Ақша – тауар қатынастарының дамыған формасы. Қазіргі экономикадағы ақшаның рөлі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 2

1. Тауар теориясы
1.1. Тауарлы шаруашылық: пайда болу шарттары, негiзгi белгiлерi, типтерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1.2. Тауар және оның қасиеттерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6

2. Ақша туралы түсiнiк
2.1. Ақша тауар өндiрiсiнiң категориясы: пайда болуы және мәнi. Ақша теориялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
2.2. Ақшаның қызметтерi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 10
2.3. Негiзгi ақша агрегаттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

3. Ақша айналымы мен ақша жүйесі
3.1. Қазақстан Республикасының ақша эмиссиясы ... ... ... ... ..17
3.2. ҚР ақша айналысы және ақша жүйесi ... ... ... ... ... ... ... . 19

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22

Қолданған әдебиет ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
Ақша – кең қолданылатын төлем құралы. Қазiргi экономиканы ақшасыз көзге елестету қиын. Экономикада ақша жоқ жағдайда әрбiр келiсiм екi жақты келiсушiлiк бойынша тауар айырбасы арқылы жүзеге асады. Бартер қиындықтары туралы мысалдар шексiз көп. Экономистке шашын қидыруы үшiн оның лекциясын тыңдайтын шаштаразды iздеуi, ал жақсы көйлектi қажет ететiн әртiске оның киносын ұнататын тiгiншiнi табуы қажет. Айырбас құралынсыз қазiргi кездегi экономика дәрменсiз-ақ.
Ақша айырбас құралы бола тура, айырбастағы қажеттiлiктiң екi жақты үйлесуiн жояды. Екi жақты үйлесу деп жоғарыдағы мысалды айтамыз. Екi аданың қажеттiлiктерi айырбасқа лайық болуы керек. Мысалы, кино билеттерiн сатушы оған қажеттi (көйлектi) сататын адамды, ал көйлек сататын әйел, керiсiнше (билет үлестiрушiнi) табуы тиiс.
Ақшаның өзі мен ақша айналысының эволюциясы бұл тауар өндірісінің дамуындағы обьективті тарихи процесс. Ақша роліндегі алтынды несие-қағаз ақшамен алмастыру мынандай себептерге байланысты болуы мүмкін болды: тауарды айырбастауда қажеттіліктен пайда болуындағы тауардың қандай құны бекітілгенін анықтау емес, айырбасқа ұсынылған тауардың қанша көп немесе аз құн бекітілгенін айқындауда. Құндарды өлшеу үшін зат формасындағы нақты тауардың құнын пайдалану міндетті емес. Маңыздысы - айналыстағы ақшалардың айырбасталатын тауарлардың эквивалентті құны болуы керек, ал олардың өз құны болуы міндетті емес.
Қазiргi Қазақстан экономикасы, соның iшiнде ақша шаруашылығы: ақша-несие жүйесiн реформалау; қатаң инфляция жағдайында бiзде бұрын-соңды болмаған жаңа ақша қатынастары; жоғары дәрежеде монополияланған мемлекеттiк банктiк құрылымдардың әкiмшiлiк-әмiршiлдiк басқару жүйесiнен пайда табуға, коммерциялық жетiстiктерге қол жеткiзуге бағытталған жеке және ұжымдық меншiкке негiзделген несиелiк мекемелерге өту тәрiздi бiрқатар маңызды өзгерiстердi жүзеге асыруда.
Берiлген жұмыста ақшаның теориялық мәселелерi, олардың нарықтық қатынастар жағдайында қызмет етуiнiң заңдылықтары мен ағымы, сондай-ақ экономиканың нарықтық тұрғыдан түрлендiрiлуiндегi ақша жүйесiнiң рөлi мен алатын орны қамтылады.
Арнайы әдебиет:
1. Худяков А.И. Финансовое право РК. Общая часть. Алматы, 2001 , ТОО Баспа. 165-166 беттер.
2. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Э. Макроэкономика: Оқулық. – Алматы: Экономика, 2003 – 432 бет.
3. Экономикалық теория: Оқу құралы / Я.Ә.Әубәкiров, Б.Б.Байжұмаев, Ф.Н.Жақыповаа. – Алматы: Қазақ университетi, 1999.
4. Дорнбуш Р., Фишер С. Макроэкономика: Оқулық. ауд. Ақшалова Б.Н./ред. Қайранбаев. Алматы: Бiлiм, 1997.
5. Найманбаев С.М. Қазақстан Республикасының қаржылық құқығы. Алматы, Демеу, 1998 ж.

Қосымша әдебиет:
1. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi. Жалпы бөлiмi. 1994 жыл
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi, Ерекше бөлiмi, 1999 жыл.
3. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi туралы 30 наурыз 1995 жылғы Қазақстан Рспубликасының Заңы.
4. Долан Э.Дж. и др. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика. Пер с англ. Лукашевича и др. Под общ.ред. В.Лукашевича. Л., 1991.
5. Агапова Т.А., Серегина С.Ф. Макроэкономика: Учебник – МГУ: Дис, 1997.
6. Күлекеев Ж.Ә., Есенғалиева К.С. және т.б. Микро-макроэкономика терминдерiнiң орсыша-қазақша сөздiгi. Алматы, 1995.
7. Макконел Кэмпбелл Р., Брю Стэнли Л. Экономикс: принципы, проблемы и политика. М., Республика, 2000.
8. Тоқсанбай С.Р. Толық экономикалық орысша-қазақша сөздiк. Сөздiк-словарь, 1999.
9. Жуков Е.Ф. Деньги, кредит, банки. Москва, Юнити. 2000
10. Ефимова Л.Г. Банковское право. М.,БЕК.,1994.
11. Сейткасимов Г.С. Деньги, кредит, банки. Алматы, Экономика, 1996.
        
        Тақырып: Ақша – тауар қатынастарының дамыған формасы. Қазіргі экономикадағы
ақшаның рөлі. КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
Кіріспе ……………………………………………………………………… 2
1. Тауар теориясы
1.1. Тауарлы шаруашылық: пайда болу шарттары, ... ... ... Тауар және оның қасиеттерi …………………………………. 6
2. Ақша туралы түсiнiк
2.1. Ақша тауар өндiрiсiнiң категориясы: пайда ... және мәнi. ... ... 8
2.2. Ақшаның қызметтерi…………………………………………. 10
2.3. Негiзгi ақша агрегаттары …………………………………….. 14
3. Ақша айналымы мен ақша ... ... ... ақша эмиссиясы ………………17
3.2. ҚР ақша айналысы және ақша жүйесi ……………………….. 19
Қорытынды...................................................................
....................22
Қолданған
әдебиет.....................................................................
...... 23
Кiрiспе.
Ақша – кең қолданылатын төлем құралы. Қазiргi ... ... ... ... ... ақша жоқ ... әрбiр келiсiм екi жақты
келiсушiлiк бойынша тауар айырбасы арқылы жүзеге асады. Бартер қиындықтары
туралы ... ... көп. ... ... ... үшiн оның ... ... iздеуi, ал жақсы көйлектi қажет ететiн әртiске оның
киносын ұнататын тiгiншiнi ... ... ... ... ... кездегi
экономика дәрменсiз-ақ.
Ақша айырбас құралы бола тура, айырбастағы қажеттiлiктiң екi ... ... Екi ... ... деп жоғарыдағы мысалды айтамыз. Екi аданың
қажеттiлiктерi айырбасқа лайық болуы керек. Мысалы, кино билеттерiн сатушы
оған қажеттi ... ... ... ал көйлек сататын әйел, керiсiнше
(билет үлестiрушiнi) табуы тиiс.
Ақшаның өзі мен ақша ... ... бұл ... ... ... тарихи процесс. Ақша роліндегі алтынды несие-қағаз
ақшамен алмастыру мынандай себептерге байланысты болуы ... ... ... ... ... ... тауардың қандай құны
бекітілгенін анықтау ... ... ... ... ... көп немесе аз
құн бекітілгенін айқындауда. Құндарды өлшеу үшін зат формасындағы нақты
тауардың құнын ... ... ... ... - ... ... ... эквивалентті құны болуы керек, ал олардың өз
құны болуы ... ... ... ... ... iшiнде ақша шаруашылығы: ақша-
несие жүйесiн реформалау; қатаң инфляция жағдайында ... ... жаңа ақша ... жоғары дәрежеде монополияланған мемлекеттiк
банктiк құрылымдардың әкiмшiлiк-әмiршiлдiк басқару жүйесiнен пайда ... ... қол ... бағытталған жеке және ұжымдық
меншiкке негiзделген ... ... өту ... ... ... ... ... жұмыста ақшаның теориялық мәселелерi, олардың нарықтық
қатынастар жағдайында қызмет ... ... мен ... ... нарықтық тұрғыдан түрлендiрiлуiндегi ақша жүйесiнiң рөлi мен
алатын орны қамтылады.
1. Тауар теориясы
1.1. Тауарлы шаруашылық: ... болу ... ... типтерi
Ақша – тауар өндiрiсiнiң, қатынастарының дамыған түрi ... ... оның ... мен ... агрегаттарын
қарастырмас бұрын, тауар шаруашылығы және тауар ... ... ... ... ... ... ... кетудi маңызды деп есептедiк.
Егер адамдардың экономикалық әрекетіне ретроспективада қарайтын болсақ,
шаруашылық жүргізу ... ... ... ... болады.
Өндірісті экономикалық ұйымдастырудың тарихи бірінші типі - ... деп ... ... ... нарыққа жеткізуге ұмтылмастан,
тек өздерінің жеке бас қажеттіліктерін өтеу үшін ... ... Ол ... қол еңбегiне негізделуі ... таза ... ... ... ... жоқ және өнімдерін өзара айырбастамаған
алғашқы қауымдық халықтарда болды. Өндіргіш күштер мен ... ... ... ... өндірілетін өнімдер жиыны ғасырлар бойы
өзгерместен, жылдан жылға бірдей көлемде ... (жай ... ... ... ... ... ... және кім үшін өндіреміз? ... өз ... ... ... сұранымын ескере
отырып, шаруашылық иелері (өздері әрі ... ... ... ... әдет-ғұрып пен көсемнің еркі үлкен рөль аткарды.
Басым форма ретінде натуралды ... оған ... ... берген
жолын әлдеқашан жүріп өтті. Алайда, "өндірдік-тұтындық" принципі бойьшша
байланыс (айырбассыз және қоғамдық бөлусіз) аса тұрақтылығын көрсетті, ... ... ... ... микро-макродеңгейлерінен де көрінеді.
Микродеңгейдегі натуралды шаруашылыққа экономикалық күйзеліс кезіндегі
мемлекет аса ... ... ... ... ... ... ... Ал, макродеңгейде бір ғана елдің шегінде, өзін-өзі қамтамасыз етуге
бағытталған ... ... ... ... Мұндай саясат елдің әлемдік
нарықтан оқшаулануына ... ... ... ... ... ... ... реакциялық болып табылады.
Натуралды шаруашылыққа қарағанда тауарлы шаруашьшық анағұрлым күрделі.
Тауарлы деп ... сату үшін ... ал ... мен тұтьшушылар
арасындағы байланыс нарықтың көмегімен ... ... ... ... ... ... қажетті шарты - нақты бір өнім
шығаруға өндірушiлердің мамандануын білдіретін қоғамдық еңбек бөлінісі.
Қоғамдық еңбек бөлінісі ... 3 ... ... ... мал
шаруашылығы егіншіліктен бөлініп ... ... ... ұдайы
айырбастың болуына жағдай жасады. Екiншісінде – қолөнер ... ... да, ... ... ... ... болды. Үшінші
кезеңде сауда өндірістен оқшауланды және көпестік капитал бөлініп шықты.
Осы кезеңде ... ... ... ... ... шығу ... жеке ... және шаруашылық қатынастары
арқылы өндірушілердің бір-бірінен оқшаулануы. Ал жеке меншік ... ... ... ... бой көрсетті.
Тауарлы өндірістің даму сипаты айырбас пен нарықтың дамуына байланысты.
Нарықтың ... ... ... ... ... ... Әр ... үлгісіне тауарлы өндiрістің ерекше моделі сәйкес
келеді:
1) дамымаған нарықтың тауарлы өндірісі;
2) еркін нарықтың тауарлы өндірісі;
3) ... ... ... ... ... ... тауарлы өндірісі.
1. Дамымаған нарықтың тауар өндірісі (жай ... ... ... ... ... ... жеке меншіктің болуына, тауар
өндірушілердің өз еңбектеріне ... Жай ... ... ... ... тек ... бір бөлігі ғана нарыққа шығарылады.
Сондықтан, ол ... ... ... алмағандықтан жалпыға ортақ емес.
2. Еркін нарықтың тауарлы ... ... ... түбегейлі жаңа
белгіге ие болды, ол жалпы ортақ ... ... яғни ол ... құбылыстарды
білдіреді:
а) адамның жұмыс күші тауарға айналды және ... өз ... ... ... ... қоғамдық өнімнің басым бөлігі тек жеке тұтыну үшiн емес, ... ... ... кезеңдері тауарлы өндіріс ... ... ... оны әлі ... ... еркін бәсеке ... ... ... ... деп атайды. Мемлекеттің шаруашылық
өміріне тіпті толық араласпауы "таза" - laisser faire, яғни ... ... ... ... ... ... деп атауға мүмкіндік береді.
Іс-әрекетті үйлестіру мақсатында барлық жерде нарық пен баға ... бұл ... ... ... ... экономика деп атауға
негіз болды. Нарықтық экономика машиналы ... ... ... ... ... ... ... экономикада мемлекеттік және
жеке сектордың болуымен сипатталынады.
Бұл екеуінің елдегі барлық ресурстар мен ... ... ... ... мен ... ... жоғары. Мемлекет белсенді
түрде нарықтық экономикаға араласқанымен, нарықтың реттеуші рөлі ... ... ... ... ... ... экономиканың
монополияландыру, яғни үкімет алдында монополияны шектеу мәселесі пайда
болатын кезде қалыптасады. ... ... ... формаларына заң
шығару, салықтық және қаржылық формалар жатады.
Реттелетін нарықтық тауарлы шаруашылықтың бірнеше модельдері ... ... ... ... ... ... корпоративтік экономика.
Олар, ең алдымен мемлекеттік бағдарламалардың мақсатты бағытталуымен
ерекшеленеді. ... ... ... ... - ... ... ... экономикада кәсіпкерліктің дамуына жағдай жасау;
корпоративтік ... - ірі ... ... ... ... ... екіншісі - АҚШ-қа, үшінші ... - ... ... ... ... ... ... өндірісі әміршіл-әкімшілік
экономикаға тән және дамыған қоғамдық еңбек бөлінісiн, дамыған машиналы
өндірісті, ... ... ... ... ... нарықтық қатынастарды
басып тастауды білдіреді.Бұл экономиканың екі ... бар: ... және ... жүйе ... ... ... ... болса, баға тағайындауда да сондай орталықтандыруға негiзделген.
Нормативтi модель тауар ... ... ... ... әр
кәсiпорынның орындауы мiндеттi жоспар-директива, нормативтер, бағдарламалар
жән анағұрлым бәсең жоспарлаумен алмастырылады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... бiлдiредi. Мәселе бiздiң қандай модельдi таңдап және қандай
экономика құрғымыз келетiндiгiнде. Мемлекет тарапынан ұлттық ... ... ... және ... қайта бөлу процестерiн жүргiзетiн
әлеуметтiк бағдарланған ... ... ... ... айқын.
Тауарлы өнiдiрiстiң даму кезеңдерiне жасалған қысқаша шолу тауарлы өндiрiс
пен нарықтың экономика арасында ... ... жоқ ... ... жасауға мүмкiндiк бередi. Нарықтық экономиканың негiзi тауарлы
шаруашылық екенi даусыз.
Алайда, тауарлы шаруашылық нарықтық ... ... ... ... және оның ... ... бiрнеше жүзжылдықтар бойы әрекет етiп
келдi. Мұнан өзге тауар-ақша қатынастары әкiмшiл-әмiршiлдiк жүйеде де ... ... ... ... ... ... ... анағұрлым кең екендiгiн мойындау қажет.
1.2. Тауар және оның қасиеттерi.
Тауарлы өндiрiсте ... ... ... ... табылады. Оның мәнiн
әркiм әр ... ... ... жоқ ... ... ... ... теорияда тауар сатуға арналған, адамға пайдалы еңбек өнiмi
ретiнде қарастырылады. Бұдан шығатыны:
а) тауар тек адамның қандай да бiр ... ... ... ... ... ... ... зат, мысалы ормандағы жидектер оларды терушi
үшiн тауар емес, бiрақ оларды теруге еңбек ... ... ... ... ... ... ... Австриялық экономикалық мектебiнде (оның көрнектi өкiлi К.Менгер)
тауар айырбас үшiн өндiрiлген ... ... ... ... Экономикалық игiлiктерге К.Менгер экономикалық қызмет нысаны
немесе нәтижесi болып табылатын және ... ... ... ... ... жатқызады.
Бұл екi анықтамалардың ұқсастығы сонда, екеуiнде де тауар еңбек
нәтижесi ... ... ...... ... ... қажеттiлiк пен осы игiлiктiң қол жетерлiгi ара қатынасын ескередi, ... ... екi ... ... ... да бiр адам ... ... қасиетi, мән-мазмұн
ерекшелiгi;
- басқа тауарларға айырбасталу қасиетi
Тауардың қандай да адам қажетiлiгiн қанағаттандыру қасиетi ... ... ... Ол тек оны ... ғана ... ... да адамдардың
қажеттiлiктерiн өтей алады, яғни қоғамдық тұтыну құны болып табылады. Ал,
өндiрушiнiң өзiн ол ... ... ... ... үшiн ... ... бiр ... пропорцияда басқа тауарларға айырбасталу
қасиетi айырбас құны деп аталады. Айырбас негізінде не ... және ... ... ... ... сандық пропорциясын не анықтайды
деген сұрақты алғаш рет ... ... ... әр ... ... әр түрлі жауап берді.
Еңбек-құн теориясының жақтаушылар ... ... ... ... ... ... ... ортақ негіздері
болады. Шекті пайдалылық теориясын қолдаушылар пікірінше, айырбас негізінде
пайдалылық жатыр. Шығындар ... ... ... ... ... қарастырайық. Еңбек-құн теориясы ХVІІІ және XIX
ғ. бойы қалыптасты. Оның негіздерін құнды тауар ... ... ... ... ... ... ... еңбектерінен
табамыз. К.Маркс пен Ф.Энгельс құн негізінде қоғамдық ... ... деп ... ... ойы ... тауар өндіруші еңбегі ... Бір ... бұл ... бір ... ... ол белгілі бір еңбек
құралдарын қолдану, ... ... бір ... ... мен ... - белгiлi бір тұтыну құнының болуы мен сипатталады. Екінші
жағынан, еңбек - бұл ... ... ... ... ... ... шығыны,
жалпы қоғамдық еңбектің бөлшегі және өлшеуіші. Ол абстрактілі ... ... Осы ... қана құн ... себебі осы ғана әр түрлі тұтыну
құндарын бір-біріне ... ... ... әр ... мамандар
еңбегіндегі ортақтық болып табылады.
Құн өлшеміне деген көзқарастар да әр қилы. А.Смит құн ... ... ... ... - нашар өндіріс жағдайларындағы тауар
өндірісіндегі жұмыс уақытын ... ал ... ... ... ... өндіріс
жағдайлары, еңбектің шеберлігі мен интенсивтілігінiң орташа деңгейіндегі
өнім өндірісіне кететін қоғамдық ... ... ... деп ... ... ... ... мектеп өкілдері: К.Менгер, Е.Бем-
Баверк, Л.Вальрас, У.Джевонс және т.б. еңбектерінде айқын көрінді. ... ... ... сатып алушылардың субъективті бағалауларына
қарап анықтады. Ал, тауардың субъективті құндылығы екі ... ... ... бар қоры ... мен оған ... қанағаттандырылу
дәрежесі. Мысалы, егер сіз шөлде келе жатып, сізді шөл қысатын болса, осы
шөлде су ... ... онда ... ыдыс су сіз үшін баға жетпес ... ... ... әрбір келесі ыдыстың пайдалылығы сіз үшін азая береді.
Ең соңғы ішкен судың сiз үшін пайдалылығы және ... ... ... ... ... - бұл тұтынушы тауар мен ... ... ... қосымша пайдалылық. Ол жалпы ... ... ... өзгеріске қатынасына тең.
2. Ақша туралы түсiнiк
2.1. Ақша тауар өндiрiсiнiң категориясы: пайда болуы және мәнi. ... ... - ... ... эквивалентінің тиянақталған түрі,
құнның эквиваленттік формасы мен тұтыну құны біте ... ... ... ақша - тауар өндіру мен оны айырбастау ... ... ... ... ... ... оның ... қызметі - барлық тауарларға ортақ
балама (эквивалент) рөлін атқару. Осыдан келіп ... ... күші ... ... ... К. ... ... адам өзінің қоғамдық билiгін де,
қоғаммен байланысын да өзінің қалтасына салып ... ... ... Ол ... ... ... тек ... айырбастау арқылы ғана тауарлар қоғамдық
еңбектің нәтижесі екенін анықтауға ... ... ... ... ... етуі арқылы қоғамдық еңбектің сапалық деңгейі
айқындалып, сандық есебі жүргізіледі.
Екіншіден, әр ... ... яғни ... ... ... ... ... анықтауға болады. Себебі адам қоғамдық еңбектегі үлесін жалақы
ретінде алғанда, ақша төлем құралы қызметін атқарғаны.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... тауардың ішкі
қайшылықтары да шешіледі. Тек ақшаның ... ... ... ... ... кұны түрінде айырбас қатынасының бір жағында тұрады да, ал
екінші жағында бүкіл тауарларға ... ақша ... ... ... және ақша ... ... ... оның тұтыну
құны мен құнының, яғни тауардың ішкі қарама-қарсы жақтарының қайшылығын
шешуге жол ... ... ... ... ... оның тұтыну құнының
біреудің қажетін өтеуге керек ... Бұл бір ... ал ... оның ... бар ... ... Сатылған құн енді ақша
түрінде тауар өндірушінің қолына түседі. Сөйтіп, ... ... ... ... қарай өз өндірісіне басқа кез келген қажетті ... ... ... ... ролі ... ... қызықтырған. Ағылшын У.Гладсонның
айтуы бойынша адамзатты "қаншалықты ақша аздырғандай, махаббат ... ... ... ... ... ақша ... ерекше танымал айырбас құралдары
қолданылды. Олардың құны тұрақты деп есептеледі. Олар мал, ... ... ... ... ... әр ... терілер, жүндер,
пышақтар, қылыштар, найзалар, оқтар және т.б. болды. ... әр ... ... экономистердің "ақша - бұл тауар мен қызмет көрсетуге
айырбастайтынның бәрі" – ... ... ... ... ... ... ... болып табылмайды. Ақшаның пайда болуының зерттелуінде екі
көзқарас бар: субъективті және объективті.
Субъективті көзқарас кезінде ақша ... ... ... ... ... ... болды деп көрсетіледі.
Объективті көзқарас кезінде дәлелденеді: ақша - бұл жалпы эквивалент
рөлі бекітілген, көптеген тауарлардың ішінен ... ... ... ... нәтижесі.
Осы теорияға сәйкес ақшаның пайда болуы тауар айырбасының дамуына
байланысты. ... ... ... ... айырбас кездейсоқ
сипатта болды, бір тауар тікелей екінші тауарға еркін айырбасталды. Осылай
бірте-бірте айырбас мөлшері ... ... ... бір ... құны екінші тауардың құнына
теңестіріледі. Өндіріс пен қоғамдық еңбек бөлінісі дамыған ... ... ... тола ... Сол ... бір тауардың құнын көптеген
тауардың құнымен салыстыруға ... ... ... ... ... ... бөлініп шықты, мысалы,
мүйізді ірі кара мал. Оған барлық тауарлар айырбасталды. Осы бір ... ... құны ... Айырбастың ұзақ тарихи дамуының
нәтижесінде арнайы тауар пайда болды: ақшалық тауар. Жоғарыда ... ... оған ... ... ... болады.
Ақша – бұл жалпы эквивалент рөлiн атқаратын ерекше тауар.
Бірнеше жүз жылдықтар бойы ... ... ... ... мүйізді ірі
қара мал атқарды. Біртіндеп жалпы эквивалент рөлін алтын атқарды. Оған оның
мынадай қасиеттері әсер етті:
1) сапалық біртектілік;
2) ... ... ... ... ... аз ... көп жұмыс күшi кетедi)
4) сақталуы.
Алтын - еңбек сыйымды және сирек металл. Әлемдегі ерте заманнан қазіргі
кезге дейінгі қазылып ... ... ... 100 мың ... бағаланады.
Әдеттегі тауар ретінде алтын тұтыну құнына және құнға ие. Алтынның
тұтыну құны өнеркәсіпте әшекейлі заттар, ... ... үшін ... ... ... құны ... құн теориясына сәйкес алтынды өндіруге кеткен
коғамдық қажетті ... ... ... ... ... мынадай қасиеттерге, ерекше тұтыну құны
мен құнның ерекше формасына ие. Ерекше тұтыну құнын оның ... ... ... құнына теңестіру қасиетінен көруге болады. ... ... ... ... ... тікелей жалпы айырбасталу формасына
ие болуынан көрінеді.
Ақшаның осы заманғы концепциялары ХVII-ХVІІІ ғасырларда ... ... ... Ең ... бұл ... ... ... және
сандық теорияларына байланысты.
Бірақ алдыңғы теориялар жаңа жағдайға сәйкес басқа формада дамиды. Егер
бұрын ... ... ... пайда болуына, мәніне, құнының ... осы ... ... ... сол ... ... дамуына қалай әсер етуін зерттеу саласына көңіл бөледі.
Ақшаның металдық теориясы капиталдың алғашқы қорлану кезеңінде ... Оның ... ... яғни ... ... ... ... Олар ақшаның қызметтерін қазына ретінде және ... ақша ... және ... ... ... асыл металдармен теңестрiді.
Мемлекеттің монетаны бұзуына ... ... ... ... ... зат ... ... номиналды теориясын құрушылар римдік және ортағасырлық юристер
(заңгерлер) болып табылады. Кейінірек оны Дж. Беркли ... мен ... ... ... сын айта ... олар ... басқа
қызметтерін - айналыс құралы мен төлем кұралын абсолюттеді. "Номиналистер"
ақшаны тауарлар айырбасына қызмет ететін шартты белгі, есеп ... ... және ол ... ... өнiмi болып табылады деп есептедi.
Ақшаның сандық теориясының негізін қалаушылар Дж. Локк (ХVІІ ғ. соңы),
Ш. Монтескье, Д. Юм, Д. ... (ХVIII ғ. ... ... Олар ... ... қорғады. Ақшаның сандық теориясының жақтаушылары ақша бірлігiнiң
құны мен тауар ... ... ... ... ... анықталады деп есептеді. ... ... ... (XX ғ. ... ... (XX ғ. ортасы) және т.б. елеулі үлес қосты.
Олардың ... ... ... қарастырылады.
2.2. Ақшаның қызметтерi
Ақша бірқатар қызметтер атқарады. ... ... ... бес
қызметін көрсетті: құн өлшемі, ... ... ... ... қорлану
(жинау) құралы (қазына), әлемдік ақша.
Осы заманғы экономикалық ғылым негізгі екі топқа көңіл бөледі: құн
өлшемі мен ... ... құн ... ... ... ақшаның барлық тауарлардың кұнын
өлшеу қабілетінен ... үшін ... ... ... жок, яғни құн ... қызметін санадан
ойлы ақшалар да атқара алады. ... ... бұл ... ... ... құны болу ... болды. Бұл қызмет алтынға бекітілді.
Алтынның құнында көрсетілген тауардың құнын баға деп аталады. Тауардың
құны ... көп ... ... ол ... көп ... теңестіріледі.
Яғни, тауардың бағасы тауардың құнына тура тәуелді болады. ... ... құны ғана ... ... құны да әсер ... егер ... тауардың бағасы түсуі ... және ... ... ... ... жағдайлары осындай шиленіскен көптеген факторлардың
көрсетілген категориялармен тікелей байланыста қарастырылады.
Ақша - ... ... ... Т-А-Т ... бойынша тауарларды
айырбастауда делдалдық рөлін орындаған кезде атқарады. Бұл ... ... ... сату Т-А және ... алу А-Т. Тауардың иесі оны сатып, ... ... ... ... ... және ... өзінде ұстай тұруына
болады. Сол кезде басқа біреу өз тауарын сата алмайды. Яғни бұл ... ... ... ... дағдарысының формальді мүмкіндігі
туындайды.
Айналыс құралы ретіндегі ақша ... және ... ақша ... ... - бұл ... формасы мен пробасы бар металдың кесегі. Монета
деген ... ... ... ... ІV ... ... Римнің ақша белгілері
басылып шығарылған Юнона-Монета ... ... ... ... - ... металл және айналыстағы алтын монеталар салмағын
жоғалтады. 2600 ж. iшіндегі алтын ... ... ... ... ... мың ... алтын болды. Тозып қалатын монеталар сапасы және өлшемі ... ал ақша ... ... ... ... ... алтын
ақшаларды арзан металл, қағаз ақшаларға ауыстыру қажеттігі ... ... ... құны болмайды, сондықтан құн өлшемі қызметін
атқармайды, тек алтынның ... ... ... ақша ең ... XII ... ... ... Екатерина ІІ-ң
кезінде 1769 жылы пайда болды. Қалыпты тауар айналысын қамтамасыз ету үшін
айналыстағы қағаз ақшаның саны ... ... ... ... ... ... ... Егер айналыстағы қағаз ақшаның саны алтыннан көп болса,
онда ол құнсызданады, оның сатып алу ... ... ал ... көтеріледі.
Тауарларға бағаның көтерілуіне себепкер ақшаның құнсыздануы инфляция
деп аталады.
Жалпы түрде ... ... ... саны ... бағаларының
қосындысын біртекті ақша бірлігінің айналысының санына бөлу арқылы
анықталады. ... ... ақша ... ... көрінісі болып
табылады және үлкен өтімділікке ие, яғни тез ... ... ... бір ... ... кейін уақытша айналыс тоқтаса, алтын-ақша
айналыс сферасын біртіндеп тастап шығады және ... ... ... жеке ... ... ... қазына қызметін алтын кесек,
монеталар, алтын ... ... ... әшекей-бұйымдар формасында
атқарады.
Қазынаның жаппай артуы тауарлы-ақша айналысының бұзылуы кезінде және
қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... қазына айналыс құралына қайта айналады -
осылай қозғалыстар арқылы тауарлы-ақшалы катынастар стихиялы реттелді.
Қазіргі ... ... ... ақша ... ... реттеуші рөлін
атқаруын қоя бастады. Себебі, ақша белгілерін алтынға еркін айырбастау жоқ.
Бүгінгі күні алтын қазыналық ... ... ... ... пен жеке ... ... қоры ретінде басқа да ... ... ... жалғастыруда.
Мемлекеттік және жеке адамдардың алтын қорлары жалпы байлықты құрайды.
Қағаз ақшалар қазына бола алмайды. Себебі, өзінің кұны жоқ, ... ... ... ... ... ... байланысты тауарларды кредитке сатудың
қажеттілігі туындайды. Әр түрлі мерзімде ... ... мен ... ... ... ... "Несие ақша" - ақша төлем құралы ретінде
өмір сүрудің жаңа формасына ие ... ... ... ... карточкалар жатады.
Вексель – бұл мерзiмi жеткен соң вексель иесiне (вексель ұстаушыға)
вексельде көрсетiлген соманы ... ... ... берушiден) төлеудi
талап ету құқын беретiн жазбаша түрдегi қарыз мiндеттемесi.
Вексель айналымның қасиетке ие ... яғни ... ... айналысқа түсуге бейiм болғандықтан да, ол сауда ақшасы деген атауды
иелендi.
Вексель несиеге сату негiзiнде, яғни коммерциялық ... ... ... ... Коммерциялық несиелеу дегенiмiз – кәсiпорындардың
бiр-бiрiн банктердi жанай өтуi арқылы несиелеу болып табылады. ... ... ... ... ... беру ... жүзеге асады.
Вексельдi қолдану ақна айналысының шығындарын үнемдеуге мүмкiндiк
бередi. Бiрақ қолма-қол ақшаны ... ... ... ... вексельдiң пайда болуына ықпал ететiн коммерциялық несие, тек тауар
айналымының бiр бөлiгiн, әсiресе ... ... ғана ... ... ... талаптарын өзара есепке алу бойынша сальдо
қолма-қол ақшамен төленедi;
- борыштық мiндеттеме ретiндегi вексельдер тек төлем ... ... ... ғана ... айналыс сферасына ие болады;
- вексельдер айналымы олардың белгiленген мерзiмi арқылы шектеулi
болады.
Несие ақшалардың бiр түрi ... ... ... Ол ХVII ... болды. Алтын құймасының немесе алтын монета иесi бұл қазынаны банкте
сақтай алды. ... ... ... және оны ... соң банк ... қабылдағаны туралы қолхат бердi. Бұл ... хат" ... ... ... деп атады және ол пайдалануға өте ыңғайлы болып
келдi. Ол алтынмен пара-пар болды, ... кез ... ... сақталып
жатқан металға айырбасталды.
Банкнота өзiнiң мәнi жағынан – бұл банкирге арналған вексель болып
табылады. ... ... ... екi ... ... ... (тауарлық) және алтындық (банктiң алтын ... ... ... бөлiгi фидуциарлы деп аталады (сенiмге негiзделген).
Вексельдiң банкнотаға айналуы қарыз операциялары және эмиссиялары
тәртiбiнде жүзеге асады. ... ... ... несиелеу тәртiбiмен
вексельдер негiзiнде шығару банкноталардың банкке керi қозғалысые тудырады.
Несие бойынша төлем мерзiмi жеткен соң ... ... ... ... – бұл шот ... чек ... шотына чекте көрсетiлген ақша
сомасын қолма-қол төлеу және аудару туралы ... ... ... ... есеп ... чек кiтапшасын алу үшiн банкке өтiнiш және тапсырма
бередi. Төлем тапсырмасы негiзiнде банк есеп ... ... ... ... ... және шотта сақтайды, сатып алынған тауарлар
(қызметтер) сомасына чек жазып беру арқылы есептеседi, ... ... ... ғана. Жабдықтаушы-кәсiпорын осы чектi өз ... ... ... ... сома ... есеп айырысу шотына бiрден жазылады.
Содан соң осы чек төлеушiнiң банкiне жiберiледi, онда жеке ... ... сома ... ... чек – несие ақша ретiнде қолданады.
Несие карточкалары - ... ... ... қызметін атқарады.
Чектердiң жаппай таралуы банктердiң оларды өңдеу ... ... ... ... пластикалық карточкалар пайда болады. Несие
карточканың ... ... ... Дүкендер, мейрамханаларда ... ... ... ... ... ... Бір айлық карточкалар. Туристік фирмалармен есеп айырысу үшін
қолданылады. Қарыздар айдың ... ... ... ... ... ... әр түрлі қызмет жөніндегі шығындарды
төлеу үшін шығарылады.
4. ... ... ... ... ... Олар тек ... ... бар клиенттерге беріледі.
Ақша эволюциясының осы заманғы кезеңіне электронды ақшалар жүйесі сай
келді. Олардың көмегімен ақша ... ... банк ... ... ... ... ... чектік кітапшалар беру және т.б.
Электронды чектік кітапша болып табылатын смат-карточкалар ... ... ... ... ... ... ... Бірінші
пластикалық ”ақшалар„ шектелген көлемде 1989 ж. ... ... ... ... ... ... ірі банктері шығара бастады.
Ақшаның елдер арасындағы айналыста барлық қызметiн атқаруы - әлемдік
ақша деп аталады. ... ақша ... ... ... ... ... Бір елден екінші елге қозғала отырып, әлемдік ақша қоғамдық
байлықтың жаллы іске асуына қызмет ... ... ақша ... ... ... ақша ... құрамын анықтау үшін
негізгі ақша агрегаттарының төмендегі жиынтығын пайдаланады:
М1 - айналыстағы ... ақша ... ... ал ... ... билеттер) және ... ... ... (депозиттер) жатады;
М2 - оған М1 агрегаты және мерзімді 4 жылға дейінгі ... ... және ... салымдары кіреді;
М3 - оған М2 агрегаты және ... ... ... жинақ
салымдары кіреді;
L - оған М3 агрегаты және ірі ... ... ... ... ... әрбір келесі ақша агрегаты өзінен алдыңғылардың барлық
элементтерін ... ... ... ақша жиынын құрайды. Бірақ ... ... ... төмен.
Қазақстан Республикасының ақша жиынының құрылымына төмендегі ақша
агрегаттары кіреді:
М1 - айналыстағы қолма-кол ақша;
М2 - құрамына М1 ... және ... ... ... ... ... ... тұлғалардың күрделі қаржыландыру шотының
ұзақ мерзімді несиелеу және қаржыландыру қорлары ... ... ... ... ... және басқа үкіметгік емес ұйымдар
шоттарының қалдығын және ... пен ... ... ... етіп ... ... ... құрылымы тұрақты қалыпта болмайды. Ол ақша нарығы
құралдарының дамуына байланысты өзгереді.
Ақша жиыны бірнеше жолмен өсуі мүмкін:
- ... мен ... ... ... ... банктен коммерциялық банктердің несие алуымен;
- мемлекетгік бюджеттің кемшілігін жабу үшін;
- Орталық банктің ... ... ... ... банктің асыл металдарды, шетел валютасын және мемлекеттік бағалы
қағаздарды сатып алуымен;
- чек шығаруымен немесе коммерциялық банктердің салым тарту негізінде ... ... ... ... ... шығару).
Ақша жиыны көлемінің өзгеруіне айналыстағы ақша жиынының өзгермелігімен
қатар, оның айналым ... да әсер ... ... ... ... экономикалық факторларға: экономиканың циклмен өркендеуіне,
экономикалық дамудың ... ... ... ... ... ... ... яғни төлем айналымының құрылымына, ... мен ... есеп ... ... ақша ... пайыз
деңгейіне және т.б. байланысты өзгереді.
Ақша жиыны айналымының баяулауы - ұлттық жиынтық ... ... ... ... ... Егер ақша ... артса, ол жоғары жағдаяттың (конъюнктура) барлығы және ... ... ... көрсетеді. Ақша айналысы жылдамдығы
айналыстағы ақша ... кері ... әсер ... яғни ақша неғүрлым
көп айналыс жасаса, соғұрлым қосымша ақша эмиссиясының қажетгілігі азаяды.
Ақша айналысының баяулауы ... ... акша ... ... және ақша ... құрылымында банктердегі ұзақ ... ... ... Айта ... ... ... ... және "төлемдердің жүру жылдамдығы" деген үғымдардың бір-бірінен
ерекшелігі бар. ... ... ... ... ... Оны ... ... есеп айырысу жүйесін дамыту, банк ісіне электронды
есептегіш ... және ... ақша ... ... ... ... мен жүйесі
3.1. Қазақстан Республикасының ақша эмиссиясы
Нарқы жағдайында ... ... ақша ... және әрi ... Жаңа ақша ... ... жүргiзу арқасында банктерден
шығарылып, айналымға түседi. Сондықтан да, ақша ... ... ... ... бiрi ... ... Эмиссия –
айналымдағы ақша массасын көбейтуге әкелiп соқтыратын жалпы айналымға жаңа
ақша шығару. Эмиссия – бұл ... ... ... ... ... ... Ұлттық Банкi елдiң эмиссиялық орталығы. Оның
басты мақсаты пайды табу емес, ... ... ... ... және елдiң
несиелiк жүйесiн басқару болып табылады. Ұлттық банк мемлекет берген
эмиссиялық ... ... ... жалпы мемлекеттiк тұрақтандыру
саясатын, тауар-ақша тепе-теңдiк саясатын жүргiзедi.
Ұлттық Банк "Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... ... ... ... аумағында банкноталар мен монеталарды
айналысқа шығарушы жалғыз эмитент болып табылады", яғни Ұлттық Банк – ... ... яғни ... ... ... құқы бар жалғыз
мемлекеттiк орган. Ұлттық банк ... мен ... ... ... ... жасалуын қамтамасыз етедi, сақталу, жою ... ... ... тәртiбiн орнатады.
Қазақстан Республикасында ақша банкноталарын өндiру және коммерциялық
банктерге инкассациялауға лицензия беру бойынша өз ... ... ... ... ... 1996 ... ... кезеңмен
салыстырғанда өзгердi. Екiншi деңгейдегi банктер корреспонденттiк шоттағы
қаражаттырының қалдығы шегiнде қолма-қол ақша түрiнде қолдау алады, ... ... ... ... ақша ... шек ... ... көп мөлшерде эмиссиялануының негiзгi
себептерiнiң бiрi – ... ... ... ... ... ... ... қолма-қол есеп айырысуларға ауысуығ бұны әрине,
жағымсыз құбылыс деп есептеуге болады.
Бiрақ 1995 жылы ... ... ... бұл кассалық түсiмдердiң
кассалық шығындардан көбеюi нәтижесiнде қолма-қол ақшаларды ... ... банк ... ... қысқарды.
Депозиттiк банктердiң эмисссиясы депозиттiк ... ... iске ... Банкiдегi депозиттер сомасы несие ақшаны құру үшiн
қажет потенциалын ... Банк ... чек ... ... ... ... ... кезде несие ақшалар құрылады. Бұл операциялардың сызбасы
келесiдей: 100 ақша бiрлiгiндегi депозит үшiн мiндеттi резерв 15 ... ... ... 85 ақша ... банкi арқылы қарызға берiлуi
мүмкiн. Сонда айналымдағы ақша массасы: 100+85=185 ақша ... ... ... сомасы 85 ақша бiрлiгi болатын жаңа ақшаның құрылуын бiлдiрiредi. Осы
жолмен ... ... өз ... ... ақша эмиссиясының себебi бола
алатын басқа депозиттердiң ... ... ... Яғни ... ... орын ... ... эмиссиясын реттеу Ұлттық банкiнiң ақша базасы
сияқты, ақша агрегатын және ақша мултипликациясын бақылау ... ... ... – бұл Ұлттық банк шығаратын ... Оған ... ... мiндеттi және артық резервтер жатады. Мiндеттi резервтер
– бекiтiлген нормативтерге сәйкес Ұлттық банкiдегi арнайы ... ... ... ... ... ... ... бөлiгi
(бұл Ұлттық банкiнiң келiсiмi бойынша тек қана қаржылық тұрақты банктермен
қолданылатын ... ... әдiсi деп ... ... дегенiмiз банктердiң Ұлттық банкiндегi корреспонденттiк
шоттардағы қалған қалдықтары. ... ... ... ... ... шоттардағы қаражаттарының болуына байланысты
болғандықтан, Ұлттық банк ақша ... ... ... ... ... ... ... шоттардағы қаражаттарының
көлемiн, яғни банктердiң өнiмдiлiгiн реттеу арқылы реттейдi.
Ол ақша-несие саясатының ... ... iске ... ... ақша ... ... ... көрсететiн және ақша массасының,
ақша базасына қатынасы ... ... ақша ... әсер ... мултипликаторының мөлшерi мiндеттi резервтеу нормасына байлынысты,
өйткенi мiндеттi резервтер банктер мен ... ... көзi ... сонымен қатар, айналымдағы қолма-қол ақшаның үлес салмағына
байлынысты болады.
Бұл – айналымдағы қолма-қол ақшалардың банктерден тыс ... ... ... Ақша ... ... экономикадағы айналу жылдамдығына әсер етедi,
мультипликацияның коэффициенттiк жылдамдығы азаяды.
Экономикадағы ақша айналысының жылдамдығы ... банк ... ... ... оның ... инфляция деңгейiне әсер етедi және ақша-
несие саясаты үшiн үлкен мәнi бар. ... ... ... азаюы ұзақ мерзiмлi депозиттердiң және ұзақ ... ... ... ... ... бұл тек ... ... тұрақтылығы және ұлттық валютаға деген сенiм ... ... ... ақша ... ... ... ұлттық валютаға деген
сенiмнiң көрсеткiшi болып, ақша массасындағы қолма-қол ақша ... ұзақ ... ... ... үлес ... ... ұлттық валютасын сенiмдi активтерге аударуменен бiрге жүредi.
1991 жылы Кеңес Одағы ыдырағаннан кейiн ... ... ... ... ... аумағында" қала бердi. 1992 ж. айналысқа 200,
500, 1000 рубльдiк купюралар шықты. Олардың ... ... ... КСРО ... ... атап ... 1992 ж. маусым ... рет ... 5000 ... ... 10 000 және 50 000 купюрлары
шығарылды.
1993 ж. 12 қарашада Қазақстан Республикасының ... ... ... Ұлттық валютаны енгiзу туралы" Жарғыға қол қойды.
Осы жарғымен 15 қарашада сағат 8-ден бастап ұлттық валюта тенге енгiзiлдi.
Теңгенi ... ... ... ... ... ... ...
теңгенi несиеге деген сұранысын азайтатын, ал оның артынан ақша ... ... ... сейкесiнше инфляцияны төмендетудi қамтамасыз
ететiн деңгейге дейiн ... ... ... ... ... пайыздар үшiн төлемдер шығындарды құрайтындардың бiрi. Яғни жаңа
пайыздық болашақта емес, қысқа уақыт аралығында беруi керек.
Шаруашылық механизмiнiң құрамдас бөлiгi ... ақша ... ... өндiрiс процесiндегi сәйкессiздiктерге жауап қайырады. Кез келген
сәйкессiздiктер ақша ... ... ... ... ... ... инфляцияға әкеп тiрейдi. Инфляцияның пайда болуының
ақша эмиссиясына да байланысты. Жаңа ... ... тыс баса ... әкеп ... ҚР ақша ... және ақша ... – нарықтық экономикада ерекше маңызды роль ... ... ақша ... ... ... Ақша айналысы - бұл төлем
құралы мен айналым құралы қызметтерін атқаратын ... ... ... ... сату және де ... нарығының қозғалысына қызмет көрсетедi.
Ақша жүйесі дегеніміз - ол тауар ... ... ... тұлғалары мен банктер арасындағы ақша айналыс жүйесі.
Ақша жүйесi – мемлекетте тарихи қалыптасқан және ... ... ақша ... ... ... Ақша ... ... капиталистiк өндiрiстiң пайда болуымен және бекуiмен қалыптасты.
Бiрақ оның кейбiр ... одан ... ... ... ... ... және ... өндiрiстiң дамуымен ақша жүйесiнде маңызды
өзгерiстер болды.
Ақшаның өзі мен ақша айналысының эволюциясы бұл ... ... ... ... ... Ақша роліндегі алтынды несие-қағаз
ақшамен алмастыру мынандай ... ... ... ... ... ... ... пайда болуындағы тауардың қандай құны
бекітілгенін анықтау емес, айырбасқа ұсынылған тауардың қанша көп немесе ... ... ... ... ... үшін зат ... нақты
тауардың құнын пайдалану міндетті емес. Маңыздысы - айналыстағы ақшалардың
айырбасталатын тауарлардың эквивалентті құны болуы керек, ал ... ... ... міндетті емес.
Қазақстан жерінің тарихына көз салатын болсақ, белгілі Жібек жолының
бойында, біздің ғасырымыздан бұрын, ірі ... ... ... бар болғаны
белгілі. Әрине, ақша қызметін атқаратын құнды заттар мен мал-мүліктердің
болғанына даусыз дәлелдемелер жеткілікті. Сол ... ... ... ... ... ... (алтыннан жасалған), күміс теңге (күмістен
жасалған) құндарына сәйкес балама ролін атқарған. ... ... ... ... ... ... білген.
Қазақстан Республикасының тәуелсiз мемлекетi ретiндегi ұлттық ақша
жүйесiнiң қалыптасуы 12 ... 1993 ... ... ... “Қазақстан Республикасының ұлттық валютасын енгiзу туралы”
Жарлығы қабылданғаннан ... ... ... ... ақша ... ... байланысты мәселелер Ұлттық
Банк туралы және ... және ... ... ... ... ... реттеледi.
Мемлекетiмiзде ақша бiрлiгi теңге болып табылады. Оның iшкi құрылысы
бар, ол 100 ... ... ... ... ... ... төлем
құралы болып табылады. Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi шығарған
банкноталар мен монеталар ... ... ... ... Тек ... Банк қана ... жарамсыз деп таниды. Ал ақша бiрлiгiнiң
басқа ақша бiрлiгiне ауыстырылуы Қазақстан Республикасының Президентiмен
жргiзiледi. Ол мемлекетiмiздiң ақша ... ... және ... ... мерзiмдерiн, шарттарын анықтайды.
Айналымдағы ақша белгiлерi - банкноталармен монеталар. Рсепубликадағы
жалғыз эмитент Ұлттық Банк. Айналымдағы ұлттық ... ... ... қамтамасыз етiлуi керек. Олардың белгiлi бiр ... ... ... Оны ... Банк ҚР ... ... негiзiнде белгiлейдi. Сосын ол мәлiметтер баспасөз құралдарында
жариялануға тиiстi.
Алғашқы кезде, ұлттық валюта енгiзiлгенде тиындар ... ... ... ... ... ету ... ... монеталар енгiзiлдi.
Монеталардың алдыңғы бетi аверс, артқы бетi реверс, жаны гурт деп ... ... ... Ал ... ... ретiнде
1,3,5,10,20,50,100 теңгелер болды. Кейiнiрек үлкенiрек ... ... ... банкноталар енгiзiлдi. Соңғы ... ... ... ... түрiнде шығарылып жатыр, себебi,
олардың айналымда жүру, қызмет ету мерзiмi қағаз ... ... - 50 жыл. ... ақшалардың жұмыс жасау мерзiмi – 1 жылдан аспайды.
Оларды жиiрек дайындауға қаражат көп кетедi, ... ... ... ... ... ... ... бiр атаула мерекелерге байланысты
қымбат металлдардан ескерткiш монеталар шығарылады. Бiрақ, олар ... ... ... ... оларды дайындауға ... ... ... ... көп, Олар тек сувенир ретiнде қолданылады
.
Қазақстан Республикасының ақша жүйесiне ... ... ... ... ақша ... ақша ... ... табылатын ақшаға
негiзделмеген;
2. Жалғыз эмитент ҚР Ұлттық Банкi;
3. Эмиссиялық орталық банк болғандықтан қағаз ақшалардың ... ... ... Қағаз ақшалар қымбат бағалы металлдарға айырбасталмайды, олар жәй
ғана ... Тек ... ... ... ... ... ... теңгеде баға масштабы жоқ;
6. Қазақстандық теңге республика территориясында жалғыз төлем құралы
болып табылады.
7. Өзiнiң режимi ... ... ... ... ... жартылай
айналымға түсетiнге жатады,
8. Мемлекет территориясында iшкi және сыртқы рынокта ... ... ... ... ... белгiлi бiр
шектеулер бар;
9. Валютаның ресми курсы белгiленбейдi. Валюта курсы қорлық биржаларда
сұраныспен ұсынысқа байланысты ... ... Банк ... ... ... және сыртқыэкономикалық операцияларда,
сондай-ақ, шетел валютасан сатуда, сатып алуда бағдар ... ... даму ... ... ... шолу ... пен ... экономика арасында абсолюттi теңдiктiң жоқ екендiгi
жөнiнде қорытынды жасауға мүмкiндiк бередi.
Жоғарыда айтылып ... ... ... ... ... бұрын пайда болды және оның орнығуына дейiн бiрнеше
жүзжылдықтар бойы ... етiп ... ... өзге ... ... жүйеде де орын алған. Сондықтан ... ... ... ... ... ... кең екендiгiн мойындау
қажет.
Маркстiк теорияда мен австриялық экономикалық мектебiнде – осы екi
көзқарастардың болуына ... ... ... ... ... ... өнiмдер де, еңбек ... ... ... әр ... де ... бола алатынын мойындайды.
Ақша - ол жалпы эквивалент ретiнде пайдаланылатын, соның көмегiмен
барлық тауарлардың бағасы анықталатын ... ... ... табылады
Нарқы жағдайында шаруашылық айналымында ақша қолданылды және әрi қарай
қолданылады. Жаңа ақша ... ... ... арқасында банктерден
шығарылып, айналымға түседi. Сондықтан да, ақша ... ... ... ... бiрi болып саналады. Эмиссия –
айналымдағы ақша ... ... ... ... ... ... ... шығару.
1993 ж. 12 қарашада Қазақстан Республикасының Президентi Н.Ә.Назарбаев
"Қазақстан Республикасына Ұлттық валютаны енгiзу туралы" Жарғыға қол ... ... 15 ... ... 8-ден ... ... ... тенге енгiзiлдi.
Қазақстан Республикасының тәуелсiз мемлекетi ретiндегi ұлттық ақша
жүйесiнiң қалыптасуы 12 ... 1993 ... ... ... ... ... ұлттық валютасын енгiзу туралы”
Жарлығы қабылданғаннан кейiн ... ... ... ақша ... ... ... ... тұрақтанып
келе жатыр. Ол ең алдымен мемлекетiмiздiң экономикалық жағдайына, оның даму
қарқынына байланысты. Мемлекеттiң ақша – ... ... ... ... Банк өз функцияларын тиiмдi деген құралдарды қолдана отырып, мүмкiн
деген шараларды жүзеге асыруда.
Ұлттық Банк ақша кредит ... ... ... валютаның iшкi және
сыртқы тұрақтылығын қамтамасыз етуi керек. Осыған байланысты ол ... осы ... ... ... ... ... асыру негiзiнде атқарады.
Қолданылған әдебиет:
Арнайы әдебиет:
1. Худяков А.И. Финансовое право РК. Общая часть. Алматы, 2001 , ТОО Баспа.
165-166 беттер.
2. ... Н.Қ., ... М.Э. ... ... – Алматы:
Экономика, 2003 – 432 бет.
3. Экономикалық теория: Оқу құралы / ... ...... ... университетi, 1999.
4. Дорнбуш Р., Фишер С. Макроэкономика: Оқулық. ауд. Ақшалова Б.Н./ред.
Қайранбаев. ... ... ... ... С.М. ... Республикасының қаржылық құқығы. Алматы,
Демеу, 1998 ж.
Қосымша әдебиет:
1. ... ... ... ... ... бөлiмi. 1994 жыл
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi, Ерекше бөлiмi, 1999 жыл.
3. Қазақстан Республикасының Ұлттық ... ... 30 ... 1995 ... ... ... Долан Э.Дж. и др. Деньги, банковское дело и денежно-кредитная политика.
Пер с англ. ... и др. Под ... ... Л., ... Агапова Т.А., Серегина С.Ф. Макроэкономика: Учебник – МГУ: Дис, ... ... Ж.Ә., ... К.С. және т.б. ... орсыша-қазақша сөздiгi. Алматы, 1995.
7. Макконел Кэмпбелл Р., Брю Стэнли Л. Экономикс: принципы, проблемы и
политика. М., Республика, 2000.
8. Тоқсанбай С.Р. ... ... ... сөздiк. Сөздiк-
словарь, 1999.
9. Жуков Е.Ф. Деньги, кредит, банки. Москва, Юнити. 2000
10. ... Л.Г. ... ... М.,БЕК.,1994.
11. Сейткасимов Г.С. Деньги, кредит, банки. Алматы, Экономика, 1996.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Несиенің қажеттілігі және оның мәні мен капиталы26 бет
Бірінші сынып математикасында дамыта оқытудың теориялық негіздері58 бет
Балаларға үй жануарларымен, жабайы аңдарды таныстыру4 бет
Бастауыш мектептерде дамыта оқыту технологиясын сөз тіркесінде қалыптастыру47 бет
Бастауыш сынып оқушыларын дамыта оқытудың педагогикалық шарттары44 бет
Бастауыш сынып оқушыларының шығармашылық іс-әрекетін дамытудың әдістемелік жүйесі39 бет
Бастауыш сыныпта дамыта оқыту технологиясын қолдану42 бет
Бейнелеу өнері арқылы мектеп жасына дейінгі балалардың шығармашылық қабілетін дамыту63 бет
Бәсекеге қабілетті 50 елдің қатарына Қазақстанның кіру мәселесі33 бет
Дамыта оқытудың ерекшеліктері мен қолдану тәсілдері 25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь