Табиғатты пайдалануды басқарудың теориялық негіздері

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
І Бөлім. Табиғатты пайдалануды басќарудың теориялық негіздері.
1.1 Табиғатт пайдалануды басќару негіздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 Табиғатт пайдалану жєне қорғаудың басќару әдістері ... ... ... ... ... ... ... 15
1.3 Табиғатты пайдалану төлемдер жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21

ІІ Бөлім. Оңтүстік Қазақстан облысының экологиялық жағдайын талдау
2.1 ОҚО негізгі кәсіпорындарының қоршаған ортаға әсерін талдау ... ... ..29
2.2 Қоршаған ортаның ластануын және зияндығын экономикалық
Бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 44.

ІІІ. Бөлім Табиғат пайдалануды басқарудың экономикалық әдістерін жетілдіру.
3.1 Табиғатты пайдалану жєне қоршаған ортаны қорғау механизмін қалыптастыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...54
3.2 Табиғатты пайдаланудың экономикалық тиімділігін арттыру ... ... ... .60
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .69
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 71
Тұрақты экономикалық даму кезінде маңызды рольді тек қана пайда алу емес, сонымен қатар экологиялық қауіпсіз өндірісті басқару маңызды болып табылады.
Айта кететін жайт, бұл үшін өндірістердің барлық түрлерін қайта жабдықтауға, алдын ала ескірген және қайта өңдеуді қажет ететін басты қызметтерге айбынды инвестициялар қажет.
Табиғатты пайдалану – бұл басқарудағы ең күрделі объектілердің бірі. Сондықтан да экологиялық процестерді басқару жіне табиғатты пайдалану экономикасын зерттеу маңызды мағынаға ие.
Табиғатты пайдалануды басқарудың мақсаты – нормалар мен талаптардың орындалуын қамтамасыз ету, шығарылған өнімнің қоршаған ортаға және өндіріс процестерінің зиянды әсерлеріне шек қою, табиғи қорлардың орынды пайдалануын және олардың бұрынғы қалпына келуін қамтамасыз ету.
Табиғатты пайдалануды басқару Республика үкіметімен, министрліктермен және ведмоствалармен, жергілікті басқару органдарымен, кәсіпорындар және ұйымдармен жүзеге асырылады.
Табиғатты пайдалануды басқару табиғи орта тепе-теңдігін қамтамасыз етумен, табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау, негізгі жоспарларды тиімді пайдалану, ұйымдық-техникалық және экономика-экологиялық іс-шаралардың жүзеге асуын және олардың орындалуын бақылау болып табылады.
Мемлекеттік бағдарламада қоршаған ортаны қорғау және табиғи қорларды тиімді пайдаланудың басты міндеті – табиғатты қорғау және тиімді пайдалану табиғатты қорғау қызметінің қазіргі этапында негізгі бағыт болып саналады. Олардың алдында белгілі бір бағытты қолдау табиғи қорлардың молайуын,сақталуын және қоршаған орта жай-күйін жақсарту мақсаты қойылған. Экологиялық қауіпке күрес бұл барлық адамдардың алдына қойылған міндеті және жауапкершілігі ретінде қаралуы тиіс.
1. С. М±ќа±лы, Е.М. ‡пішев «Табиѓат пайдалану экономикасы»
Оќу ќ±ралы, Алматы. «Экономика» 1999ж.
2. Ќ.Є. Єлімбетов, Г.С. Оспанова, А.Ќ. Мейірбеков «Табиѓатты пайдалану жєне оны ќорѓау» Алматы. 2000ж.
3. Н.С. Мамыров, Е.М. Упушев, М.С. Тонкопий «Экономика природопользования» «Экономика» 2003г.
4. «Платежи за пользования природными ресурсами» Алматы, Ќазаќ Университеті. 1997ж.
5. Э.В. Гирусова, В.Н. Лопатина «Экология и экономика природопользования» Москва. 2002г.
6. С.Н Бобылов, А.Ш. Ходжаев «Экономика природопользования» Учебное пособие. Москва «Тейс» 1997г.
7. М.С. Тонкопий «Экономика природопользования» Алматы «Экономика» 1998г
8. «Методика определения платежи за загрезнение окружающей природой среды» Алматы, Минэкологий. 1997г.
9. П.М. Нестеров, А.П. Нестеров «Экономика природопользования и рынок» Учебник для вузов. Закон и право. «Юнити»
10. В.Н. Герасимова, А.А. Голуб «Методология экономической оценки природных ресурсов» Москва 1998г.
11. Є. Бейсенова, А. Самаќова, Т. Есполов «Экология жєне табиѓатты тиімді пайдалану» Алматы 2004ж.
12. Б. Єбдірайымов «Экологиялыќ зиян: сипаттамасы» «Юрист» Алматы 2001ж.
13. Г.К. Сагимбаев «Экология и экономика» Алматы 1997г.
14. С.В. Макар «Основы экономика природопользования» Учебное пособие. Москва 1998г.
15. Р.К. Ниязбекова «Формирование политики устойчивого экологического развития» Бишкек 2002г.
16. «Ќоршаѓан ортаны ќорѓау нормативтік актілер жиынтыѓы» Алматы 2004ж.
17. С.В. Тэн «Методы экономического стимулирования как основной рычаг управления качеством окружающей среды» Алматы 1996г.
18. Е.М. Засловский, Т.А. Засловская «Система управления качеством окружающей среды основные принципы» Экологические системы и приборы. 2000г.
19. Т.А. Хоружая «Методы оценки экологической опасности» Москва 1998г.
20. С.Н. Бобылов «Экологизация экономического развития» Москва 1994г.
21. К. Ниязбеков А.Д. Выварец, Б.Т. Утельбаев «Жаратылыс д‰ниеліктерін пайдаланудаѓы экология-экономикалыќ мєселелері» Алматы 1993ж
        
        Титульный лист
Жоспары
Кіріспе.....................................................................
...............................................3
І Бөлім. Табиғатты пайдалануды басќарудың теориялық негіздері.
1. ... ... ... ... пайдалану жєне ... ... ... ... төлемдер
жүйесі......................................................21
ІІ Бөлім. Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ОҚО негізгі кәсіпорындарының қоршаған ... ... ... ортаның ластануын және зияндығын экономикалық
Бағалау...................................................................
.....................................44.
ІІІ. Бөлім Табиғат пайдалануды басқарудың экономикалық ... ... ... жєне ... ортаны қорғау ... ... ... ... ... экономикалық даму кезінде маңызды рольді тек қана пайда
алу емес, сонымен қатар ... ... ... ... маңызды
болып табылады.
Айта кететін жайт, бұл үшін өндірістердің барлық ... ... ... ала ... және қайта өңдеуді қажет ететін басты
қызметтерге айбынды инвестициялар ... ... – бұл ... ең күрделі объектілердің бірі.
Сондықтан да экологиялық процестерді басқару жіне ... ... ... маңызды мағынаға ие.
Табиғатты пайдалануды басқарудың мақсаты – нормалар мен талаптардың
орындалуын қамтамасыз ету, шығарылған ... ... ... және ... ... әсерлеріне шек қою, табиғи қорлардың орынды
пайдалануын және олардың ... ... ... ... ету.
Табиғатты пайдалануды басқару Республика үкіметімен, министрліктермен
және ведмоствалармен, жергілікті ... ... ... және
ұйымдармен жүзеге асырылады.
Табиғатты пайдалануды басқару табиғи орта ... ... ... ... және ... ... қорғау, негізгі жоспарларды
тиімді пайдалану, ұйымдық-техникалық және ... ... ... ... және ... орындалуын бақылау болып табылады.
Мемлекеттік бағдарламада қоршаған ортаны қорғау және ... ... ... ... міндеті – табиғатты қорғау және тиімді пайдалану
табиғатты қорғау қызметінің ... ... ... ... ... ... алдында белгілі бір ... ... ... қорлардың
молайуын,сақталуын және қоршаған орта жай-күйін жақсарту мақсаты қойылған.
Экологиялық ... ... бұл ... адамдардың алдына қойылған міндеті
және жауапкершілігі ретінде қаралуы тиіс.
Табиғатты ... ... және ... ... пайдалануды
қамтамасыз етуге байланысты келесі мақсаттар алға қойылған:
- табиғатты қорғауды басқару қызметін кешенді түрде іске асыру;
- өңдеу және ... ... ... ... саясаттың
орындалуы және табиғи ресурстарды тиімді пайдаланылуы;
- жерді қорғау, жер асты және үстіңгі суларды, ... ... және ... ... ... ... барлық табиғи қорларды
тиімді пайдалану және оларды мемлекеттік бақылау;
- ... ... ... және ... ... және
бағдарламалардың қабылдануын қамтамасыз ету;
- ұсыныстардың өңделуі және табиғатты пайдалану ... ... мен ... бекітілуін, табиғи
ресурстарды пайдалану стандарттарын жетілдіру;
- мемлекеттік экологиялық ... ... ... жетілдіру,
өндіргіш күштерді және халық шаруашылығы саласын орналастыру, ... мен ... ... ... ... ... ... басқару органдарына өндірістік және тұрмыстық қалдықтарды
көмуге және сақтауға рұқсат беру;
- ... көп ... ... орта ... ... ... ... табиғатты қорғауға үйрету;
- жоспарлау және шет мемлекеттер, халықаралық ... ... ... ... бірігіп жұмыс жасау;
Қазіргі таңда табиғатты пайдалануды басқару мына ... ... ... ... ластануын төмендету;
- табиғи ресурсты тұтынуды біршама қысқарту;
- табиғи қорларды ... ... ... ресурстардың қажетті даму резервтерін құру;
- табиғи шикізаттың алғашқысын тиімді қолдану;
- кәсіпкерлерге экономикалық жағдай жасау;
- ... ... ... Қазақстанда шикізат көзінің екі бай қоры бар. Біріншісі
табиғи қорлардың бірігей түрі, екінші олардың шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... жабдықтаудан
және ауыл шаруашылығы саласында кешеуіл байқалады, сондықтан ... ... ... ... Ол ... ... іс жүзіне асыру, ... ... ... еңбек
шығындары аз кететін жоғары сапалы өнімді алу.
Ол үшін ... ... ... ... қайта жабдықтауға мемлекеттік несиелер
беру (несие мөлшері үнемделген шикізатпен әлемдік және ішкі бағаның
айырмасын анықтайды).Қайтарым экспорттық ... ... ... ... ... ... Прогрессивті салық нормаларының артық шығыны ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру (экологиялық төлемдер қоршаған
ортаға зиян жіне шығындармен анықталады).
І.Табиғатты пайдалануды басќарудың теориялық негіздері
1.1 Табиғатты пайдалануды басқару негіздері
Экология ... ... ...... ... табиғат
ресурстарын сақтаудың, жаңғыртудың, молайтудың, тиімді пайдаланудың
қоғамдық тиімділігі. Басқарудың ... ... - ... және ... ... ... ... әсерлерін шектеу, табиғат байлығын тиімді
пайдалануды, қорғауды, өсіруді қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ұйымдастыру және бақылау.
Табиғат пайдалануды басқару табиғатты тиімді пайдалану, табиғи ... ... ... ... құқықтық ережелерді дайындау,
экономикалық ынталандыру техникалық-ұйымдастырушылық, ... ... ... ... ... және ... арқылы жүргізіледі.
Табиғат пайдалануды басқару аса күрделі процесс, өйткені мұнда табиғи
жіне қоғамдық құбылыстар бір-бірімен ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Басқару әдістерінің жүйесін екіге бөлуге болады: ... ... ... ... басқарудың үшінші нарықтық жүйесін бөліп
қарайды. Нарықтық жүйе ... ... ... кіреді. Нарықтық деп
басқа белгілеріне ... ... ... ... жоқ. ... ... ... бөлудің өзі шартты түрде ғана. Іс жүзінде олар бір-бірімен тығыз
байланысты.
Әкімшілік басқару жүйесі – ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру қадағалау негізінде
жүзеге асырылады. Мұнда бір орталықтан басқару, жоспарлау табиғат пайдалану
шектеріне басым назар ... ... ... ... ... ... ... пайдалану нормаларын, ережелерін орындау экономикалық
жолмен (ынталандыру, материалдық жауапкершілік) басқарылады.
Табиғат пайдалануды басқаруда ... ... ... түрлерін айтуға болады:
Құқықтық – Қазақстан Республикасының ... ... ... ... басқарушы мекемелердің, лауазымды адамдардың, халықтың
және табиғат пайдаланушылардың ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік актілер қабылдау.
Әкімшілік актілер орындалуға міндетті және тікелей әсер етеді.
Техникалық ...... ... және ... ... ... ... тұрғыдан қамтамасыз ету.
Ұйымдастырушылық – табиғи ортаны қорғауға ... ... ... ... ... қабылдау жэәне олардың іске
асырылуын ... – жеке ... ... ... ... табиғат қорғау турасында үгіт-насихат, түсіндіру жұмыстарын
жүргізу, оларға психологиялық әсер ... әдіс – ... ... ... ... қаржы, несие,
т.б экономикалық тетіктер арқылы жүргізіледі.
Баға, тариф және төлемдер жүйесі:
- минералды және басқа ресурстарды тиімді және кешенді қолдануды
қамтамасыз етеді;
- ... орта ... ... және ... ... ... оптимизация, жүйлеу, сараптау әдістерін
кеңінен қолданылады. Табиғат ... ... ... техника мен
технология, табиғат қорғау бағдарламалары, жоспары, табиғат пайдалану
жобалары, шығарылатын ... ... ... ... қалдықтар, табиғатқа келтірілетін ... ... ... ... ... ... қорғау және тиімді пайдалану шешімдерін дайындау ... есеп беру ... ... ... ... ... ... мәліметтер, табиғи ортаның мониторингінен алынады.
Мониторинг – ... ... ... кешендерінің барлық түрлері,
экоқұрылымдар, аймақтар, табиғи ... ... ... ... ... ұлттық, бүкіләлемдік мониторинг жүйелері құрылады.
Сондай-ақ ... ... ... ... құрамды бөліктерін
қамтиды. Мониторинг табиғат кешендерінің жай-күйі, ... ... ... мәліметтер береді. Осындай мәліметтерге сүйеніп, табиғат
сыйымдылығына, ондағы өзгерістерге ғылыми болжамдар жасалады. Олад табиғат
қорғау және пайдалану ... мен ... ... ... ... пайдалануды басқаруды Қазақстан Республикасының
заңдарына, президент ... ... ... ... ... ... басқарудың негізгі принциптерінің бірі
қабылданатын шешімдердің ... ... алу ... болуы. Өйткені
табиғи ортаға келтірілген зиянды жоюдан гөрі оны болдырмау ... ... ... ең ... ... болжамдар, бағдарламалар,
жоспарлау және ... ... ұзақ ... болжамдар, тұжырымдар,
бағдарламалар жасалады, содан кейін олардың негізінде ұзақ қысқа ... ... ... ... ... ... жоспарлар әзірленеді.
Ұлттық аймақтың, жергілікті табиғат қорғау бағдарламаларында басты
стратегиялық бағыттар ... ... ... денсаулыққа, экологияға зардапсыз ортаны ... ... ... ... ... ... ... даму үшін табиғатты ұтымды,
сарқылтпай пайдалану;
- табиғаттың қалпына келу және оны ... ... ... жеке ... және әлемдік деңгейде биосфералық
теңдестіктерді сақтау;
- табиғатта кездесетін барлық ... ... ... ... жету үшін ... ... белгіленеді. Олар:
- табиғат қорғау шараларын ұдайы жүзеге ... ... ... ... ... ... ... кешенді, қалдықсыз және аз қалдықты технологияға
көшіру, қалдықтарды ... ... ... ... ... ұлғаймалы ұдайы қалпына келтіру;
- бірыңғай табиғат ... ... ... ... ... ... жетілдіру;
- өндірісті орналастыруды, табиғат пайдалануды, оның қорын
молайтуды экологиялық негізде жүзеге асыру;
- табиғат пайдалануды ... ... ... және
механизмдерін жетілдіру;
- табиғи ортаның жай-күйін бақылаудың автоматты жүйесін құру;
- экологиялық ... ... ... ... табиғат қорғау белсенділігін арттыру;
- халықаралық келісімдер негізінде барлық мемлекеттермен,
ұйымдармен бірлесіп ... ... ... ... ... және ... ... жоспарлаудың басты мақсаты –
табиғи ортаның ... ... ... ... үнемделуін,
молаюын, тиімді пайдаланылуын қамтамасыз ету.
Табиғатты пайдалануды басқаруда әсіресе әкімшілік жолмен ... мен ... ... орын ... ортаның сапалық стандарттары ауа, су бассейндерінің, топырақтың
және басқа ... ... ... ... ... табиғи ортаны ластаушылардың әрқайсысында жол берілетін
ластаушы заттардың шығарылу шегі белгіленеді. ... ... ... осы ... аспағанда олар адам денсаулығына, экологиялық ... ... деп ... ... ... тәуліктік және ең
жоғарғы шамасы белгіленеді.
Табиғи ортаға әсер ету ... ... ... ... ластаушы заттардың шамасын реттейді. Стандарт бір уақыт
аралығында ластаушы ... ... ... ластаушы заттардың белгілі
мөлшерінің ... ... ... ... Табиғи ортаға әсер ету
стандарттары жол берілетін ластану ... ... ... ... әсер ететін территорияда ластаушы заттардың жиынтық шоғырлануы
жол ... ... ... ... Әрбір ластаушы көздерге ластаушы заттар
шығару шегін ... ... ... ... ... ... ... немесе шоғырлану мүмкінділігі және басқа ластаушылармен
қосылатын жиынтық әсері ескеріледі.
Әдетте ластаушы заттардың шоғырлану ... ... ... Егер ... ... артық болса, ... ... ... ... ... есептеледі. Керісінше, бақылау
көрсеткіші төмен болса, норматив ... ... Бұл ... ... ... ... және тағы басқа объективті себептармен ластаушы заттардың
шығарылу нормасын жол берілетін нормаға бірден ... ... ... ... ... ... ... уақытша келісілген норматив
белгіленеді және оны жол берілетін шамаға ... ... ... ... жол ... нормасын белгілеу
Сурет 2.
Ластаушы заттар шығару ... ... көп ... ... және аймақтағы барлық ластаушы заттардың табиғи
ортаға ... ... ... ... ... ... Бақылау
нүктелерінде ластаушы заттардың шоғырлануы жол берілетін шамаға жеткенінше
процесс қайталана береді.
Технологиялық стандарттар - ... ... ... немесе тазалау
қондырғыларында белгіленеді. Стандарт бойынша табиғат қорғау технологиясы
үлгілік технологияға сай ... ... ... ... – азық-түлікте, суда, тұтыну
тауарларында зиянды заттардың, қоспалардың болмауын реттейді.
Табиғат ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... стандарттар, шектер, нормалар негізінде
рұқсат-лицензиялар беріледі. Лицензиялар өндіріс көлеміне сәйкес белгілі
мерзімге ... ... ... немесе лицензия мерзімі
аяқталғанда жаңа лицензиялар алу ... ... ... ... ... механизмдерімен: төлемдер, стандарттармен, шектеулермен
үйлесімдіріледі.
Рұқсат-лицензия беру үшін нормалар, шектер ... үшін ... ... ... ... ... пайдалану саоласындағы
барлық бағдарламалар, жобалар, шаруашылық іс-әрекеттері қолданылатын
технология, ... ... ... ... ... ... ортаның тазалық нормативтері: ... ... ... ... ... ... ... қорғау, пайдалану нормативтері тұрақты немесе уақытша ... ... ... ... ... белгілеу мүмкін
болмағанда, уақытша нормативтер ... ... ... ... ... ... бағытында өзгертіліп
отырады. Өзгерту мақсаты – табиғи ... ... ... ... ... пайдалануды басқарудың тағы бір ... ... ... ... ... ... байланысты барлық болжамдар,
тұжырымдамалар, жобалар, ... ... және ... ... ... ... пайдалантын шикізат, материалдар, отын-энергия,
шығарылатын қалдықтар ... ... ... ... ... Қажет болған ... ... ... ... ... ... мақсаты табиғатқа, адамның
денсаулығына зиянды әсерлердің алдын алу, оларды болдырмау.
Төлемді табиғат пайдалану принципін ... ... үшін ... ... көрсеткіштері, әдістері маңызды орын алады. Табиғатқа әрбір
зиянды әсер етушілер оның зардаптарын жойып, келтірілген ... ... және ... ... шараларын жүргізуі керек. Өйткені олардың
өздеріне зиянды ... оның ... ... ... ... болады.
Табиғи ортаның ластануынан болатын экономикалық зиян қай ... ... әр ... ... ие ... Өнім ... үшін ол
алынбаған немесе жоғалтылған өнім және соған ... ... ... ... т.б) ... ... ... шаруашылығы
тұрғысынан алып қарайтын болсақ, алынбаған өнімдерді басқа ... ... ... ... ... ... ... экономикалық зиян
алынбаған (жоғалтылған) өнімдердің орнын толтыру шығындары болады. Яғни
экономикалық зиян ... ... ... ... толтыру шығындармен
айқындалады. Әдетте орнын толтыру шығындары артық ... зиян ... ... ашу үшін халық шаруашылығы залалдарының
құрамын қарастыру керек. Мысалы, табиғи ортаның ... ... ... зиян емделу шығындарымен және аурудың салдарынан
болатын ... ... ... таза ... жоғалтылуымен
есептеледі. Экономикалық зиянды және төлемдерді анықтаудың үлгілік
әдістемесінде ... ... ... ... зияндар тікелей
шығындармен емес, алынбаған өнімдердің ... ... ... ... ... ... ... зиян алынбаған
таза табыстың (пайданың) орнын толтыру шығындармен ... ... ... ... ... бар. Олар ... ... бағасымен есептеу; кадастрлық бағалармен орнын
толтыру шығындарымен есептеу; алынбаған таза ... ... ... ... ... Осыған қарап, табиғи ортаның ... ... ... есептеу мәселесі әлі зерттеулерді қажет ететінін
көреміз.
1.2 Табиғатты пайдалану жєне ... ... ... жағдайда табиғатты пайдалану және оны қорғаудағы экономикалық
механизмді қалыптастыруды мына ... ... ... ... ... ... және ... қызметтері, экономикалық
құралдарының жүйесі;
• табиғат ... ... ... ... ... ала ... ... және екіеші
қайтарымды ресурстарға бағаның құрылуы;
• экологиялық сақтандыру;
• мемлекеттік және аймақтық бағдарламаларды іске асыру механизмін
жасау.
Барлық осы ... ... ... ... әрі бір-біріне
себепші болады және іс жүзінде кесіп өтеді. Атап өткен жөн, ... ... өзі ... сипатта болу керек. Бірақ, оның негізгі
параметрін (ставкалар, нормативтер, монополистік ... ... ... белгілейді.
Табиғат пайдалану және қорғау қызметіндегі экономикалық құралдар
жүйесін мыналар қамтиды:
• салық ... ... және ... ... ... ... ... тездетілетін амортизациялық
қорлар;
• ластаушы құқықты сату;
• «қайтару ... ... ... ... ... және қалдықтарды орналастыру үшін төлемдер.
Табиғатты пайдаланудың экономикалық механизмінің ... ... ... ... ... сол ... оның негізінде
кәсіпорындар мен мекемелердің табиғи ресурстарды пайдалануды жақсартудағы
ынталандырудың нориативтерін белгілеу, табиғи ресурстарды ... ... және осы ... ... ... үшін ... (айып)
тағайындау болып табылады. Табиғатты қорғау ... ... ...... ... және оны ... іс жүзіне
асыруда табиғатты пайдаланушылардың тікелей ынталығын ... ... ... ... және оны ... экономикалық
механизмді қалыптастыруды мына төмендегі элементтерге бөлуге болады:
• табиғат пайдалану және ... ... ... ... ... пайдаланудың ақылығы;
• экологиялық факторларды есепке ала отырып, алғашқы және екіеші
қайтарымды ресурстарға бағаның құрылуы;
• экологиялық сақтандыру;
• мемлекеттік және аймақтық ... іске ... ... осы ... ... өзара байланысты әрі бір-біріне
себепші болады және іс жүзінде кесіп өтеді. Атап ... жөн, ... ... өзі ... ... болу ... Бірақ, оның негізгі
параметрін (ставкалар, нормативтер, ... ... ... ... ... ... және ... қызметіндегі экономикалық құралдар
жүйесін мыналар қамтиды:
• салық саясаты;
... және ... ... ... қорғау міндетіндегі тездетілетін амортизациялық
қорлар;
• ластаушы құқықты сату;
• «қайтару кепілі» көзқарасын пайдалану;
... ... және ... ... үшін ... ... экономикалық механизмінің негізгі элементтері
табиғи ресурстардың экономикалық ... сол ... оның ... мен ... ... ... пайдалануды жақсартудағы
ынталандырудың нориативтерін белгілеу, табиғи ресурстарды тиімді пайдалану
нормаларын және осы жөніндегі жоспардың орындалмағаны үшін ... ... ... ... Табиғатты қорғау қызметіндегі экономикалық
ынталандырудың маңызы – табиғатты қорғау және оны ... іс ... ... пайдаланушылардың тікелей ынталығын арттыру.
Табиѓи ортаны ќорѓау, табиѓат байлыѓын тиімді пайдалану, оѓан барлыќ
халыќ, жеке ... мен ... ... органдар м‰дделі
болѓанда ѓана ауќымда жєне нєтижелі болады. ... ... ... арќылы басќаруѓа болады. ... ... ... ... ќорѓауѓа, тиімді пайдалануѓа жаѓдай жасайды.
Экономикалыќ жолмен ... ... ... ... ... зорлап
емес, єркімніњ µз еркімен табиѓатты ќорѓауѓа, оныњ байлыѓын молайтып,
тиімді ... ... ... ... зиян ... табиѓат
ресурстарын ысырапќа ±шырату ењ бірінші кезекте оѓан жол ... ... ... м‰дде тудырудыњ басты єдістері: жоспарлау, шаруашылыќ
есеп жєне экономикалыќ ынталандыру. Б±л ... баѓа ... ... ... жєне ... ... пайдалану тµлемдері,
экологиялыќ нормативтер, т.б. экономикалыќ тетіктер арќылы ж‰ргізіледі.
Жоспарлау басќарудыњ єкімшілік єдісіне тєн деп ... ... ... де ... зор. Тек ... жоспарлаудыњ
сипаты т‰бірімен µзгереді. Ол жоѓарыдан н±сќау, б±лжытпай орындалатын зањ
сипатын µзгертіп, іс-єрекеттерді ерікті, сапалы ... ... ие ... ... кµптеген жаѓымсыз ќ±былыстарды, шыѓындарды алдын ала
болжап, оларды болдырмау шараларын ±йымдастыруѓа болады. Жоспарлау ... ... ... ... ... ... ... жоспарлаудыњ басты маќсаты – табиѓи
ортаны ќорѓауды, табиѓатты тиімді пайдалануды, оныњ ... ... ... молайтуды ќамтамасыз етеді. Жоспарлауды м±ндай ќызметі
нарыќ ... ... ... ... ... бойынша табиѓатты арнайы пайдалану ... ... ... ... аќылы пайдаланады, табиѓи ортаѓа
келтірілген ... ... ... ... ... ... жєне табиѓи ортаны ќорѓауѓа, табиѓат ќорѓау ... ... ... ... ... ... принциптерінің бірі
қабылданатын шешімдердің іс-әрекеттердің алдын алу сипатында болуы. ... ... ... зиянды жоюдан гөрі оны болдырмау әлдеқайда
тиімді. Сондықтан басқарудың ең негізгі ... ... ... және ... ... ұзақ ... ... тұжырымдар,
бағдарламалар жасалады, содан кейін олардың негізінде ұзақ ... ... ... ... ... ... ... жоспарлар әзірленеді.
Ұлттық аймақтың, жергілікті табиғат қорғау бағдарламаларында басты
стратегиялық бағыттар айқындалады. Олардың қатарында:
- денсаулыққа, экологияға ... ... ... халықтың
әлеуметтік, психологиялық амандығын қорғау;
- бірқалыпты әлеуметтік-экономикалық даму үшін табиғатты ұтымды,
сарқылтпай пайдалану;
- табиғаттың ... келу және оны ... ... ... жеке ... және әлемдік деңгейде биосфералық
теңдестіктерді сақтау;
- табиғатта кездесетін барлық ... ... ... ... жету үшін ... міндеттер белгіленеді. Олар:
- табиғат қорғау ... ... ... ... ... ... экологиялық талаптарды қатаң сақтау,
өнеркәсіпті кешенді, қалдықсыз және аз ... ... ... ... ... ... ... табиғат
ресурстарын ұлғаймалы ұдайы қалпына келтіру;
- бірыңғай табиғат қорғау жүйесін ... ... ... ... ... ... орналастыруды, табиғат пайдалануды, оның қорын
молайтуды экологиялық негізде жүзеге асыру;
- ... ... ... ... ... және
механизмдерін жетілдіру;
- табиғи ортаның жай-күйін бақылаудың автоматты жүйесін құру;
- экологиялық білімдерді жетілдіріп, халықтың, ... ... ... ... ... халықаралық келісімдер негізінде барлық мемлекеттермен,
ұйымдармен ... ... ... ... ... қорғау және тиімді пайдалануды жоспарлаудың басты мақсаты –
табиғи ортаның теңдестігін сақтау, табиғат ... ... ... ... ... ... ... басқаруда әсіресе әкімшілік жолмен реттеуде
нормативтер мен стандарттар ерекше орын ... ... ... ... ауа, су ... ... ... табиғаттың құрамды бөліктерінің жай-күйін реттейді.
Әдетте табиғи ортаны ластаушылардың әрқайсысында жол ... ... ... шегі белгіленеді. Ластаушы заттардың шоғырлану
шамасы осы шектен аспағанда олар адам ... ... ... ... деп есептейді. Нормативтердің орташа тәуліктік және ... ... ... ... ... тµлемдер ж‰йесі.
Нарыќ ќатынастарына негізделген экономиканыњ негізін тауар ... Б±л ... ... ... ќатысатын табиѓат
ресурстары, оныњ ішінде табиѓи ... ... ... ... ... ... ресурстарын тиімді пайдаланудыњ ењ басты шарты оларды аќылы
пайдалану болып табылады. ¤йткені, табиѓат ... ... ... ... ... ±тымды пайдалануѓа, табиѓатты ќорѓауѓа, ќорын
молайтуѓа ж±мылдыратын механизм ... ... ... ... ... ... ... єкеп соѓады.
Тµлемдерді табиѓат ресурстарын ‰немдеп пайдалануѓа, табиѓат ќорѓауѓа
оныњ байлыќтарын саќтауѓа, молайтуѓа ж±мылдырылатын ењ басты экономикалыќ
тетік деп ... ... ... ... ... ... тиімді
пайдалану маќсатында экономикалыќ ынталандыру ‰шін ќолданылатын басќару
тетігі болып ... Олар ... ... ... іске ... ... жєне ... єлеуметтік жаѓдайын жаќсартуѓа кµмегін
тигізеді. Ал ... ... ... ... ... ... шараларын
ынталандыру, жауапкершілікті арттыру болып табылады.
Табиѓат ресурстарыныњ т‰ріне байланысты ємбебап пайдаланатын, арнайы
пайдаланатын ресурстарѓа ... ... ... ... жер, су, ауа, т.б ... ... ... пайдаланылатындар –
орман, биоресурстар, минералдыќ шикізаттар.
Экономикалыќ ... ... ... ќарай тµлемдерді:
1. табиѓат ресурстарын пайдалану ќ±ќыѓы;
2. табиѓат ресурстарын пайдалану;
3. табиѓат ресурстарын ќорѓау, ќалпына келтіру, ... ... ... ресурстарын пайдалануды шектегені ‰шін;
5. табиѓи ортаны ќорѓау;
6. табиѓат ... ... ... ... тµлемдер деп с±рыптауѓа
болады.
Табиѓат ресурстарын пайдалану ... ... ... ... ... ... иелік ќ±ќыѓы болып табылады. Меншік ќ±ќыѓы осы тµлем
арќылы кµрініс табады. Меншік иесі ... ... ... ... ... немесе иелікке беру арќылы олардан тµлем аќы алады.
Табиѓат ресурстары жалпы халыќтыќ иелікте болѓанда, иелік ќ±ќыѓын,
Қазақстан Республикасында ... ... және ... ... ... ... жүйесі бар. Бірақ ол ынталандыру ролін
орындамайды, тек ... ... ... ... ... салық
салу белгілі. Ол басқа мемлекеттермен салыстырғанда аз уақыттың ішінде
едәуір жылдам ... ... салу ... ... өте жақсы өңделген.
Сонымен бірге Ресейде Қазақстанға қарағанда ... ... ... ... ... салықты «жасыл» деп атайды. Салық мына қызметті орындайды:
экологиялық зияндылық және табиғи ресурстар шығынын эквивалентті ... ... ... төлейді» принципін іске асырады.
Экологиялық салық ішінен ластаушы және қаржыландырушы салықты бөліп
көрсетуге болады.
Реттеуші ... ... ... ... ... ... ... зиянның көлеміне байланысты салық белгіленеді. Салық мөлшерін
анықтауда ... ... ... және шаруашылық қызметінің
экономикалық рентабельділік көрсеткіштері есептеледі.
Қаржыландыру ... ... ... ... ... арнайы экологиялық қорларға ақшаның төленуіне бағытталған.
Экологиялық салықтың б±л түрінің ерекшелігі ... ... ... ... ... ... Қаржылық салықты белгілегенде пайда және
қаржылық түсімнің үздіксіздігі басшылыққа алынады.
Экологиялық салық салу екі бөлімнен тұрады – ... өзі және ... ... ... ... жүйесі табиғатты қорғау қызметін
жанама ... ... ... және ... қызметін
атқарады, ол табиғи-өнімділік вертикалдары: салалық, технологиялық,
аймақтық және өнімділік ... ... ... ... Қазіргі таңда экономика және өндірістің дамуы оны ескермейді. Барлық
шаруашылық процесс апатты болады: әр кәсіпорын, сала, ... ... ... ... ... ... ... саясаты, не кәсіпорынның не
оның табиғатты қорғау қызметінің жағдайын ... ... ... ... және ... ... үшін ... өндіру сапасына
тіреу жасауда.
Экологиялық салық салудың салалық факторын есепке ала отырып қоршаған
ортаны ластағаны үшін төлем ... ... ... ол ... ... ... ... көбейтіледі. Бірлік коэффициентке
экологиялық салалық қатынастың таза ... ... ... ... ... ... салаларын келтіреміз.
Қоршаған ортаны ластағанын есептеу
үшін салалық коэффициенті
Кесте 1
|Өндіріс салалары ... ... ... ... |2 ... ... |2 ... ... ... |2 ... ... |2 ... ... | ... ... |1 ... ... |2 ... |4 ... ... кәсіпорынның қоршаған ортаға келтірілген зияндығына
байланысты алынған. Мұндай коэффициенті енгізу ластанудың ... ... ... та туады, бұрынғы табиғатты пайдалану төлемдер
жүйесіне ... ... ... кәсіпорынның экономикалық жағдайын
қиындатады. Бұл елімізде экологиялық салық ... ... ... ... ... ары қарай дамытуымыз керек. Оған қосымша экологиялық түрлі
акциздерді қосуға болады. Қазіргі таңда ... ... ... ... ... көмір өте арзан отын, бірақ оны пайдалану мен өртеу көлемі
ешқандай реттелмей отыр. Сонымен бірге оның ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан басқа да жанармай түрлері газ,
солярка т.б акциз берілуі керек.
Өнімділік аспектісін есепке ала отырып, ... ... ... өнімге арнайы салық салу түрлері:
• экологиялық зиянды технологияны қолдану арқылы өндірілген өнімге
салық;
... ... ... ... салық.
Арнайы экологиялық салықтар нақты технологияға, шекті өндіріске,
сонымен қатар, ... ... ... шығындар керек еткен
жағдайда тағайындалады.
Арнайы салық көлемі шығындар негізінде анықталады:
• экологиялық зиянды технология және прогрессивті өнім түрлеріне
шығын;
• өндірістік обьектінің ... ... ... ... ... технолагияны пайдалану нәтижесінен
кәсіпорынның қоршаған ортаға зияндығын тоқтатуға шығындар.
Осылайша, экологиялық салық салуды ынталандыру арқылы қоршаған ортаға
тасталған зиянды заттардың төмендетуді іске ... ... ... ... ... ... экономикасында салық
жеңілдіктерін қолданылуы аз және әйгілі емес. Қолданылып жүрген ... ... ... толықтырылуы мүмкін.
Кейбір жағдайда салық мүлде алынбайды, ... қор ... ... бірге, екінші ресурстарды өндірумен айналысатын
кәсіпорындар, ... ... ... ... қорғауға және қоршаған
ортаны ұдайы өндірісне шетел инвестицияларды салықтан босатылуы мүмкін.
Тұтас алғанда ... ... ... өз ... ... атқармайды.
Сонымен бірге салық жүйесі экологиялық қауіпті жағдайдан шығу ... ... салу ... іске асырмайды.
Экологиялық салық салудың перспективті дамуы келесі бағыттарды
анықтайды:
• салық кодексінде ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық қызметінің экологиялық
есебі бойынша салық дифференциациясы;
• экологиялық акциздерді тағайындау;
• салықтың ауыртпалық орталығын ... ... ... ... ... ... ... ынталандырудың
маңызды тетігі болып табылады.
Әлемдік тәжірибеде салыққа ... бұл ... ... ... Ал ... елімізде бұл керісінше, қаржылық-несиелік механизм әлі
дамымаған және оның ... ... ... ... ... тәжірибесін еске ала отырып қаржылық-несиелік механизм
мына құралдарды көрсетедңі:
• табиғатты ... ... ... ... проценттік мөлшері төмендетілген заемдар;
• ластануды төмендеткен кәсіпорынға ... ... ... табиғатты қорғау мақсатында ақысыз негізднгі ... ... ... қорғау жабдықтарының ... ... ... ... ... несиелік жеңілдіктер табиғатты
қорғау мақсатында ... ... ... ... банк несиемен
жұмылдырады. Банктік несиелердің ... ... ... ... және ... ... қайтарымдылығын сақтау,
несиелердің мақсатты қолданылуын және табиғатты қорғау іс-шараларының аз
уақыт ішінде ... ... ... ... ... несие-
банктеріне салық жеңілдіктерін ұсынады, және ... ... ... ... ... банктерге төмендетілген пайызда
несие, дотация ... ол ... ... және ... ... өзі өз экологиялық қорынан несиенің қайтарылуына
кепілдік береді.
Субвенциялау бюджеттік ... бір ... ... ... ... анықтайды. Бұл құралдарды ... ... ... ролі ... экологиялық
инфрақұрылымның дамуы арқылы көрінеді.
Мемлекеттің баға саясаты қоршаған орта және ... ... ... ... ... ... ... құнына байланысты
өндірілген өнім ... ... баға ... ... түрі ... ... өнімді
тұтыну және өндіруді ынталандыру.
Баға белгілеу арнайы ... ... ... керек. Табиғат
ресурстарының өркениетті ... ... үшін ... ... ... Қазақстан Республикасының табиғи ресурстарға бай
екендігін жиі айтады, ... оған ... ... ... ... ... мүмкін емес. Табиғи ресурстар нарығын құру
арқылы табиғи ресурс биржаларын аукциондар өткізуді яғни ... ... ... ... ресурстарды конкурс негізінде сатып алу,
өндіруге құқық, экологиялық бақылау және ... ... Бұл ... пайдалану арқылы мемлекеттік және аймақтық
кірістің көбеюін іске асырар еді.
Жыл ... ... орта әр ... ... ... ластануы
жоғарылап отыр. Мұнай құбырларында және мұнайды танкерлермен ... көп ... ... ... ... Бұл апат әсерлерін тоқтату
және жеңілдету құралдарының бірі бұл экологиялық ... ... ... ... мына ... ... зиянды компенсациялау, ақша құралдарын пайдалану
тиімділігін жоғарлату, қоршаған орта ластану нәтижесіндегі үшінші жақ ... ... ... ... ... ... іске асырады:
• міндетті түрдегі сақтандыру;
• апатты жағдайларды болдырмаудағы міндеттерді орындағаны үшін
кәсіпорындарға сыйақы беру;
• апат ... ... ... ... ... ... зиянды экологиялық қызметтерге арнайы
салық салу.
Стратегиялық мәні бар экологиялық маңызды мақсаттарды іске ... ... ... ... ... ... табылады.
Экологиялық бағдарламалардың негізгі қызметтері:
• әлемдік міндеттерді орындау ... ... ... ... ... ... ... қорғау және табиғатты тиімді пайдалану;
• табиғаттың бағалы объектілерін қорғау;
• экологиялық апатты аймақтарды ... ... ... ... ... ... іске асуы үшін, табиғатты пайдалануды
ынталандырудың экономикалық құралдары жұмыс жасауы ... ... ... ... ... құру ... Бұл жүйе ... белгілі
дәрежеде қаржыландыру қызметін атқарады және ол әр түрлі қайнар көздерден
тұрады (мемлекеттік, жеке, қоғамдық).
ІІ Бөлім. Оңтүстік ... ... ... ... талдау
2.1 Оњт‰стік Ќазаќстанн облысында негігі кєсіпорындардыњ ќоршаѓан ... ... ... ... ... µсуі ... орай, кµптеген
экологиялыќ проблемалардыњ шиеленісуіне алып келді. Туындап ... ... б±л ... µсуі мен ... ... ... саќтау.
Ќоршаѓан орта жєне адамдардыњ денсаулыѓына кері єсерін тигізіп
отырѓан фактор б±л ауаныњ ... ... ... ... отырѓан
µнеркєсіптер м±най-химиялыќ µндіріс, жылу энергетика, ... ... ... Казакстан Ойл Прдактс»ААЌ, ТЭЦ-1, ТЭЦ-2, ТЭЦ-3,
«Шымкентцемент» ААЌ) жєне автотранспорт. Шымкент ќаласында ... ... ... ол ... ... ќалалар ќ±рамына кіреді.
Оњт‰стік Ќазаќстан облысы ... ... ... ... атмосфералыќ ауаны тексеруге байланысты ж‰ргізген баќылауына
ќараѓанда Т‰ркістан, ... ... ... ... ... ... жєне ... ќалаларында 2004 жылы шекті р±ќсат етілген
концентрация шањ-тозањ, формальдегид, ... ... ... екені
аныќталѓан. Осы кезењде ластаушы заттардыњ тасталуы ... ... ... бірге кµшпелі кµздері 98мыњ тонна.
Соњѓы жылдары актуалды проблемалар ауыл жєне ауылшаруашылыќ, сонымен
бірге жерді тиімді ... жєне ... ... ... ... ќалу. Біздіњ облысымызда бірден-бір приоритетті проблема
егістік жерлердіњ ќ±нарлыѓыныњ тµмендеуі, мамандардыњ мєлімдеуі бойынша
соњѓы 30 ... ... ... гумус ќабатыныњ ќ±рамы 20%-ке тµмендеген.
Ќазіргі тањда облыста 3108,7 мыњ гектер жер жел эрозиясына жєне 950,2
мыњ гектар жер су ... ... ... ... кµбісі Созаќ,
Отырар, Шардара аудандарында орналасќан.
Экологтардыњ ... ... б±л ... ... жєне ... ... ... Олар негізінен мына µнеркєсіптерде пайда
болады, олар «Химфарм»ААЌ, «Оњт‰стікќ±с»ААЌ, «Кентау кен ... ... ... ... ... Ойл ... ААЌ,
«Южполиметалл»ЖАЌ, «Интеркомшина» ЖШС, «Эксковатор»ААЌ.
Соњѓы жылдары біздіњ ... жєне ... ... жєне ... мањызды проблемалардыњ бірі ќатты- т±рмыстыќ ќалдыќтардыњ жиналуы.
Мєлім болѓандай єрбір ... ... ... 200 ден 500 ... ... ... шыѓарады. Т±рмыстыќ ќалдыќтарды пайдалану технологиясы
біздіњ облыста енгізілмеген. Б±л ... ... ѓана емес ... жєне ... да ... алып ... Б±л проблеманы елемеу
экологиялыќ жаѓдайдыњ тµмендеуіне жєне адамдардыњ денсаулыѓына ќатты єсер
етуі ... ... ... ... тасу жєне жинау, коммуналдыќ
ќызметтерін ±йымдастыру ... шешу ... ... соњ ... ... туралы сµз етуге болады.
Суды т±зданудан саќтау жєне азоттыњ бейорганикалыќ ... ... ... т‰сті металлургия µндірісініњ, м±най химиялыќ,
химиялыќ, жењіл жєне тамаќ µнімдерімен ластануы проблемалардыњ µткірі болып
отыр. Облыс территориясында барлыѓы 118 ... , 25 кµл бар. ... ... сапа ... ... ... ... отыр. Есепте 49
тазалау орындары бар. ¤ндірістіњ тоќтап ќалуына ... ... ... бµлігі ж±мыс істемей т±р.
Экологиялыќ проблемаларды шешудіњ бір тетігі б±л ... ... ... ... ... ... ... ерекше назарды
табиѓатты пайдалану жєне ќоршаѓан ортаны ластауѓа ... ... ... ... ... ќорѓау іс-шараларыныњ
орындалуына кµњіл бµліп баќылайды. Кµптеген тєртіп ... ... ... ... ... жер жєне су ресурстарын ќорѓау бµлігінде
орын алѓан. ¤ткен жылы 101 ... ... ... ж‰ргізілді, 111
акт ќ±рылды, су жєне топыраќ ќ±нарлыѓыныњ 19 ... ... ... ... ... Ойл ... ААЌ-ныњ 2004 жылѓы атмосфера ауасын
ќорѓау туралы есебі.
Зиянды ќалдыќтардыњ атмосфераѓа тасталынуы,
оларды ... жєне ... ... тасталынуы ... ... ... зиянды |
|Зиянды заттар | ... |
| ... ... ... ... ... ... сєйкес µткен |
| | ... ... жыл |жыл |
| | ... ... | ... |12478,6 |2032,5 |12479,7 |10483,8 ... ... | | | | ... |9,4 |6,2 |10,4 |9,2 ... ... жєне ... |12469,2 |2026,3 |12469,2 |10474,5 ... ... : | | | | ... ... |351,0 |351,0 |351,0 |404,9 ... ... |14,6 |0,8 |14,6 |15,1 ... ... |872,5 |872,5 |872,5 |749,5 ... ... NO2 есебінде |531,7 |531,7 |531,7 |572,9 ... |0,0 |0,0 |0,0 |0,1 ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... |10699,0 |269,9 |10699,0 |8732,0 ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... |0,4 |0,4 |0,4 |0,0 ... ... 2004 ... ... ... ... туралы
есебі.
Зиянды ќалдыќтардыњ атмосфераѓа
тасталынуы, оларды тазалау жєне пайдалану.
| ... ... ... ... ... ... ... заттар | ... |
| ... ... ... ... ... |кезењге сєйкес µткен |
| | ... ... жыл |жыл |
| | ... ... | ... ... ... |1650,99047 ... ... ... | | | | ... |32,2483 |32,2438 ... ... ... ... жєне ... ... ... |485,56257 ... ... ... : | | | | ... ... |105,775 |105,775 |105,775 ... ... сутек | | | | ... ... ... ... ... |770,1407 ... ... NO2 ... |81,2943 |81,2943 |81,2943 ... ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... органикалыќ | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... |0,87067 |0,87067 |0,87067 | ... ... 2004 ... атмосфера ауасын ќорѓау туралы есебі.
Зиянды ќалдыќтардыњ атмосфераѓа тасталынуы, оларды
тазалау жєне пайдалану (Шымкент аумаѓы)
| ... ... ... ... ... ... ... заттар | ... |
| ... ... ... ... сєйкес |кезењге сєйкес µткен |
| | ... ... жыл |жыл |
| | ... ластануы| | ... |5002,9 |4804,1 |5761,7 |4380,0 ... ... | | | | ... |204,1 |5,3 |383,2 |1277,6 ... ... жєне ... |4798,8 |4798,8 |5378,5 |3102,4 ... ... : | | | | ... ангидрид |2932,2 |2932,2 |3511,9 |1635,5 ... ... | | | | ... тотыѓы |1596,3 |1596,3 |1596,3 |1326,8 ... ... NO2 ... |270,3 |270,3 |270,3 |140,1 ... | | | | ... (±шќыш | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... АЌ-ныњ 2004 жылѓы атмосфера ауасын ќорѓау туралы есебі.
Зиянды ќалдыќтардыњ атмосфераѓа тасталынуы, ... жєне ... ... ... ... тасталынуы ... ... ... ... |
|Зиянды заттар | ... |
| ... ... ... ... ... |кезењге сєйкес µткен |
| | ... ... жыл |жыл |
| | ... ... | ... |37,3 |37,3 |162,0 |32,5 ... ... | | | | ... | | |124,7 |31,1 ... ... жєне ... |37,3 |37,3 |37,3 |1,4 ... ... : | | | | ... ... |11,5 |11,5 |11,5 |0,2 ... сутек | | | | ... ... |19,4 |19,4 |19,4 |1,0 ... ... NO2 ... |5,3 |5,3 |5,3 |0,2 ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | |
| |1,1 |1,1 |1,1 | ... органикалыќ | | | | ... | | | | ... ... | | | | ... ... | | | | ... | | | | ... | | | | ... ... ... мєлімет.
Атмосфераѓа тасталынѓан зиянды заттардыњ тасталынуныњ шекті м‰мкін
болатын нормативті ... ... ... ... ... сараптаманыњ N05/2000-нан 05.05.2004 жылѓы ескерту ќорытындысы.
Ќайта ќарауѓа ... МЭС ... ... ... ... ... ... тастаѓан зиянды заттарын
тізімге алу;
• «Южполиметалл» АЌ-ныњ тастауларыныњ ... ... ... ... ... заттардыњ шыѓу туралы есебі.
Сипаттама бµлімі.
Металлургиялыќ комплекс жєне жылуэлектр µндірісі «Южполиметалл» АЌ-
ныњ Шымкент ќаласында орналасќан. Тау кен ... ... ... ... ... дайындау заводы Т‰ркістан аумаѓындаѓы
Ащысай поселкасы жєне Кентау ќаласында ... ... ... ... Аќсу ауылында орналасќан.
Металлургиялыќ комплекс ќ±рамына ... ... ... жєне ќ±рамында ќорѓасыны бар ќалдыќтарды ... ... ... кіреді. ¤неркєсіп Шымкенттіњ оњт‰стік батысында Бадам µзені
оњ жаќ бµлігінде орналасќан. Шымкентте жылу ... ... ... ... ... ... ... ТЭЦ-1; металлургиялыќ
комплекс аумаѓында орналасќан ТЭЦ-2 кіреді. Тау кен ... ... ... ... ... ... байыту фабрикасы, тепловоз депосы,
щебочный комплекс, ... жєне ... ... ... цех ... ... реновациялыќ біріктіруді ауыстыруды
дайындау бойынша «Ќазаќстан Темір Жолы» ЖАЌ-на µнімдер шыѓарады. Электрод
заводы ... ... ... ... ... ... жєне
µнеркєсіптіњ даму перспективасы кестеде кµрсетілген.
Кесте 2.
|¤ндірістіњ |Бірлік ... ... ... ... | |
| | |2004 ж ... жж |
|Ќорѓасын µндірісі |Мыњ.т/жыл |40,08 |70,0 ... ... ... |- |30,0 ... жєне | | | ... | | | ... | | | ... ... |7,5/70 ... |
|ТЭЦ-2 ... |8,2/40 ... ... -10 ... |7,0 |10,0 ... ... |Мыњ.дана |1028,0 |4000,0 ... ... ... |35,604 |50,0 ... |Комплект жылына |212,0 |950,0 ... | | | ... ... ... |- |5,0 ... тас ... |Мыњ.т/жыл |77,3 |350,0 ... ... єсер ... ... ... µндірістік учаскелер:
µртеу жолы, материалдар жєне концентраттар ... ... ... ... ... ... ... шлакты ±саќтау
ќондырѓысы, бу аппараттары, темір соѓатын ... ... ... ... ... вельц пештер барлыќ µнеркєсіп ішінде 89
ќйымдасќан жєне ±йымдаспаѓан атмосфераны ластаушы ... кµзі ... ... ... ... ... бµлігін пайдалану ‰шін
сатылы тазалау «циклон-жењдік фильтр» ... ... ... 80-95%, ... ... УРФМ-2 тиімді пайдалылыѓы 98-99%.
К‰кірт ... алу ... ... ... пайдалану ќондырѓысында с‰тті
ізбест газын тазалау єдісі ќолданылады, тиімділігі 60-65%. Газ ... ... ... маќсатында 2006 жылы «Балтекс фирмасы
µндірген тиімді фильтрлік материалдар мен УРФМ ауыстырылды.
Тізімге алѓан мєліметтерге ... 2004 жылы ... ... ... ... ... отыр. Кєсіпорынныњ перспективалыќ дамыуна
сєйкес атмосфераѓа шыѓарылѓан зиянды заттар массасы ќазіргі есепті єдіспен
аныќталды жєне ол кестеде ... ... ... ... ... 2004 жыл ... ... | | |
| ... ... ... ... ... ... ... |283,83 ... заттар |219,8 ... ... |11,119 |11,119 ... |0,644 |0,644 ... ... |1596,3 ... |
|6 валентті хром |0,0047 |0,0047 ... ... |0,214 |0,214 ... |3,555 |3,555 ... ... |0,483 |0,483 ... ... |0,0491 |0,049 ... ... |0,073 |0,073 ... |0,00001 |0,00001 ... |0,1881 |0,1881 ... |0,0231 |0,0231 ... |0,074 |0,074 ... |0,0114 |0,0114 ... |0,024 |0,024 ... |0,0231 |0,0231 ... |0,0163 |0,0163 ... ... |0,0003 |0,0003 ... |0,0728 |0,0728 ... ... |0,0037 |0,0037 ... ... |0,0021 |0,0021 ... |33,3 |64,32 ... ... |219,8 |865,266 ... ... |8511,9 |9658,19 ... ... |34,422 |34,422 ... сутек |1,777 |1,777 ... ... |18,853 |10,853 ... жєне оныњ |0,0981 |0,0981 ... | | ... ... ... |0,02 |0,02 ... |0,0013 |0,00013 ... ... |0,171 |0,171 ... Шымкент к. |5761,7 ... ... | | ... ... ... ... сульфаты |237,86 |237,86 ... ... |0,3341 |0,3341 ... жєне оныњ |0,0275 |0,0275 ... | | ... жєне оныњ |0,018 |0,018 ... | | ... | | ... ... |0,306 |0,306 ... оксиді |0,4587 |0,4587 ... ... |0,792 |0,792 ... ... |91,29 |91,29 ... ќышќылы |0,0001 |0,0001 ... ... ... |1,426 |1,426 ... ... |214,144 |214,144 ... ... |0,993 |0,993 ... оксиді |266,355 |266,355 ... ... ... |0,0376 |0,0376 ... |0,0083 |0,0083 ... ... ... |
|¤лшенген заттар |36,879 |36,879 ... ... |143,425 ... шањ-тозањ |0,0099 |0,0099 ... ... |0,489 |0,489 ... ... ќаласы |162,0 |940,972 ... ... | | ... «ЮПМ»АЌ –ы |5923,7 ... ... | | ... ... ... ... және зияндығын экономикалық бағалау.
Табиғи ресурстарды ұтымды пайдалану, жер қойнауын және қоршаған ортаны
қорғау үшін тек ... ... ... ... және ... ғана ... сонымен қатар, олардың бағалығын анықтауымыз
керек. Бұл табиғи ... ... ... бағалығын қоғамдық
өндірістің тиімділігі мен тығыз байланыстығын қамтамасыз етеді.
Өз кезегінде қоғамдық өндіріс қоршаған табиғи ортаның жағдайына үлкен
ықпал жасйды. ... ... ... ... нәтижесінде оларға
келтіретін зиян құндық есебімен ақшалай бағаланады. Осылардың ... ... ... ... ... тек табиғи ресурстардың құндық ақшалай
бағалары негізінде, ... үшін ... және ... ... ... ... ... анықтауға мүмкіндік береді.
Ақшалай бағалау бағалардың натуралдық көрсеткіштеріне ... оның ... ... мен ... Ол ... ... ... көлемін бағалауға, қашан ресурстардың жалпы мөлшерін
салыстыруды қажет ... ... ... ... ... ... ресурстарды экономикалық ... ...... ... пайдалануын не тасымалдануы мен өндірілуін экономикалық
жағынан бағалау.
Белгілі бір табиғи ресурстардың құндылығы мен оны өндіруге жұмсалған
қоғамдық ... ең ... ... ... ... ... сол
ресурсты пайдаланудан түсетін тиімділіктің ең төменгі нормасын белгілейді.
Табиғи ресурстардың құндық бағалығы мына төмендегілер үшін ... ... ... ... ... ... ... және сапалық
мөлшерін анықтауға;
- есептеу көрсеткіштерін (болжамдау, жобалау, жоспарлау) оларды ... ... ... ... ... ... ... пайдалану
және табиғи ресурстарды қалпына келтіруді дәлелдеуге;
- табиғи ресурстарды игеру кезінде оның зардаптары және табиғатты ... ... ... ... мысалы, атмосфералық ауаны, әлемдік теңіздердегі
суларды қоспағанда, табиғи ресурстардың барлық ... ... ... Табиғи ресурстардың экономикалық бағалығы тұтынушылық
бағасының сандық және сапалық өлшемін ... және ... ... ... құндылығын анықтайды. Осындай бағалаудың мақсаты –
кәсіпорындар мен ... ... ... ... және ... ... ынталандыру жұмыстарын жүзеге асыру болып табылады.
Табиғи ... ... ... ... мына ... көруге
болады.
Табиғи ресурстарды экономикалық бағалау түрлері.
Сурет 3.
Табиғатты жақсатру және табиғи ресурстарды ... ... ... табиғи ресурстардың, табиғи іс-әрекетінің экономикалық бағалығын
анықтау болып ... ... ... орта 3 ... атқарады:
1. табиғи ресурстармен қамтамасыз етуілуі;
2. зиянды қалдықтар мен ластарды ассимиляциалау;
3. адамдарды табиғи іс-әрекеттермен қамтамасыз ету.
Аталған үш қызметпен ... ... ... ... ... ... ... негізделеді:
• нарықтық бағалық;
• ренталық;
• шығындық тәсіл;
• баламалық ... ... ... ... ... ... ... жақсы жетілген деп айтуға болмайды, оларда
қарама-қайшылық жағдайлар кездесіп отырады. Дегенмен осылардың негізінде
табиғаттың ... ... ... ... ... ... негізгі сапасы – түрлі ресурстардың тапшылық бағалығын ... ... өте ... ... ... ету ... ... береді. Бірақ қоршаған ортаның нашарлауы, ... ... өте көп ... ... ... әлі де болса іске аспай
жатқандығын көрсетеді.
Әдетте экологиялық ұғым экология-экономикалық зиян ...... ... кері ... ... ... экономикалық зияндылық ластанудың есебінен
болған қоршаған ортаның негативті яғни кері ... ол ... ... және ... сонымен қатар осы әсерлерден ... ... ... түсіндіріледі. Экологиялық зиян және оның
зардаптары аймақтарда түрліше кездеседі: ... су және ... ... ... ... ауыл ... өнеркәсіптен
шыққан лас заттардың әсерінен егін деңгейінің төмендігі, метелдардың
коррозияға ұшырауына ... ... ... ... ... аздығы т.б. Әдетте бұл зияндылықтарды бағалаған кезде алдымен
табиғи ... ... ... ... ... ... баға беріледі.
Теориялық жоспарда экономикалық заңдылықтың мына түрі ... ол ... ... ... ... ... ластануды
болдырмау шығындары мен ... ... ... ... ... ... зияндылықты есептеудің практикалық жолы
қолданылады. Мемлекетімізде 80 жылдары зияндылықты бағалаудың ... ... ол ... ... тасталу көлемі аймақтық экономикалық
көрсеткіш ерекшелігіне байланысты. Дегенмен бұл әдіс ... ... ... ... ... ескертулерді тудырды, сондықтан оны
абсйлықпен пайдалану қажет.
Экономикалық әсердің деңгейіне ... ... ... маңызды міндеті экологиялық зияндылықты төмендету. Экологиялық
әсерді бағалаудың экономикалық жолдары қолданылады:
1. Тауарлар мен ... әсер ету ... ... ... пайдалану. Бұл
жалпы жүйеде келесі әдістер қолданылады:
• өндірістің, тұтынудың ... ... ... астықтың
төмендеуі, балық аулаудың тоқтатылуы);
• өмір сүру деңгейінің төмендігі немесе «кірісті ... ... ... өсуі, жағдайдың төмендеуі);
• алтернативті баға;
• мүліктің қызмет ету уақтысының бітуі (ғимарат, техника және т.б)
2. Кірістер мен шығындардың ... ... ... ... ... ... ... байланысты екені айқын.
Барлық атап өтілген шеңберде бұл әдісті пайдалану ... ... және ... ... ... табиғи
көрсеткішті бағалау формасын алуға болады. Атап көрсетілген жолдардың
маңызды құндылығы – тауарлар мен ... әсер ... ... ... ... ... ... әдетте шығындарды талдаудың тікелей әдісі және экологиялық
жобасы әсер ету ... ... ... ... 4 ... табиғатты пайдалануды
басқарудың шаруашылық механизмі
Экономикалық ынталандыру несилік жеңілдік ... ... ... ... бөлігіндегі салық жеңілдіктері, зиянды заттарды
тастаудың қысқаруы) экологиялық факторларға баға ... ... ... ... Ынталандыру өндіріс бағасы және экологиялық таза өнімді
пайдалануды, ... ... баға ... өнімнің экология
сипаттамасына тәуелді, ... ... ... ... ... болжамдайды. Сонымен бірге тиімді ынталандыру құралы ... ... ... ... және оның бір бөлігін құрайтын экологиялық
жұмыстар мен ... ... ... табылады.
Экономикалық мехнизмінің элементі табиғатты қорғау және табиғатты
пайдалану қызметі ... ... және ... ... табылады.
Табиғат пайдалануды басқару келесі экономикалық тетігі бұл табиғатты
қорғауды қаржыландыру жүйесі. ... ... ... бұл ... экономикалық қорлар: мемлекеттік, салалық, аймақтық, ауылдық,
кәсіпорын. Сонымен қатар ... ... ... ... да ... керек (экологиялық банктер, экологиялық сақтандыру, ... ... жеке ... ынталандыру және талап ету әдістерін барабар қолдану
қоршаған орта ... ... және ... ... ... ... ... экожүйеде болып жатқанды бақылау, яғни
экологиялық мониторинг жүйесі құрамына кіреді. Мониторинг – бұл ... ... ... ... және ... ... болжайды
және анықтайды. Экологиялық мониторинг әртүрлі деңгейді ... ... ... және ... ... кең түріне сүйенді. Мониторинг
жүйесі экологиялық зиянды бағалаумен тығыз байланыста, себебі экологиялық
зиян масштабын дәл сипатын көрсетеді.
Табиғатты ... ... ... ... ... Табиғатты қорғау қызметінің экономикалық құралдар жүйесі.
• салық саясаты және табиғатты ... ... ... ... ... лас заттардың тасталуына және ... ... ... штрафтар);
• табиғатты қорғау қызметінің қаржылық-несиелік механизмі
(жеңілдік несиелер, ... ... ... баға саясаты (ынталандырушы баға және экологиялық таза өнімге
үстемені пайдалану, бірінші ресурстар және ... ... ... ... ... мемлекеттік қолдау (табиғатты қорғау
технологияларын өндіруші ... және ... ... ... ... қызметтер мен жұмыстарды
орындайтын фирмалар)
• ластаудың нарықтық құқығын ... ... ... ... құқықты яғни мемлекеттік ... ... ... ... ... қорғау іс-шараларын қаржыландыру жүйесі
• бюджеттік қаржыландыру;
• экологиялық қорлар;
• экологиялық банктер;
• экологиялық сақтандыру;
... ... ... жеке ... экологиялық инвестициялық жеңілдік қоры.
3. Табиғи ресурстар нарығын құру
... ... ... ... табиғи ресурстарды тиімді пайдалануды бағалау механизмі;
• табиғи ресурстарды пайдалану лицензиясы;
• табиғи ... ... ... жүйесін құру;
4. Экологиялық сақтандыру
• техногенді апаттан сақтандыру қоры;
• стихиялы апаттан сақтандыру ... ... ... ... ... және ... ... бағдарламалар механизмін құру
• аймақ деңгейінде;
• мемлекет деңгейінде;
• халықаралық деңгейінде.
6. Экологиялық жұмыстар мен ... ... ... ... инжинерингтік, венчурлық фирмаларды құру;
• табиғатты қорғау қызметін лицензиялау;
• табиғатты қорғау қызметтінің ақылы ... ... ... ластауға нарықтық құқықты дамыту (тастауларға құқықты сату)
7. Ішкі өндірістік экономикалық механизм (материалдық ... ... және ... ... ... – қоршаған ортаны қорғау және табиғатты
пайдалануды басқарудағы экономикалық ... бір ... ... ... ... ... ортаны қорғау іс-шараларын
қаржыландыру, лицензиялау, экологилық сақтандыру, экологиялық аудит және
басқа) ... орта ... ... реттеу жүйесін көрсетеді. ... ... ... ...... ... ... пайдаланушының экономикалық қызығушылығымен байланысты.
Экология-экономикалық ынталандырудың екі әдісі бар:
• позитивті ... ... ... ... екі ... қызығушылық және жауапкершілік
шарасы ретінде анықтауға болады. ... ... ... әдісті қолдану өз
кезегінде қоғамдық экономикалық қажеттілігін ... ... ... ... сұрақтарды құқықтық-нормативті деңгейін
анықтауды қамтасыз етеді, кәсіпорындардағы жүргізілген табиғаты қорғау ... ... ... ... ... ... ... жүргізу деңгейіне
байланысты. Жеке жұмысшылар формасында еңбек ақыны, премия, ... ... ал ... немесе фирма деңгейінде – бұл өнімнің
соңғы бағасы, пайда ... ... ... ... деңгейінде –
салық , қаржы және баға саясаты.
Салық салу – кәсіпорынның ең ірі нақты ынталандыруы ... ... ... ... пайдаланғаны, қоршаған ортаны ластағаны ... ... ... салу ... ... негізгі идеясы.
Экологиялық салық салу қоршаған ортаны қорғауда нақты ... ... ... тәжірбие де ол жақында қолданысқа ие болады.
АҚШ-та ... ... ... ... және ... ... қолданысы өте шекті болады. Бұл салық ... ... ... ... ... ... төлем құралы
ретінде Батыс Европа елдерінде салық салу тәжірбиесі Францияда, ... т.б ... ... реттеу жүйесінде үлкен рольді экономикалық ынталандыру
әкімшілік-құқықтық толықтырушы тетік болып ... ... ... ... ... пайдалану және қоршаған ортаны қорғау механизмін қалыптастыру
Табиғатты ... ... ... ... ... механизмге
байланысты. Ол үшін халық шаруашылығы өндіріс тиімділігінің белгілі жүйесін
табиғи ... ... ... ... ... қажет. Табиғатты
пайдалану және оны қорғаудағы экономикалық механизмнің үш түрі (белгісі)
болады:
➢ Бірінші түрі – ... ... ... ... ... Бұл ... ... механизм. Ол салалар мен сектарлардың экономикалық
дамуы үшін іс ... ... ... ... ... ... шек ... Экономикалық механизмнің бұл түрі ең алдымен
дамудың ауқымы мен шапшаңдығына нашар ықпал ете ... ... ... ... ... ... түрі – табиғатты пайдалану, өндірістерді және ... ... ... ... ... ... ... осындай
механизмнің жұмыс істеуінде ең басты орын ...... ... ... ... тұрғыдан алғанда бұның тұрақтылығы нашар.
➢ Табиғатты пайдаланудағы экономикалық механизмнің үшінші түрін – қатаң
және «басым» ... ... ... Бұл механизм әкімшілік,
нарықтық құралдарға пайдаланылады және қатаң құқықтық ... ... ... ... ... ... табиғатты пайдалану және оны қорғаудағы экономикалық
механизмді қалыптастыруды мына төмендегі элементтерге ... ... ... ... және қорғау қызметтері, экономикалық
құралдарының жүйесі;
... ... ... ... ... ... ала отырып, алғашқы және екіеші
қайтарымды ресурстарға бағаның құрылуы;
• экологиялық ... ... және ... ... іске ... механизмін
жасау.
Қазіргі жағдайда табиғатты пайдалану және оны қорғаудағы экономикалық
механизмді қалыптастыруды мына төмендегі элементтерге бөлуге болады:
• табиғат ... және ... ... ... ... ... пайдаланудың ақылығы;
• экологиялық факторларды есепке ала отырып, алғашқы және екіеші
қайтарымды ресурстарға бағаның құрылуы;
• экологиялық сақтандыру;
• мемлекеттік және ... ... іске ... ... осы ... ... өзара байланысты әрі бір-біріне
себепші болады және іс жүзінде кесіп өтеді. Атап ... жөн, ... ... өзі ... ... болу керек. Бірақ, оның негізгі
параметрін (ставкалар, нормативтер, монополистік өнімнің ... ... ... ... және ... қызметіндегі экономикалық құралдар
жүйесін мыналар қамтиды:
• салық саясаты;
• субсидия және ... ... ... қорғау міндетіндегі тездетілетін амортизациялық
қорлар;
• ластаушы құқықты сату;
• «қайтару кепілі» көзқарасын ... ... ... және ... ... үшін төлемдер.
Табиғатты пайдаланудың экономикалық механизмінің негізгі элементтері
табиғи ... ... ... сол сияқты оның ... мен ... ... ... ... жақсартудағы
ынталандырудың нориативтерін белгілеу, табиғи ресурстарды тиімді ... және осы ... ... ... үшін ... ... ... табылады. Табиғатты қорғау қызметіндегі экономикалық
ынталандырудың ...... ... және оны ... іс ... ... ... тікелей ынталығын арттыру.
Қазақстанда табиғатты пайдаланудың экономикалық механизмдер бірінші
қалыптасу ... ... ... ... Қазақстан көптеген
экологиялық мәселелерге тап болып отыр. Өз кезегінде, бұл жағдай табиғатты
пайдаланудың жаңа механизмдерін жетілдіріп оны жаңа ... ... ... ... ... ... ... жету үшін дұрыс
экологиялық мақсат және құралдарды таңдау керек. Бұл ... ... ... ... толықтырылған болуы керек. Сонымен бірге, олар
даму кезеңі бойынша – кішкентайдан ... ... ... іске ... ... егер ... заттардың тасталынуының көлемін 10 жылда 50%-ға
төмендететін болсақ, онда ... ... 3 ... ... 5 ... 25%-ға ... ... болады.
Табиғатты пайдаланудың экономикалық механизмдер құралдарын экология-
экономикалық тиімділік беретіндей етіп ... және ... ... ... ... ... табиғатты қорғау іс-шараларына көп ... ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорағудың
экономикалық механизмдері қарастырылаған:
• қоршаған ортаны ... ... ... және ... ... ресурстарды пайдалануға төлем;
• қоршаған ортаны ластағаны үшін төлем;
• қоршаған ортаны қорғауды ... ... ... ... ... және ұдайы өндіріске төлем;
• экологиялық сақтандыру;
• қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... ... жетілдіру шешімінің қиындығына байланысты екі кезеңде іске
асырылады. Қазіргі таңда ластаушы ... ... ... ... өндірістік қалдықтарды орналастыру, тұтыну, ... ... үшін ... ... ... ... қызметін
ынталандыру және іс-шаралармен қамтамасыз ету, салық салудың пайда бөлігін
белгілеу, табиғатты қорғау ... ... ... ... ... және қаржылық емес әртүрлі деңгейдегі жүйелерін құру
кезеңінің бірінші кезеңі таратылуда.
Табиғатты пайдаланудағы арнайы ... ... ... ... ... қорғау заңдылығынсыз өндірістік процесті реттейді.
Ұлттық заңдылықтар ластануларды тікелей және жанама стратегиялық
зерттеулер ... ... ... ... ... өте ... ... іс-шараларының және қоршаған орта сапасы осыған байланысты
анықталады.
Нарықтық қатынасқа өтудің перспективалық дамуында Қазақстан өндірістің
техника және ... ... ... ... және ... ... ... қайта құру құрылымдарын ынталандыру, соңгы нәтижесінде
қоршаған ортаның ластануының төмендеуіне мүмкіндік береді.
Атмосфералық ауаны қорғаудың ойдағыдай ... үшін ... ... ... ... қажет. Экономикалық басқару табиғатты
пайдаланудағы актуальды проблемаларды шешуде ... құру ... ... ... ... мемлекеттің экономикалық өсімін
табиғатты пайдалану тиімділігімен сабақтастыру ... ... ... ... ... ... табиғи ортаның ұдайы
өндірісі мақсатымен байланысты.
Табиғатты пайдалануды басқарудың шаруашылық механизмі ... ... ... ... ... ... және басқа
да қатынас, ұйымдық шара және ... ... ... ... ... ... ... және табиғатты қорғау
қызметінде нақты мүмкіндіктермен және табиғи ресурстарды тиімді пайдалануды
қамтамасыз етеді. Мұндай механизмдердің ... ... ... ... ... ... ... проблемалардың кешенді таратылу
бағытында тиімділікті жоғарлату болып табылады. Табиғатты пайдалануды
басқарудың шаруашылық механизмдері ... ... ... ... ... ... ... зияндылықтарға экономикалық
жауапкершілікті орнатады;
• зияндылыққа байланысты төлемдер және ... ... ... ... ... ... ынталандырады және қызықтырады
немесе зияндылықты төмендетеді;
• табиғатты қорғау мәселесі бойынша ... ... ... ... ... ... ... қоршаған орта жағдайы туралы нақты ақпаратпен қамтамасыз етеді.
Қоршаған ортаны қорғау айтарлықтай іске асуы үшін ... ... ... ... ... ... ... және жеке деңгейлі біртұтас жүйені ... ... Бұл ... ... ... болжамдау, жоспарлау және табиғатты пайдалану
қызметін нормалау, тікелей экономикалық ынталандыру және ... және баға ... ... ... жүйесіне сәйкес заңдылықтармен
қамтамасыз ету арқылы іске асырылады. Берілген механизм басқарудың ... ... ... бет ... ... ... Республика экономикасы және ірі өндірістік кешен деңгейінде –
бұл ... ... ... және ... саясат,
бағдарламалар, жобалар және жоспарлар;
o кәсіпорын деңгейінде – ... ... ... ... ... ... жетілдіру және меңгеру.
Қазіргі кезеңде табиғатты ... ... ... ... және ... пайдалану механизмдері аралас түрде
біріге қолдануы керек.
Табиғатты пайдаланудың шаруашылық механизмі:
• табиғатты пайдалану ... ... ... және ... ... ... экономикалық механизмі;
• табиғатты пайдалануды басқару жүйесі.
Бұл механизм функционалды және ... ... ... және ... ... қатысушыларының қызметтерінің ауысуы
экономикалық басқарудың ... ... ... ... бөлігінің
тікелей формасын көрсетеді және ұқсастық құрамды элементтері бар.
Табиғатты ... ... ... ... ... ... ... жүйені, сонымен бірге, экономикалық тетік және
ынталандырудың бірігуі, қызығушылық деңгейін ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету қатарлары
құрамына ... ... ... ... ... сол ... экономикалық процестер негізінде іске асуы керек.
Сонымен бірге экономикалық механизм және оның ... ... ... ... ... болады. Сондықтан мемлекетте экономикалық
механизмнің экологиялық бағдарлауын қалыптастыру үшін алдымен экономикалық
дамуын және экономикадағы приоритетін қарастыру қажет.
Нарықтық ... ... ... пайдаланудың экономикалық
механизмдеріне табиғи ресурстарға төлемдер жүйесі және табиғи ресурстар
нарығын дамыту кіреді. Бұл табиғатты ... ... ... ... ... ... және олардың қоршаған ортаны
қорғау процесіне қатысуына алып келеді.
Әлемдік ... ... ... ... ... ... ... ал біздің мемлекетте экономикалық механизм маңызды
болып табылады.
3.2 Табиѓатты пайдаланудыњ экономикалыќ тиімділігін жетілдіру.
Нарыќтыќ ќатынастар жаѓдайында ќоѓамныњ ... жіне ... ... ету ... ... мєні ... алдыњѓы ќатардаѓы
мєселелердіњ біріне айналып отыр. Табиѓи ресурстарды тиімді пайдалану жєне
адамдарды µне бойы ... ... ету µте ... ... болып отыр. Табиѓи ресурстарды ... ... ... ... єрі ... ... мањызы зор. Б±л іс шараларды іске
асырудыњ ... ...... ... шикізатты кењінен ќолдану жєне
табиѓи ресурстарды жан-жаќты толыќ пайдалану.
Ќоѓам мен табиѓаттыњ ... ... ... ... ...... ... µндіріс ќ±ралдары ќоршаѓан табиѓи
ортаны ќоѓам µндірісініњ дамуы ‰шін ... ... ... ... ... ... кењ ... пайдалануѓа єкеліп соќтырады.
М±ныњ µзі олардыњ бір мезгілде тозып ж‰деуіне, ... ... ... ... ќоршаѓан ортаны ластандыруѓа себепкер болады. Осыѓан
орай екі мєселе пайда болды.
Біріншісі, табиѓи ресурстардыњ ќажеттілігі ... кµп ... ... ењ ... ... ... тапшы ресурстардыњ бір
т‰рін тапшылыѓы азыраќ басќа т‰рлерімен ... ... ... ... ... ќайтара пайдалану ќажет.
Екіншісі, ќоршаѓан табиѓи ортаныњ жаѓдайын ‰немі ... ... ... ... ... не істеу керектігін белгілеу,
сµйтіп оларды м‰лдем болдырмау жолдарын ќарастырѓан жµн. ... - ... ... ... ... ... арттыруѓа
м‰мкіндік туѓызады.
Ќолдаѓы бар шикізаттар мен ... єр ... ... ... Ол ... ... процесін барынша кешенді т‰рде жаќсарту, жетілдіру,
арзандату керек. Осы ж±мыстар іске асќан жаѓдайда шикізаттардыњ ќалдыќтары
азайып, шыѓандары ... ... ... ... ... пайдалануѓа
м‰мкіндік болады.
Табиѓи ресурстарды шаруашылыќ т±рѓыснан ‰немді пайдалану міндетініњ
барлыѓы бірінші кезекте ќоршаѓан табиѓи ортаны ... ... ... ... жєне ... ... ... одан кейінгі – ластарды
‰немі тазалау ж±мыстары мен сай болуы керек. Сонымен бірге адамдардыњ µмірі
мен денсаулыѓына зиян ... ... ... ... ... дењгейдегі барынша ±ќыптылыќ барлыќ µндіріс процестерін
одан єрі дамыту маќсатын д±рыс ... ... ... ... Сонымен табиѓатты пайдаланудыњ басты екі ...... жєне ... ... ... ... шешкен жµн. Табиѓи фактор –
наќты жанды ењбек жєне ... ќоры ... ... ... ... ... ... µндірістіњ даму кезењінде бір фактор екінші фактормен
пайдалануы м‰мкін. Осындайда ... мен ... ... саќталады. Есептеу
кезінде µндіріс факторларыныњ µзара тєуелдігі арќылы табиѓи ресурстардыњ
наќты ... ... ... Єлеуметтік жєне экономикалыќ даму
ќарќынын тездетуді ‰ш т‰рлі жолмен ж‰ргізуге ... ... ... ... ... мµлшерініњ тиімділігін µзгеріссіз
пайдалану;
▪ ресурстар мµлшерін µсіру жєне оларды ... ... ... µндірісін µсірусіз ресурстардыњ барлыќ т‰рлерін пайдаланудыњ
тиімділігін арттыру.
Біріншісін – экстенсивті, екіншісін - ... ... ... ... µсу деп атауѓа болады. ¤зініњ жалпы т‰рінде µсу жолдарына ... ... мына ... ... ... ... НД- ... ±лттыќ табыс;
Р- ресурстардыњ белгілі бір т‰рлерініњ мµлшері;
И- ресурстарды пайдалану дењгейі.
Табиѓат ж‰йелерініњ ... ... ... ... ... табиѓат
сыйымдылыѓы. Б±л кµрсеткіш экологиялыќ-экономикалыќ дамудыњ ... ... ... ... Табиѓат сыйымдылыѓы табиѓи ресурстарды тиімді
пайдалануѓа байланысты.
Табиѓат сыйымдылыѓын екі т‰рлі дењгей кµрсеткішке бµлуге ... ... ... ... экономика дењгейі;
• µнімділік немесе салалаыќ дењгей.
Табиѓи ортаны ќорѓау, табиѓат байлыѓын тиімді пайдалану, оѓан барлыќ
халыќ, жеке кєсіпорындар мен ... ... ... ... ѓана ... жєне нєтижелі болады. М‰дделікті экономикалыќ
ынталандыру єдістері арќылы басќаруѓа ... ... ... ... ... ... ... пайдалануѓа жаѓдай жасайды.
Экономикалыќ жолмен басќарудыњ ... ... ... ... ... ... µз еркімен табиѓатты ќорѓауѓа, оныњ ... ... ... ... ... ортаѓа зиян келтіру, табиѓат
ресурстарын ысырапќа ±шырату ењ бірінші кезекте оѓан жол ... ... ... ... ... ... єдістері: жоспарлау, шаруашылыќ
есеп жєне экономикалыќ ынталандыру. Б±л ... баѓа ... ... ... жєне ... табиѓат пайдалану тµлемдері,
экологиялыќ нормативтер, т.б. экономикалыќ ... ... ... ... єкімшілік єдісіне тєн деп ... ... ... де ... зор. Тек м±нда жоспарлаудыњ
сипаты т‰бірімен µзгереді. Ол жоѓарыдан н±сќау, б±лжытпай орындалатын зањ
сипатын ... ... ... ... ... сипатына ие болады.
Жоспарлау арќылы кµптеген жаѓымсыз ќ±былыстарды, ... ... ... ... ... ... ... болады. Жоспарлау ењбекті
белгіленген маќсатта ж±мылдыруѓа м‰мкіндік береді.
Табиѓатты пайдалану ... ... ... маќсаты – табиѓи
ортаны ќорѓауды, табиѓатты тиімді пайдалануды, оныњ ресурстарын ‰немдеп,
м‰мкін ... ... ... ... Жоспарлауды м±ндай ќызметі
нарыќ экономикасы ... ... ... ... ... ... ... пайдалану тµлемді, табиѓат
пайдаланушылар табиѓат ресурстарын аќылы пайдаланады, табиѓи ... ... ... ... ... ... ... жєне табиѓи ортаны ќорѓауѓа, табиѓат ќорѓау зањдарын саќтауѓа
міндетті.
Табиѓи пайдалану ... ... ... ... ... орын алады. Олар ... ... ... ... ... ... ... жєне наќты табиѓи жаѓдайына
байланысты ... ... ... нормалары орындалѓанда,
жетілдірілгенде ... ... ... ... ... ... айып тµлем белгіленеді.
Табиѓат пайдалану жєне ќорѓау маќсатында баѓа тетігі ... ... баѓа ... ... ... ... ... негізгі ќ±рамды бµлігі - µнімніњ µзіндік ќ±ны табиѓат пайдалану
дєрежесіне ... ... ... ... ... ... ... єсер артќанда, тµлемдер µскенде, таьиѓат ресурстары ысырапќа
±шыраѓанда, µнімніњ µзіндік ќ±ны артады, таза ... ... ... ... ... ... ... маќсатында
ќаржыландыру жєне несие тетіктері кењінен ќолданылады. ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік емес ќорлардан бірінші ... ... ... ... ... кµпшілігінде табиѓат ќорѓау ... ... жєне ... ... ќызметі єсіресе
жоѓары. ¤йткені несие белгілі мерзімге, белгілі ... ... ... ... ... ... пайдалану мерзіміне байланысты
µсімі белгіленеді. ... ... жєне ... ... ... ‰шін
басќа іс-єрекеттерге ќараѓанда, жењілдетілген несие беріледі. Екінші
жаѓынан несиеніњ ынталандыру ... ... ... неѓ±рлым тез
ќайтарылса соѓ±рлым аз µсім тµленеді. Сондыќтан ... ... ... шараларын тезірек іске асыруѓа мќ‰дделі болады.
Табиѓат тиімді пайдалануды жетілдіру маќсатында ... ... бірі – ... ... тµлемдері. Ынталандыру табиѓат
пайдалану тµлемдерініњ ењ негізгі ќызметі болып табылады. Тµлемдер табиѓат
пайдаланушылардыњ оны ќорѓауѓа, ... ... ... бірден-бір экономикалыќ єдіс болып табылады. Ресурстарды аќысыз
пайдалану ысырапшылдыќќа єкеп соќтыратынын тєжірибе µте ... ... ... ... мµлшерлеп шектегенімен, тµлемдер механизмі
ќолданылмаса аса ... ... ... ... ... ... азайту сияќты
жењілдіктер ќолданылады. Мысалы, жанама, ілеспе µнімдерді, ќалдыќтарды,
µнімділігі аз, ... ... ... ... ... ... ... алынбайды немесе азайтылады.
Ынталандырудыњ ќыржы, несие, материалдыќ сыйлыќтар, жењілдіктер
тетігіктерін ќолдану ‰шін ... ... ... ќорлары ќ±рылады. Олар
кєсіпорындарда, µндіріс салаларында, аймаќта жєне республика ... ... ... ... ќаржылары тек табиѓат ќорѓау, табиѓат
ресурстарын ... ... ... ... ... ... ... ынталандыру маќсатында амортизациялау тетігі
ќолданылады. Табиѓат ќорѓау, табиѓат ресурстарын ... ... ... ... ... негізгі ќорларѓа
жењілдетілген, тездетілген нормативтер белгіленеді. Соныњ ... ... ... ... ќаржыныњ ќайтарымы тездетіледі, ѓылыми-
техникалыќ жетістіктерді кењірек ќолдануѓа м‰мкіндік туады.
Табиѓат пайдалнуды жєне ќорѓауды ... ... мен ... ... ... ќолданылуы керек. Жеке-жеке ешќайсысы
мєселені толыќ ... ... ... ... тыѓыз байланысты ж‰йе де
ќарастыру ќажет.
Табиѓат ќорѓауды, тиімді пайдалануды жетілдіру єдістері мен ... ... ... ... ... ... | |
|1 |2 ... ... ... ... аймаќты наќты |
|баѓдарламалар, жобалар|нєтижелерге ±мтылдыру. Болжау, жоспарлау жєне |
| ... ... ... Арнайы |
| ... ... ... ... ќорѓау шараларын бюджеттен, табиѓат ќорѓау|
| ... ... ... ... |
| ... ... тµлемдер (салыќ) жатќызылуы |
| ... ... ... жєне ... ... ... табиѓат ќорѓау|
| ... ... ... ... ... |
|Амортизация |Табиѓат ќорѓау ќ±рылымдарына, ќ±ралдарына, ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... жењілдіктер беріледі. ... ... ... аймаќтыќ, жергілікті |
| ... ... ... экологиялыќ ќорлары|
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ќажеттілікті; ЃТЖ, |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... ... шараларынан |
| ... ... ... ... ... немесе |
| ... ... ... ... |Зиянды заттардыњ ауаѓа, суѓаѓ таралуын кеміткені |
|(дотация) ... ... т.б ... ... ... |
| ... кеміткен ‰шін, табиѓат пайдалану |
| ... ... ... ... |
| ... жања ... техника ќолданѓаны |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... шекті шамадан артыќ ластаушы заттар |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ретінде айып |
| ... ... ... ... |Табиѓат ќорѓау жµнінде білім-тєрбие беру, ‰здік |
|ќатынастарѓа єсер ету |нєтижелерді насихаттау (жариялау,кµрсету) ... ... ... ... ... ... ... (нормадан) |
|ќ±ќын сату |тµмендеткен ... ... ... ... |
| ... ... сатуѓа р±ќсат беріледі. ... ... ... ±заќ ... ... ... табиѓатќа єсер ету |
|басќару |жариялылыѓы, ќоѓамдыќ ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... ... ... ... валюта курсы, шетелдік|
|шаралар ... ... ... аќша ... ... |
| ... ... шамаларын реттеу. ... ... жєне ... ... ... ... єдістермен бірге жалпы экономикалыќ саясат мањызды орын алады.
Мысалы, µнеркєсіп ќ±рылымын жаќсарту, жекешелендіру жєне ... ... ... ... ... инвестиция саясаты, шетелден инвестиция
тарту, т.б.
¤неркєсіп ќ±рылымын ... ... ... ... ... пайдаланушы µндіруші µнеркєсіптіњ орнына дайын µнім шыѓаратын
µњдеуші µнеркєсіптіњ ‰лесін ±лѓайту экономикаѓа да, табиѓатќа да ... ... ... саясаты «ластаушы» µнімдерді єкелуді шектеу
баѓытында ... ... ... ... ... ... ... баса назар аударылуы тиіс. ¤йткені ... ... ... ... кєсіпорындарды шетелде орналастыруѓа тырысады.
¤неркєсіп ќ±рылымын жаќсарту, єдетте, экономиканы т±раќтандыру,
инфляцияны ауыздыќтау, ±лттыќ ... ... ... ... ... ... кейбір салаларын ќолдау саясаты да ... ... ... ... алѓанда, экономиканыњ барлыќ салаларындаѓы ... ... ... ... ... жєне ... табиѓи
ортаны жаќсартуѓа, табиѓат ресурстарын молайтуѓа, адамдардыњ ... ... ... ... басқарудың негізгі принциптерінің бірі
қабылданатын шешімдердің іс-әрекеттердің алдын алу сипатында болуы. ... ... ... ... жоюдан гөрі оны болдырмау ... ... ... ең ... әдісі болжамдар, бағдарламалар,
жоспарлау және жобалау. Алғаш ұзақ ... ... ... жасалады, содан кейін олардың негізінде ұзақ қысқа мерзімдік
жоспарлар ... ... ... ғылыми-техникалық болжамдар,
тұжырымдамалар, жоспарлар әзірленеді.
Табиғат қорғау және тиімді ... ... ... ... ... ортаның теңдестігін сақтау, табиғат ресурстарының үнемделуін,
молаюын, тиімді ... ... ... ... ... ... ... жолмен реттеуде
нормативтер мен стандарттар ерекше орын алады.
Табиғи ортаның сапалық стандарттары ауа, су ... ... ... ... құрамды бөліктерінің жай-күйін реттейді.
Әдетте табиғи ортаны ... ... жол ... ... ... шегі белгіленеді. Ластаушы заттардың шоғырлану
шамасы осы ... ... олар адам ... ... ... келтірмейді деп есептейді. Нормативтердің орташа тәуліктік және ... ... ... ... біздің мемлекетіміздің экономикасында ... ... аз және ... ... Қолданылып жүрген төлем
жүйелері салық жеңілдіктерімен толықтырылуы мүмкін.
Кейбір жағдайда салық мүлде алынбайды, ... қор ... ... бірге, екінші ресурстарды ... ... ... ... ... ... қорғауға және қоршаған
ортаны ұдайы өндірісне шетел инвестицияларды салықтан босатылуы мүмкін.
Ќоршаѓан орта жєне ... ... кері ... тигізіп отырѓан
фактор б±л ауаныњ ластануы. Облыс ... ... ... ... ... жылу ... ... металлургия
(«Южполиметалл»ЖАЌ, «Петро Казакстан Ойл Прдактс»ААЌ, ТЭЦ-1, ТЭЦ-2, ТЭЦ-3,
«Шымкентцемент» ААЌ) жєне ... ... ... ... ... ... ол Ќазаќстанда ластанѓан ќалалар ќ±рамына кіреді.
Қазіргі жағдайда табиғатты пайдалану және оны қорғаудағы ... ... мына ... ... бөлуге болады:
• табиғат пайдалану және қорғау қызметтері, ... ... ... ... ақылығы;
• экологиялық факторларды есепке ала отырып, алғашқы және ... ... ... ... ... ... ... және аймақтық бағдарламаларды іске асыру механизмін
жасау.
Нарыќ ќатынасы ... ... ... ... ... ... табиѓат ресурстарын аќылы пайдаланады, табиѓи ортаѓа
келтірілген зияндарын ... ... ... ... ќайтаруѓа
міндетті жєне табиѓи ортаны ќорѓауѓа, табиѓат ќорѓау зањдарын саќтауѓа
міндетті.
Табиѓи пайдалану жоспарларын ... ... ... ... орын алады. Олар табиѓат ... ... ... ... ... ... жєне ... табиѓи жаѓдайына
байланысты ќ±рылады.
Пайдаланылѓан єдебиеттер
1. С. М±ќа±лы, Е.М. ... ... ... ... ... ... «Экономика» 1999ж.
2. Ќ.Є. Єлімбетов, Г.С. Оспанова, А.Ќ. Мейірбеков «Табиѓатты пайдалану
жєне оны ... ... ... Н.С. ... Е.М. ... М.С. Тонкопий ... ... ... ... за пользования природными ресурсами» Алматы, ... ... Э.В. ... В.Н. Лопатина «Экология и ... ... ... С.Н ... А.Ш. ... ... природопользования» Учебное
пособие. Москва «Тейс» 1997г.
7. М.С. Тонкопий «Экономика ... ... ... «Методика определения платежи за загрезнение ... ... ... Минэкологий. 1997г.
9. П.М. Нестеров, А.П. Нестеров «Экономика природопользования и рынок»
Учебник для вузов. Закон и право. ... В.Н. ... А.А. ... «Методология экономической оценки
природных ресурсов» Москва 1998г.
11. Є. Бейсенова, А. Самаќова, Т. ... ... жєне ... ... ... 2004ж.
12. Б. Єбдірайымов «Экологиялыќ зиян: сипаттамасы» «Юрист» Алматы
2001ж.
13. Г.К. Сагимбаев «Экология и экономика» ... ... С.В. ... ... ... ... Учебное пособие.
Москва 1998г.
15. Р.К. Ниязбекова «Формирование политики устойчивого экологического
развития» Бишкек 2002г.
16. «Ќоршаѓан ортаны ќорѓау нормативтік актілер ... ... ... С.В. Тэн ... ... стимулирования как основной рычаг
управления качеством окружающей среды» ... ... Е.М. ... Т.А. ... ... ... ... среды основные принципы» Экологические системы и
приборы. 2000г.
19. Т.А. Хоружая «Методы оценки экологической ... ... ... С.Н. ... ... экономического развития» Москва 1994г.
21. К. Ниязбеков А.Д. ... Б.Т. ... ... ... ... ... ... заттарды шығарудың жол берілетін алғашқы нормасы
Шоғырлануын, таралуын есептеу
Территорияға ластаушы заттардың жиынтық әсері
Бақылау нүктелерінде тексеру (өлшеу)
Шоғырлануы нормаға сәйкес келеді
Таралуын есептеу
Алғашқы ... ... ... жол ... ... ... жол берілетін шамадан кем
Табиғат ресурстарын экономикалық бағалау
Салыстырмалы
Абсалютті
Ағымдағы
Ұзақ мерзімдегі
Табиғат пайдалану
Табиғат қорғау
Қоршаған ортаны қорғауды басқару негіздері
Экономикалық механизм
Әкімшілік-құқықтық ынталандыру әдісі
Ұйымдастырушылық құрылым
Қоршаған ... ... ... ... іс- және ... ... құықтық актілер
Тұрақты даму бойынша ұлтық кеңес
Қоршаған ортаны қорғауды экономикалық ынталандыру
Экологиялық стандарттар
Табиғат ресурстары және қоршаған ортаны қорғау министірлігі
Экогогиялық сақтандыру
Лицензиялау және сертификаттау
Тұрақты ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету.
Орталық Азияның аймақтық экологиялық орталығы
Қоршаған ортаны пайдаланғаны және ластағаны үшін төлем
Есеп (кадастрлар)
Мемлекеттік емес ... ... ... ... бағалау
Мемлекеттік экологиялық сараптама
Табиғатты қорғау прокуратурасы
Табиғат пайдалануды басқарудың экономикалық механизмдері
Табиғатты пайдалануды басқару жүйесі
Директі-құқықтық қамтамасыз ету
Табиғатты қорғау қызметінің экономикалық құралдар жүйесі.
Табиғатты ... ... ... ... ресурстар нарығын қалыптастыру.
Экологиялық сақтандыру.
Экологиялық техника және қызметтер нарығын қалыптастыру.
Экологиялық бағдарламалар механизмін қалыптастыру.
Табиғатты пайдалану тиімділігі және табиғатты қорғау қызметінің ішкі
шаруашылың механизмін ... және ... ... ... ... ... құрылымы
Табиғатты қорғау қызметінің формалары мен басқару әдістері
Табиғатты пайдалану қызметінің және табиғатты пайдаланудыдың анализі және
бақылау жүйесі
ҚР-ның халық шаруашылығында
Өндіріс ... ... және ... ... ... және қорғауға байланысты ҚР-сының құқықтық
актілері
Табиғи ресурстарды тиімді пайдалану және қорғау туралы Президент жарлықтары
ҚР-сы Үкіметінің нұсқаулық- басқарушылық құжаттары

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай және газ өндірісіндегі экологиялық проблемалар7 бет
Табиғатты пайдалану мен қоршаған табиғи ортаны қорғау7 бет
Экология - Дәрістік курс61 бет
Қоршаған ортаны қорғауды ұйымдастыру және табиғат ресурстарын ұтымды пайдалану6 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
«Адамдардың табиғатсыз күні жоқ, Табиғаттың мұны айтуға тілі жоқ»5 бет
Іле өзені – Қапшағай бекетіндегі су сапасының химиялық көрсеткіштерін анықтау21 бет
Іс - әрекет туралы жалпы түсінік3 бет
Абайдың табиғат лирикасы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь