"Ақша жүйесі."

КІРІСПЕ

I. АҚША ЖҮЙЕСІ
1.1 Ақша тауар өндірісінің категориясы; пайда болуы және мәні
1.2 Ақша жүйесі ұғымы , оның негізгі элементтері
1.3 Ақша жүйесінің түрлері
II. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН БҮГІНГІ ТАҢДАҒЫ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Қазақстандағы ақша реформалары
2.2 Қазақстанның ұлттық валютасы . Тенге
2.3 .Қазақстандағы карточка жүйесі

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНЫҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Ақша жүйесі және оның Қазақстанда қалыптасуы туралы тақырыптың негізгі бөлімінін ,ең алдымен ақшаның түсінігі туралы және ақша қай кезден бастап пайда болды деген сұрақтарға жауап береміз. Бұл сұрақтарға қысқаша тоқталатын болсақ, ақша туралы осы уақытқа дейiн талай – талай шығармалар жазылып, ақшаны бiреулерi пайдалы тауар деп мақтаса, ал бiреулерi оны қоғамға зиянын тигiзедi деп даттауда. Өйткенi ақша үшiн бүкiл қоғам жұмыс iстейдi, ол бiреулердi бақытты тұрмысқа кеңелтсе, ал бiреулердi қайғылы оқиғаға ұшыратады.Сонымен, ақшаны ешкiм ойлап тапқаны жоқ, ол тауар айналысының дамуына байланысты тарихи түрде көптеген жағдайларды басынан кешiрiп, осы күнге ақша болып жеттi. Заттардың тауарға айналуы ақшаның пайда болуындағы объективтi алғышарттарды құрайды. Әрбiр тауар қажеттi тұтыну құның алу құралы бола отырып , өзiнiң өндiрушiсiне қатынасы бойынша айырбас құны ретiнде көрiнедi. “Айырбас құн тауарлардың өзiнен бөлiнiп шыққан және олармен бiрге өз бетiнше өмiр сүретiн тауар, ол ақша. Ақша-бұл барлық өндірістік қатынастардың жиынтығының маңызды буыны және онсыз тауар өндірісі өмір сүре алмайтындығы жайлы мәселе айтылады. Сонымен қатар ақша қажеттілігіне байланысты ежелгі дәуір кезеңіндегі ірі ойшыл, ғалым К.Маркстің берген түсінігі және одан бөлек Дж. Доланның, Д.Кэмпбеллдің сызбасымен танысамыз.Бұдан басқа ақшаның рационалистік және эволюциялық түрлерімен танысамыз.
Ал бірінші бөлімінде, жалпы әр мемелекетке тән ақша жүйесі туралы түсінік және оның жекелеген элементтері мен түрлері туралы ұғым толықтай ашылып көрсетіледі. Бұнда, ақша жүйесі дегеніміз-тарихи қалыптасқан, ұлттық заңдылықтармен бекітілген біртұтас ақша айналымы болып саналады. Ал негізгі элементтері ол ақша жүйесін ұйымдастыру принципі;ақша бірліктерінің атауы; ақша бірліктерінің түрлері; ақша айналымын реттеу тетігі және валюта бағамы туралы. Бұдан басқа ақша жүйесінің 2 түрін қарастырамыз: металл ақша айналысы (монометаллизм және биметаллизм ) , несиелік және қағаз ақшалар жүйесі .
Екінші бөлімінде, Қазақстандағы ақша жүйесінің пайда болу тарихына жалпы сипаттама, яғни Қазақстандағы ақша реформалары және Еліміздің ұлттық валютасы - теңге туралы, Республиканың Ұлттық банкі туралы және қазіргі қолданыстағы ақшалардың түрлері туралы.Сонымен қатар еліміздің Ұлттық банкі ұсынған және қолданысқа түскен жаңа теңге жайлы және Қолма-қол ақша айналысындағы көлемді қаржыны қолма-қолсыз есеп¬теу¬ге аудару көлеңкелі экономиканы мыс¬қартуға және бюджетке салық тү¬сімдерін ұлғайтуға мүмкіндік беретін төлем карточкалары туралы айтылады.
1.Баян Көшенова, Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары. - Алматы: “Экономика” 2000ж. 57-бет
2. Дж.Долан,Д Кэмбелл, Дж. Кэмбелл « Деньги, банковское дело и денежно-кредитная система». Москва 1991год.
3. 1995жылы наурызда қабылданған “ҚР-ның Ұлттық банкі туралы” Заңы.5-бап.

4.М.С.Саниев “Ақша, Несие, Банктер” Алматы – 2001ж
5.Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001, - 12 бет.
6. Интернет: «Google Kz» Банкноты .
7.С.Б.Мақыш “Валюталық операциялар және валюталық мәмiлелер” // ҚазҰУ хабаршысы. №5, - 2003ж
8.“Ақша, Несие, Банктер”, Г.С.Сейтқасымов, -Алматы: Алматы 2006ж.14 бет
9. Интернет: www.kazakh.ru/photo/bank/

10. Валюталық реттеу туралы” Қ.Р –ның заңы // 24.12.1996.№50

11 .Ә. Сайденовтың ”Интерфакс-Қазақстан” агенттігіне берген сұхбаты.
12. www.Turkistan.kz
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
I. АҚША ЖҮЙЕСІ
1.1 Ақша тауар өндірісінің категориясы; ... ... және ... Ақша ... ... , оның ... ... Ақша жүйесінің түрлері
II. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН БҮГІНГІ ТАҢДАҒЫ ... ... ақша ... ... ... ...... .Қазақстандағы карточка жүйесі
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
КІРІСПЕ
Ақша жүйесі және оның ... ... ... ... ... ,ең ... ... түсінігі туралы және ақша қай кезден бастап
пайда болды деген сұрақтарға жауап ... Бұл ... ... ... ақша ... осы ... ... талай – талай
шығармалар ... ... ... пайдалы тауар деп мақтаса, ал
бiреулерi оны ... ... ... деп ... Өйткенi ақша үшiн
бүкiл қоғам жұмыс iстейдi, ол ... ... ... ... ... ... оқиғаға ұшыратады.Сонымен, ақшаны ешкiм ойлап тапқаны
жоқ, ол тауар айналысының ... ... ... ... ... ... ... осы күнге ақша болып жеттi. Заттардың
тауарға айналуы ақшаның ... ... ... ... ... ... ... тұтыну құның алу құралы бола ... , ... ... бойынша айырбас құны ретiнде көрiнедi. “Айырбас құн
тауарлардың ... ... ... және ... ... өз бетiнше өмiр
сүретiн тауар, ол ақша. Ақша-бұл барлық ... ... ... ... және ... тауар өндірісі өмір сүре алмайтындығы
жайлы мәселе айтылады. ... ... ақша ... ... ... ... ірі ойшыл, ғалым К.Маркстің берген түсінігі және одан
бөлек Дж. ... ... ... ... ... рационалистік және эволюциялық түрлерімен танысамыз.
Ал бірінші бөлімінде, жалпы әр мемелекетке тән ақша ... ... және оның ... ... мен ... ... ұғым ... көрсетіледі. Бұнда, ақша жүйесі дегеніміз-тарихи ... ... ... ... ақша ... ... саналады. Ал
негізгі элементтері ол ақша ... ... ... атауы; ақша бірліктерінің түрлері; ақша айналымын реттеу
тетігі және ... ... ... ... ... ақша жүйесінің 2 түрін
қарастырамыз: металл ақша айналысы (монометаллизм және ... ) ... және ... ... ... ... ... Қазақстандағы ақша жүйесінің пайда болу тарихына
жалпы ... яғни ... ақша ... және ... ... - ... ... Республиканың Ұлттық банкі туралы және
қазіргі қолданыстағы ... ... ... қатар еліміздің
Ұлттық банкі ұсынған және қолданысқа түскен жаңа теңге жайлы және Қолма-
қол ақша ... ... ... ... ... аудару
көлеңкелі экономиканы мысқартуға және ... ... ... ... ... төлем карточкалары туралы айтылады.
I. АҚША ЖҮЙЕСІ
1.1 Ақшаның қажеттілігі,пайда ... және ... ... ... ету ... түсіну үшін ақшаның мәнін
айқын түсіну қажет.Сол себепті ақшаның «нарық тілі» деп аталуы ... ... ... ... өзге ... құнын көрсететін және
барлық тауарларға ... ... ... ... ... қажеттілігі тауар өндірісі тауар айналысының
дамуынан туындайды.Ақша тауар өндірісінің өнімі және оның ... ... ... табылады.Егер адамның еңбек өнімі балама негізде басқа өнімге
айырбасталса,онда ол тауарға айналады.Ал бұл ... ... ... ... Т-А-Т ... бойынша жүзеге асырылады.Бұл
жағдайда ақша балама негізде тауарды сатып алу-сатуда делдал ретінде әрекет
етеді.Бұны жүзеге асыру үшін сатылатын ... (Т) ... ... керек және
осы сомаға басқа тауарды (Т') сатып алу ... ... ... рөлінде
әрекет етуші ақша жоқ болған жағдайда осы ... ... ... пен
ұсыныстың сәйкессіздігіне байланысты айырбас жүзеге аспай ... ... ... қарама-қайшы болады.Тауар мен ақша ... ... [ ... ... жалпыға бірдей,балама өзге тауарлардың құнын
көрсететін жіне барлық тауарларға бірдей айырбасталатын ... ... ... ортақ балама ретінде тауар өндірісі тауар айырбасына қажет,ол
еңбектің әр ... ... ... әр ... ... дайындауға қажетті
қоғамдық еңбек шығындарын салыстыруға мүмкіндік береді.Яғни,ақша өндірістік
қатынастардың барлық жиынтығының маңызды буыны,онсыз ... ... ... ... мен ... ... ... негіз бар ,бірақ олардың арасында
маңызды айырмашылық та бар.Егер тауар айналыс аясында уақытша болса, ... ... ... ... ... аясынан кетпейді.
Сондықтан, тауарлар арасында дами отырып,ақша бүкіл ... ... ... ... ... қала береді.
Ақша-қоғамдық еңбек бөлінісі арқылы жекелеген тауар өндірушілерді және
нарықты ортақ ... ... ... айналыс құралы.Ол жеке
меншік еңбекті қоғамдық еңбек ... ... ... арасындағы
айырбастың баламалылығын қамтамасыз етеді.
*Қазіргі кездегі нарықта ақшаның қажеттілігі ... ... ... ... ... анық ... болады.Сызбада
тауарлар мен қызметтер ағымы көрсетілген,оларды үй ... және ... ... ... ... ағым ... жүзеге асырылған ақшалай ... ... ... мен ... ... ... тілі ... төлемдердің ағымдары сағат тіліне қарсы бағытталған.Осы
экономикалық жүйеде жеке ... және ... ... такарлар мен
қызметтерді сатып алады.Сызбаның төменгі бөлігінде көрсетілген фирмалар
нарығындағы өз ... үшін ... ... ... ... ... алады.*[ 2.13-бет]
Ал экономикадағы ақшаның пайда болуы мен оның ... ... ... ... ... ... болсақ,бұл сұрақтар Аристотель, А.Смит,
К.Маркстің ... ... ақша ... XX ... ... ... ... сияқты қазіргі
кездегі экономика ғылым өкілдері дамытқан.
Ақшаны анықтаудың көп ... ... ... екі ... ... және ... Біріншісі,XIX ғасырдың аяғына дейін
үстемдік етті,ол ақшаның туындауын мемлекеттің немесе адамзаттың жалпы
келісімді бекітуінің ... ... ... ... ... өндіріспен байланыстырылмайды.Ал екіншісі ғылыми көзқарас болып
саналады,ол тауардың айырбастық құнының эволюциялық даму ... ... ... ... тәуелсіз түрде пайда болады.Айырбастық
құн-бұл олардың салыстырмалы өрнектелуі немесе ... ... ... ... ... кезінде ғана анықталуы мүмкін екендігі
баршаға аян және ол мұнда айырбас құны формасында ... ... ... ... ... ... ... дайындаған зат сату
немесе айырбастау кезінде тауарға айналады.Ал бұл ақшаның туындауы үшін
объективті алғышарттарды ... ... ... құны және ... ... байланысты құнының әр түрлі ... ... ... құны деп ... құны оны ... ... өзгерісімен анықталады.
Әр түрлі аймақтарда тауар ... әр ... ... ... ақша ... ... ... мал өсіруші халықтары-малды,егін егуші ... ... ... ... ... ... үлкен кеңістік ортасынан барлық ... ... ... ... ... ... баламасы рөлінде бола алады.Мұндай ығыстыру
аяқталған соң,арнайы тауар пайда болады,оның нақты формасымен ... ... ... ... ... ... ... атауды алады..
Сондықтан да ақшаның мәні үш қасиеттің біртұтастығымен ... ... ... ... қасиеті бар,яғни оны тауарлар мен
қыэметтер үшін төлем құралы ... ... ... ... ... тиіс;
2.айырбас құнының дербес болуы.Соның көмегімен тауарлар бағасы
анықталады,ол айырбасты ... ... ... ... ... жұмыс уақытының көрінісі болып
табылады, ... ... ... арқылы тауарлар құны ... ... Ақша ... ... , оның негізгі элементтері
Әрбір мемлекеттің өзіне тән ұлттық ақша жүйесі болады.Ақша жүйесі - ... ... және ... ... ... ... біртұтас
ақша айналымы. Алғашқы ақша жүйесі XVI-XVII ғ.ғ.капиталистік өндіріс әдісі
қалыптаса бастаған да пайда болды.Бірақ оның ... ... ... да ... ... жүре ... ... және тауар-
ақша айналысының қарқынды дамуы ақша жүйесіне өзгеріс енгізді.
Ал жалпы ақша тарихы ... ... ... ... және ... ... ... даму барысындағы экономикалық категория
ретінде ақша - өндіріс саласында қалыптасатын ... ... ... ... ... ... тасушы және оның
негізгі қызметі болып мемлекет қызметін ақшамен қамтамасыз ету танылады.Сол
себепті,қаржы ... ... ... үшін ақша ... ... ... ақша шаруашылығын,яғни, ақша жүйесін
қалыптастыру.
Әлемдік өркениетте ақша жүйелерінің ... ... ... әрі олар құнның ақшалай формасы-ақшаның ... ... ... өз ... ... ... ... тікелей тәуелді болғандықтан көптеген өзгерістерге ұшырады.
*Әрбір мемлекеттің өз ақша ... ... ... ... Ақша ... ұйымдастырудың принципі;
➢ Ақша бірліктерінің атауы;
➢ Ақша белгілерінің ... ... ... ... ету сипаты;
➢ Ақша айналымын ақша-несие тұрғысынан реттеудің тетігі;
➢ Ұлттық валюта бағамы,оны шетелдік валютаға айырбастаудың
тәртібі.
Ақша ... ... ... ... ақша ... орталықтандырылған басқару принципі.Ол көбінесе
шаруашылық жүргізуші субъектілердің ... ... ... ... ... ... ... негізінде ақша айналымын жоспарлау
принципі
3. ақша айналымының тұрақтылығы және ... ... ... ... ... ... ... инфляцияның дамауына жол бермеуі қажет.
4. ақша эмиссиясының несиелік сипатының принципі.Бұл ... ... ... ... жүзеге асырылатынынн
білдіреді.
5. эмиссияланған ақшаның қамтамасыз етілуі принципі
6. Орталық банк тәуелсіздігінің принципі
Ақша бірліктерінің атауы. Ақша бірлігі-барлық ... ... ... ... ... ... ,заңмен бекітілген ақша ... ... – бұл ... ... ... білдіретін және мемлекетпен
белгіленген ақша белгісі болып саналады.
Ақша ... ...... ... тағы ... ... қалыптасқан.Мысалы, «рубль» сөзі «рубить» деген
сөзден шыққан ,себебі ол күміс ... ... ... және өзінің
белгіленген салмағы «гривна» деп аталатын бөлікті білдіреді.Ал «доллар» -
«талер» деп ... ... ... ... ... ол ... аталатын Габсбургтер кезеңіндегі австро-венгриялық тиынның ... ... ол өз ... ... еліндегі күміс өндіретін жердің
атауынан алынған.
Монополиялық тұрғыдан эмиссиялайтын ... ақша ... ... төлем
құралы болып табылады, яғни бұл Қазақстан аумағында борыштарды ... ... ... ... ... ақша белгілері.:Ақша
бірлігі (ұлттық ... ... ... 100 ... ... ... ... табылады.Теңге алтын немесе басқа құнды металдар
арасында ресми ара қатынас белгілейді.
Ақша белгілірінің ... ... ... және ... ету
сипаты.Ақша белгілерінің түрлері – ақша ... ... және ... ... ақша ... екі түрі ... ақша - әр ... әрқалай аталатын купюралар.
Мысалы,Ұлы Француз қозғалысы кезеңіндегі ақшалар ... ... ... екі түрде болуы мүмкін:а)ақшалай тауарға айырбастау
кепілдігімен,яғни эмитент өзіне ... ... ... ... ... алады;б)жай,яғни бағалы металдарға немесе басқа ақшалай
тауарларға айырбасталмайтын ақша ... ... – әр ... ... ... беткі
жағы-аверс деп аталады,онда негізінен мемлекеттің туы суреттеледі.Тиынның
артқы жағы-реверс деп аталады,онда мемлекет басшысының немесе ... ... ... ... мүмкін.Ал тиыннның шеті-гурт деп аталады.
Барлық төлем түрлеріне олардың көрсетілуі құны бойынша міндетті түрде
қабылданатын,банкнот пен ... ... ... ... ақша
белгілері.Ақша белгілерін шағаруды олардың айналымнан ұйымдастыруды және
айналымнан алуды Орталық банк қолма-қол ақшасыз балама алу ... ... ... сату ... тек бір өзі ғана ... ... жөнінде
«Қазақстан Республикасының ақша жүйесі туралы» Заңында былай делінген :
«Қазақстан Республикасы ... ... ақша ... ... ... және ... алынып тасталуын, ... Қазақстан
Республикасының Ұлттық банкі жүзеге асырады ». * [ 3.5-бап]
Қазақстан ... ... ... мен ... ... сөзсіз міндеттемелері болып табылады әрі оның барлық активтерімен
қамтамасыз ... банк ... ... ... ... бұқаралық ақпарат құралдарында ұдайы ... ... және ... ... жатады.
Ақша-несие айналымының тетігі .Ақша несиелік реттеу құралдарының, ақша-
несие тұрғысынан реттеуші органдардың құқықтары мен міндеттерінің ... ... ... құралдарына мыналар жатады:
1.ҚР-ның Ұлттық банктің банктерге несиесі бойынша
сыйақы мөлшерлемелерінің деңгейлері;
2.Ұлттық банкте депозиттелген ең аз шамадағы міндетті
резервтердің ... ... ... сату және ... ... ашық ... ... несиелер;
5.Валюта нарығындағы интервенция;
6.Айрықша жағдайларға жекелеген түрлерінің несиелік
операциялардың деңгейі мен ... ... ... ... ... ... ... бағам. Оны шетелдік валютаға айырбастаудың тәртібі.Валюта
бағамы-бұл басқа елдің ақша бірлігінде ... ... ақша ... ... ... ... тәртібі Қазақстан
Республикасының «Валюталық реттеу туралы» Заңында белгіленген. Валюта
бағамы баға ... ... ... ... және ... белгілеулері бөліп көрсетіледі.Қазақстанда көбінесе «қоржынға» кіретін
басқа шетелдік валюта «қоржыны» негізінде баға ... ... [ ... Ақша ... ... жүйесі мемлекеттің ақша айналымының құрылысын білдіреді және ол
әрқашанда ұдайы даму үстінде ... ақша ... ... ... *Ақша жүйесінің түрлері: ақша-ерекше тауар ретінде ... ... ... ... ... ... өлшемі қызметін
атқаруына байланысты қалыптасады.Сондықтан әлем тарихында ақша ... ... ... ... ақша ... жүйеде ақша тауары,яғни толық құны ақша
айналыста жүреді және ол ақшаның барлық қызметтерін орындайды.Ал
несие ... ... ... Несие ақшалары және қағаз ақша айналысы,бұл ... ... ... ... ... ақша, яғни ... ... тек ақша ... ... ... ... құру ... принципттік айырмашылықтары металдық
айналым жүйесінде және несие мен қағаз ... ... ... даму ... ... ... ақша жүйесінің монометаллизм
(алтын немесе күміс) және биметаллизм ... мен ... деп ... ... ... ... барлығына бірдей балама және ақша
айналысының негізі болып бір ғана ... ... ... ақша жүйесі.Күміс
монометаллизмі Ресейде - 1843-1852 жж., Үндістанда - 1852-1893ж.ж., ... 1935 ... ... қолданылды.Ал алтын ... ... ... 1816 ... Германияда - 1871-1873жж., Жапонияда - 1897 ж.,
АҚШ-та – 1990ж. белгіленді. Ал, Ресейде күміс монометализм жүйесі ... Ақша ... ... ... және бұл жүйе 1852 ... дйін
қолданыста болды.
Алтынның құн белгілеріне айырбасталуы ... ... ... үш түрі бөліп көрсетіледі: алтын монета ... ... ... ... стандартты-еркін бәсекелестік кезеңінің талаптарына
біршама сәйкес келе ... ... ... дамуына және капиталдың шетке шығарылуының дамуын қалады.Оның
негізгі белгілеріне мыналар жатады:
▪ Алтын монеталарды ... ... ... ... ... алтын монета ел ішінде барлық ақша қызметін
орындап,айналымда ... ... ... емес ... ... жүре ... барлық
қызметтерін атқарады;
▪ алтын және шетел валюталарынеркін түрде сыртқа ... және ... ... ... ... ... алтын монеталы стандарттан айырмашылығы:
• айналымда алтын монеталар мен олардың еркін шығарылуы болмайды;
• толыққұнды емес ақша банкноты тек алтын құймаларына айырбасталады.
Алтын ... ... ... ... бір ... алтын құймасының
белгілі бір салмағына айырбасталады. ... 12,4 кг. ... құма 1700 фунт ... ... 12,7 ... мың ... теңестіріледі.
Алтын-девиз стандарт –ол банкноттың ... ... бір ... ... ақша ... ... Германия, Дания,Норвегия
елдерінде бекітіліп, мұнда да айналымдағы алтын монетаныеркін түрде ... ... ... ... шетел валютасына ауыстыру
жүргізілді.Осындай жолмен алтын-девиз стандартын қолданатын елдердің ақша
бірліктерін ... ... ... ... байланыс сақталды.
Әлемдік дағдарыстың нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ұсақталмайтын банкноттық айналым
дәуірі басталды. Барлық елде банкноттың алтынға айырбасталуы тоқтатылды.
Баламаның ... ... ... ... ақша белгілері-бірден-бір
төлем құралына айналды.
* Биметаллизм-баламаның жалпыға бірдей ... рөлі ... ... металл-алтын мен күміске заңмен бекітілген ақша жүйесі.Биметалллизм XVI-
XVII ғасырларда кеңінен тараған,ал Батыс ... ... XIX ... ... ... алтын мен күміс тең құқықтағы ... ... екі ... да кең ... монеталар соғылып,айналыста
шектеусіз қатар жүрген.Биметаллизмнің үш негізгі түрі болған: қосарлы,екі
жақты және ... ... ... валюталар жүйесі –мұнда алтын мен күміс монеталардың арасындағы
шектік қатынас металдың нарықтық құнына сәйкес нарықта ... ... ... ... ... ... ара-қатынасын мемелкет
бекітіп,алтын мен күміс монеталар сол ... ... ... ... ... мен ... бірдей негізде заңды төлем
құралдары болып табылады.Бірақ бірдей негізде емес. Өйткені күміс монета
жасау ... ... ... де ... ... ... ерік ... [
1.57-58 бет]
*Сонымен,нарығы дамыған мемлекеттердің ақша ... ... ... ... ... ... ... ақша бірлігі ретіндегі
құрамын алып тастау;
... ... ... ... көшу;
✓ Ақша айналымында кейбір қағаз ақшалардың сақталуы;
✓ Мемлекетті,шаруашылықты ... ... ... ... ... ... әкеп соғаты,нақша жүйесінің қағидаларының
бұзылуына байланысты туындайтын ақша айналымын мемлекеттік реттеу.
Ал ақша жүйесінің қызмет ... ... ... пайда болуы келесі белгілермен ерекшелінеді:
✓ Олар айырбас ... ... ... Бұл қатынастардың материалды объектісі болып тауар және ақша
танылады;
✓ Бұл ... ақша ... ... ... байланысты
туындайды;
✓ Олар қоғамдық өндірістің қажеттілігіне бағытталған;
✓ Бұл қатынастар құқықтық емес түрде қалыптасуы мүмкін;
✓ Олар мемлекеттің қаржы қатынастарының материалдық ... ... Бұл ... ... ара ... ... заңи
теңдігіне негізделеді.
Сөйтіп,қазіргі таңда белгілі бір мемлекеттің ақша жүйесі өз кезігінде
мемлекеттің Ұлттық (Орталық ) банкімін реттеліп ... ... ... және да ол ... заңдармен реттеліп отыратын ,мемлекеттегі ақша
айналымын білдіреді.* [4.43-45-беттер]
II. ҚАЗАҚСТАНДАҒЫ АҚША ЖҮЙЕСІНІҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН БҮГІНГІ ТАҢДАҒЫ ЖАҒДАЙЫ.
2.1 Қазақстандағы ақша ... ... 1993 жылы ақша ... ... ... — ақша ... тұрақтандыру.Себебі КСРО ыдырағаннан кейінгі екі жыл
аралығында кеңестік рубль бұрынғы одақтас республикалардың орнына ... ... ... ақша ... ... ... 1986 жылы
басталған экономиканы қайта құру кезінде өндіріс ... ... ... ... ... ... ... Тауарлар мен азық-түлік негізінен
шетелдерден тасылды. 1990ж. колма-қол ақша эмиссиясы 25 млрд сом болды, ол
1981-85жж. эмиссияланған ... ... ... көп ... ... КСРО Мемлекетптік банкінің 1961ж. үлгідегі 50 ... ... ақша ... ... ... және ... айырбастау
тәртібі мен азаматтардың салымдарын қолма-қол ақша беруді шектеу туралы
КСРО Президенттің ... және КСРО ... ... ... ... ... 50 және 100 ... купюралар шығарылды. Ескі ақшаларды
жаңасына айырбастау процесі жеке адамдар үшін үш күнде өтті. ... ... ... ... кеңестік үлгідегі ірі купюралар шығарылды.
1992ж қаңтарында Ресей КСРО Мемлекеттік банкін Ресейді Орталық ... ... ... ... (сол ... жоқ ... ... кызметін атқаруды соған міндеттейді. Ресей мемлекеті бағаны босату
бағдарламасын іске асыру шараларын жүргізе бастады,бағаның кенет ... ... ақша ... көбейту қажеттілігін тудырды.
Республикалар өздерінің, ... ... ... ... 15 ... ... бір-біріне тәуелсіз орталық банк ретінде қызмет атқара
бастады.Бірақ олардың барлығын қолма-қол ақшамен қамтамыз ететін ... ... — ақша ... станок - біреу,ол Москвада еді.Ресей
бағаны босатқаннан кейін әрбір тәуелсіз елдерде олардың қатал ақша-несиелік
саясатына байланысты ... ... алу ... әр ... қалыптасты және
соған сәйкес рубльдің бағалануы да әр түрлі деңгейде ... ... ... ... ... ... өз ... банктерінің
несиесін беруді ұлғайтты (Украина, Латвия, Литва). 1992ж маусымында ... 5000 ... сом, ал ... 10000 және 50000 сом ... ... ... ... банкі егемен мемлекеттерге Ресей
Банкімен күнбе-күн екі ... ... ... ... ... ... ... ақшасыз өзара есеп айырысу тек Ресей Банкісіндегі осы мемлекеттердің
орталық банкісінің корреспонденттік ... ... ... ... ... ... жүргізілді.Бұл төлем Қазақстаннан ... ... 2-3 ай бойы ... және бұл ... ... ... 2500% болғандықтан аударылған ақша кұнсызданып,оның төлем ... ... ... ... ... ... ... нарықтық
үлгіге өту жағдайында заңдарды тез арада үйлестірудің мүмкін еместігі және
өздерінің ақша,несие,баға,бюджет ... ... ... Ресей
банкінің қойған талаптарын орындауға мәжбүр етті.Бұл біртектес ақша зонасын
сақтап қалу процесінің сәтсіздікке ұшырауының дәлелі ... ... ... ... ... енгізу — болмай қалатын процесс.Ол 1992ж маусымында
Эстонияның, шілдесінде Латвияның, қазанында ... ... ... ... өз ... валюталарын енгізумен жалғасты.
1993ж.мамырында Қырғызстан,тамызында Грузия өз ұлттық валюталарын
енгізді.Сөйтіп бұл мемлекеттер рубль зонасынан шықты.
1993ж.15 мамырында ... ... ... қалған мемлекеттер рубльді
ресми төлем құралы ретінде қолдану жөнінде жаңа келісімге қол қойды.
Онда койылған міндет:
ТМД елдерінің ... ... ... ... Бұл ... — рубль зонасынан шығатын мемлекеттер айналымнан шығарылған КСРО-
ның банкнотасынтолық көлемінде оларды жою үшін ... ... ... ... ... ... алды.
Бұлміндеттемелерді орындау-айналыстан шығарылған банкноталарды кеңестік
ақшаны пайдаланылатын елдерде ... ... ... ... ... яғни бір ел ... елдің жерінде валюталық алыпсатарлықпен
айналысуын алдын ала сақтандыру еді. Бірақ екі ... де ... ... ... жоқ. ... ... Молдова тастап шықты.
Сол кезде аймағында қалған мемлекеттер жаңа типті рубльдік зона құру
туралы осы ... ... ... үшін 9 ... топ ... ... ... жүргізді. Бірақ Ресей келіссөздер жүргізумен
қатар бір ... ... жаңа ... 1993ж ... ... өз ... Қиыр Шығыстан енгізе бастады.
Сол кезде рубль зонасында үш мемлекет - Ресей,Қазақстан және Өзбекстан
қалған еді.
1993ж.23 шілдесінде ... ... ... ... ... ақша ... және 1992ж ... ресейлік 5000,10000,50000
рублъді айналыстан шығаратыны туралы және ... бір апта ... ... ... 35 мың ... ... белгілеген болатын. Екі
күннен соң Ресей Президенттің Жарлығымен айырбас ... ... ... ... ... бір ... 100 мың ... дейін
көбейтіледі.
Сөйтіп, 1992-1993жж. Егемен елдердің бірсыпырасы өз ұлттық валютасын
енгізуге орай КСРО Мемлекеттік банкі мен Ресей ... ... ... банкноталарының айналыстан ығыстырылуына байланысты оларды
Қазақстанға заңсыз әкелу ... ... ... соның салдарынан тауарлар
бағасы жоғарылап, халықтың тұрмысы төмендеді.
1992жылдың ... ... ... ... ... Қазақстанға өз валютасын енгізу қажеттін
түсініп,шегіне ... ... ... ... ... ... дайындайтын топ құрып, оны ... ... ... фирмамен
келісімге қол қойған.1993ж. наурызында Англияда Харрисон және ... ... ... ... ... валюта — 1,3,5,10,20,50,100 теңге дайындалып,
Алматыға жеткізілген.
1993ж.12 ... ... ... ... ... ... Ұлттық валюта енгізу туралы Жарлық ... ... ... ... қарашада сағат 8-де Қазақстан мемлекетінде ұлттық валюта- теңге
енгізді.
• 1993ж. 18 ... ... ... ... ... бірден-бір
занды төлем кұралы болып тағайындалды.Бір теңге 100 тиыннан ... ақша ... ... және ... ... ... ... шоттардағы жинақтар мен салымдар 500рубль
1теңгеге арақатынасымен айырбасталып,ол 18 қарашада ... 18-де ... 15 мен 18 ... екі ... және ... ... қатар
жүрді.
Қазақстан Республикасының жасы 16-ден асқан барлық азаматтары 100 ... ақша ... ... ... тек бір рет ... ... белгі соғылды. Азаматтардың 100 мың сомнан артық ақшасы банктегі
арнаулы ... ... ... 6 ай бойы ... ... ... ... Ұлттық банкі теңгенің валюталық курсын
бекітті: 1 АҚШ доллары 4,7 ... тең ... ... Қазақстан тарихында алғашкы ұлттық валюта-
теңге енгізілді.Ақша реформасын жүргізуге Қазақстан басшылары бір жарым жыл
уақыт өте ... ... ... ... 700 ... ... сома
шамасында алтын құймалары мен шетел ... қоры ... ... ... ... ҚР-да өндірілген алтын мен күміс енді Москваға
жібермей,оны Ұлттық банк сатып алып,өз резервы ... ... ... ... ... ... мен ... сыртқы заемдарын да
Ұлттық банк сатып алып, қорға ... ... ... ... ... ... Республика Президенті валюталық қаржыны жұмсауға
мораторий енгізді.
Халықаралық валюта қоры ... ... ... ... ... банкке 90 млн.доллар көлемінде стенбай несиесін және Жапония
біздің елдің төлем балансын қолдау мақсатында Қаржы министрлігіне ... ... Бұл 17 ... ... жұмсақ несиелер еді.Қорыта
айтқанда,1993жылы ақша ... ... ... ... ... ... сыртқы тұрақтылығымен қамтамасыз ету қажет.
Айналымға теңгені инфляцияның қарқындауы және ... ... ... байланысының үзілуі мен саяси ала ауыздығы тереңдей
түскен қаржы-экономикалық дағдарыс жағдайында өтті.Теңгені ... 2,5 ... 1994ж.1 ... ... ... долларға қарағанда
2,5 есе төмендеді.Келесі 4 айда, яғни кәсіпорындар мен ... ... ... ... кең ... ... басталғанда теңгенің курсы
долларға 11,58 теңгеден 43,3 ... ... ж. орта ... ... банк пен Қаржы министрлігі қаржы нарығына
алғашында қазыналық векселъдерді, одан соң міндеттемелер мен ноталарды және
басқа мемлекеттік бағалы қағаздарды ... ... ... ... ... туды.Инфляция теңге енгізген 1993ж.2500 процент болса,ал
1994ж.бас кезінде 1260 процентке ... ... ... ... 58
процент болды.
1997 ж. Оңтүстік-Шығыс Азиядағы дағдарыстың күшеюі, әлемдік ... ... ... ... ... ... валюталық түсімдер біраз қысқартты.Сонымен қатар өндірістің
одан әрі ... ... ... 25 ... ... өрістеуі және бюджет пен әлеуметтік проблемалары
теңгенің бағалығын одан әрі ... ... ... ... және теңгемен инфлюцияны қатаң қадағалау
экономиканы кеселге ұшырататын ... ... ... мен ... ... ... өзгерту туралы ортақ ойға келген.
1999ж.сәуірінен ҚР үкіметі теңгенің еркін ... ... ... ... ... жөнінде Премъер-министр былай деген:Бұдан былай
доллар бағамы ... ... ... пен ... ... қалыптасатынына
байланысты анықталады,ал Ұлттық банк ол процеске елеулі түрде араласпайтын
болады.Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... бағамын белгілі бір децгейде ұстап отыру үшін жұмсап келеді. Ендігі
жерде олай болмайды.
ҚР-ның төңірегіндегі елдерде - біздің негізгі ... ... ... ... ... күрт кұлдырап кетті.Мысалы, Ресей рубльдің
бағамы 1998жылғы тамыздың ... бері ... 4 есе ... ... ... тез ... және біздің тауарымыз
бәсекеге түсу ... ... ... ... ... ... жұмыссыздық арта түсті.ҚР-ның сыртқы
сауда айналымы 9 процентке дерлік,немесе 1 ... 300 млн ... ... ал біздің экспортқа шығаратын тауарларымыз 1 млрд.250 млн ... ... ... ... ... ... ... баж
салығының мөлшерін 200 процентке дейін жеткіздік... Шетелден әкелінетін
арзан тауарлар ... ... ... ... ... ... ... ағылтуда.
Міне осы тұрғыдан алғанда, жағдайдан шығудың бір ғана жолы бар - теңге
бағамының емін-еркін өзгермелі болуына жол беру керек
Сонымен,ҚР ... міне 13 ... ... ... ... төлем құралы болып
келеді. Ол еркін айырбасталатын валюталарға шектеусіз айырбасталады.[2]
2.2 Қазақстанның ұлттық валютасы – Теңге.
*Теңгенің ... ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейде жүзеге асырды (ол ең жақсы экспорттық өнім
ретінде Ұлыбритания королевасынан «Алтын белгі» алды).
Ұлттық валюта енгізілгеннен ... ... екі жыл ... еліміз үшін
өте қиын жылдар болды. Жалпы экономикалық сипаттағы объективті қиындықтар
(бағаларды ... және ... ... ... ... ... импорт тауарларына қанағаттандырмайтын сұраныстың едәуір
көлемі) шетел валютасына сұраныстың едәуір өсуі не, ал ... әкеп ... ... ... ... есеп ... ... ұлттық валюта тұрақтылығына ықпал ете алатын барлық негізгі факторлар
есепке алынады. Алғашқы кезде теңге бағамы төмендейді деп күтілген болатын.
Алайда, мысалы, 1994 жылы ... ... ... ... есеп ... ... ... экономикалық жаңсақтықтар алғашқы
айларда теңге айналысының жағдайын біршама қиындатты. ... ... ... 7 айда ... 8 есе ... ... жылдары теңгенің АҚШ долларына қатынасы бойынша
құнсыздану қарқыны едәуір баяулады. ... егер 1995 жылы ... ... 1996 жылы – 15,4% төмендеген болса, 2005 жылы теңгенің ... 5,17%, ал 2006 жылы – 3,25% ... ... он үш ... ... мынандай кезеңдерге бөлуге
болады:
1-кезең. Инфляцияны ауыздықтау, ... ... және және ... қалыптасуы (1993-1996 жылдар).
1995 жылдың аяғында – 8,2% ... ЖІӨ өсу ... ... қарамастан, осы кезеңнің аяғында инфляцияның деңгейін 60,3%-ға
дейін төмендетуге қол ... ... ... ... енгізілу кезіне қарай Қазақстанның банк
жүйесі едәуір дәрежеде реформаланған болатын: екі деңгейлі банк ... ... ... ... банктер акционерлік банктер болып
қайта құрылды, ал Ұлттық ... ... ... ... ... Бұл өз ... көшуді және Қазақстанның ақша-кредит саясатын
жүргізуін едәуір жеңілдетті.
Банк секторын едәуір ... ... ... ... 1993-1996 жылдар арлығындағы кезеңде екінші ... саны ... 101-ге ... Экономиканы тұрақтандыруға қол жеткізу және банк жүйесін жедел
түрде реформалау (1997-1999 жылдар)
Банк секторын шоғырландыру және сауықтыру процестері ... ... ... санының 55-ке дейін азаюына ықпал етті. Жекелеген ... ... ... қаңтардан бастап Қазақстан рыноктық қатынастар ... және ұзақ ... ... ... үш деңгейлі зейнетақы
жүйесіне көшті.
3-кезең. Экономиканың тұрақты өсуі, қаржы секторын қарқынды дамыту және
барлық қаржы секторының халықаралық стандарттарға көше бастауы (2000 ... жылы 15 ... жаңа ... дизайндағы банкноталар айналымға
енді. Ұлттық валютаны жаңа ... ... ... ... бастап ескі және жаңа купюралар 12 ай бойы ... ... ... ... ескі дизайндағы теңгені тағы бір жыл қандай да бір
шектеулерсіз ... ... ... қабылдады. Тағы да он жыл ... ... ... ... ... ... Банк ... кез келгеніне
ұсынуға болады, ол қабылданып, бірге-бір бағамы бойынша жаңасына ауыстырып
беріледі.
Енді, кім ... ... ... ... ... ... ... дайындады. Ұсынылған екі тұжырымдаманың авторы
Ескі банкноттар
| | ... ... |100 ... |
| | ... ... |20 ... |
| | ... ... |2.000 ... |
| | ... ... |5 ... |
| | ... ... |500 ... ... ... | ... ... |2000 ... |
| | ... ... |5000 ... |
| | ... ... |10000 ... |
[ 9 ... ... ... ... ... ... Меңдібай Әлин.
Оның тұжырымдамаларының бірі «жануарлар қатары» дегенді ... ... ... ол ... ... ... ... бүгінгі
заманға сәйкестігін көрсетеді, барлық мемлекеттік рәміздер мен материалдық
және материалдық емес ... ... ... қамтиды. Банкноталар
бірыңғай стильде орындалды. Және тағы да бір ... ... ... ... негізінен тігінен орналасқан бейнелер, сырт ... ... ... Сондай-ақ енді барлық купюраларда
жазулардың екі тілде, қазақ және орыс тілдерінде ... ... ... 3 ... ... орташа жылдық деңгейі 13,2% -дан ... ... ... Инфляция 2004 жылдың 10 айында (2003 жылдың
желтоқсаны – 2004 жылдың қазаны аралығында) 6,2% болды.* ... 6-7% ... ... ... ... ... ... 2005 және 2006 жылдары инфляция қарқыны мейлінше жоғары болды.
Өткен жылы инфляция 7,5% ... ... ал ... ... ... ... ... жылдық инфляция, яғни 2005 жылғы сәуірмен
салыстырғанда 8,9%-ға дейін көтерілді.
– *Ағымдағы жылы республикада ... ... ... ... ... деректері бойынша 2007 жылдың 1
жартыжылдығында инфляция 4,6% (2006 ... 1 ...... ... ... қарқынының баяулауы Ұлттық банкке қайта қаржыландыру
ставкасын Қазақстан тәуелсіздік алған күннен бері ең төменгі деңгейге - 7%-
ға ... ... ... ... ... ... ... ең үлкен және тез дамитын бөлігі ... ... күні ... банк секторын халықаралық ұйымдар мен
рейтинг агенттіктері ТМД елдерінің ... ең ... ... ... және тез ... келе ... банк ... деп танып отыр.
Қазіргі уақытта Қазақстанда 35 банк жұмыс істейді, оның үшеуі
мемлекеттік. Қазақстан Даму ... ... және ... Тұрғын үй
құрылыс жинақ банкін қоспағанда, барлық банктер жеке банктер ... ... ... нығая түсуде. Оның валюта баламасындағы
жиынтық меншікті капиталы 1,4 млрд. Астам АҚШ ... ... ТМД ... бір банкке келетін меншік капиталының мөлшері бойынша ... ... (43 млн. АҚШ ... 3 ... банк ... ... жалпы көлемі 2006 жылдың 1
шілдесінде 847,4 млрд ... ... ... ... ішінде теңгелік
депозиттер өткен жылғы осы мерзімдік көрсеткішпен салыстырғанда 56,6
пайыздан 58,7 ... өсіп ... ... базасының қарқын алуы оларға экономиканы кредиттеу
қызметін едәуір жандандыра түсуге мүмкіндік ... ... үш ... ... ... 5,9 млрд. АҚШ долларына дейін 4 есе өсті
(ЖІӨ-нің 22%-ы). Қазіргі кезде бенк активтерінің 57%-ға ... ... ... ... ... орналастырылды.
3. Қазақстандағы карточка жүйесі.
*Төлем кәртішкелерінің дамуы Ұлттық банктің төлем ... ... ... бір болып табылады. Қолма-қол ... ... ... ... ... аудару көлеңкелі
экономиканы мысқартуға және бюджетке салық түсімдерін ұлғайтуға мүмкіндік
берер еді.
Ұлттық банктің ... ... ... ... еліміздің әрбір
бесінші тұрғыны, немесе Қазақстанда бүгінгі күні 2,0 млн. ... ... 30%-ы) ... карточкаларың иеленушілері болып
табылады. Оның ішінде 96 %-ы – үш жетекші банктің: ... ... және ... клиентері. Төлем
карточкаларының 70%-ға жуығы – VISA төлем жүйесінің ... ... ... ... ... Altyn ... «MasterCart»
халықаралық төлем жүйесінің карточкалары және ... ... ... Қалған карточкалар - American Express,
Diners Clab карточкалары және басқа банктердің ... ... ... 1 ... жағдай бойынша төлем карточкаларын ... 824 ... және 4068 ... оның ... 2551-і – ... орнатылды Кәртішкенің ыңғайлылығын жұртшылық жақсы
біледі. Айталық, ... ... ... ... “Валюталық реттеу және
валюталық бақылау ... [3]. ... ... қазақстандық
азамат елімізден долларлық баламамен он ... ... ... алып шығар еді. Одан артығы міндетті түрде мағлұмдамалық
ресімделуге жатуға ... Ал ... ... ... ... да, ... өту кезінде мағлұмдама жасамайды.
Кеденшінің “пластикалық” шотта ... ақша бар деп ... ... Шын мәнінде кәртішке ақша қаражаты ... бұл — ... ... құралы ғана.
2007 жылдың 1 маусымындағы жағдай бойынша төлем кәртішкесін шығаруға 19
банк пен “Казпошта” АҚ-тың ... бар. ... ... ... тек өзінің ... ... ... ... ... ... оларды республика
аумағымен бірге, одан тыс жерлерде ... ... ... VІSA Іnternatіonal, Amerіcan Express, Chіna
Unіon Pay, Dіners Club ... ... ... ... шығарды.
Қазақстан азаматтары мен заңды тұлғалары биылғы мамырда төлем
кәртішкелерін пайдаланудың 147 ... ... ... ... ... жылдың мамырымен ... бір ... ... ... ... ... алу операциялары 24 пайыз болса, ақшасыз төлем
көлемінің 57 ... озық ... атар едік ... ... ... ... ... қолданылуда.
Шындығында, бұл кәсіпорындарға тиімді, ... ... ... ... да, ... та ... кассада қолма-қол ... мен ... ... ... ... ... болмайды.
“Қазпошта” АҚ 8 килобайтқа дейінгі көлемдегі микропроцессорлар
орналастырылған ... деп ... жаңа ... көше ... ... ... ... – клиенттің
шоты туралы ақпарат пластиктің ... ... ... басқа ерекшелік смарт-карталардың магнит жолақтары неғұрлым ұзақ
пайдаланылады. Чипте (пластикте) орналастырылған мәліметтердің
көшірмесін түсіру мүмкін емес, сондай-ақ “Kaz Card” ... ... ... “smart card ” халықаралық ... ... ... ... ... ... Чиптің
арқасында кәртішке құжаттың, әмиянның , несие ... ... ... ... карточкаларының мүмкіндіктері бізге әзірше толық
көлемде ашылған жоқ. ... ... ... үшін ... ... орнына жақын жердегі банкомат болып табылады. Қолма-қол ақша алу
төлем ... ... ... барлық қаржылық операциялардың 97%-на
жуығын құрайды.
Және барлық «операциялар» шоттағы қалдықты ... және ... ... стипендия алумен шектеледі. Төлем карточкаларын қабылдайтын ... әлі де өте аз (4%-ын ғана ... ... ... ... ... ... мақсатында Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2.07.02 ж. №713 қаулысымен «Микропроцессорлық
карточкалар негізінде ... ... ... ... ... бағдарламасы» (ТКҰБЖ) бекітілді.
Ұлттық банктің бастамасы бойынша және қазақстандық 11 банктің ... ... үшін ... ұйым - ... ... ... құрылды. Visa
халықаралық төлем жүйесінде сертификаттау туралы ресми растауды алып,
«Процессинг ... ... қосу ... ... ... ... төлем жүйесін құру мәселесін талқылауда, сондай-ақ ТҚҰБЖ
шеңберінде микропроцессорлық карточкалар үшін бірінғай ұлттық стандарттарды
ендіру мәселелерін ... ... ... мыналарды қамтиды:
• ақша айналымында бақылауды күшейту және қолма-қол ақшаның көленкелі
айналымын азайту;
• жалақы, зейнетақы, жәрдемақы төлеудің ... ... ... ... ... көлік, байланыс қызмет көрсетулеріне ақы
төлеу процестерін оңтайландыру;
• бюджеттік (салық, кеден) және өзге де міндетті алымдарды ... ... ... ... үшін ... ... ... қолма-қол ақша эмиссиясына жұмсалатын шығыстарды қысқарту.
Жалпы ұлттық міндеттерді іске асыру мақсатында барлық банктерді ... ұйым ... ... ... үшін ... банктердің эквайринг
бизнесін неғұрлым тиімді жасауына, ал босаған қаржы ресурстарын пластикалық
карточкаларға қызмет көрсетудің инфрақұрылымын дамытуға және банктік ... ... үшін ... ... ... «Процессинг орталығы» ЖАҚ-ы алдында мынадай негізгі міндеттер
тұр:
• микропроцессорлық технологиялар базасында төлем ... ... ... халықаралық және ұлттық карточкаларды қабылдауды қамтамасыз ететін
жалпы ұлттық эквайринг желісін қалыптастыру.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен,ақша ... ... ... ... ... ... ақша айналысың ұйымдастыру ақша жүйесi болып табылады.
Ақша жүйесінің типін былай қарастырса болады:ақша – ... ... ... ... ... ... болуына немесе ақша – құн
өлшемі қызметін атқаруына байланысты қалыптасады.Жалпы,ақша – бұл өте ... ... ... ... пайда болған.
Негізінен әлем тарихында ақша жүйесінің мынандай ... Ақша ... ... Ақша ... түрлері,оларды шығарудың тәртібі және
қамтамасыз ету ... Ақша ... ... ... реттеудің тетігі;
➢ Ұлттық валюта бағамы,оны шетелдік валютаға айырбастаудың
тәртібі
Ал ақша жүйесінің түрлеріне келетін ... ... екі түрі ... ақша ... ... ... ақшалары метелға
айырбасталып отырған және ол екіге бөлінеді:
1.монометаллизм,яғни бір ... ... ... ... ортақ
балама ретінде әрі бағасы қымбат металдарға айырбасталған
монеталар мен ... ... ақша ... ... яғни ... ... бірдей құны екі металл
алтын мен ... ... ... ақша ... ... ... және ... ақшалар,бұл жерде алтын бір жаққа
ығыстырылып,тек қана ... ... ... ... ... ... ұлттық ақша жүйесi бар.Қазақстан
Республикасының ақша жүйесі дегеніміз не дейтін сұраққа келетін болсақ,бұл
құқықтық нормалармен ... ... ақша ... ... ... нормалар мен тәсілдердің жиынтығын айтамыз.Қазақстан
Республикасының ақша өлшемі – теңге еліміздің ... ... ... ... ... ақша жүйесi 1995 жылы 30 наурыздағы
“Қазақстан Республикасы Ұлттық банкi туралы” ... ... заң күшi бар ... ... ұйымдастырылған. Жарғы ақша
айналысының ... ... және ... ... онда ресми ақша
бiрлiгi, ақша белгiлерiнiң эмиссиясы, сонымен ... ... ... ақша ... ұйымдастыру және реттеу тәртiптерi қамтылады.
Ұлттық валюта демекші, 2007 жылы ... ... жаңа ... ... бір ... асты .
- ... ойымша, жаңа банкноталарымызда көркемдік түпкі ойдың және
техникалық орындаудың санаймын. Жаңа ... ... ... көне
тарихы бар ел ретінде жақсы түсінік береді. Жасампаздықпен ... ... және ... ... ел ... ... ... Көшенова, Оқу құралы / Ақша, несие, банктер, валюта қатынастары. -
Алматы: “Экономика” 2000ж. 57-бет
2. Дж.Долан,Д Кэмбелл, Дж. Кэмбелл « ... ... дело и ... система». Москва 1991год.
3. 1995жылы наурызда қабылданған “ҚР-ның ... ... ... ... ... Несие, Банктер” Алматы – 2001ж
5.Ақша, несие, банктер: ... / Ғ.С. ...... ... - 12 бет.
6. Интернет: «Google Kz» Банкноты .
7.С.Б.Мақыш “Валюталық ... және ... ... // ... №5, - 2003ж
8.“Ақша, Несие, Банктер”, Г.С.Сейтқасымов, -Алматы: ... ... ... ... ... ... ... туралы” Қ.Р –ның заңы // ... .Ә. ... ... ... берген сұхбаты.
12. www.Turkistan.kz
-----------------------
Өнім нарығы
Фирмалар
Отбасы
шаруашылығы
Ресурстар нарығы

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша жүйесі жайлы16 бет
Ақша жүйесі және ақша айналымы. Қазақстан Республикасының ақша жүйесі38 бет
Ақша жүйесі және оның негізгі элементтері, Қазақстан Республикасының ақша жүйесі23 бет
Ақша жүйесі туралы36 бет
Ақша жүйесі туралы ақпарат28 бет
Ақша жүйесі,оның элементтері және түрлері25 бет
Ақша жүйесінің түсінігі және оның типтері40 бет
Ақша жүйесінің құқықтық негіздері60 бет
Ақша және ақша жүйесінің теориялық негіздері. ҚР ақша жүйесі28 бет
Ақша теориялары мен заңдар жүйесінің негізгі қызметтері37 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь