының
ойранын ... әке ... ... ... ... алты жыл
болыпты. Әйелі алғашында болған істің ... ... ... ... ... ... әке ішіп келіп, бала-шағасының
мазасын ... ... тұра ... ... жеткен. Тіпті үйдегі заттарды
ұрлап апарып, ... ... ... ... үш ... ... шемішке
сататын әйелге өткізіп жіберіпті. ... ... ... ... оның ... бой алдырғанын байқаймыз. Ал әйелі болса
балаларын ... үшін таң ... қара ... ... ... жұмыс істейді.
Ер жетіп қалған үлкен ұлы: «Әкем үшін намыстанамын, төрт аяқтап далада жүр,
ел-жұрттан ұят, ... өмір ... ... артық» - деп бұлқынады.
Өтпелі кезеңнің ... ... ... ... ... ... қатты
алаңдатады. ∕11∕
Міне, осының бәрі – шайтан судың адам ағзасын улауы. Арақтың соңы ... ... ... ... ұйыған отбасының ынтымағы бұзылып,
шырағы сөнеді. Бұл талқыланған бір ғана мысалдан арақтың адам ... ... ... ... ... ... ... арақтың
құлы болып, ар-ұятты аяқтарына таптаған. Міне, жастарымыздың құлдырап бара
жатқандығы ... ... ...... ... ... құлдырауы біздің еліміздің
болашағын бұлдыр етеді, ертеңгі өмірімізге балта шабылды ... ... ... ... жарқын болашағы үшін сіз болып, біз ... ... бас ... ... керек. «Жастарымыздың осыншалық азғындауына
не себеп болды?» деген сауал ... ... Осы ... ... ... Абай ... мына өлең ... еріксіз еске түседі. ... ... ... ... адам баласын»,-деген бұл өлең жолдарынан осы
мәселенің ащы шешімін табамыз. Әрине, ... ... ... ... ...... елімізде жұмыссыз жүрген, темекі мен есірткіге есін айырбастаған
жастар жеткілікті. Мұндай сорақылыққа душар етіп отырған басты мәселе, ... Мына ... дені сау, төрт ... ... ... жұмыс таба
алмауы, жұмыссыз қалуынан артық күйініш бар ма?!
Шүкір дейік, республикамызда жұмыс жоқ емес, бар және ... ... ... келеді.Соның өзінде жұмыссыздықтың шоғыры азаймай тұр.
Неге? Қазіргі нарықтық экономикада ... ... ... шығаратын
өнімдерінің сапалы болуына тырысады. Өйтпеске амалы жоқ. Мынау бәсекелі
заманда ... ... ... ... Ал сапалы өнімдерді шығару үшін
кәсіби мамандығы жоғары инженерлер, техниктар, шебер жұмыскерлер керек.
Жастар жұмыссыздығының факторлары жеткілікті. Ең ... ... ... ... ... ... білімді қоғамға аса
қажетті мамандықты игерген жастардың ... ... ... ... ... бар. ... ... да
көздеген мақсаттары біреу-ақ, ол – жастардың қоғамның толыққанды мүшесі
болып қалыптасуына ... ... ... ... болу үшін жастарға
білім алу, мамандық игеру, жұмысқа тұру, отау ... ... ... қол ... қажет. Ал мұның барлығына жастар өз бетінше, мемлекет
көмегінен тыс қол жеткізе ала ма? ... ... ... ойып орын ... ...... ... жүруі.
Олардың осы тірліктегі басынан өткізген қиыншылықтары газет бетінен анық
көрініс тапқан. Мысалы: «Жастар және жұмыссыздық» ... ... 2003 ... ... ... ... қазақ жастарының қазіргі хал-ахуалын
Жұлдыз есімді бойжеткеннің және Асхаттың өмірі арқылы бұқара халыққа ... ... Бұл ... тозуға шақ қалып тұрған ауылда істерге іс ... ... ... ... ... Оларды қалада да ... ... ... ... орындық тосып тұрмасы айдан анық. Қалаға ... ... ... ... кафеге ыдыс-аяқ жуушы болып орналасады. Ыдыс-
аяқ жуушы деген аты ғана, алайда кафедегі бар ... ... ... ... жуу да оның мойнына жүктелген. Ауылдан жаңа ... жас ... ауыр ... ... ... шыдай алмай бес күннен кейін
жұмыстан шығып кетеді. Оның үстіне жалақысы да мардымсыз еді. Бір ... алты мың ... Оның ... ... бар, ... бір бөлігін де
ақтамайды. Кейін Жұлдыз бір кафеге даяшы ... ... ... ... ... ... қызметкерлерден бастап, көшедегі қаңғыбастарға дейінгі
түрлі мінез-құлықты адамдарға қызмет көрсетіп, ... таба білу ... ... ... ... көзқараспен қарайтындар да бар. Тоя мас болып,
түкіріп кететіндер де ... ... ... ... салып, жеңе
білу қажет. Бірде Жұлдыз алғаш рет кафеге келген ... ... ... әлгі ... ... ... өзіне қарай тарта бергенде,
ыстық тамақ үстіне құйылып кетеді. ... ... ... ... Ол ... ... түгіл кафе басшысына барып: «Мұндай икемсіз, ... ... ... ете ... даяшыны қайдан тауып алдыңыз?»,- деп дүрсе
қоя берген. Осы ... ... ... деген бастығының көзқарасы
өзгереді. Жөн-жосықсыз тиісіп, пәле іздеп тұратын болды. Ақырында ... ... ... ... ... ... ... Осылайшы тегін
жұмыс істеуіне тура келді. ... кафе ... ... ... ... ашық ... кеткен сәтті аңдып жүріп, алып кетеді.
Осындай бір адамның емес, талай жанның несібесін ... ... ... ... Осындай қорғансыз қыздарға пана болудың
орнына, пайдаланғысы келетіні ... ... ... ... ... қазақ азаматтары қайда?» деп ... бір сәт. ... ... ... ... түсіп, одан шығарға жол таба алмай жүрген нәп-
нәзік қыздарымыздың тағдыры мені ... ... Ал ... ... ... тиісті ағайларымыздың жанына бұл жағдай қалайша батпайды
екен? Мұндай ... ... ... ... елде өте көп. Бір ғана ... ... ... өзге де қыздарымыздың тағдырын көрсетіп ... күні ... ... ал ұлдарымыздың өмірі қандай? Асхат
бейнесі арқылы бұл сұрақтың жауабын таба аламыз.
...Асхаттың жанары мұңға толы. Ол ... ... ... ... ... бұл тірліктің мәні жоқтай. Өз замандастары секілді өмір ағысына ілесе
де алмады. ... ... бір рет ... ... ... еді, жолы ... соң қолын бір сілтеді де, оқуға түсуге қайта талаптанбады. Орналасқан
жұмыстан төрт күннен соң мін табылып, шығып ... ... ... ... ... тіл ... қиын ба, ... Қоғаммен қатыса алмай,
үйкүшік болған баласының тірлігіне қатты алаңдайды. Өшкен жалындай болып,
тұтанбай ... ұлын ... ... ... ... ... ... емес.
Асхат─өте қиялшыл, жан дүниесі адалдыққа, тазалыққа толы. Оның ... ... ... ... Ол бір- бірін алдап-арбап орға ... адал ... ... ... ... ... қарайтын
қоғамда өмір сүргісі келеді. Аяғыңды аттап бассаң, әділетсіздікке
ұрындыратын ... ... ... ... жұмыссыздық ұл-қыздарымыздың жігерін жаншып, жалындаған жастығын
ұрлайды. Ресми дерек көздеріне сүйенсек, соңғы мәлімет бойынша 16 мен ... ... ... 4 млн, 15 ... дейінгілер 3 млн.екен. Бұл
халқымыздың тең жартысын жастар құрайды ... сөз. Ал ... ... ... жандардың 40%-і жастардың үлесінде көрінеді. Дұрысы –
жастар қоғамды алға сүйрейтін ұлы көш деу ... ... Ал ... ... ... ... болар, сол жастарымыздың әрбір үшіншісі жұмыссыз.
Ауылдан қалаға табан ... ... ... ... ... ... ... шығара алмайды. Бүгінгі таңда жеке оқу орындарының,
колледждердің саны ... ... ... ... ... ... ... өзі тауарға айналған. Ақы төлеп оқытуға көп ата-
ананың мүмкіндігі жоқ.
Мына мәліметтерге ... ... бір ... ... аса ... оның ... ... – жастардың үлесінде. Ондай жолға оларды
итермелейтін өмір сүрудегі шарасыздық емес деп көріңізші. 30 мыңнан аса ... ... Ал ... ... ... ... бір құдай
біледі. Қылмысқа ұрынған он адамның жетеуі жұмыссыз, алтауы нашақорлыққа,
маскүнемдікке бой алдырғандар.
Бізде жас ... ... бар ма осы? Бар ... ... ... ... ... баланың күйін кешіп, өз елінде өгейлік көріп
жүрген кімнің жастары? Қазақтың! Өзге ... ... ит ... ... Күй жоқ ... ... ... шаңырағы шайқалмай қайтеді?!
«Балам дейтін жұрт болмаса, ... ... бала ... ... ... ме.
Күнкөріс үшін туған жерден безіп, қалаға келгенде маңдайлары тасқа тиіп,
пәтер іздейді. Отағасының ... ... ... ... ... жылап кете барады. Бізде жасырып- жабары жоқ, жас отау иелеріне
мемлекеттік демеу жоқ.
Газет бетінде жұмыссыз ... ... ... ... базар
ұрлаған бойжеткен» және «Арба соңында жүрген жігіт» деген алақандай
материалдардан көрсетеді. ∕13∕ ... Әсем ... жас ... ... ... ... Бір кездері бүкіл мектеп бойынша
бозбалалардың арманына айналған, тұла ... ... ... тіпті
үлкендер жағының менің келінім болса екен деп армандаған Әсемнің ... сөз ... ... ... ... ... жүр. Оның әке-шешесі ұзақ
науқастан бірден қайтыс болып, өзінен үш жас кіші ... ... ... ... бірақ шыққан. Аға-жеңгелеріне өкпелері жоқ. Себебі,
олардың үйелмелі-сүйелмелі бес баласының ... де ... ... ... ... жылы екі ... бірін сатып, оқуға жіберген. Бірақ жолы
болмады. ... ... ... ... жоқ-ау, бірақ ар-ұятын әзәзіл қара
түннің бір бұрышында жоғалтып алған. Қайран, Әсем! Әсемнің өзі бар ғой, ... ... жоқ. Оның өн ... ... өр ... ... нәзік
келбетін нарықтың қатал заңы, базар ұрлап алған. Ал әрбір таңы мен ... бір ... ... ... ... сол болмысын енді бере алар ме
екен?..
Адам ортасына қарай бейімделетіні рас-ау. Кеше сауда бітіп, адам ... ... ... бойы ... снимать етейікші»,- деп бір бөтелкені
бес-алты бойжеткен ... ішіп ... Аяғы ... ... ... ... жалғасады. Ертеңіне көршілес қатарда балық сатып тұратын сұйық
жігіттің немесе кеше ғана ... ... ... ... бе?» ... жымысқы күлкімен қараған әккі қараторының ... ... ... тамағын, бір күндік қызығын ғана ойлайтын Әсем ертеңін болжай
алмайды... Ол жалғыз ... ... ... ... ... ... ... осы бір әңгімеден біздің қыздарымыздың бойындағы ауыр күнді көре
аламыз. Әрбір қазақ қызы – ... ... ... ... жалғайтын,
сәбилерді күтіп-баптап өсіретін сол аналардың жағдайы осы болса, ертеңгі
күніміз қараң емей ... ... ... жігіт» атты әңгімеде Рүстем есімді жас жігіттің
өміріне біздің ер жігіттеріміздің ... ... ... ... ... әдісін қолданған. Прототип дегеніміз бір адамның
бойына бірнеше образды сыйдырып, қоғамның негізгі кейіпкерін ... ... ең көп ... алғыр да білімді ... Ол ... ... ... ... ... беретін. Оның бұл жетістігіне
өзгелер іштей қызғана, сырттай қызыға ... ... ... ... көрсетпей, өз сезімін білдіріп, хаттар жазып отыратын. Сонша қызды
бір ... ... ... ... ... ... Қазір ол І-теміржол
вокзалында көрінген жолаушының қабырға қайыстырар қара зіл ... жүр. ... бала ... ... ... ... бұра алмады.
Нарық құрығына ілініп, тұрмысы тұманданған жастардың бірі осы ... ... ... ... ... ... ... Үлкен ағасы
мүгедек, үш қарындасы бар. Үлкен қалада жанашыр туысы жоқ ауыл баласын ... ... ... ... ... мұндағы тірлікке үйрене алмай біраз
қиналады. Алайда үйдегі қара шай мен қара ... ... ... ... ... ... сарсылтқан ауыр ойлардан бір сілкінгендей
болды. Қазір Рүстемнің жеке арбасы бар, осында сіңісіп алған. ... ... аш та ... Оның ... күндік нәпақа табудан басқа ешнәрсе жоқ.
Міне, біздің Рүстемдердің балғынды жастық шағы осылай өтіп ... қамы ... ... ... ... ... отырған. Осының
барлығына аяусыз қоғамның әсері тиіп отыр. Қоғамдағы ... ... ... ... ... жасытып, балғынды жастық
шақтарын ұрлап, ұл-қыздарымыздың тағдырын тәлкіге салған. Сол ... ... ... ... ... ... қайдан болсын?
Ел ертеңі жастар десек олардың ел ... ел ... ... өсуі үшін ... ... ... көмекті жасап, олардың құқықтары мен
бостандықтарын қорғау керек. Ең бірінші кезекте жастардың мәселесін ... ... ... құжат – заң қабылдау керек болатын. Бұл тұрғыда
Парламент 2004 ... 7- ... ... ... жастар
саясаты туралы заңын» қабылдады. .∕14∕ Алайда заң ... ... ... ... шешілді дегенді білдірмейді. Жасырып-жапсақ та біздің қоғам
жастарды ұмыт қалдырды. Олардың тағдырына немкетті ... ... ... ... ... ... ... тұсап тастады.
Жұмыссыздыққа тап болатындардың алдыңғы легінде ... тұр. ... ... ... ... ... ... ұшырайды.
Оларды жұмысқа орналастыратын арнайы мекеменің жоқтығы бос сенделіс жүріске
салынған ... ... ... алып шығады. Алып-қашпа, қызуқанды мінезге
теледидардан күнделікті көріп жүрген небір ... ... ... ... түн ... көз ... ауыз ... қылмысқа қалай
барғандарын өздері де байқай алмайды. Кешегі моп-момақан ... ... ... ... арғы жағынан шыға келеді. Одан кейінгі тағдыры тіпті
күйінішті. Түрме адамды ... Оның ... ... ... тонап, адами кісіліктен жұрдай етеді. Өшпенділік
мінезді өршітеді.
Кеңестік жүйенің ... ... ... ... көп ... ... теліп уысымыздан шығарып алғанымыз ақиқат. Жан-жақтан
елімізге лап қойған миссионерлер бұл кезеңді сәтті жақсы ... ... ... ... дінге берілуі де сол тұс. Оның зиянын болжаған зиялы
қауым өкілдерінің жанайқайын дер кезінде ешкім ... де ... ... жылы сөзі мен ... ... ... жас ... амалсыз солардың
қолтығына тығылды.
Көпшілікті әсіресе қарапайым халықты діңкелетіп отырған күрделі мәселе-
жұмыссыздық бізге бір сойқанды көрсетіп отыр. Ол діннен ... ... ... ... пайдаланып қалмаққа ниеттенген өзге дін өкілдері
біздің қарадомалақтардың қарнын ... ... ... олар ... ... оп-оңай кіріп кетіп жатыр. Еліміздегі 30 мыңнан аса иеговистің
жартысынан астамын қазақтар құрайды екен. ... ... ... ... ... ... ... деп тағы айтпассыз?!
Қазіргі таңдағы айта-айта ауыз талған, жаза-жаза жауыр болған мәселе-
қазақ жастарының өзге дінге бет ... Бұл ... ... ... ... Міне, «Жетісудың» «Замандас» бетінен де ерекше орын алған бұл мәселе
«Менің сиынарым Иса ... ... ... ... ... ∕15∕ ... ... негізгі мәселе-сыйлықтарын аямай, сәнді кітапшаларын оңды-солды
таратып, көше ... ... әр ... діни ... мүшелері жайлы айтылады.
Әсіресе, санасы, дүниетанымы орнықпаған жас ... ... олар ... ... құр ... ... ... кітапшасын қыстырып
жібереді. Торғайды арбаған жыландай әдемі сөзді, сыпайы жымиысты жандардың
көздегені не?
Ежелгі ... бері ... ... ел ең ... ... күшпен
болсын, айламен болсын өз дінін қабылдатуға ... ... ... ... ... ол ... ... байланысты екенін білсе керек. Рухани
тірегінен айырылған елдің байлаулы баспақтай айдағанға көніп, жүре беруден
басқа амалы қалмайды. Мал-жаны, басы ... ... ... бәрібір
еңсесін түсірмейді, түптің түбінде дербестігін ... ... ... Ал ... ... ... тәуелді болған жағдайда ар-намысы,
рухани тұлғасы аяққа тапталып, елдігін жоғалта бастайды. Ең ... ... ... ... ... шыққаннан түңіл» дейді қазақ. Алыстан атой салып
келмей-ақ, сыпайы түрде ішкі бауырыңа ... ... ... ... ... ... не ... Әрекетін бастаған аз ғана уақыттың өзінде
талай қандасымыздың санасын ... ... ... ... ... діни ұйымдардың ішіндегі белсендісі «Агафе» қауымына мүше
қаракөздеріміз Иса ... ... ... ... қабылдайды. Олардың
айтуынша ақырзаман орнағанда тек Исаның құдай екенін мойындағандар ғана
тозақ отынан аман ... ... Ал ... ... ... бұрмаланған деген
пікір айтады. Міне, осы ... ... ... ... ... ... істеп жатқанын аңғарамыз. Кезінде ... деп ... ... ... та ... халық едік. Ауылдарда, тіпті ел
ішінде өзге дінге сатылған, әуелі қабылдағысы келетін адам ... ... ... ... ... ... айналатын еді. Қазір бір
әулеттің өзінде екі түрлі наныммен өмір сүретін ... ... ... ... екі ... бірі ... қауым» қармағына ілініп, өзге дінге
мойынұсынса, бірі бес уақыт намазын қаза жібермейтін мұсылман. ... ... ... ... ... деп ... Солардың
тірлігіне қарап өз қандасын, емшектес бауырын жатқа сатқан жандарға ... Бір ... ... өмір ... ... елі негізінен дініне берік
халықтардың қатарына жатады. Мұндай тақуа елдің көңіліне ... ... сына қағу үшін аз ... ... ... етек ... осы келеңсіздіктің себебін, мақсатын және ... ... ... қалу ... білу үшін ... ... Думан Мырзахан Талдықорған қаласындағы «Нұр» мешітінің өкіл имамы
Жұман Амановпен сыр бөлісіп, газет ... ... ... ∕16∕ ... ... ... діни секталардың көбейіп кетуіне не себеп және
олардың мақсаты қандай? - деген алғашқы сауалына: «Ислам діні ... ... ... тазалықтың, бейбітшіліктің ... ... ... баласын адал, ақ жолға түсіруге әсер ететін тура дін
болып табылады. Әрбір көкірегіне сәуле ... ... үшін ... ... бұл ... ... өтер айқын соқпағы тәрізді. Көбейіп кеткен
негізгі көздеген ... ... ұйып ... ... ... алу,
бірлігін ұрлау. Алла – Жердің де, Көктің де жаратушысы. Сондықтан, бір
Аллаға сыйыну ... - деп ... бере ... барлық ислам дінінің
өкілдеріне дұрыс бағыт-бағдар ... ... ... ... ... ... бұл ... қалай сақтап қаламыз және өзге діни
ұйымдармен қалай күресуге болады?» - ... ... ... деп ... ... ... ... діні туралы білімін тереңдету мақсатымен ақысыз
діни сабақтар өтіледі. ... ... ... ... иманын нығайту жолында жұмыстар жүргізіледі. Ал күресу жолына
келсек, бұған депутаттар ... «Дін ... ... жаңа ... ... Онда «кім ... дінді ұстанады, өз еркі» деген бабы біздің
елдегі «діни арандатушылықтың» басты себебі болып отыр.
Демек, ... өз ... ... ... бір ғана ... ... болуы үшін сіз болып, біз болып атсалысуымыз қажет. ... ... аз ... ... келмейді. Сондықтан әр мұсылман адамы өз қатарының
көбеюі үшін еңбек ету ... ... арба ... ... ... арба сонда
жүреді»,- дейді ғой. Сондықтан аға буындарымыздың салған сара жолы ... ... үшін дара жол ... ... Өзге діни ... көбеюі, ол
Алланың әрбір адам баласын тексеру үшін уақытша жіберген сынағы деп білу
қажет.
«Замандастың» көтеріп ... ... ... ... ... өз ділі, діні және тілі болады. Қазақ қашанда ата мен баланың
арасындағы ... ... ... ... көсегесін көгертуді жөн
санаған. Бұл берекелі істі ол отбасынан, өз ... ... ... ... ... ... ... «Ұяда не көрсе, ұшқанда соны іледі»
деу де осындай текті тәрбиенің ізі бар. ... ... ... ... ... сөз жоқ ... ... барып тіреледі. Бәзбіреулер тілді қатынас
құралы ғана деп қарап, оның ұрпақ, адам ... ... зор ... алып жүр. Бұл ... ... ... ... тілсіз тірлік
жоқ. Барлық мәселе тілмен байланысты. «Тәрбие басы-тіл» деп, ... ... ... ... ... қалыптасуында тілдің алатын орнын
мейлінше терең түсінген ұлы түрколог сөзі бұл. ... ... ... аса ... ... дана жоқ. Ол «тіл өнерін дертпен теңестіріп», ащылы-
тұщылы көргендерін, өмірден түйгендерін арқау етіп, асқан шеберлікпен шер
көкіректің сырын ... Абай ... мұң да бар, шер де бер, ... шарасыздық та бар. Оны оқи отырып, достық пен махаббаттың, қайғы ... арда ... мен ... сүйіспеншілік пен сезімталдықтың,
әділеттілік пен адамгершіліктің, имандылық пен мейір-шапағаттың не екенін
тереңінен ... ... ... ... жан ... ... түседі. Тіл кереметі мен сөз құдіретін осылайша сезініп, ... ... ... ... ... ... болады. Адамгершілік пен
ар-ұят әлеміне аянбай кіретін боласыз. Атамекен мен ана тілді өміріне тірек
еткен жан ... бір ... ие ... Ол ... ... деген асқан махаббат пен шексіз сүйіспеншіліктің салтанаты.
Адамға келетін он ... ... ... екені тегін емес. Тілдің ... ... ... білген жалғыз Абай ғана ма, Бұқар, Махамбет,
Шалкиіз, Ақтамберді, Ахмет, Мұхтар, Қаныш, Ілияс, Жүсіпбек, ... ... ... ... ... сөз ... ... тауыса алармысыз? Бұлардың әрқайсысы бір дәуірдің жүгін ... ... ғой. ... ... да ... ... өрені әуелі ана тілі арқылы игеріп, соның уызынан нәр алған. Ана
тілінің уызынан жарыған және өмір бойы ... ... және жазу ... ... болған. Оларға азда болса назар аударып отырғаным –
олардың бойынан көрінген осы ... біз өз ... ... ... таба аламыз ба және ол соншалықты қажет пе деген ойды қаузау
ғана.
Елдің де, ... де ...... ... дау жоқ. Ал ... ... ... барлап, байқайықшы. «Ауруын жасырған өледі»,-
демекші тереңге бармай-ақ көзге бадырайып көрініс беріп ... ... ... жайлардың өзі жүрек сыздатады. Газет осы маңызды
мәселені күн тәртібінен түсірмей, ауық-ауық оралып отырды.
Менің тақырыбыма ... ... ... ... ... ... орын ... мәселенің бірі – осы жағдай. ... ... ... ... көрген санындағы Қазақ ... ... ... ... ... ... ... бәрін біл,
бірақ өз тіліңді құрметте» деген мақаласында туған тілін ұмытып, өзге тілге
ауысқан жастарымызға ұлттық рух ... ... ... ... ∕17∕
Мұнда өзінің ана тілінде сөйлей алмайтын, ең болмаса үйренуге талпынбайтын,
немқұрайлылық көрсететін жастарымыздың ... сөз ... ... ... гөрі ... ... ... орыс тілдеріне деген құштарлығы
жоғары секілді. Осының бәрінің себебі не? Жетпіс жылдан аса орыстардың қол
астында ... ... ... ... ... әбден жаулап алған. Олардың
бойынан ұлттық рух ... асыл ... ... ... ... қымбат
қазынасын өзгеге оп-оңай еншілеп бере салған.
Жалпы, бір жағадан бас, бір жеңнен қол ... ... ... аясын кеңейтуіміз керек. Ол үшін мына шарттарды алға қою қажет деп
санайды автор:
... ... және ... оқу ... ... тілі ... пәнінің сағаттарының санын арттыру;
─ Барлық мекемелерде, ұйымдар мен кәсіпорындарда айына бір рет ... іс ... атты ... ... ... үйренуде оң нәтижеге жеткен қызметкерлерге
белгіленген тәртіппен ... ... ... ... ... осы ... еліміздің тірегі, тәуелсіздігіміздің айқын белгісі
– тіл мәселесі барынша сөз ... оның ... ... үшін ... керек екені айтылады. Мемлекеттік тілге аса құрметпен қарау,
сыйлау, тіліміздің ... ... жету үшін ... - әрбір азаматтың
борышы. Газеттің әрбір санынан бұл мәселе үзілген емес. Себебі, бұл ... ... әлі ... ... ... келеді. Бір сәт көз жүгіртіп, құлақ
аспаса да, күндердің ... ... ... ... әркімде
түсінеді. «Қазақша сөйлеген тайваньдық қыз» деген алақандай мақалада
өзге ... ... ... сөйлегені сөз етіледі. Тайваньнан келген Мэлия
есімді қыз қазақ қыздарымен ... ... ... ... ... ... ... қазақша айтады. Сонда қасында отырған екі қазақ қызының
бірі: «Меня ... ... ... ... ... ... келіп «менің
атым» деп отырса, біздің қазақтардың «меня зовут» ... ... ... ... тайваньдық қыз тағы да: «Мен Тайваньнан келдім, мен, мен...»
деп жеткізе алмай ... ... ... еді, ... бастағы орысшасы аз
болғандай, «Можешь ... с нами ... ... ... ... ... ... аң-таң болып қалды. Сол сөзді айтып отырғанның екеуі де
көздері мөлдіреген ... ... ... еді. ... өз ... ... сүйіспеншіліктен жұрдай қазақ жастары жоқ ... ... ба? ... алыстан іздемей-ақ қояйық, ол өз арамызда да ... тіл ... оны ... - ... азаматтың біліктілігін арттырып, білім
бұлағына ... ... ... де дау жоқ. ... ... бәрін ана тіліңнен
жерінуге алып баратын болса, онда ондай байлықтың қажеті қанша? Бұл ... ... ... тоты ... ... емес пе? ... қазақ
баспасөзінен осы орны толмас өкінішті ... Ең ... ... ... әлі арыла алмай келе ... куә. ... ... ... ... бір ... ... салдарынан, көптеген отбасының
ордасы шайқала бастады. Орысша ... мен оқу ... ... мен Отанымыздың
болашақ тірегіне айналар жеткіншектеріміздің ... ... ... ... ... ... ... Ата мен баланың арасындағы
сыйластық, ана мен қыз арасындағы ізет-құрмет, ізгілік атаулының бәрі ... ... шыға ... ... мәдениет мәйегінен қоректеніп келген
ұрпақ тәрбиесіндегі сабақтастықтың жібі осылайша үзіле бастады. Ұлттық рух
бәсеңсіп, ұлттық намыстың табанға тапталуы ... 1986 ... ... ... ... мәлім.
Желтоқсан оқиғасы қалғып кеткен ұлттық сананы дүр сілкіндіріп оятып,
үлкенді де, кішіні де ойға қалдырды. Өз ... ана ... ... мұң
болып келген қазақ, тәуелсіздік таңы атқан тұстан бастап қазақша балабақша
мен ... ашып ... ... рас. ... бұл ... ... бармады.
Жетпіс жыл бойы орыстық үлгіні қанға сіңдіріп үлгерген ағайынның біразының
отаншылдық рухы лап етіп ... да, жалп етіп ... ауыл мен қала ... ... ... ... ... күйі қандай? Газет ... бұл ... ... ... Кеңес үкіметінің тұсында жастар білім алуға ұмтылып, оқуға
құштар болатын. Ал қазір әсіресе ... ... ... бері жастар
білімді емес, күнделікті күнкөрісті ойлайтын болды. Өмір өзінің қатал заңын
адамдар тіршілігіне ... ... ... Бұл ... ... сарсаңға
салып қойды.
Өз тілінен, дінінен безген жастарымыздың бойынан ... ... ... жол мен ... ... ... ... рухани құлдырау жолына
түседі. Осының бәріне өсіп келе жатқан өскелең ұрпаққа дұрыс тәрбие беріп,
бағыт-бағдар ... ... аға буын ... ... кезде ойыны көп, ойы жоқ қаладағы ... ... ... жастар көбейіп барады. Өйткені, қазіргі замандастарымыз
заманның ағымына еріп ... ... ... ... ... ... алған. Телеарналарда есепсіз беріліп жатқан даңғаза музыкалармен
жүйкеңді жұқартатын телесериалдар тағы бар. ... ... ... ... қойып, түнгі клубтар мен ойынханаларды торитын жағдайға жетті.
Жаңа заманның ұрпақтары сол ... ... мен ... ... ... ... біле ме екен?! Әрине білмейді. Өйткені
кейбір жастардың санасында теріс көзқарас ... ... ... ... біз ... кінә артамыз?! Қоғамдық сананы қалыптастыратын
телеарналарға ма, жоқ әлде сол ... ... ме?! ... де ... ... не ... ... күні Отан алдындағы борышын қалай
өтейді? Осындай ... ... ... ... жеп, ... күй
кештіреді.
Газетте Әсел Әлімжанова деген студент қыздың «Түнгі клубтар туралы не
айтасыз?» немесе Т.Қыдыралиннің ... ... ... – «крутой»,
кітапханаға баратындар «тормоз» ба» ... ... ... ... ... өкініші айтылады. ∕19∕ Осының аяғы – жезөкшелікке,
нашақорлыққа апаратыны баяндалады. Сол клубтарда ішімдік пен нашаның ... ... ... ... ... ... ... Ішімдік бойға тарағаннан
кейін адам ардан да, ұяттан да ... ... осы ... ... ... ... оқи ... азғындаған жастарымыздың ертеңін
ойлайсың. Ол: «Клубтарда шетел азаматтары көптеп демалады деп ... ... ... ... ... ауырады. Бұрын қала
қыздарын бұзық деп ... енді ... ... ... да ... ... ... оңай ақша табу жолына түсе ... ... ... танысады, табысады. Клубтар – нағыз жезөкшеліктер тарайтын
мекендер едім» дейді.
Бүгінгі ... 15 млн. ... ... 30 %-ын ... Сол жастардың басым бөлігі түнгі клубтар мен ойынханаларда жүрген
қазақтың қаракөз қыздары мен ... ... Олар өз ... ойлаудың
орнына сондағы іс-әрекеттер арқылы араққұмарлық пен нашақорлыққа салынып,
өз болашағына балта шабуда. Міне, Батыс мәдениетінің ... ... ... ... БАҚ арқылы шетелдің келеңсіз жайттарын көрсетеміз деп жүріп
рухымызды аяқ асты ... ... улап ... ... ... ... ... рухани азығымыздан айырылдық! ∕20∕
«Болашақ- жастардікі» дегеніміз сөз жүзінде, қағаз ... ... ... Сол ... ... ... ... көмек көрсеткен
ұйымдар мен жеке адамдар жоқтың қасы дерсің. Тіпті жастар туралы ... ... ... жыл ... ғана әрең қабылданған. Жастарды кінәлауға әуес
болып алдық. Үлкендердің «Олардың ... ... ... ... ... ... ... жиі еститініміз рас. Кешегі мен бүгінгіні тіпті
салыстыруға келмейтін, арасы жер мен ... ... ... ... Ресми мәліметтерге сүйенсек, қазір қылмыс жасаушылардың дені
жастар. ... ... өзі ... ... ... ... ... жалынды жастығы қоламтаға айналды. Аянышты ма? Аянышты! Қасіретті
ме? Қасіретті! ... ... ... ... ... ... неге
салынамыз? Бұл жауабы жоқ мың сұрақтың ... ... ... ... ... ... ... судай қаптады. Бейнетаспадан
нашақорлыққа ... ... ... оның ... тайға таңба
басқандай ... ... ... ... қалай салу керектігі,
антибиотиктердің аттарына ... ... ... ... Көгілдір экран алдында таңертеңнен түн ... ... ... бала ... ... билемегенде қайтсін? Бір көрудің соңы
нашақорлыққа жеткізіп, мүгедекке ұшыратады. Міне, біз жастарымызды Батыстың
әуейі ... ... ... ... ... жол ашып ... Енді
бармағымызды шайнап, басымызды жер –көкке ұрудамыз. Қайсібіреулер осының
бәрін өтпелі ... ... ... ... деп ... ... дағдарысқа ұшыраған шығар, ал бар дүниені жоқ қылған өзіміз
ғой. ... ... ... ... тастадық,
ауруханаларымызды «оңтайландырдық», клубтарымызды қираттық. Бірде бір
басшы мұнымыз ... ... деп ... Енді ... ... ... ... Кезінде-ақ шаруашылық есебінен ... ... ... ... ... еді, амал қайсы, жау шаппай-ақ тып-типыл
еттік.
Жастар бос уақытын көңілді өткізетін клубтар ... соң ... ... сауабын сұраған бір пенде табылмады. Бүгін болсақ жер – жерде форум
өткізіп, қайтадан ... ... ... Әрине, бұл жақсы нышан. Бірақ,
осы жастар ... ... мына ... ұмытып кеткен сыңайлы.
Ауылдарды айтпағанда, аудандық жастар ұйымының өзі қоғамдық ... ... Бұл ... жастар саясатын желеу етіп алғандық. Қолында
қаржысы, астында көлігі жоқ жастар жетекшісі не ұйымдастыра ... ... ... ... ... ... ауыл әкімдері келіссін,
келіспесін жастарды тізімге алып, ... деп ... ... ... ... ... ... емес, жастар ұтылады, зардабын
тартады, аярлықтың құрығына ілігеді, жандары ... ... ... ... ... ... ашатын кезең жетті. Сол
клубтарда қарапайым би кешін ұйымдастыруға неге ... ... ... ... ... айтсақ, оған қанша қаржы керек? Би кешіне кіру үшін
белгілі сома белгіленсе, қаражат көзі ... өзі – ақ ... ма? ... жан ... жылу жиналар еді. КВН, диспут, кеш ... ... ... ... Ал ... жастар әр ауылда жүр. Солардың басын қосып,
бағыт – бағдар ... ... ... Оны ... ... сол ... ұстаған әкім мен шаруашылық басшылары болуы керек. Экономикамыз
бірте – бірте көтеріліп ... ... ... ... ... Бұны шенді – шекпенділер көрмей – білмей отыр деп айта алмассың.
Қарапайым адамдар түйсінген нәрсені үкімет ... ... ... ... Бұл ... басынан шіридінің» кебі. Қоғамда етек
жайған жастар мәселесі олардың ... ... ... ... ... ... ... гөрі қамқорлық аясын кеңейту ... ...... мен ... ... ғана ... ... мүмкіндік
туады. Жоғарыға жалтақтамай қолдан келер істі бүгін жүзеге ... ... ... бар, оны ... ашық айтқанымыз, иесіз тұрған клубтарды
жастар еншісіне берген жөн. Кешегі Кеңес Одағы тұсындағы пионер, комсомол
ұйымдарының ... ... ... ... ... ... Сол тәрбиеден баяғы жастарымыз жаман болған ... ... жат. ... ... ащы ... ... ... буыннан кейінгі толқын өршіл, рухты сезінбесе, жігерін жани, намысын
шарболатқа қайрай алмайды. ... ... ... ... ... ... үшін ... мейірім- шапағат, ықылас – пейіл, қамқор ... ... өмір ... ... ... жас ... елдігімізге сын емес пе?
Осыны елеп, ескеріп жүрміз бе?
2.2 Басылым мақсаты – ұлттың рухы биік ... ... ... ... мен жастарға сенемін!»,-
деп жалынды ақын Мағжан Жұмабаев жырлаған. Біз жастарға ... ... бе? Неге ... ... жас – ... ... болашағымыздың
тірегі. Тек сол жастарымызға дұрыс бағыт – бағдар беріп, тұсауын дұрыс кесе
білсек болғаны. Оған елінің ... ... ... ... ... Мен ... қосымшасының әрбір бетін парақтай отырып, ойыма
түйгенім: Басылым мақсаты – ... рухы биік ... ... ... ... жарық көрген әрбір материал жастарымызды ұлттық намыс пен ... ... ... ... ... ... ... студент қыздың «Сен
жассың, жалынсың, құрбым!» деген ... оқи ... ... ... ... ∕21∕ Дәл ... біздің ойымызда жүрген мәселе бұдан
төрт жыл бұрынғы жастардың көкейінде болғанына көзім жетті. Мұнда ... ... ... ... ... асыл ... арқалап қалаға келіп,
студент атанған қыз болады. Студент атану әрбір жанның арманы емес пе? ... қол ... ... төрт – бес ... ... ... де ... жастардың қуанышы сөз етіледі.. Оқуын аяқтауға аз ғана ... ... ... ... ... ... қынжылады. Бұл –
барлық студенттің сары уайымы. Оқуды тәмамдаған соң алдыңда ... ... ... ... Жүрек шіркін оны да сезеді, бірақ амал не,
тағдырдың салғанына үнсіз ғана ... ... ... ... ішінде
өз мамандығы бойынша жұмыс істеп, нанын тауып жеп ... де ... ... ... ... ... шаң жұқтырмай көк сандықтарына салып
қойып, базар жағалап кеткенін, ата – анасына масыл болып, үйде ... бар. Бір ... ... іздеп бара қалсаң «стажың бар ма, опытың бар ма?»
деген сұрақтар селтиіп алдыңнан шығып ... ... енді ғана ... сирақ студенттерде қандай опыт пен стаж болсын? Жиған – ... ... ... ... өмірдегі қиын сәт сол емес пе?
Міне, мұндай сары уайымның соңында жүрген студенттер бүгінде ... ... үшін кім де ... алаңдайды. Мына коррупция жайлаған ... ... ... қиын. Біреудің аузына тыға салатын оларда
қаржы да жоқ қой. Бәрінің де ғалым ... ... ... ... болғысы
келеді-ақ, күйкі тірліктің күйбең кемесіне кімнің мінгісі келеді дейсің...
Бірақ, өмір өз ... ... ... ... ...... бермей, Алладан «таудай талап бергенше, бармақтай бақ бер» деп
тілейік! Сен ... ... ... бермей шалқайғандар ертең өзі
жалынсын!!!, ∕22∕- деген ... ... ... ... ... ... болып, еңсемді көтере түскендей. Өмірге деген көзқарасым өзгеріп,
бойыма алға жетелеуші күш дарығандай ... Бұл ... ғана ... әсерім. Ал
мен сияқты сары уайымның соңында жүрген қаншама жастар бар. Солардың ... ... ... ... жанына медеу болары айдан анық. Газет
бетіндегі ондай мәнді, мағыналы материалдар ... ... күш ... беріп, шыңдай түседі. Себебі, бұл газеттің негізгі көздегені де осы
деп ойлаймыз.
«Замандастың» әр санынан ... ... – Абай ... ... ... ... қара сөзі – ... тұрған тәрбие көзі. Абай қара
сөздерінде де өз ... ... ... ашып ғана ... жоқ. ... ... ... тым –ақ зор тұтып»,- деп өзінің алдына зор ... ақын ... ... ... ... арылудың емін айтқан. Абай
заманында қазақ халқы Ресейдің боданына айналып, тарихи дамуында ... ... елі, ... ... ... ... ... түлеуі, іргелі
ел болуының кілті өнер іздеп, білім үйренуде деп таныды. Сондықтан өзінің
оныншы қара сөзінде: « Сол ... ... ... ... табу ... ... ... балаң тапсын. Ғылымсыз оқыған намаз, тұтқан ораза, қылған қажылық
ешбір ғибрат орнына бармайды»-деп дүниені де, ... де ... ... дәрменсіз деді. Ал, ол ғылымды қайдан табамыз дегенде: «орысша оқу
керек, хикмет, мал да, өнер де, ... да – бәрі ... ... ... ... ... сөзінде. Орыстың ғылымы, өнері – дүниенің ... ... ... ... түседі. Абайдың орыс өнер - біліміне ... ... ... ... әрі өзге ... ... өнері мен ғылымын қапысыз танығандықтан.
«Күллі адам баласын қор ... үш ... бар, ... ... ... ... екінші еріншектік, үшінші зұлымдық деп ... ... отыз ... қара ... Өз ... ... осы үш
жамандықты әшкерелейді. Өзінің саналы өмірінде осы үшеуімен аяусыз күресті
де, оларды жоюдың емі деп ... адал ... ... ... ... ... етті. Адамның ғылымға деген махаббатының
оянып, ғылым – ... ... ... ... адам ... ... шарты
деп қарастырады. Ғылым табу мен адам болу бір – бірімен байланыста болатын
үздіксіз процесс деп біледі. Абай осы отыз ... ... ... ... ... – білімді махаббатпен көксерлік болса, сонда ғана оның аты адам
болады»,- дейді. Баланың ғылымға махаббатын оятатын жақсы ... ... ... ... ... ... атап айтады. Абай жасаған бұл
тұжырымды әлемдегі еш педагогика ... ... Абай ... ... ... адам ... ... Жастарымыз
Абай туындыларымен сусындап, бойына асыл қасиеттерді сіңіріп, жамандықтан
аулақ жүруге тырысады. Білімді де, ... ... ... ... ... ... Абай сол заманда - ақ білген. Абай шығармалары ғылымға
апарар жол, ... ... ... ... ... үлгі - ... ... көтеретін қасиет бар. Сонымен газеттің жастарға арналған қосымшаға
Абайдың өсиет сөздерін беруі өте құптарлық ... ... атап ... ... ... мәселесі ғана сөз етілмейді. Сонымен
қатар сол жастарымыздың ұшқыр қаламдарынан шыққан ... ... ... ... ... ... ... тұрады. Мұнда жас
ерекшелігіне қарамай, мектеп қабырғасында оқып жүрген оқушылардың ... ... да, ... ... ... ... жас ... да
еңбектері газет бетінен көрініс табады. Алақандай әңгіме газет ... ... орын ... ... ... ... ... толтыру емес, сол аз ғана
еңбекті бағалау, ескеру. Өз еңбегінің нәтижесін көрген әрбір жас тағы ... ... ... күш ... ... Міне, басылымның алға
қойған мақсаты ─ жастарымыздың бойына ... ... ... рух, ... ... ойын ... ... серпін беру. Бұл жағынан басылымның
көздеген мақсаты нысанасына дөп тиіп жатқанын да ... жөн. ... ... ... ... ... бой ... септігін тигізген,
алғашқы мақаламды жария еткен басылым- ... ... ... Ең ... ... газет бетінен жарық көргенде, өмірдегі ең
бақытты жан ... ... ... жазуға деген ынтам артып, ... ... ... Бұл бір ғана ... ой пікірі. Алайда мен сияқты
талай жастарға жол сілтеп, бағыт-бағдар бергеніне ешкімде көз жұмбас.
Жастардың арасында әншілердің өнеріне, ... ... ... ... ... ... де бар. ... еліміздегі мәдени саладағы
жаңалықтармен хабардар болғысы келеді. «Замандас» қосымшасы да бұл ... ... тыс ... жоқ. ... ... деген айдармен жастардың
сұранысындағы әнші қауымның өмірі жайлы, ... ... ... ... ... өнер ұлт ... ... тақырыпта
«Ғарыш» тобының мүшелерімен өткізген сұхбат және «МузАрт ... ... ... басылым бетінде кезігеді. Сонымен қатар қазақ эстрадасынан
ойып орын алған ... ... ... ... және ... ... өз сезімдерін газет бетіне жариялап отырған. Ал келесі сандарында
сол сезімін ... ... ... ... ... ... ... өзіне ғашықтық сезімінің аражігін ажырата білу керектігін ескертіп
жатады. Әрине әнді сүйе білу жүрегі нәзік жандардың ... ... ... ... ... ... ал ... тіпті басқа дүние.
Басылылымның әрбір санына жариялауды әдетке ... ...... ... ... Әбунасыр әл-Фараби-орта ғасырларда
өмір сүрген аса көрнекті ғалым, ірі ғылыми ... ... ... ... Өз ... ... ... мақсатымен атамекені
Отырар қаласынан аттанып кетеді де, ... ... ... Мысыр елдерін
аралайды. ХІІІ ғасырда өмір сүрген ибн Әби Усайба деген кісінің ... ... жүз он екі ... бар ... Ал Әл-Фараби мұраларын зерттеп
жүрген ғалымдардың есебі бойынша ұлы ғұламаның жүз ... ... ... ... ... ... Фараби шығармаларының біздің заманымызға жеткені
қырық шақты. ... ... әр ... ... ... және ... ... аударылған. Қазақ ғалымдары да сарыла
зерттеулер жүргізу арқылы Ұлы бабамызыдың дана ... ... ... ... етіп ... ... Әбу ... Әл-Фарабиді оқып, білуіне
жол ашты. Жастарымыз ұлы ... ... ... ... ... ұлы ... ... білсін деген мақсатпен «Замандас» ... ... ... отырған. Атап айтсақ, «Қайта-қайта», «Жүз мәрте»,
«Ұстаз бен шәкірт» ∕23∕ деген ... ... жас ... ... ... ұзақ сапарға жолаушылап бара жатқан жолдасы Әл-Фарабиге
кітаптарын тастап кетеді. Ол ... ... ... ... қояды. Біраз
уақыт өткенен кейін әлгі кітаптардың біреуін алып, көз жүгірте бастайды.
Кітап сөздері ұнап ... да, ... ... оқып ... ... онша ұғына
қоймайды. Қайталап оқиды. Сонда да түсінігі жетіңкіремейді. ... ... ... Тағы да ... Ақырында кітаптағы ойды толық ұғып
алғанша, кітапты қайта-қайта оқи береді. Сонда ғана жазылған жайлардың
мағынасын ... ... анық ... Осындай табандылықтың арқасында
Әбунасыр ғылымға бой ұрып, асқан ... ... дана ... ... ... оқу арқылы білдік. «Ізгілік», «Түпқазық», «Ақиқат»,
«Қайырымды адам өлмейді», «Қарқын», «Парасат», ... ... ... бетінде жарияланып, Әл-Фараби өмірін біздің көз алдымызға елестетеді.
Арада қанша ғасыр өтті. Алайда ... ... ... ... ... ... ғылыми мұраларды қазіргі ұрпақтарына кеңінен
таныстырып, ұғындырудың ұтымды жолдарының бірі деп есептейміз.
Қазақ халқының ... салт ... өзге ... ... аса ... қымбат қазына. Алайда заман ағысы осы байлығымызды
ұрлап, ұрпағымыздың санасын улап ... Сол бір ... баға ... ... ғана ... өз ... таңдана да, қызыға
қарайтын күй кешудеміз. Мысалы: «Қыз Жібек » фильмінен ... ... ... ... ... көріп, қазіргі таңда сол
құндылықтардың ... ... ... егемендігімізді алып,
есімізді жиғалы аз да ... ... ... ... теріп
келеміз. Бүгінгі таңда ұлттық құндылықтарымыз қайта ... ... ... ... үстіндеміз. Әрине бұзылған нәрсені түзеу қиын. Дегенмен,
көкірегінде ... ... ... бар ... жан елінің ертеңі үшін
алаңдайды. Басылым бетінде «Итырылдатар», ... ... ... ... ∕24∕ деген сияқты дәстүріміздің түрлерін жариялап отырған.
Сонымен қатар ұлттық киім түрлерін, ... адам ... ... ... етіп ... ... мақсат─өшіп бара жатқан салтымызды
жаңғырту, жастарымызды елдігімізге қайта ... ... бара ... ... болмыста тәрбиелеу.
Басылым бетінде «Сырымды айтсам деп едім...» ... ... ... ... да бар. ... ... көкейіндегі толғандырған, шешімін
таппай келетін мәселелер бүркеншік атпен газет ... ... ... келесі санында сол мәселеге белгілі ... ... ... ... ... Тілшілер оқырмандардың сұрақтарын жетік білетін
мамандарға ... ... ... ... отырған. Жастарымыздың
көпшілігінің сырлары ... ... ... ... күндіз
күлкіден, түнде ұйқыдан айырған ... ... ... ... ... ... жариялауға бел буыпты. Әрине мұның бәрі махаббаттың мән-
жайын толық түсінетін ... деп айта ... ... ... қарапайым
сезімді махаббатпен шатастырып жүргендерде ... ... ішкі ... паш ... ғашықтық хаттарды басылым жариялауды
жөн көріпті. Бұл сезімнің шынайылыққа ұласатынын я аз ... лап ... ... өзі ... ... сол ... пікірлер арқылы жалпы
жастарға ой салуды, ... ... ... көздейді. «Махаббатсыз дүние
бос, хайуанға оны қосыңдар»,- деп Абай ... ... ... ... ... ... адам ... кезіктіретін қайталанбас
құдіретті сезім. Махаббатты өз шығармасына арқау етпей, жырламай ... ... ... ... ... алып ... бір ұшы
сезімге келіп тіреледі. Себебі, сезімнен ешкімде аттап кете алмаған.
Міне, мен талдап, оқып ... ... ... де бұл тақырыпты
кезіктірдім. «Сырсандық» деген атаумен, «махаббат-мәңгі ... ... ... ... ... ... ... мен
күштілігі сөз етіледі. «Қанша бас ... ... ақыл ... сияқты, қанша
жүрек болса, махаббаттың да сонша түрі болады»,-дейді Л.Н.Толстой. ... ... ... ... ... ... махаббат сезімдері
де жаңғырып отырмақшы. Бұл сезімге бөленген адамда ... пен ... ... таза ... ... ... пен үрей, қуаныш
пен қызғаныш секілді сезімдер пайда болады. Желөкпелікке, көрсеқызарлық пен
өткінші сезімдерге ... ... ... ... жан толғанысының
тереңдігімен, жүрек лүпілінің нәзіктігімен, бір бетінен ... ... ... осындай үлгісін ұлы Абай: «Асыл
адам айнымас, бір бетінен ... ... ... сезімнің соңы
отбасылық өмірге аяқ басады. Отбасы құру бар да, оны ары ... ... бар. ... ... ... дайындау, қиындығына күресе білуге
үйрететін басылымның «Отбасы» айдары ... бойы ... ... ... мен ... ... ұяға, қызын қияға қондырып келеді. Жастарды дербес отау болуға даярлау
қашанда аса маңызды міндет ... ... ... ... ... мемлекет» дегенде жұрт оның өлшеусіз өскен маңызын, оған
артылыр жауапкершіліктің салмағын айтады. Ал ... ... ... ... ... белгілеу оңай шаруа емес. Не ішем, не ... ... өңі ... ... ... бір-бір үйдің маңдайға ... ... ... ... ... жастардың отбасылық тәртіптің
шектеулі шеңберіне бірден көндіге кетуі қиын.
Міне, осы ... ... отау ... ... ... маңызы
зор, жан-жақты тәрбиеге тығыз байланысты саяси-демографиялық аса қиын
мәселе. Бұл мәселені барлық ұжымдар, ... ... ... ... шешу ... ... Ашып ... заман талабын ескере отырып,
әлеуметтік-эстетикалық тәлім-тәрбиені басқа да ... ... ... ... ... болашақ отаудың қызықты, ... ... ... мен ... ... ... ол сындардан өту жолдарын түсіндіре білу керек. ... ... ... ... ... жастардың адамгершілігі мол, тәрбиелі
отау иелерін ... ... ... келсек, кейбір жастарымыз сүйдім-күйдім
деп, қосағының лауазымына, дүние-мүлкіне қызығып құлай қалатындар да ... ... ... ... ... ... ұрыс-керіске, ажырасуға,
балаларды тірі жетім ... ... ... жұмыста абыройсыз,
жолдастарға қадірсіз болуға ... жүр. ... бәрі ... - ... байланысты. Мұндай «махаббат» пен «ғашықтықтан» жастардың
аулақ болғанын қалар едік.
Сонымен ғашықтық пен ... ... ... ... рет болатын, бүкіл
ғұмырды соның жолына құрбан етуге тұратын, тек ... ... ғана ... ... ... біздің арамызда да бар. Ғашықтықты терең ... ... біл, ... ... ... ... біл, ... адам ғана Отанына абыройлы, еліне қадірлі, бақытты адам болады.
Шынайы махаббат сайрап жатқан даңғыл жол ... оның ... мен ... ... соны ... ... ғана мен өмір сүрдім, бақыттымын деп ауыз
толтырып айтуға қақың бар. Міне, газет бетінде бұл ... де кең ... ... ... аты ... ... ... мәселесіне қатысты
сауалдар кезігеді. Мысалы, «Ес біліп, етек-жеңді ... ерте ... па?» ∕25∕ ... ... ... ... бұл ... қалай
қарайтыны жайлы ой- пікірі айтылады. Мұнда бірі ерте үйленуді ... ... ... ... ... таңда оң-солын әлі де біле бермейтін жасөспірімдерің үйленуі
жиілеп кетті. Әрине бір жағынан ... ... ... атам қазақ «он
үште отау иесі» деп жатпаушы ма еді. Алайда, сол жас отаудың ... ... ... ... ... кетіп жатады. Осы тұрғыдан алғанда
«атам айтты» деп ... ... ... ... әйтпесе ертең өкініште
қалып, бармағыңды ... хақ. ... ... ... ескерсек,
үйленіп алып, бір ай өтпей жатып ажырасатын жастарға ... ... ... ... ... санынан «Жас отаудың шаңырағы неге шайқалды?» ∕26∕ ... ... ... басы «Жас отау құрылмай жатып шаңырағы
шайқалады. Неге? »- ... ... ... сұрақтың жауабын іздеумен
басталады. Мұның сан ... ... ... көреді. Жас жұбайлар
өмірдің кей тұстарындағы қиыншылыққа шыдамай солқылдақтық ... ... жоқ, өз ... ... таба ... беті ... ... асығыстық
жасай ма? Қашанда жас ... ... ... ... ... көз қиығында болатын салтымызды қазіргі көп ... ... ме? ... ... ... дей отырып, осы еркіндікті
қалаған уақытыңда ажырасып, ... ... соң ... ... ... қайта
кетіп жатқандарды көре отырып, қазақтың ... ... ... деген
ұғымына да кір келтіріп алмадық па деп ойланарсын бір сәт. ... ... ... ... ... тәрбиеге байланысты. «Тәрбие-тал бесіктен»,-
деген ғой дана халқымыз. Сол тәрбиені нәрестенің өмірге келгеннен соң ... ... ... ... ... дұрыс-ау. Жас аналарға нәрестенің өмірі ең
бірінші орында, ендеше сол ұрпағының дені де, тәні де сау ... ... ... ... ... ... ... энциклопедия сынды. Әр сөзіміз бен
мәдениетіміз ибалық ... ... ... ... ... озық ойлы ... ... бермей, қарапайым ғана қара қазақтың ұлы данышпандарынан
туылған қарадомалақтары екенімізді мақтан тұтып, соған ... ... ... ... ... дау жоқ. ... сол ... келешегі
үшін күресейік. Баслымдардағы жарияланған материалдардың ... ... ... ... ... ... ... қорының демеушілігімен
шыққан Нұрхат Шакузадаұлының ... жету ... атты ... ... ... ... түрлі шараларын жариялап отырған. Еңбекте
де, өмірде де бақытты болуға үндейтін осы ... ... ... ... ... ... жарияланымы арқылы жастарымызға тәлім-тәрбие беріп, дұрыс
жол сілтеп отырған. Көзі ашық, көңілі ояу жастарымыз мұны дұрыс қабылдап,
жақсы мен ... ... ... ... бойына ұлттық
құндылықтарды сіңіріп, намысты, ... ... ... ... Бұл ... өмірінің ертеңі үшін аз да болса қосқан ... Елі мен ... ... ... жан ... ... бей-жай қарамайды.
Себебі, олар елдің жарқын ... сол ... ... ... толық
сезіне біледі. Сондықтан жастар, бізге ... ... ... ... ... аяқ алып ... ... бой алдырмай, дұрыс
жолды аңғара білгеніміз абзал. Әрбір іске ат үсті қарамай, ... ... ... ... елдің ертеңгі жүгі, үміттердің ... ... ... ... ... ... ... сенімді тұлға
болайық!!!
ІІІ-тарау. «Жетісу»─жарқын ... ... ... ... ... мен ... жуық ... бар «Жетісу» газеті бүгінде оқырмандарының
көзайымына айналған, баспасөзде ойып ... орны бар ... ... шын ... ... ... ... өзгерістердің, жаңалық атаулының
дем берушісі бола білді. Сол себепті де, ... ... ... ... ... ... зер сала отырып, оған аса құрметпен қарайды.
Партия еңбек өнімділігін арттыру және ... өнім ... ... ... ... өндіріске жаңа, озат атаулыны белсене
енгізу жолындағы артта қалушылық пен оралымсыздықтың, бюрократизм ... ... ... жаппай күрес жүргізілген. Осы тұрғыда
газеттің айдарлары салиқалы да салмақты ... ... ... ... ... ... жерде түгендей жаңалық бар деген жылы ... етсе ...... ... сол ... табыла білген. Мұндай
іссапарлардың нәтижесінде газеттің бір бетіне, кей кездері айқара ... ... ... озық ... мақалаларды жариялаған.
Басылым қоғамның қозғаушы күшіне айналған ... ... ... ... Осыған байланысты газетте «Жарысушы облыста», ... ... ... ... ... ... үйренейік,
озаттарға теңелейік », «Екпінді істер ... ... ... ... да басқа айдарлар үзбей беріліп келген. Республика алдында сол тұста
қой санын 50 ... ... ... ... белгілі. Сондықтан газет
бетінде қой шаруашылығының мәселелері мен аяқ алыстарына ... ... «Қой ...... ... «Жаз ... ... сияқты
айдарлар бойынша ілгері басушылықпен қатар кемшіліктер де ... ... ... ... ... басшы қызметкерлер мен ... ... ... тәрбие жұмысына арналған материалдарды
өте жиі жариялап отырады. Бұл мәселе турасында ... ... ... ... ... ... ... басшыларының
мақалалары жарық көрді. Осындай дүниелердің бәрі ... ... және ... ... ... таба ... тәрбиесі ретіндегі рөлі туралы сөз қозғағанда, еңбекшілерге
идеялық – ... ... ... ... білімін арттыру мәселесі көңілге
бірден оралады. Міне, осы бағытта «Насихатшыларға, ... ... ... », ... ... білім», «Идеология майданының
жауынгерлері» секілді айдарлар оң ... ... ... өткір
тілде берілуіне мүмкіндік туғызды. Еңбекшілерге идеялық – саяси ... ... беру ... ... ... түспеді десе де ... ... ... мазмұнының тереңдігі мен байлығы жағынан
алғанда ... ... ... ... тән ... бәрі ... еді. Газет халық үшін шыққандықтан оны ... өзі ... ... өзі ... ... ... сайын көптеп келіп жатқан хаттардың
рухани талап – тілегіне сай ... ... Осы ... орай
мақалалардың төбесіне шығатын айдарларда өз тұрғысында түрленіп отырған.
Атап айтар болсақ, «Советтік өмір ... ... ... ... орындалу барысын тексереміз», «Тәрбие жұмысы пәрменді
жүргізілсін» ∕28∕деген секілді айдарлар осының ... ... ... ... мәселелер өмірдің өзі секілді сан – салалы болатын,
сол дәуірдің ғаламат тыныс-тіршілігін сөз етер ... алға ... ... ... село тілшілері «Жетісу» газетін өзіне ақылшы ... ... ... ... ... ... басылым өмірді мейлінше
тереңірек көркемдеуге қол жеткізді. Жетісу ... ... ... ... ... келе ... белгілі. Сол себепті де достық мәселесі
бұл тұста да басылымның басты тақырыптарының ... ... ... ... тәрбие жайы газеттің кез – келген ... ... «Бір ... бір ... біргеміз, болаттан берік
іргеміз!» деген жалпы тақырыппен материалдар осы кезеңде ... ... ... ... «Жетісу» газеті нарықтық экономика,
жекешелендіру ... де кең, ... ... ... жаңаша еңбек етуге
шақырды, ... ... ... ... мен ... ... облыс әкімшілігіне көмекші, жәрдемші бола білді. Халықпен, ауыл
тұрғындарымен, ... ... және өнер ... байланысын үзген жоқ.
Олардың ортасында жиі - жиі ... ... ... ... ой – ... біліп отырды. Өтініш – тілектеріне де назар аударды. Сөйтіп,
«Өнер және ... ... ... «Әдебиет айдыны» деген айдарлармен
соқталы –соқталы ... ... ... ... ... ... ... түссе де өздерінің ... ... ... ... ... өнер мен мәдениет қайраткерлерінің
тұлғаларын суреттеуге ден қойды. Журналистер тек ... ... ... ... ... биік өнердегі ұстанымдарына, рухани
тұрғыдағы жан ... ... ... ... ... барды да түрлі
айдарлар бойынша көптеген сериялық материалдар дүниеге келді. Мұның өзі ... және ... ... ғана ... ... жоқ, ... ... кезеңде өнер тұрмақ өздері әрі-сәрі болып қалған халықтың бойына күш
берді. Жақсылыққа, ... ... ... ... ... ал ... ... осы қасиеттерді қалыптастырды.
Жалпы қандай бір басылымның болмасын оқырмандармен арадағы ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, «Жетісу»
газетіне жылына 4 мыңға жуық хат ... ... ... ... ...... арамыздан үзілмесін» айдары бар. Әрқашан ... ...... ... Міне ... арасында басылымның тиражы 25
мыңға дейін көтерілген. Бұл бұрын – ... ... ... ... Мыңдап
түсіп жататын хаттардың әрқайсысының соңында жарқыраған жарқын істер немесе
адам тағдырлары бар. Олардың бірде-бірі редакция қызметкерлерінің ... ... ... ... Бәрі ... тексеріліп, тиіст орындардың мәліметтері
негізінде авторларына жауап берілген. Ал аса көкейтесті ... ... ... ... Сөйтіп, өздерінің пікір – пайымдарына салып,
болған жағдайды сол күйінде көрсете білген.
Газет тәуелсіздіктен бел ... ... ... ... ... тіріліп, сөнгеніміз қайта лаулап жанғандай болғаны хақ.
Газет бетінде ұлттық санамызды, отаншылдығымызды ... ... ел ... ... бен ... ... көптеп көріне
бастады. Газет бетінде «Тарихи тұлғалар» атты айдармен шығып, тарихта орын
алған батыл да батыр ер ... ... өмір ... ... ... ... отырған. Бұл бір жағынан ... да еді. ... ... ... саясаттың салдарынан еліміз бен жерімізге,
тарихымызға тән көптеген ата ... асыл ... ... ... еді. ... да ... ... кеуде кере дем алған
Жетісулықтар да ең алдымен «өлі разы ... тірі ... ... ... ... мен ... есімдерін алдымен
ауызға алды. Барша қазақтың бойтұмарына айналған, асқан ... ... ... ... ... ... ... сынды қазақтың
кеудесінде жатталып қалған батырлары мен билерінің аттары жаңғырады.
«Жетісу» газетінің ... ... ... ... түрлі жаңалық,
өзгерістерден шет қала ... Жылт ... ... ... сол ... ... ... жеткізіп отырған. Газет сандарын парақтап отырар
болсаңыз, журналистердің ... бір ... ... ... ... ... ... аңғарар едіңіз. Ұлттық ұғымға тән, көзге ... ... ... ... ...... ... басты діңгегі. «Жетісу» газеті бұл мәселеге
атүсті қарамаған. Еліміздің ... аса ... ... ... ... ... орын алған. Бұл айдардың негізгі мақсаты – аймақтың
экономикасын тез арада дамытып, оның сала-салаларын тереңдетуге ... ... Жаңа ... ... көп ... ... облыстың экономикасын
бұрынғы даму деңгейіне көтеру ... ... ... су ... ... ... бұл өңірді арзан электр қуатымен ... ... ... тың ... ... асырылды. Әдетте Жетісудың төл
дақылдары – қызылша, жеміс-жидек, көкөніс ... ... ... ... ... ... қай түрінен болмасын мол өнім жиналып, елдің
ырзығын еселегені белгілі. Даңғайыр диқандардың бай ... ... ... ... ... Бұл айдардың жауапты шығарушысы –
Болатбек Абаған болды.
«Спорт - әлем ... ... ... ... әр ... көрініс табады.
Мұнда жалпы әлемдегі спорт жаңалықтарына және ... ... ... ... тоқталып, оқырманды хабардар етіп отырады. «Зерде» ... бет ... бір рет ... Бұл ... ... ... және
тәрбие жөніндегі беті. Мұнда ұстаздық ... ерен ... етіп ... игі ... ... ... үлгі ... әсер қалдырады.
Ал «Шаңырақ» айдары жас отау иелеріне қажетті кеңестер ... ... ... ... ат ... әр ... ... айдары үзбей беріліп тұрады. ... ... үшін ... ... ... ... ... өміріне
тоқталып, сол жайлы мәлімет ... ... Осы ... ... еткен
тақырыптарының ішінде маған ең ұнағаны «Дара тұлға, дана басшы» ... ... ... ... ... Осыны оқи отырып, Д.Қонаевтың
басқаша қырынан танып, көзқарасым өзгерді. Әрбір ... ... беті ... ... ... ... ... біледі. Сонымен қатар
«Сөз─маржан» деген айдар әрдайым шығып отырған. Бұл ... ... ... ... ... ... ... ұлағатты
сөздері, билер бітімі жарияланып тұрады. Бұл ... ... ...... ... ұлы істерін дәріптеп, ұмыт болып бара
жатқан өнерімізді ... ... ... ... ... ... да бар. ... үрдісіндегі сатира әдісін қолдану арқылы шындықты ... ... ... ... келеңсіздіктерді астыртын тілмен айтуға ... ... ... деген бір әңгімесінде қазіргі сегізкөз бен жамбас
сүйектерінің арасын айқара ашып ... ... ... ... ... ... ... ащы шындықтың бетін аша түседі.
«Жетісу» газеті жасөспірімдерді де назардан ... тыс ... ... ... бұрышы әр аптада бір рет жарық көріп отырған. ... келе ... ... ... ... лайық мақал-мәтелдер, ұлағатты
сөздер ... ... ... ... ... ... қызықтыратын
жәйттарды үзбей беруді дәстүрге айналдырған.
Газет өз еліміздің ... ғана ... өзге ... ... ... етіп ... «Жұмыр жер» айдары шет елдердегі
болған таңғаларлық, қызықты мәліметтерді жария етеді. Алғашында оқырмандар
бұған ... ... ... ... елде көп» ... бар емес ... ... келіп тіреледі. Басылым бір ғана бағытпен жүрмей,
қоғамның әр ... ... ... ... ... ... көз ... әлеумет, мәдениет, әдебиет салаларындағы елеулі жаңалықтарды
жеткізіп, оқырманды хабардар етіп отырған.
«Жетісу» ... ... ... ... жаңа ... ... «Біздің елдің жігіттері», «Айтар мезет», «Жанартау», «Қанат қағар»
деген айдарлар газеттің сәнін кіргізіп, оқырмандар аясын ... ... ... алға қойған мақсаттары әр түрлі.
«Жетісу» газетінің әдебиет бөлімі «Қанат қағар» атты жаңа айдарын ... ... ... ... ... мақсаты – есімі әлі таныла
қоймаған дарын иелерін (ақын, суретші, прозаик т.б) ... ... ... ... шаң жұқтырмайтын, шабыты шыңға өрлеген
өрендеріміз жетерлік. Ал оларға ... дем беру үшін ... бір рет ... ... ... оқырманмен жүздесіп отырады. Айдардың алғашқы қонағы
жас суретші – ... ... ... Ол ... ... ... ауылында
туған. Ауыл баласы дала өмірін қылқалам арқылы бейнелегенді ... ... ... ... өмірді сол қалпында көрсетумен құнды. Талғат
бойындағы өнер адамына ... ... ... ... ... ... ... мақсатқа жетпейінше талмай еңбектенетін ізденісті әр ... ... ... ... бұл айдардың қонағы – жас ақын ... ... ... елде екі ... ... ... ауыз екі әңгімеде алдына
жан салмайтындар жетерлік. Бірақ оның бәрін ақын деп ... ... ... ... назары түсіп, ана құрсағында жатқанда-ақ дарып, кейін
жарық дүниенің есігін ашқанда ана сүті ... ... ... ... ... елшілері, яғни, ақын киелі ұғым. «Дүниенің жүрегін
ақыннан сұра білмесең»- деп Мұқағали ... ... ... ... «Қанат
қағар» айдары ақындық ауылға ат басын бұрған жас ... ... ... ... ... осы санында атажұртын аңсап келген
қандасымыз Ш. Ақынұлының ... ... ... ... деген
өлеңдері жарияланған.
«Жетісу» газетіндегі жаңа айдарлардың бірі «Біздің елдің ... ... ... әр санында:
«Біздің елдің жігіттері,
Жігіттердің төресі.
Біздің елдің жігіттері,
Ұлы мұхит кемесі.
Осы елден бақ пен қызыр,
Кетпесе екен деп ... ... осал ... ... ... ... өлең ... эпиграф етіп
алынған.
Аталмыш айдарда облыстан шыққан, танымал тұлғалардың, халық қамын
жеген ... ... ... ... ... ... ... Газеттің алғашқы оқырманына ... ... ... ... ... ... ... Бауыржан. Бауыржанға арналған
мақалада оның өмір ... ... ... мен ... ... көрсету арқылы, іскер азаматтың игілікті ісінен
қарапайым оқырманның сыр ... ... үлгі ... осы арқылы
азаматтарды отансүйгіштікке баулу тұрғысынан ой тастайды. ... ... ... ... ... ... ... ерен еңбектерін
бағалап, халыққа жария етіп отырған, ... ... ... ... Бегжан Тұрыс т.б азаматтардың еңбегі таныстырылған.
«Жетісу» газетінің руханият бөлімі «Жанар тау» атты ... ... ... ... - ... ... ... арқалаған ауыр жүк – ұлттық
ән-күйді халықпен қайта қауыштыру еді. Бұл айдар «Жаһанданумен ой ... ... ... ... сұлу ... ... жатқан құйылып, қайсар
қазақ жұртының әнін тыңдап, күйін ұқ» деген ұранды арқау етеді. Ал ... ... ... әр санынан көрініс табады. Ол айтар ойын қысқа әрі
нұсқа жеткізеді. Аз ойдың ... ... ... ойландырар ой жатады.
∕29∕
Газет қоғамның барлық саласынан хабар беріп отырды. Әр түрлі ... ... ... мәселелерді көтеріп, оқырманға жеткізе білді.
Газеттің аясы күннен- күнге кеңейіп, ... жүгі де ... ... ... халықтың сұранысы артып, оқырмандар қауымының саны күн
санап артуда. Демек, ... ... ... көзі мен үні бола ... ... ... етіп келеді деп толық сеніммен айта аламыз. Осындай ... ... игі ... ... нұр ... нұр болар еді.
3. 2. 90 жылдық торқалы тойға толағай табыс
Облыстық «Жетісу» газеті бай ... ... ... және ... өміріндегі өзгерістерді, қол жеткен табыстарды
шынайылық, ақиқаттық тұрғыдан жазып келеді. Нарықтық ... ... ... үшін ... зор ... бір ... ... ашуға, сөйтіп олардың шешіле беруіне де аталмыш ... ... ... ... қара нары – «Жетісу» газетінің жарық көргеніне биыл
90 жыл ... ... ... ... ... жылдық мерейтойын өткізуді ... ... ... ... ... аяқталып, жаңа жиырма бірінші
ғасырдың табалдырығында өмір сүріп жатырмыз. Дәл осындай қос ғасыр ... ... ... өзінің мерейтойын тойлағалы отырған «Жетісу» газеті
де тегін ... ... ... жыл – бұл он жылы ғана кем бір ... ... ғасырмен тетелес жасап келе жатқан жер ... ... ... жыршысындай болған «Жетісу» газетінің қанаты талмасын, жаңа ғасырда
да осынау ғажайып өлкенің ... бола ... ... ... ... ... жаңа ХХІ ғасырда да өз оқырмандарын қуанта берсін!!!
Алдағы күнде «Жетісу» ... ... ... сыр шертетін кітап
шығаруды жоспарлап отыр. Осы уақытқа дейін сол басылымда аянбай еңбек етіп
жатқан журналисттер қауымы да сол ... ... ... үлесін қосуға
білек сыбана кірісіп жатқан сыңайлы. Атап айтар болсақ, ... ... бас ... ... ... ... сыр шертсе» атты
еңбегі кітаптың кіріспе бөліміне негіз болып отыр. Кітаптың беташар беті
журналист ... ... ... ... ашылып, ары қарай газет
тілшілерінің айтар сөздері, естеліктері кірмек. Мәселен, ... ... ... атты әңгімесінде тілшілер қауымының қашанда қызық
пен шыжықтың ортасында жүріп, көптеген тосын жағдайларға ... ... ... ... Журналист көп жүріп, көп біледі. Сол ... ... ... ... толы ... ... жағдай. Әріптестері жайлы
мөлтек сыр айта отырып, ... ... ... ... Ал ... «Әдепсіз өскен баладан, тәртіппен өскен тал артық», - ... ... ... етек ... жастар мәселесі сөз етіледі. ... ... ... ... ... ... бүгінгі келбеті
ашық сомдалады. Бұл мақаланың кітапқа енуінің ... ... жол ... ... ... ... бағыт-бағдар береді.
Сонымен қатар, газет өз оқырмандарымен жүздесуді де ұмыт қалдырмаған
сыңайлы. Жуырда осы ... ... ... «Елін сүйген ер─жомарт, ерін
сүйген─жер жомарт» деген тақырыпта ... ... ... сөз ... Алда ат басы ... ... ... Онда «Елін
сүйген есікке отырмас» тақырыбы бойынша ... ... Одан ... ... ... ... ... өресі биік», Райымбек ауданында «Бір
шақырым жол бір қадамнан басталады» пікірталас және ... ... ... ... ... ... Содан кейін Алакөл ауданына барып,
«Елге ес беретін де, сес ... да ... ... ... ... ... ... «Ауылым - қасиетті қауымым» шарасын өткізуді жоспарлап
отыр.
«Жетісу» ... 2008 жылы ... ... ... 90 ... орай ... ала ... іс-шаралардың жоспары жазылған.
Олар мынандай сатыдан тұрады:
1. Бәйге
2. Редакциялық шығармашылық байқау
3. «Біз ... ... ... әр ауданнан екі танымал ... ... және мен ... жыр ... Кеше және ... (Газетте жазылған ауыл туралы мақаланы көшіріп, қасына
бүгінгі тіршілігі туралы көрсету)
6. Газеттің оқырманы көп ауылдармен ... ... ... ... ... ... ... мен баспасөзге материал өткізу. ∕30∕
Осындай жоспар құрып, мерейтойын атап ... ... ... толағай табыс тілей отырып, мерейлі ... шын ... ... ... ... басылымның Қазақстанның ақпарат
кеңістігінің төрінен орын алуы – шын мәнінде ... ... мен ... үні мен жансерігі болғандығының куәсі. Ұлттық ой-сананы ... ... үлес қоса ... ... ... мерекесі қазақ
журналистикасындағы ғана емес, қоғамымыздағы айтулы оқиға. Ғасырға жуық
тарихында ... ... ... сай үн ... ... ... ... қазақ журналистикасының құт дарыған ұстаханасына
айналды, қай кезде де қоғамдық пікірдің қозғаушысы бола ... ... ... бірге есейіп, олармен бірге егемендіктің ұлы көшіне ... ... ... жоқтап келеді. Той ұзағынан болсын, басылым абыройы
арта берсін деген ақ ... ... ... ... әр ... ... мен толымды туындылар күллі Алаш баласы үшін аса қастерлі
де қымбат. Өйткені сап ... ... ... ... да көп, ... де
мол. Оны күнбе-күн ұлан-байтақ ... жер ... ... ... жазған жарияланымдарынан анық байқауға болады. Бүгінгідей,
мерзімді баспасөз құралдары көбейіп, ала-құла ... ... ала ... ... биік үні асқақ екенін айтуымыз керек, өйткені, ол қашан
да халыққа ғана ... ... ... мен ... ... ... ... бет-бейнесі бар еліміздің бас газеті «Жетісуды» ... ... ... ... ... ... облыстық
«Жетісу» газеті тоқсан жыл көлеміндегі жүріп өткен жолы қалай болды десек,
айтар әңгіме аз емес. ... ... ... ... ... сонымен
бірге ағартушылық қызмет атқарды. Ел-жұртты білім алуға, ... ... жаңа ... ... сай ... игеруге
шақырады. Қазақ интеллигенциясының жаңа ұрпағын тәрбиеледі, қалыптасуына ... ... ... шыққан ғалым, өнер адамдарының мәртебесін асырып,
барша елге жайды. Қоғам қайраткерлері мен ... ... ... ... ... айтқан уақытта, газет адам санасының тәрбиешісі бола
білді. Жалпы жақсылық атаулыға көпшілікті үндеді. ... мен адам ... ... ... ... ... ... келісімсіз күрес жүргізе білді. Сөйтіп, өз тарихының
жолын одан әрі кеңейтті. Басылым ... ... ... жағынан табылды.
Біреуден зорлық-зомбылық, қиянат көргендер небір құқық қорғау органдарынан
сая таппай, редакция ... ... ... ... мәселені шешіп
тастар билігі болмаса да қара қылды қақ ... ... сөзі ... ... ... түсе де ... Бұқараның сүйеніші атанып, мыңдаған
халықтардың үніне, тірегіне айналды. Журналисттер де ... ... арқа ... ... ... етек ... ... көріністерді
мұрнынан тізіп, ақиқаттың ауылына алып шықты.
Дипломдық жұмысыма арқау болған ... ... және ... ... ... ... зор. ... ішінде жастар мәселесі кең
әрі жан-жақты талқыланып, өзінің миллиондаған жас оқырмандарына жігер,
тәлім-тәрбие ... жас ... ... бола білді.
Газет бетіндегі мақалаларды оқи отырып, ой елегінен өткізіп, көңіліме
түйгенім көп. Мен осы арқылы өз ... ... ... ... ... Сол ... ... қамшының сабындай қысқа өмірде
ойнайық, ... ... ... ... ... жүк, ... аманаты
барын ұмытпайық! Ол аманат ─ рухымызды сындырмау, жігерімізді жоғалтпау,
тіліміз бен дінімізді ... ... ... ... ... бен
жерімізді көздің қарашығындай сақтап, Отан үшін қасық ... ... білу ... ... ... жас ... білсе нұр үстіне нұр болар еді.
Ұлт болашағы ұрпақ екені бесенеден белгілі. Сондықтан да ... ... ... үшін ... ... ... Бұл үшін кім де ... ... ... де бұл мәселені көтеріп отырған. Әрбір материалы
арқылы жастарымызға ұлттық рух, сөнбес жалын, өшпес намыс ... ... ... ... ... ... шындық екеніне көзіңіз жетеді. Санасы
бар әрбір жас материалдарды оқи ... ой ... ... ... сіңіріп, жаманынан аулақ отыруға тырысады.
«Жетісу» газеті біздің елдегі айтарлықтай орны бар ... ... ... шектеліп ғана қоймайды, қоғамның түрлі саласындағы
жаңалықтармен хабардар етіп отырады. Бұл мәселелердің бәрін өз ... ... ... редакциясына барып, жұмыстарымен
тікелей танысып, аяқ алыстарын өз көзіммен көріп ... ... үшін ... ... ... Өзім ... ... туып, тауында асыр салып
ойнап, суын татып өскендіктен осы ... ... ... өз ... етіп ... «Өз ағасын ағалай алмаған, кісі ағасын жағалай ... ең ... ... төл ... ... үңілуді жөн көрдім.
Сонымен қатар ең алғашқы мақалам осы газет бетінде ... ... ... ... ... бет ... ... болды. Сондықтан да
журналистика саласындағы алғашқы еңбегімді осы газетке арнаған себебім ... ... ... ... ... бойынша жұмысымды осы газеттен
бастау ойымда бар. Мен сияқты талай жастарға жол ... бола ... ... мақтанышпен айта аламыз. Әрі ... ... ... ... өзге ... жол ... бағыт бағдар берген
дарабоз басылым! Талай журналистерді ... ... ... ... төресі. Қазақ журналистикасында өзіндік орны бар, ерен
еңбегімен қызмет етіп келе ... ... ... ... дақ ... ... ... халқымыз үшін игі басылымдардың бірі болып, мәңгілік
жасасын дегім келеді. Әрине осының барлығын іске ... ... ... ... ... ел жаңа жаңа»─ демекші, ... таяу ... бар ... ... ... ... ... бола білді. Қоғамның аяқ алысына,
заман үніне қарай иіліп, ... сай ... ете ... ... ... ... өмір жолын осы газетке арнады. Бұл басылымның ... ... бір емес ... ... ... ... деп білуіміз қажет. Қанша
адамның табан ақысы мен маңдай тері бар. Сондықтан жас ұрпақ әрбір ... игі ... көре ... ... іске ... көп» ... ... қателіктерді жіпке тізе бермей, қайта түзетудің жолын, ... ... ... ... ... ... ... «Жетісу»
газетінің өркендеуіне, құшағын кеңге ... өз ... ... ... ... Нұрғожаев «Жетісу жылнамасы» Алматы – 2006ж, 12-бет.
2. Жақыпжан Нұрғожаев «Жетісу жылнамасы» Алматы – 2006ж, ... ... ... ... жылнамасы» Алматы – 2006ж, 12-бет.
4. «Жетісу» газеті, 1998 ж, ... ... ... ... «Жетісу жылнамасы» Алматы – 2006ж, 37-бет.
6. Жақыпжан Нұрғожаев «Жетісу жылнамасы» Алматы – 2006ж, ... ... ... ... ... ... – 2006ж, 61-бет.
8. «Жетісу» газеті – 1998ж, 28-маусым, 6-бет.
9. Қазақ ұлттық энциклопедиясы Алматы – 2005ж, 3-том, 320-бет.
10. «Замандас» ... – 2001ж, ... ... «Замандас» қосымшасы – 2001ж, 25-қазан, 2-бет.
12. «Замандас» қосымшасы – 2001ж, 11-қаңтар, 1-бет.
13. «Замандас» қосымшасы – 2003ж, 4-наурыз, 4-бет.
14. ... ... ... ... ... – 1999ж, 38-бет.
15. «Замандас» қосымшасы – 2004ж, ... ... ... ... – 2005ж, 25-қыркүйек, 2-бет.
17. «Замандас» қосымшасы – 2002ж, 11-қазан, 4-бет.
18. ... ... – 2002ж, ... ... «Замандас» қосымшасы – 2003ж, 4-желтоқсан, 1-бет.
20. «Замандас» қосымшасы – 2007ж, ... ... ... ... – 2002ж, 14-ақпан, 4-бет.
22. «Замандас» қосымшасы – 2002ж, 14- ақпан, 5-бет.
23. «Замандас» қосымшасы – 2003ж, 13-қазан, 4-бет.
24. ... ... – 2004ж, ... ... ... ... – 2007ж, 16-қаңтар, 3-бет.
26. «Замандас» қосымшасы – 2006ж, 4-маусым, 4-бет.
27. Жақыпжан Нұрғожаев «Жетісу жылнамасы» Алматы-2006 ... ... ... ... жылнамасы» Алматы-2006 ж, 63-бет
29. «Жетісу» газеті 2007 ж, 14 маусым
30. ... ... 2008 ж, 5 ... ... Қырықбай Аллаберген, Жарылқасын Нұсқабайұлы, Файзолла Оразай «Қазақ
журналистикасының тарихы» Алматы−1996 ж
2. Жақыпжан Нұрғожаев «Жетісу жылнамасы» Алматы−2006 ж
3. ... ... ... ... ... ... ... «Көк сеңгірлер» Алматы-1992 ж
5. М.Қожакеев, Т.Қожакеев «Қазақ совет баспасөзі ... ... ... ... «Қазақ баспасөзі тарихынан» Алматы−1962
ж
7. Төрегелді Бекниязов «Журналистің шығармашылық шеберлігі» Алматы-
2004 ... ... ... ... қоғам және баспасөз» Алматы-2005
ж
9. Сейдолла Садықұлы «Қоғам және журналист» Астана-2000 ж
10. Қазақстан Ұлттық энциклопедиясы Алматы-2005 ... ... ... ... ... заңы ... ... «Жетісу» газеті 1998 ж 18 маусым
13. «Жетісу» газеті 1999 ж 25 ... ... ... 2007 ж 1-12 ... ... ... 2008 ж қаңтар, ақпан
16. «Замандас» қосымшасы 2001 ж
17. «Замандас» қосымшасы 2002 ж
18. «Замандас» қосымшасы 2003 ж
19. «Замандас» қосымшасы 2004 ж
20. ... ... 2005 ... ... ... 2006 ... ... қосымшасы 2007 ж
23. «Замандас» қосымшасы 2008 ж, ақпан
24. «Алматы ақшамы» газеті 2003 ж, тамыз
25. ... ... 2003 ж, ... «Егемен Қазақстан» газеті 2006 ж, қазан
28. Р.Сыздықова «Сөз ... ... ... Т.Бекниязов «Әдебиеттану терминдер сөздігі» Алматы-1998 ж
30. Ә.Игенсартова ... ... ... мен ... ... 1996 ж, №5 ... Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі 4-том, Алматы-1983 ж, 502-бет
32. А.Байтұрсынов «Ақ жол» ... ж, ... «Ана ... ... 2007 ж, ... ... ... газеті 2006 ж, тамыз
35. «Алматы ақшамы» газеті, 2003 ж, қаңтар

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 78 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тұрартұғыр Рысқұлов Тұрар14 бет
Арал теңізінің тартылу себептері6 бет
Ілияс Жансүгіров2 бет
Ілияс жансүгіров 1894-19383 бет
«Ана тілі» газетінде термин мәселесінің жазылуы64 бет
«Ана тілі» газетіндегі қазақ әліпбиінің жазылуы бітіру жұмысы30 бет
«Егемен Қазақстан» газетіндегі білім реформасы мәселесінің насихатталуы53 бет
«Правда» газетiнiң қоғамға тигiзген үлесi9 бет
«Серке» газеті – қазақ қоғамындағы алғаш демократия жаршысы48 бет
«Түркістан» газетіндегі мәдени мәселелердің көрінісі51 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь