Христиан, араб-мұсылман мәдениеті

1. Христиан әлемі мәдениеті
2. Араб.мұсылман дәстүрлі мәдениеті
3. Жаңа дәуір және Ренесссанс мәдениеті
Қайта өрлеу
Ренесссансс және жаңа дәуір (XVII.XVIII) мәдениеті.
Европа мен Азияда орта ғасырдың басында ежелгі және антикалық мәдениеттің негізінде; Шығыс-Қытай, Үнді, Араб-мұсылман, грек-византиалық және жер Орта теңізінің мәдени-тарихи аймақтары пайда болды. Бұлардың құрылуының идеологиялық негізінің доминанты (басым жағы) (барлығынан жиі-жиі дін) және тіл араласу мен мәдениетті тарату құралы ретінде болды.
Еуропа мәдениеті үш аймақтың: грек-византиялық, жер орта теңізі және араб-мұсылмандарының зор әсері мен қалыптасты және дамыды. Еуропа олардың маңызды жетістіктерін игерді және осының негізінде өз мәдениетін жасады. Қайта өрлеу дәуірінен бастап Еуропалық мәдениет деп атайды. Бұл мәдениеттің пайда болуы мен дамуының негізгі болатын элеметтері христиан діні идеясы және латын тілі мәдениет тілі ретінде және онымен байланысты араласу құралы болды.
Ортағасыр мәдениеті әдетте үш кезеңге бөлінеді:
1.Ортағасыр-феодалдық қоғамның қалыптасу уақыты
Ертедегі Еуропа елінде V-X ғғ,(ал Азия елінде II-XIғғ)
2.Классикалық ортағасыр-феодализмнің даму кезеңі XI-XVғғ.
(ал азия елінде XVI қоса алынады) Романдық кезең.
3.Ең соңғы ортағасыр-феодализмнің ыдырауы мен
капитализмнің дүниеге келу кезеңі XVI ғ мен XVII
ғасырдың ортасы (Шығыс XVII-XIX ғғ).
Бұлай бөлу қайта өрлеу дәуірін ерекше бөлмейді, тек соңғы кезеңіне қоса қояды.
Ортағасырдың V-VIII ғасырлары ауыр ой туғызатын ұғым ретінде пайда болды. Оны «қараңғы» уақыт дейді онда ұлы халықтардың көшіп-қонуы арқасында IX ғасырда Еуропада мемлекеттің бір-бірінен ажырауы мен қалыптасуы басталды.
«Оратғасыр» деп бұл терминді тарихшылар Батыс Рим империясының қирауынан бастап қайта өрлеу дәуіріне дейінгі кезеңді үшін қолданды.
        
        Христиан әлемі мәдениеті
1. Араб-мұсылман дәстүрлі мәдениеті
2. Жаңа дәуір және Ренесссанс мәдениеті
Қайта өрлеу
Ренесссансс және жаңа дәуір (XVII-XVIII) мәдениеті.
Европа мен ... орта ... ... ... және антикалық
мәдениеттің негізінде; Шығыс-Қытай, Үнді, Араб-мұсылман, грек-византиалық
және жер Орта ... ... ... ... ... ... ... негізінің доминанты (басым жағы) (барлығынан жиі-
жиі дін) және тіл араласу мен мәдениетті тарату құралы ... ... ... үш ... грек-византиялық, жер орта теңізі және
араб-мұсылмандарының зор әсері мен қалыптасты және ... ... ... жетістіктерін игерді және осының негізінде өз мәдениетін жасады.
Қайта өрлеу дәуірінен ... ... ... деп атайды. Бұл мәдениеттің
пайда болуы мен дамуының негізгі болатын элеметтері христиан діні ... ... тілі ... тілі ... және ... ... араласу құралы
болды.
Ортағасыр мәдениеті әдетте үш кезеңге ... ... ... ... ... ... V-X ғғ,(ал Азия елінде II-XIғғ)
2.Классикалық ортағасыр-феодализмнің даму кезеңі XI-XVғғ.
(ал азия елінде XVI қоса алынады) Романдық кезең.
3.Ең соңғы ортағасыр-феодализмнің ыдырауы мен
капитализмнің ... келу ... XVI ғ мен ... ... ... XVII-XIX ... бөлу ... өрлеу дәуірін ерекше бөлмейді, тек соңғы кезеңіне
қоса қояды.
Ортағасырдың V-VIII ... ауыр ой ... ұғым ... ... Оны «қараңғы» уақыт дейді онда ұлы халықтардың көшіп-қонуы арқасында
IX ... ... ... бір-бірінен ажырауы мен қалыптасуы
басталды.
«Оратғасыр» деп бұл ... ... ... Рим ... бастап қайта өрлеу дәуіріне дейінгі кезеңді үшін қолданды.
Рим империясының қираған орнында пайда болған феодалдық қоғам, ... ... ... ерекше жаңа мәдениетті дүниеге алып келді. Бұл
дәуірдің және оның мәдениетінің еккшелігі оның діни сипатында.
Б.з.б. I мың ... ... ... ... ... ... бір ... монотсистік дін қалыптасты. Б.з.б. VII ғ ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде жалғыз ғана
Яхве құдайға табыну**** болды. ... ... дін ... ... ... Яхве құдайына мойындау және оған табыну, бұл
жоғарғы дінге деген ағашалғашқы қадам, айналадағы барлық заттарға ... ... ... ... ... ... ... түсінік бүгінгі
күннен артық болатынын көрсетті. Иудаизмде прогресс идеясы, ... ... ... ... Бұл идея ... мен ... болмаған,
олар барлық жақсылықтардың бәрін өткен өмірмен, ... ... ... ... отырды. Иудей пайғамбарлары еврейлерді құдай сүйген
халық Яхвемен келісім арқылы байланысты екенін седірді.
Палестнаның өзінде пайғамбарларға ... ... ... ... ... ... ... бөлінген топ секторлар оның ішінен есейлер
болды. Ессейлер қауымдық өмір ... ... ... ... деп
санады. Ессейлік қоғамдық өзіндік орталығы кумрандық қауым болды. Оның
мүшелерін ... ... ... деп атады. Көптеген ... ... ... ... ... арасында керектігі туралы идея, онда тұлғаға
деген жоғарғы өнегелік талап қою керектігін пайда болды. Ол кездегі ... ... ... ... қанағаттандырмады. Солай болғандықтан
қауымдастықтардың жоруынша оны ақиқат ... ... ... қоғамының
топтары мойындады деп есептейді. Қауымдастықтар одан құтылуда күтті, оны
нақты біреу әкеледі деп ... Көне ... оның ... ... ... ... Давия патшаның тұқымы болады деп есептеді.
Осы кезде Рим империясының бір провинциясы болып саналатын. ... адам ... ... оны діндар адамдар (дінге сенуші) еврейлер мессия
немесе христос құдайдың ...... ... тілінде Машиах деп ... ... ... оның құдайда пайда болғанына сеніп оны Йешуа
Машиах деп атады. Оны ... ... бақ ... ... ... (тәңір) деп атады. Кейінірек бұл ат ежелгі грек транскрипциясында
Инсус христос.
Иудаизм мен християндық ... ... ... оны ... ... ... ... Тек еврей халқына ғана емес, жалғыз құдайға
сенген адамдарға арналған және ... ... ... деп ... ұлттың өкілі болсын, осыған дейін қай дінге болса да, оған ... ... ... ... ескеріледі.
Мұның қортындысы Иисус еврейлердің тілегі бойынша сотталып, крестке
керіп тастады (қол-аяғын керіп ... ... ... ... ... кейін тіріліп, өзінің уағызының ақиқатты ілім екенін дәлелдеген.
Иудаизм – ... дін, онда бір ... ... ... ... христиан діні болса, халық емес әр жеке адам мойындалынады.
Христиа діні ретінде I ғ. бірінші жартысында ежелгі еврейлердің ... ... ... діні ... тарап, көп халықтың дініне айналды.
Қазіргі заманды христиан дінін ... саны 1млд ... ... ... ... ... логикасы
бейнеленді.Сонымен бірге ұлттық діннің ... ... және ... ... ... ... ... дамуы.
Библия Веткого (көне) және нового (жаңа) өсиеттен тұрады. Бұлардың
арасындағы айырмашылық не? Көне ... ... мен ... ... жаңа ... тек христиан діні ғана ... Көне ... ... ... ... Жаңа өсиет болса, тұлғаның басымдық
идеясын ... ... ... жаңа ... ... құдайға
жақындау идеясын білдіреді, құдай-әкенің дінінен құдай-балаға өтуін ... ... ... ... ... адам бейнесінде адамдарға
назар аударып, олардың жер бетіндегі азаптық өмірін бірге көрді (бөлісті).
Құдай оны ... ... ғана адам ... ... ... ... ... сенушілердің рухани керекті сауалын қанағаттандырады.
Діни сеніммен бармайтындарға қатынасы барма? Бар. ... мәні ... зор, оның арғы ... да (жатыр) қажет. Онда көптеген мәлімет
бар: адамдардың қарапайым қатшасы, іс туралы, лайықты еліктеуі, ... ... ... ... құдайлар емес, адамдар әлемі туралы,
бірақ бұл әлем түсінігі, адамның қандай ... ... ... ... бойы миллиондаған адамдардың рухтанушылғының қайнар көзі болып
келеді. Сонымен бірге ... ... әр ... құбылыстардың сапасы туралы
түсініктердің қайнар көзі, яғни ол бейнелердің кең орны болады, ... ... ... ... ... ... ... кітабы атқарады. Кейбір Билияны
зерттеушілер бір қатар түсініктерді құрастырады, олар библиядық ... М: ... ... көз, ... ... негіз-тас,
тағдыр (бақыт) – жер, қуаныш-кемпір қосақ.
Жаратылу ... аян беру ... ... байланысты, адамдарға
қандайда білім алуға жол ашық, яғни ол құдайдың аянында берілген, адамның
барлық әлем және ... ... ... ... өзі ... яғни білімнің өзі
құдайдың жаратуының нәтижесі болады.
Ертедегі ортағасырдан бастап христиан діні, оның шіркеуі қоғам өмірі
өрк**** барлық ... ... ... іздеді. Соның бірі ересь ... ... ... бар діни ... Бұл ... дінге қарсы «азғындық»
ілімді қолдаушылар құдайдың әлемдегі ерекше мәні туралы ***** ... ... және ... ... ... ... адамдар деп
есептеді. V ғ. несториандар (нестор ... ... ... ... ... адам ... келеді, содан соң ғана құдай ... ... ... ... Олардың ойынша Христоста құдайлық пен адамдық
ерекшелік біріктірілген, өз ... ... ... қала ... ... ... түрі-монофизистволық (monos-біреу, physis-табиғат), олардың
ойынша, екі табиғат, қан мен тән Христоста бірігіп ... қана ... ... ... ... пен ... бөлінуі: теологиялық айтысқа филиокве (от filigue
және ... яғни ... рух тек ... ... ... пікірінше) немесе Құдай-Әкеден және ... ... ... ддәлелдеді. 1054ж. екі шіркеу православке және католиктік болып
бөлінді.
Папаның еретикалық ілімге қарсы ... ... ... ... іздену)-католик шіркеуінің мекемесі.XIII ғ. шіркеу жүргізіп отырған
діни ... ... сот, ... ұйымдарды ерекше қудалады. Келешекті
болжаушылар мен көргендік көрсеткендерді дін ... ... ... бар деп кінәләді және жын-шайтанға көмектесті деген айып ... ... ... ... ... ... Еуропада олардың саны 30000
адамға жетті.
XII-XIII ғ. католик шіркеуі мен папа үстемдігі ... ... ... рөл ... Осы кездегі ең құдіретті папа Инкокентийдің III ... ... ... сүю тек ... ... ал басқалар оның
етігіндегі кркесті сүюге рұқсат алды. Рим католик шіркеуінің ... ол ... ... ... ... етті. Католик шіпкеуі
сауда ісін жүргізу және экономикалық ... де ... ... ... күнәнің азаюы туралы берілетін ... ... ... ... ... ... оның жасаған кінәсінің
ауырлығына байланысты болды. Шіркеудің діни басшылары адамның ой-өрісіне
ықпал жасауына байланысты барлық ... ... ... ... ... ... келтірілді.
XIII ғасырдан оқу мәселесімен епископ мектебі деп аталатын орындар
айналысты, оны епископтар ұйымдастырды. Оқу және ... беру екі ... 1) ... және ... Мектептерде, көне антикалық заманнан
мұра болып қалған жеті азат өнер пәндері жүрді. Жеті азат өнер ... ... ... диолектика (логикалық элеметтер бар), арифметика,
геометрия, астрономия және ... Бұл ... екі ... бөлінеді тривиум
(үш сала деген сөз), квадривум ... сала ... ... сатыда; грамматиканы, диолектиканы және риториканы, сонымен
бірге грамматика латынша әріптерді жаттау, сөздерді оқып ... ... ... арқылы пікір-талас (диспут) жүргізді. Риторика шешендік өнер
теориясы: өлең шығаруда ... ... ... ... ... ... ... музыка және астрономия, оқу осы
салаларды бітіру мен ... ... оқу ... дәрежесі бірдей болған жоқ. X-XI ғ.Испанияда
философия, математика, физика, астрономия, ... ... және ... ... ... сапада оқытылды.
XIғ. Италия Болан құқықтық мектебінің негізінде 1088ж. батыс Еуропада
бірінші университет ашылды.
XII ғасырда Оксфорд (1167) содансоң ... (1209) ... ... ... ... шіркеу догматтарының шыққан, ғалым Бэкон
шіркеу беделінің қажет емесін, таным процесінде тек ақыл мен ... ... ... ... ... болып Париж университеті ол төрт ... ... ... жеті азат ... ... үшеуі жоғарғы
факультеттер ... ... және діни ... ... ... ... және ... деген атақтар болды. Олар
өздеріне басшы ретінде деканды (desans-ондық) сайлады. ... ... ... ... сөзден шыққан (оқытушылар мен оқушылардың
бірлестігі). Оқушыларды студенттер ... ... ... олар өз ... бір ... бірікті(жерлестік,аймақтық және ұлттық-
нормандық, ағылшындық, пикардийлықтар және ... Әр ... ... адам ... ... төрт ұлттың, яғни университеттің басшысын
ректор (rector-басқарушы) сайланды немесе ... ... ... ... ... бірі ғана ... дәрежесін алатын,
қалғандары дәрежесіз бітіретін. Диспутқа қатысушылар диспутт ... ... ... ... ұсынып, қарсы ойларды тыңдап, олардың осал
жерін тауып оны ... ... ... ... өте ... өтетін және
кейде төбелеске дейінде барып ... ... бәрі де ... өте ... көргендіктен оны «аялы ана» (лат ****-матери) ... ... ... ... ... ... (латын тілінен-
келіңдер, шаттанайық) гимнін ортағасырлық шәкірттер шығарған, оны ... ... ... ... ... оларды бір қаладан екінші
қалаға,белгілі ғалымдардың дәрістерін ... үші ... ... ... ... ... (латын тілінен-кезбелер) деп атады. Бұлардың
арасында ... ... атақ ... ... атаққа жете
алмағандарда болды. Олардан ... ... ... ... ... ... ащы сатира да жетіп жатты, кейбір шығармалар белгісіз
авторлардың еңбегі ... ... ... ... орта ғасырдағы үстемдік етуші Роман
стилі және Гогикада көрінді. Роман стилі X-XII ғасырды қамтиды. Оның мәдени
көремдігінің түрі ... ... ... еді. ... ... композициясы монастырлардың Замоктардың (қамалдық) қалың
қабырғаларының ауыр салмағы мен тар ... ... ... Бұл ... ырғақ, құдайдың қатал құдіреттілігінің шексіздігі сезілді.
Кемелденген орта ғасыр көбірек готика (герман ... ... ... ... ... құрылыс жүргізудегі зор
табыстарының нәтижесінде пайда болды. Ғылымның ... ... ... ... ... бас ... мүмкіндік берді. Гетикалық сәулеттің басты
ерекшелігі – ... ... ... ... тәрізді биік қақпа) храмдар
аса үлкен көлемде салынды. Оған ... ету үшін ... аса ... ... талқылауға жиналатын көп халық сиятын.
Готикалық үлгі біртіндеп азаматтық сәлет өнеріне де өз ... ... ... (өкімет үйі), ең ауқаттылар өз үйлерінде осы үлгіде ... ... ... ... өнер ... де ... ... ортағасырдағы готикалық классика ... ... ... тірі ... ... әсер етіп ... ... өнерінде, тұрмыстық бұйымдарды да жаңғырты.Осы кезде
готикалық жазу қалыптасты. Ол үшін ... ... ... болды. Сәнді
готикалық әріптермен жазылған қолжазбалар нағыз өнер шығармалары.
Батыстың ортағасырдағы ... ... ... ... өзі ... ... сөзден шыққан. Схолост сеніммен білімді сезу
арқылы ашу және ... ... ... қана қоймай, бір-біріне
көмектесуге ... ... ... ... аса ірі өкілі әулие Фома (Томмазо) Аквинский
(1225 немесе 1228-1274жж). Ол құдайдан ... ... ... дейін
барлығына орын берілген тамаша түзу типте жасады.
Сенім ақылдан жоғарғы, ол үздіксіз, сеніммен ақылдың ... ... ... ... ... ... ... құдайдың
болмысын дәләлдеу мүмкіндігінде; олар бесеу.
Ф.Аквинский философиясы ойшыларға әсер етіп қана қоймай әрі қарай
дамуында ... ... ... ... ... орын ... Еуропа мідениетіндегі сері-мырзалардың «адалдық ережесін
жасап, нағыз серілердің міндетін көрсетті. Сері-мырза; 1) адал, 2) христиан
дінінің ... 3) ... ... 4) әйел ... ... аудару
мақсатында ерен ерлік көрсетуге міндетті болды.»
Серілердің ұлдары жеті жасынан әйел ... ... ... ... берілді. Оларды атқа мінуге, қылышпен ... ... және аң ... ... игеруге үйретеді. Ірі феодалдар сарайында
14-жастан қол бала, қару асынушы қызметтерін атқарды. 21 ... боз ... ... ... дәстүрі сарай мейрамдарының өзектісі болды. Салт
бойынша король семсерінің жалпақ ... оның ... ... ... бұл ... ... ... әншілерге, ақындарға және бишілерге ... Олар ... ... өлең шығарды, фольклар, хор, ... ... және ... ... ... көтерді. Олардың ішінде
қыдырушы әртістер, музыканттар және қара ... ... мен ... де ... ... Прованс аймағындағы мырзалардан атақты
ақындар шыққан.
Батыс.
Батыс Еуропалық ортағасырдағы әлеуметтік ... ... бар; ... ... ... мен зиялы адамдардың өзіне
сай менталитеті қалыптасты. Шіркеудің ... ... ... еңбектің
негізгі мәнінде мынаған сүйенді: Еңбек адамның алғашқы кездегі күнәсінің
құнын өтеудің белгісі. Оның ... ... ... оның ... ... ... қатар шікеу өсімқорлықты, саудагерлікті күдікті күнә
деп есептеді. Қоғам идеалы әскери ... ... ... мәдениетінің көп сатылығы мен көп түлігі, ол кезде ... ... қан ... ... ... адам ... жоқ ... аурулардың кең тарап жайылуы (эпидемиялар) және адам ... ... ... ... ... ... байланысты болды.
Оларды трубадурлар (өлең құраушы) деп ... ... ... ... және ... ... тамаша өлеңдер жазған.
XII-XIII ғ. бізге белгілі «Роланд туралы жыр», неміс жерінде «Нибелунт
туралы жыр» дүниеге келген.
Көкем әдебиетте ... ... ... ... ... ... сүйікті тақырыбы Артур король туралы кельт ... ... ... материкке Тристан мен Изольданың қайғылы махаббаты
туралы деректер ... ... да ... ойдан шығарылды: ғажап күшті ... ... ... ... симайтын ерліктер жасау арқылы сұлу
әйелдердің жүрегін жаулап алу, жырланды.
Ортағасырда жерді өңдеудің жақсаруы: жерді өңдеуде тісағаш пен ... мен жел ... ... ... құалдары мен жасанды тыңайтқыштарға
байланысты болды.
Дүние жүзіндегі әртүрлі азық-түліктердің түрлеріне: күріш, қант, шай,
кофе, какао, лимон, ... ... мен ... т.б. ... ... әсем ... храмдар, ратушалар, көпірлер, тік көшелер
мен сымбатты үйлер салынды.
Адам ... ... ... ауыр ... ... мақсаты мен
су қозғалатын авигательдер, метал өңдейтін станоктарды, мақта ... ... ... тоқу ... өзі ... ... ... мен басқада түрлі-түрлі машиналарды, мезгілді ... ... көру ... ... көзілдірік секілді заттар пайда
болды.
әскери істі дамытуда мылтық дәрісімен атылатын қарудың ... ... ... жетілдірілген кемелерді, компас және теңіз аспаптарын іске
қосты.
Ғалымдар белгісіз құбылыстарды зерттеуде термометр, барометр, телескоп
және микроскопты қолданды.
өнер саласында , ... мен ... ... ... ... бейнелей бастады. Кітап бастыру мәдениетті – білім
көзі, орағасырда пайда болып келешектегі өкениетке қол сілтеді.
Араб-мұсылман дәстүрлі ... ... Араб ... ... ... орны ... болды.
Бұл мәдениеттің және ғылымның қалыптасуы мұсылман дінінің пайда ... ... ... ... ... ... ... ол библиялық
сюжеттерден тұрады.
Ислам діні VIIғ. Басында пайда болды. Оның негізін ... – діни ... ... Мұхаммед,Хашамит Курейшит тайпасынан. Ол ерте кезінде
жетім ... ... ... ... ... ... тәрбиеленді. Бала
кезінде мал бақты, 25 жасында бай бойдақ әйелге Хадидже (Хадиша) үйленді.
Бұл ... ... ... неке ... ... төрт қыз болды.
Пайғамбарда 9 әйел ... Ол ... ... түсінде, алланың өкілі
Джабрейлден алды.
Құдайдың атынан уағыздау керек еді ... 610 жылы ... ... рет діни ... ... Оның жақтастары бірте-бір жинала
бастады. Оларға жергілікті тұрғындардың кейбіреулері қарсы шықты. 622 ... ... ... ... ол пайғамбар қаласы деп аталды. Осы қашудан
мұсылман жыл санағы басталды. Ислам (немесе ... діні ... ... ... қалыптасты. Мұхаммед 632 жылы өлді,
Мединеде жерленді.
Оның бейіті қасиетті болып есептелді.
Бес исламның қасиетті міндеті (парызы):
1. Құдай біреу, Мұхаммед пайғамбардың ... ісін ... ... ... ... Қажыға бару.
Мұхаммед пайғамбар өлген соң, дін иелері мен ақсүйектер арасында
өкімет басқару ... ... ... Олар ... ... Сунниттер-Омейяттардың өкімет басында ... ... ... 115 ... ... өкіметке тек Әли
ұрпақтары отыруы керек дейді, ол пайғамбардың жиені және кенже қызының
күеуі . ... ... ... ақылы мен батылдығына сай таңдап
алуы керек деді. Ол туысқандық немесе әлеуметтік жағдайына байланысты
болмау керек. Егер ... ету және ... ... ... ... адамдардың кеңесуі арқылы шешілетін болса,
Шейіттерде барлығын шешетін, қате ... ... ... ... ... ... (суфизм) жаңа бағыт пайда
болды. Бұл бағытты қолдаушылар ... ... ... ... деп
атады. Олар байлықты айыптап, кедейлікті мақтап, дүниеден безіп, адам
жанының құдай мен ... оны ... ... ... және ... сиқырлы махаббат пен интуиция арқылы ... нұр ... ... ... ... мен ... ... мұсылманның ең басты қасиетті
кітабы Құранның (арабша-оқу) орны ерекше болды. Құранда дінді ... ... пен ... қоғамдағы орнын белгілеу, намаз оқу мен
адам парызының мәні, насиқаттық ... және ... ... ... оқу білмеген сондықтан, оның көмекшілері, ... ... ... ... мен өсиеттерін пальма ағашының жапырығы мен
тасқа жазып отырған дейді.
Құранды араб ... ... ... ... оқу, ... тіліне байланысты, және оны жатқа білу міндет болды. Араб тілінің
дамуы мен тарауының маңызын арттырды.
Араб тілі ұзамай ғалымдардың тіліне айналды. IX ғ. ... ... ... ... мектебі қалыптасты. Грек ойшыларының барлық
ғылыми салаларындағы шығармалары аударылды. Ғалымдар тіл туралы
ғылымды жасады. Олар ... мен ... ... ... ... шығармалар танымдық ниетпен жазылды. ... ... пен ... істерінде мұсылмандар ашқан жаңалықтар ... ... әсер ... - ... Әбу-Вафа математика іліміне үлес қосты. ... ... ... ... 150 ... ... шығарды, сеанс пен косекансқа сәйкестірілген
кесінділерді кіргізді.
Ақын, ғалым Оамр ... ... ... Шығармада 3-дәрежелік
теңдеудің жүйелі зерттелуі қамтамасыз етілді. ... ... және ... ... мәселесі мен табысты шұғылданды. Ол
«о всеобщности бытия» (болмыстың жалпылығы туралы) деген трактаттың
авторы, 1079 жылы сол ... ... ... да дәл ... ... ... аса көрнекті ғалымы математик, физик Ибн-Әл-Хайсам
оптика туралы еңбектің авторы.
Арабтың медицинасын Ортағасырда әйгілі еткен Ибн-Сина (930-1037)
(Авиценна), ол ... және ... ... энциклопедиясының
авторы, онда грек, Рим және Орта Азиялық ... көз ... ... ... ... ... ... деген Багдад хирургі шешек пен
қызылша ауруына ... ... ... Бахтикюның жанұясында жеті буын ... ... ... ... ... мұра ... ... Аль-Кинди, Әл-
Фараби, Ибн-Рушдтер өз уақытының ғылыми философиялық жетістіктерінің
энциклопедиясын жазды. Философ-ғалымдар: Ибн-Син «сауығу кітабы» деген
философиялық трактатының авторы.
IX ғ. ... ... ... ... Өте ... өкілдері: әл-
Беларузм, әл-Накуби, ат-Табари, және ал-Масуджи жалпы тарихтың
авторлары.
Арабтардың өткен кездегі ... ... ... ... әсер етті. Мұсылмандардың алғашқы салған қаласы Куфа (қазіргі
ирак ... Омар I, бұл қала ... ... ... өзен ... мен Куфа ... ... болмауы
керектігін айтты. Қала тұрғындары қоршаған табиғи ортамен қосылып
жатты, ... мен ... ... ... ... қала ... кең көше болды. әрбір қала кездейсоқ адам тұратын орын емес,
ол ... ... ... ... бір шекарасы болып саналды.
Мекке мен Медина ... ... ... ... ... Медина қаласы секілді, қабырға мен қоршаған орталыққа мешіт,
сарай және көне ... ... ... ... ... ... ... сенуге топтастырды. Құдай қасиетті, мәні бастан ұлая,
ерекше түрде көрсетілді. Бұл тек Құран ғана емес, Құдай жаратқан ... ... ... Әлем-Құдай секілді, әлемнің символы –мешіт-үлгі
және ол да Құдай секілді әлем символы.
VII ғасырда мұсылмандардың ірі бағаналық мешіттері пайда болды.
Тік бұрышты ... ... ашық ... оның ... ... ... (екі үйдің арасын қосатын қысаң жол, үй немесе үйдің оң бойына
созылған ұзын балкон) болды. ... ... ... ... ... ... ... залды ұстап тұратын көп ... ... ... ... бағытталуына байланысты емес, намаз оқитын өте
күрделі кеңістік, барлық жерде құдайдың бар ... ... ... ... ... иланушыларды (сенушілерді) намазға шақыратын
мешіттің ... ... ... ... ғ. бастап, үйлерді әсем нәзік өсімдіктер мен геометриалық
сымбат ою өнерімен, оның ... ... бір ... ... ... ... жазылған жазудың бір түрі) жазулармен
көркемделінді. ... бұл ою ... ... деп ... ... ... ... (сәулет өнерінің)
ертеректегі ескерткіштері мыналар:
Дамаскідегі Омейдтардың мешіті (705-715жж) ... кең ... ... ... сот, ... істеріне арналған үйінен (христиан
базилика, колонналы храм) қайтадан ... ... ... мешіті (1876-1879жж) тік ... ... ... қосылған. Қақпа (арка) мен
карниздердеойылған өсімдіктер сымбатты ою өнері жасалған. Испаниядағы
араб сәулет өнерінің ең асқан үлгісі ... ... ... 785 ... IX-X ғғ. ... Ашық ... шағын ғана фонтаны бар.
Мешіттің ішкі көлемі көптеген кеңістіктен тұрады, ол 800-ден ... ... ... таға ... ... ... Кең зал ертегідегі орман тәрізді әсер қалдырды. Түрлі-түрлі
мәрмәрден жасалған ағаштарды, ... және ... ... ... ... ... жарқыратып көсетеді.
Мұсылман мәдениетінің ірі ескерткіштері ислам әлемінде бүгінгі
күнге дейін сақталған.
1) Гранд қаласындағы ... ... (XIIғ), 2) ... ... ... Олар испан жерінде.
XII ғ. Әзербайжадағы Юсуфтың, ... ... және ең ірі ... өнер ... ... ... Регистан алаңы; Улбек медресесі (1417-1420жж) Бибу-
ханум мешіті (1401ж), XIV-XVғғ. Діни басшысы мен ** билеушісі Шахи-
Зинда мавзолейі.
Мұсылман діні ақыл ... ... ... ... және ... ... тиым ... Бейнелеу өнерінде,
әсіресе кітаптарды безендіруге көп табыстарға жетті. ... ... ... көп ... суреттер салынды. Мәтендер
күрделі өрнектермен жиектелді. Мұсылмандардың басты өнері каллиграфия
яғни көркем жазу болды. Каллиграфиядан ... ... ... ... ... ... ... іші-сыртына және
ыдыс-аяқ, қымбат маталар қару-жарақтар Құран аяндары мен қасиетті
сөздер мен ... ... ... ... алатын орны зор. Ақындар
мұсылман мейрамдарында, ... ... ... өз ... ... көңілін көтерді.
«Алтын-ғасыр» аталған араб мәдениетіндегі ерекше орын ... Руми ... ... ... ... ... ... сопы. Оның негізгі «Месневи-
Манави», шығармасында исламның сопылық мистикалық бағытының қағидасын
түсіндірді. Оның ... ... ... ... ... ... 20 жыл бойы дәуіштердің (дервиши) киіммен ... ... ... «Бустан», «Гулистан» секілді атақты поэмалармен атағы
шықты.
Хафиз (1325ж ... ... ... ... ... шыққан.
Діни білім алды. Хафиздың аты құранды жатқа білуіне байланысты
белгілі болды. Оның ақындық мұрасында 500-ге таман ... (30 ... ... ... жазылған. Оның өлеңдерінің әсерінен неміс ақыны
Гате өзінің «Западно-восточный диван» өлеңін жазды.
Мұсылман ... өте ... бас аяғы ... ... ... көтерілді. Поэзияның жанрлары өте көп: эпикалық
аңыз – ертегілер, батырлар туралы хикаялар, ... ... ... сарай үйлерін мадақтау пожзиялары болды.
Араб көкем әдебиеті еуропалық орта ғасырдағы және қайта ... ... ... әсер етті. Араб әдебиетінің сюжеті
мен мотиві латын тіліне аударылуына байланысты еуропалық мәдениетке
енді. М.Д. ... ... ... да ... мәдениетінің
поэзиясына арабтардан келді деген болжам бар.
Батыс Еуропа мен Араб-мұсылман тіпті дүние жүзінде «Мәдениет»
ұғымының пайда болуы ... ... ... ... ... көлемі ұлғайды. Жерді өңдеудің жақсаруы: жер жыртатын тісағаш
пен тырма, су мен жел дирмендері секілді ... ... ... ... ... жүзіндегі әртүрлі азық-түліктердің түрлеріне: ... шай, ... ... ... ... ... мен картоп т.б.
қосылып көбейді.
Мәдениеттің дамуында ортағасырда салынған әсем қалалар, храмдар,
ратушалар, көпірлер, тік ... мен ... ... ... ... ... зор.
Ауыр еңбекті жеңілдету мақсатына сай:
1) су мен қозғалатын двигательдер, 2) метал өңдейтін станоктар,
3) мақта өндірісінде аяқпен айналдыратын горизонталды тоқу ... ... ... ... 5) ... пештерін және басқа да ... адам ... ... ... ... Адам ... күнделікті
мезгілді белгілеуге механикалық ... көру ... ... ... ... болды.
Әскери істі дамытуда мылтық дәрісімен атылатын қару, сері-
мырзаның қоғамдағы орны ... ... ... ... ... компас, теңіз
аспаптары іске қосты.
Ғалымдар белгісіз құбылыстарды зерттеуде термометр, барометр,
телескоп, микроскопты ... Олар ... шар ... ... көзін жеткізді.
өнер саласында осы уақытқа дейін болмаған терең және мүлтіксіз
табыстарға жетті. Суретшілер мен ... ... ... ... ... ... ... бастыру – білім көзі
ортағасырда пайда болды, келешектегі өркениетке қол сілтеді.
Қайта өрлеу ... ... ... ... және оның ... «Қайта өрлеу» термині – французша Ренессанс, италия тілінде
Ринашменто жалпы айтқанда, антикалық мәдениеттің қайталануы. «Қайта
өрлеу» терминін алғашқы рет ... ... ... Джорджо Вазари
(1511-1574жж), өзінің «ең атақты ... ... ... өмірбаяны туралы» деген еңбегінде, оның айтуынша 1250
жылдан 1550 жылға дейінгі уақыт көне заманның ... ... ... Ол ... ... ... ... негізінде италияда
қайта өркендеу дәуірі гуманистік құдылық ретінде сипатталды.
Гегель: ... ... ... ... ... таңы», жер
жүзі мәдениетінің жаңа дәуірі» деп атады.
Мәдениетте қайта ... ... ... жаңа ... ... дәуірі болды. «Ренессанс» деген терминнің өзі ортағасыр мәдениетін
қабылдамай, мәдениет пен көркем өнердің көне грек – Рим ... ... ... «қайта өркендеуі».
Қайта өрлеу мәдениетінің қалыптасуы мен дамуына мына құбылыстар
мен оқиғалар әсер етті:
1) Ұлы географиялық жаңалықтар; а) Американы ашу ... ... ... ... ... жолы (XVғ). Бұл ... енді ... қарауға болмайтындығын көрсетті. Қайта өркендеу мәдениеттің
қалыптасуы, ортағасыр мәдениетіндегі ... ... ... ... ... ... бұлағы грек пен римдік мәдениетте,
сонымен бірге ... ... ... ... антикалық
танденцияның ортағасырда тоғысуы. Бұлар мыңдаған жылдар бойы созылған
бірлесу әрекеті ... ... ... қайта өркендеуімен
шешілді.
3) қайта өрлеуде теологиялық ойлау кедергісін жеңіп, антикалық
замандағы идеяны, идеялды (ойлар, мұрат, ... ... және ... ... ... ... негізгі-діни санадан эмперикалық және
рационалдық санаға өту, адамның о дүниедегі емес, бұ ... ... ... ... ... мәні ... мағынаға айналды.
Қайта өркендеу мәдениетінің басты ерекшеліетері мыналар:
1) антропоцентризм (дүниенің тетігі, адам әлемінің кіндігі ... ... ... Гуманизм (адамгершілік, қайта өркендеу дін мен ... адам ... ... еркін жетілуді мақсат еткен
әлеуметтік құбылыс)
3) Ортағасырдағы христиан дәстүрін дінін модификациялау ... ... ... қатынас, антикалық өнер ескерткіштерін және
антикалық философияны қайта дамыту.
5) Әлемге жаңа ... ... ... тікелей қатынасты, бөлу арқылы
зерттеу, бұл қызықты уақытты бағалаудағы ... ... ... ... олай ... ... әлемнің асқар шыңы және қақ ... тұр. ... ... ... маңызы жөнінде адамнан төмен.
Антропоцентирзм принципі – адам дегеніміз барлық нәрсенің өлшемі
(софистер мен ... ... ... ... мен ... елдер жағыдайында антропоцентрзм практикалық сипат ... ... ... ... ... етек ... өрлеудегі Гуманизм (humanitas- лат аударғанда, адам
табиғаты, ... ... ... сөзді Колюччо Салютати және
Леонардо Бруни күнделікті ... ... ... ... бұл ... және қоғам қайраткері Цицероннан басталған.
Гуманизм ақылдың басты қару екнін ... ... Оның ... ... және ... прогресске сену. Адамды және адамзатты
әсемділікке еліктіру және эстетикалық ақиқаты қабылдау, ... ... жету ... және оған ... ... Гуманизм
қайта өрлеуде интелектуалдық, рухани салада іске асады.
Адамшылықты тану арқылы әлемді тану принципін Петрорка Франческо
ұсынды, бұл жаңа гуманистік ... ... ... ... үшін ең ... ... рақымшылдығы, оның білімі, білімдігі
болды. Оның замандасы Салютати (1331-1404ж) «Сен үшін ең құрметті, ең
мақтанышты, ең тамаша, ол басқалардан гөрі ... ... ... ... жету және адал ... ... жоғары болу. Білімде,
поэзия секілді адамға бақытқа жету жолын сілтейді»
Қайта өрлеу ойшылдары ақыл-ойды ... ... ... Осы ... өріс алуы ... ... алып ... Иннокентий VIII Ватиханнан алыс емес жерде. Бельведр
сарайын ермек пен мей рам үшін ... ... ... ... ... діни қағидаға сенуді талап етті. 1484 жылы Папа жезтырнақ
(мыстан) және ... ... ... ... берді. Шіркеу
басшыларының оның ****, әсіресе индульгенцияның күнәдан арылудың өте
қиын зардабы болды. Ұры, өз күнәсін ... алу ... ... жағымды
болды, ал адам адал еңбегімен, сатып алуға мүмкіндігі жоқтар, құдайға
жағымсыз болды.
Осы бассыздықтарға қарсы Мартин Лютер ... 1517 ... ... ... ... іліп ... Бұл ... көп
жылдар бойы Реформацияның идеясы болып қала берді.
Лютер өз ілімін екі сәтке шоғырлады:
1) Адам өз ... ... осы ... ... ... ... өз күнәсін түсіну, сөйтіп одан жоғары ... ету ... ... ... үшін адам өте мәнсіз, сондықтан ол өз
күнәсін өтеу жолында өзін-өзі ... ... Дін ... ... ерекше жағдайы, адамдардың
теңсіздігі, туралы Евангелиедегі ... ...... кітабы қағидаға қарсы, дінге сенушілердің арасында пастроды
сайлауды ұсынды. ... ... ... ... жаңа ... ... дүниеге алып келді. ... ... ... мощи ... ... ... крестке
тәжім етуден бас тартты.
Сондай-ақ бұл реформаны ... ... ... ... Мюнцер
(1490-1525ж). Кейінірек Калвин Ж (1509-1564) Швейцарияда, жалғастырды
және басқа идеялармен толықтырды. Олардың идеясы католицизмнен ... де ... ... ... ... ... адамның әдемілікке сұлулығына
табыну, Итальяндық кесіндемелер (живопись), өнердің алдыңғы қатарында
болды. ... ... ... ... ірі ... ... да ... қайта өрлеудің титаны
(1456-1519) болды. Ол өнер мен ғылымның барлық саласында данышпандық
көрсетті. ... ... ... ... мүсінші, сәулет
өнершісі, математик, физик, астроном, физолог, анатом, инженер,
табиғат зерттеуші, философ – бұл оның ... ... ... ... Су ... ... ... вертолетты, велиосипедтің,
парашюттың, танктың, автоматикалық жіп ... аяқ ... ... жұмыс істеу принципінің негізін болжай білген.
2) Гидротехникалық құрылыс жаңалық ашты ... ... ... ... ... ... болып эксперименталдық әдісті
қолданды.оның бәрі, техникалық ғасырға дейін болған.
Оның аты шулы ... ... ... ... ... («тайная вечеря»)фрика, Милан қаласындағы Санта Мария делла
Грация монастрында, онда болатын бір кеш ... ... ... ... деген сөзіне байланысты жасалған. Жас
флоронтикалық қыздың портреті ... ... - бұл ... ... аты
«Джоканда» - оның күйеуінің аты.
Рафаэль Санти (1483-1520гг) Оның аты ... ... ... анасы (Сикстинской мадоны) болды. Бұл кесіндемеде ... аяқ ... ... бұлт ... ... басып, қолындағы нәрестесін
(Христосты) алып келе ... Оның ... біле ... қайғырып, бірақ
оның адамдардың күнәсіе өтеу үшін екнін біліп көңлі орнына түсті.
Буонаротти Микеланджело (1475-1564) мүсінші, сәулет өрершісі,
ақын.Пушкин оны ... ... ... Ол ... ... ... ... келмейтін кісі болған. Ол жас кезінде гуманистік
ұйымдарға қатысады. Көне ... ... ... ... ... өте зор із ... шығармалары: «Давыд» деген ескерткіші, мүсіндік фигуралары:
«таңертең» (утро), «Кешқұрын» (вечер), ... ... ... ... ... ... ... капелласына арнайы, жатқан табыттар үшін жасалған.
Микеланджело Ватихан сарайындағы Сикст капелласының күмбезі ... ... ... әсер ... фреск, ол үрейлі сот сахнасы
«Пьета» тобы Христостың өлген денесін бейнелейді, алдында жатқан ұлына
қайғырып ... ... ... ... мектептің негізін қалаушысы Джорджоне (1476-1510)
болды. ... ... ... ... бұл ... жалаңаш әйелдің
сұлулығы мен әдемілігін жырлайды. (представлял «наготу ради самой
наготы»)
Модел 2. ... ... мен ... Тақ.№ 3 Әлемдік
мәдениет тарихы. Лекция 6.
1) XIX-XX ... ... ... мәдени-құндылықтар
бағыты.
2) Орыс мәдениетінің ерекшелігі.
3) Қазіргі заман мәдениетінің даму тенденциясы.
1. XIX ғасырдағы мәдениетіндегі құндылықтардың қалыптасуы.
2. XX ғасырдағы ... ... ... ... ... даму тенденциясы.
4. Орыс мәдениетінің ерекшелігі.
1) XIX – ғ. ... ... ... ... XX – ғ. ... пен зұлымдық арасындағы
Техниканың дамуындағы
XX-ғ. мәдениеті жақсылық пен зқлымдықтың техника саласында.
XX-ғасыр дәстүр и жаңалық.
1. XIX ғ. Еуропалық классикалық ... XX ғ. ... ... ... мен ... ... Қазіргі заман мәдениетінің даму тенденциясы.
4. Орыс мәдениетінің ерекшелігі.
Техниканың барлық саласында: тау-кен, металугия, химиялық технология,
т.б. өндірістерде жаңа ... мен ... ... қолдана бастады:
М – 1889ж. Г. Эйфель Парижде темірден зәулім мұнара тұрғызды сол ... ... ... мата ... ұшақ жасмауға керек дюралюминий
өндірілді, метилкаучик т.б. алына ... XIX-XX ғ. ... ... ... ... ... қызу басталды. Ұлы Француз революциясының апаты тек Франция
мен тамамдалған жоқ, ол ... ... ... өмірін ғана емес,
сонымен бірге рухын күзеліске ... Бұл ... ... ... ... Оның ... жақтастарының игілікті өмірді орнатудың
негізі – бостандыққа, теңдікке, туысқандыққа ... ... ... ... Ал ... күні ... сезген өздерінің ең жаман
әрекеттердің растығы ... 1830 жылы және ... ... ... және Бонапарт Наполлеонның соғысты (экспанция) кеңейтуі және оның
дүние жүзін билеуге ұмтылуы, әртүрлі азаттық қозғалыстардың, ... жаңа ... ... ... ... мәдениетінде XIX ғасыр зор орын алды. «Классикалық ғасыр»
деп атайды, бұл кезең бұржуазиялық өркениеттің ... мен ... ... Бұл әділ ... ... О.Шплентлер, Й.Хейзинг,
Х.Ортега-и-Гассет және т.б. XIX ... ... ... жаңа ... нәр ... көне дәуір мәдениетінің негізінде қалыптасты. Олар:
1) Рационализм, 2) антропоцентризм, 3) ... 4) ... ... ... ... үлкен әсер еткен үш оқиға:
1) демократия, тәжрибелік ... ... ... факторларды «техникалық» деп атауға, ал бұл факторлар ... ... ... ... XIX ... өмірдің барлық саласына ене батады.
Ғылыми техниканың дамуы, ... мен ... отын ... ... көшуі және машинаны жасаудың арқасында кәсіпорынның дамуы, ... ... ... ... ж. ... ... ... негізінде параходты Джордж Стефессон
бірінші локомотивті дүниеге алып келді. Ливерпуль мен манчестр ... ... ... ... ... ... Г.В.Гегель (1770-1831) өзі данышпандық пен ашқан
диолектика заңдылықтарын әлемді ... ... ... ... ... – табиғат пен қоғамның, ойлау процесінің жалпы
заңдылықтарын түсіндіретін ғылым.
Ғылыми ... 1895 ж. ... ... (Германия) ректоры
В.К.Рентген ашқан «жаңа сәулелер» (х сәулесі) туралы ... ... ғ. ... Конт Огюст (1798-1857) позитивистер адамның сезімдік
тәжірибесін талдау міндетін қойды.
«Өмір философиясы»; ... ... ... ... ... ... оның ... тек сезім арқылы түсінуге болады деп есептеді.
Г.Дэви (1826-1866), ... ... ... ... жаңа
коммуникациялық (қатынас) байланысты (радио телефон) ... ... ... ... ... ... Лунджи Гальвани және Александро Вольт 1881 жылы
телеграф арқылы алысты жақындастырып адамзатты ... ғ. 50 ... ... ... Лун ... (1822-1825ж) бактерия
пайда болатын ең ұзақ микроорганизмді тапты. Ч.Дарвиннің (1809-1882ж) ... даму ... ... ... Бұл ... осы ... ... дін, Библия, табиғат және құдай туралы айтыс тудырды.
Неміс ғалымы Конрад Рентген (1845-1923) ... ... оны ... деп атады. Бұл микромирдің заңдарын түсінуге мүмкіндік ... ... – Кюри ... және Пьер Кюри ... болып, атомдардың ыдырауын және атом қуатын практикада қолдану
мүмкіндігін ... ... ... ... ... ... басталды. Оның негізінде И.Кант және Гегель тұрды.
1807 жылы Гегель «Рух феноменологиясында» ... ... ... ... ... ... даму ... қарайды. Гегель
бойынша адам әлемі өлі, дайын өзгермейтін және абсолюттік заттар жиынтығы
емес, өзінің ... ... ... ... ... ... ... бәрі өзгертілген әлем, адам әрекеті барысында қалыптасқан әлем.
Гегель таң қаларлық негізде ... ... ... ... ... не екені туралы, еңбек және оның қоғамдағы өмірді Адам ... ... ... ... ... ... ... көзін
және мырзаның құлға тәуелді екенін жеткілікті ашық көрсетті. Зат ... ... ... да, мырза өсуін тоқтатып, өзінің қарама-қарсылығына
айналды. Егер де бір ... ... ... келсе, оны тоқтатып күш жоқ.
Гегель бойынша өзіндік сананың күшінің мақсаты-бостандық.
Ол ... ... ... онда барлық шындық-табиғатта, адам
қоғамда, танымда өзіндік даму нәтиже ретінде «абсолюттік идеяда» ... даму ... аша ... ... ... ... – ұлы ... жасады.
Даму идеясы оның философияның пафосы (шабыты) болды. «Барлық шындық
ақыл, барлық ақыл шындық» - «Все ... ... все ... философия тарихшылары К.Маркстіде (1818-1883) гегельдік
философияның жалғастырушысы деп ... пен ... ... ... және теориялық ойнау
заңдылықтарын ашуы, қоғамдық даму ... ... ... ... адам ... әлеуметтік теңсіздік негізі жеке меншік деп,
ол жаңа қоғамда жеке ... ... ... ... ... ол ... қоғам орнату, оған жетідің жолы-пролетариат революциясы деп ... ол ... ... үшін ... және жаман жақтары болды.
30 жылдарды рационалдық ойдың дамуы дүниеге тағы да бір философияда
бағыт ... ... ... (лат.positivis-положительный).
Гегельдің шәкірті, соңынан оның жазуы Шопенгауэр (1788-1860) - әлем
дамуының қозғаушы күші ... ерік ... Оның ... бұл ... ... ... әділеттілікте жоқ, тек бірақ нәсе бар, ... ... ... Саналықтың орнына еріктікті қойды. Ерік санадан тыс,
оған бағынбайды. Адамның неғұрлым өмірге ... ... көп ... ... көп және адамның онан сайын қасіретіде көбейе түседі, адам
бақытты болатындай жер ... ... орын жоқ ... ... ... ... ... ақыл-ойының орны
ерікті қойса, оны жалғастырған Ницше билікке жету еркін қойды. Ф.Ницше ақыл-
ойға қарсы ... ... ... ... бағалау» мәселесін қойды. Оның
«адамнан тыс» ... ...... ... ... рухы мен
денесі құдіретті болу керек. Нацше демократианы, социализмды, коммунизмді,
анархизмді, жоққа шығарады, күшті түлғаның дамуына кесір келтіретінді ... ... пен ... идеялары топтальдық саяси доктрианның
қалыптасуына қатерлі рол атқарады. XX ... бұл ... қан ... ... алып ... Ұлы ... революциясынан қанаттанып шабыт алған роантизм өз өрісін
кеңейте түсті.
Ағартушылық заманның өкілі Иоганн Волфгант Геге ... ... ... сөзімен айтқанда. «теріске шығару, ... ... ... ... ... ... ... Романтизм келді, ол Еуропадағы XIX ғ. ... ... ... ... ... қамтыған идеялдық
және көркемдік қозғалыс. Романтизм (фр.romantisme; лат romanus-римдік).
Романтизм өздері өмір сүрген қоғамды, қалаларды өткір ... ... ауыл ... ... ... олардың рухани байлығын паш
ететін халықтық фольклорды жоғары ... ... ... қалыптасты. Олар тұлғаның бостандығы үшін
күреседі, сондықтан оларды әрі күшті, әрі ... ... ... ...... ... бұл ... сезімді, бүлікші
деген сөз арқылы қоғамға қарсылығын көрсетті,
Романтизм бүтін мәдениет ретінде ... ... ... ... ... ... Романтизм – ағартушылық
дәуірінен шықты, кейбіреулері өздерін сақтап және романтизмді ... ... ... ... ... идеясы, табиғатқа табыну, ... ... ену, ... өнеріне қызығу, Гердердің мәдениет
танудағы көзқарасының әсері мен халық өнеріне қызығу ... ... ... Вальтер Скотт, Алек Дюма, Жорж Санд және
Диккенстің шығармалары, ... ... ... ... ... және қала ... өмір ... өз шығармаларының
арқауы етті.
Нақты өмір көріністері болмаған жағдайда, олар ... ... ... оған Гофианның Гейненің, Вагнердің шығармалары жатады.
Реализм (лат realis –шындық, ... ... ... ... ... ... асыра алатын көркемдік әдістерінің бірі.
Адамның шындыққа деген жан-жақты қатынастарын бейнелеу, жеке-дара ... ... ... ... мағынасын ашу реализм сипатына жатады.
Позитивизм (О.Конг ... XIX ... ... ... ... ... талдау міндетін қойды.
«Өмір философиясы» бойынша бүкіл болмыс өмірдің көрінісі, оның ... ... ... ... ... деп ... Анри Рувра Сен-Симон (1860-1825) социалист-утопиет. Ол прогрестің
қозғаушы күші ғылымы, білім, мараль және дін. Тарихқа идеалистік тұрғыдан
қараған мен ... ... ... ... дамуындағы жекеменшік
пен таптардың ролі туралы болжамдары үлкен жетістігі болып табылады.
Спенсор ... ... ... ... ... ... ленеикалық (сызықтық) прогрестен бастартып, жаппай эволюция туралы
ілімді дамытты. Кез кеген ғылыми ұғым ... ... ... ... – Гегельдің қарама-қарсылық күресінің бірлігі
тезисін өзінің диалектикалық материзмнің негізі етті. Абсолюттік рух ... ... ... ... ... ... ... Маркс пен Энгельс
(1820-1895) адамзаттың тарихи дамуы – қоғамдық ... ... ... негізделген және тарихи қозғаушы күш таптық күрес
деп есептеді.
«Өмір философиясы» - иррационалистік ағым. А.Шопингуэр ... ... пен елес ... ... ... орнына «ерікті» қойды.
Осы тезистік ары қарай жалғастырған Ф.Ницше (1844-1900) ... ... және ... ... ... моральді жоққа шығарып, барлық құндылықты қайта бағалауға
шақырды.
Романтизм – романтикалық (фр.romantisme, лат romanus-римдік) XIX ... ... ... ... ... ... ... және көркемдік қозғалыс. Ұлы француз революциясының нәтижелеріне,
ағартушылық ғасырының дәуірінің идеологиясына және қоғамдық ... ... ... ... ... бостандығы үшін күресті
және тұлғаның жаңа концепциясын жасады.
Романтизм көркемдік әдіс ретінде суретшінің бейнелемек құбылысқа деген
қатынасын ... ... одан өнер ... ... ... әсерленгіш бағытта болды. Романтикалық ағын ортағасырлық дәстүді
мадақтайтын иллюзияға толы мұраттарды ... ... Санд ... және ... ... ... мен әлемдегі кемтарлардың қайғыға ортақтығы лоардың ... тыс ... ... ... ақын Д.Г.Байрон (1788-1824) ... ... мен ... ... болды. Дара, данышпан тұлғаның
қоғамдағы зұлымдыққа қарсы аттанысы ол өзінің «Чайльд-Гарольдтің қажылығы»
поэмасында суреттейді. Бостанғыш ... ... оның ... поэмалары»,
«Кәпір» «Гяур», «Корсар» (теңіз қарақшысы), «Лара» туындыларында да
байқалды. ... «Дон ... атты ... пен ... ... ... өз
заманын әр түрлі қырынан суреттейді.
Француздың данышпан жазушысы В. Гюго (1802-1885). Оның ... ... ... ... ... ... ... тарихи
романдары – «Париж Құдай анасының ғибадатханасы», «Тоқсан үшінші жыл»,
«Күлегеш кісі» ... Бұл ... ... ... ... ... азап ... қуғынға ұшыраған, бірақ өр ... Оның ... ... ... сол ... ... ... полицейлік тәртібіне атқан оғы.
Бейнелеу және сәулет өнерінде Испания суретшісі Франсиско Гойя.
Эжен Делакруа (1798-1863) ... ... ... бағыттағы
бейнелеу шебері: Ол Байрон поэзиясының сюжеттеріне шығармалар жазды, 1830
жылы ... ... ... сол ... ... ... арнаған
(мыс «Халықты бастайтын бостандық» атты суреті). Т.Жериконың портреттері.
Бұлардан ... ... ... және «индивидуалистік
субективизм».
Ағылшын сурет өнріндегі романтизм Джон ... ... ... ... музыкасындағы романтизм бүкіл әлемге әйгілі музыканттар шоғырын
(тобын) тудырды. Австрия мен Германия – Франц Шуберт пен ... ... ... (1813-1833), «Летучий голландей» (ұшатын голландиялық),
«Тангейзер», «Лоэгрин», «Тристан және Изольда» - ... ... ... орта ... ... жаңа жерлерді ашуда пайда болған аңыздарды
қолданды, - тәубеге (өкінген) келген сері – ... ... ... «жәбір көген Лоэнрин әйелдерін қорғаушы туралы және Тристан және
Изольданың» трагедиялық (аянышты) ... ...... ... ...... ... Польша – Фредерик
Шопенді, Чехия – Берджих Сметену, Италия – Д.Россини мен Джузеппе ... ұлы ... ... Опера саласында Верди мәңгі жаухарға
айналған «Риголетто», «Травиата», «Аида және т.б.» шығармалар ... ... оның ... ... ... ... (шерткіш)
Россияда балетті спекталь болды.
Сыншыл реализм XIX ғ. 30-40 ... ... ... ... ... пайда болды. 1855 ж. фр.суретшісі Густав Курбнің (1819-
1877) кескіндемелеріне (суреттеріне) жюри ... ... баға ... оған ... ... өзінің кескіндемелерін залға
орналастырып, кіре берісіне «Le ... ... ... іліп ... «Тасты Уатқыштар» ... ... в ... ... ... ... еңбек
адамдарын бейнелеп бржуазиялық қоғамның ... ... ... ... ... ... Домье өзінің атышулы саяси карикатуралары мен
саяси тақырыпқа арналған келемеж суреттерінде мылжың либералдардың ... және т.б. ... ... ... фр. ... ... де Баьлзактың шығармаларында реализм көрінді.
«Адамдар комедиялары» атты көп ... ... ол, аса ... ... ... ... түскендердің барлық адамгершілік қасиетіне айыра алатынын
көрсетті («Горно әкей», «Евгений Гранде» және т.б.) Анри Мари ... ... ... ... мен ... романында ол жоғарғы әлеуметтік
сатыдағылар қатарына қосылмақ болған жас ... ... ол ... ... ... өз ... қайшылықтарын көрсетеді.
Гюстав Флобер (1821-1880) «Бовари ханым», «Сезімталдықты тәрбиелеу»,
басқа романдарына буржуазиялық тұрмыс салтының ... ... ... Санд ... ... ... (1812-1870) және Уильям Теккерей
(1811-1863) шығармашылығының жұмсақтығы мен әлемдегі ... ... оның атын ... етті.
Чаряз Диккенс «Пиквик клубының қолжазбалары», «Дэвид Копперфилд»,
У.Теккерей ... ... ... ... ... ... мәнсіздігін әшкерелейді.
XIX ғасырдың аяғы буржуазиялық революциялардың аяқталып, капиталаиз
тарихындағы алғаш бейбітшілік пен ... ... ... ... ... ... ... аңғарылды. Белгілі бір орталарда
философияның «иррационалдық» ... ... ... «Имперсионизм»
(фр.impession - әсер деген сөзі) бұл ағын ... ... ... ... ... ... болды. Француз (кескіндемешілері)
суретшілері Э.Мане, О.Ренуар, Камиль Писсаро, Э.Дета 1860ж. ... ... ... ... өнер ... ... ... туындалары «Әсер», «Күннің шығуы» болды.
Импрессионизм өкілдері шығармалары өмірден алғаш өткінші әсері ... ... ... ... Олар ... өнердігі натуралистік
бағыттың шектелуін сынады, акаделизмге, салондық ресми танылған көркемдік
және кесіндемелік әдіске қарсы қоды.
Импрессионизм ... ... ... ... жарық түсіру
арқылы дәлме-дәл жағу. Рефлекстің байлығы түстер мен ... ... ... бөлу, тек көру кезінде ғана араласуы көрінеді.
Табиғатты суреттеуге және оны шырайлы таза ... ... ... ... ... ... ... Олардың сүйікті жанрлары – пейзаж,
потрет, көп фигуралық ... ... ... ... ... күнгі
серуендер) болды.
Имперссионистік тәсілдің кемшілігі – ол қоғамдық құбылыстардың сыртқы
көрінісін ғана қамтып, ал ... ішкі ... ... мән ... бағытының негізінде жаңа натурализм (лат natura «табиғат»).
Өкілдері: Гонкур, А.Додэ, Э.Золя, ... ... Жюль ... ... ... ... және ... эволюциялық
теориясымен байланысы, бірақ олардың өздеріне тән ... ... ағым ... мән мен өмір ... ... биологиялық
себептер мен байланытырып, адам тағдыры мен мінез-құлқының қалыптасу сырын
ашуға әрекет жасады. Және адамның ... ... оның туа ... ... ... ... «Нана» романындағы кейіпкердің
өлімін бейнелуі, автордың оқиғалардан аулақ болып, баға бермеуі, тек ғана
фотографиялық нақты ... ... ... болды. Буржуазялық
тұрмыс жағдайында адамның көңіл күйінің ... ... ... ... бағыт ретінде Еуропада XIX ғ. аяғы XX ғ. басында қалыптасты.
Француз символизмнің ірі өкілдері: ақындар Поль ... ... ... ... ... ... (1854-1891) және т.б.
П. Верлен өзінің «наз мереке» («Галантные празднества»), «Сөзсіз
романстар» («Романсы без ... ... ... ... ... күделі сезімдік әлем және күйзеліс, нәзіктік музыкалықты енгізді.
Жан-дүниенің тұйықтығы, ... ... ... ... ... оянуы және адам бойындағы қасиеттерді шебер бере білу. Көңіл-күй
мен сезімдер ... сол ... ... ... ... және ... жағдайда еуропалық мәдени қозғалыста өзіне лайықты орын тапты.
Театр саласында Морис Метерлинк, кескіндеме Врубель, Бодлер ... 3 ... ... мен ... ... ерекшелігі, әртүрлі көркем өнер
бағыттарының және стиьдер, әдістер және түрінің ... ... ... ғ. ... ... ... ... реалистік
көркемөнер бағыттары маңызды болып саналды, өйткені өнер ме әдебиетте ... ... ... ғ. ... 1895ж. ... бульварындағы «Гранд кафеде» бірінші
рет төлемесі киносеанс болды. Бұл күн киноматографияның туған күні Ағайынды
Люмьер (Огюст и Лун) ... ... ... ... поезда»), «Су
құйылған (ланған) сушы» («Пометый Поливальщик») көрсету арқылы, киноның ары
қарай дамуын көсетеді. ... ... ... Эдисон алып келді.
XIX ғасырдағы архитектурадағы стиь классикалық болады. ... ... ... ... ... ... және т.б., ... бірге
әртүрлі стильдердің элементтері қосылған архитертуралық ... ... ... ... ... деп ... XIX ғ. аяғы – XX ғ. ... модери стилі қалыптасты.
XIX ғ. Архитектурасының ерекшелігі ... ... ... ... көпірлер, фабрикалардың құрылысы.
Баракко XVII ғ. Итальян сөзінен шыққан оғаш, әпенді, ғажап, ... ... ... ... ... ... ... емес түрі»
Рокко – XVIII ғ.
Классицизм – XVII ғ.
XX ... ... XX ... ... ... даму ... мәні ... Батыс Еуропадағы XX ғ. I жартысындағы маңызды оқиға индустриялық
өркениеттің Патиндустриялыққа ... ... ... халық шаруашылығына ірі машина техникасының қолданылуы).
Мұның бұл маңызы адам тағдырының келешегі, өмір ... ... ... ... және ... 1867 ж. ... ойлап тапты.
2) Екінші дүниежүзілік соғыс, оның ... ... ... ... ... кедейшіліктің тарауы. Бұл соғыстардың нәтижесінде
көптеген гуманистік құдылықтарға күмәндік туды.
3) 1917 жылғы ұлы октябрь ... ... әлем ... екі ... ... ... және ... уақытта XIX ғасырдан басталған ғылыми революция XX ғ. өрістей
бастады. Білімнің ... ... ... дәрежеге көтеріле бастады.
Таным процесіде теория, модельдер (үлгілер), математикалық амалдарға салып,
тануға ұмтылды.
Ғылымда ... ұғым ... ... (валидность) қолайлық.
Классикалық ғылымның себептілік, детерминизм деген ... ... ... ... ... ... дүниедегі
құрылыстардың себебі заңдылығын бекерге ... ... ... ... ... ... ... (1871-1937) және Фредерика Содди
(1877-1956), 1903 жылдары барлық атомдар ... ауыр ядро бар ... Ол 1903 жылы атом ... ... ... ... ... айналасында электрондар (планеталар) айналып жүреді деген тұжырымды
айтты. Бірақ сәулелену нәтижесінде ... ... ... қалды. Бұл құпияны ашуға неміс ғалымы Макс Планктың (1858-1947)
жылу ... ... ... жылу энергиясының бөлінбейтін ... ... ... ... Диния физигі Нилы Бор (1885-1962)
Хенрик Давия – Резерфордтың ... ... ... идеясын қолданып,
электрондар бір орбитадан екінші орбитаға секіре қозғалған кезінде шығарды
деген болжам айтты ... ... Бұл ... ... ... атом ... болатын процестерді толық түсіндіре ... ұлы ... ... Эйнистейн (1879-1955) Кванттар
теориясын жарыққа қолданды (1905). Оның ... ... ... пен ... дененің жылдамдығы мен ... ... ... ... пен қозғалған дененің көлемі кішірейіп, уақыт
ағымы бәсеңдеді.
XIX ... аяғы мен XX ғғ. ... ... ... даму
нәтижесінде телефон, телеграф, радио, электр, ... ... ... ... және ... мен ... жетістіктері,
(мәдениет) осының бәрін әлемге алып келді.
Қай дәуірдеде мәдениеттің дамуына ... ... зор ... өз ... ... ... экономикаға және саясатқа
әсер етті. Бұл өзара әсер қандай болды деген сұраққа ғалымдар әртүрлі жауап
берді. Макс Вебер (1864-1920) ... ... ... және ... ... этика и дух предпринимательства») деген және басқа
еңбектерде батыс еуропалық капитализге өзінің көзқарасын ... ... ... ... капитализм жаңа ақшаның құйылуынан емес, «жаңа
рухтың құйылуынан» пайда ... ... яғни ... ... көңіл күйі және протестанизм мен ... ... ... ... ережемен байланысты екенін көрсетті. Ғалымның ... ... ... ... қатар, Вебер тіпті экономиямен саясат
саласынан шығуды ... ал бұл біз үшін ... ... ... ... істеу, өзара ықпал жасау факторларының шаруашылық саласына, ... да ... ... іске асатынының жиынтығы және XX ғасырдағы
батысеуропалық елдердің мәдени ... ... ... осы ... өте ... ... сипаттайық.
Батысеуропалық мәдениеттің қарауын алғашқы рет байқаған нем.философ Фридрих
Ницше ... ... Оның ... екі ... ... – аполондық
(сыншылдық, рационалдық) және дионийсилік ... ...... ... және ... ... ... келеді. Бірақ бұл әселдік кейбір жағдайларда химералдар тәрізді,
адамды ұйқыдағы түс көру мен елес сияқты шатастырып кетуіде ... ... ... ... ... ... ... бастау музыка өнері мен
түбірлес келеді. Оны түсіндіру мақсатында Ницше мас болу мен түс ... ... ... мен ... санада бейнелер кинодағы
(калейдоскоптағыдай) секілді қисынсыз ауыси берді. Дионис - әлемнің ... ... мен ... ... ... да ... табуға болады. Д.
Мәдениет адамның ... ... ... ... Д. ... ... ... жатқан тіршілік ағынан ену болып табылады. А және
Д. М. Адамзаттың рухани тарихындағы ... әрі ... ... ...

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ортағасырлық Ислам философиясы22 бет
Қазіргі таңдағы халықаралық қатынастардағы Араб - Израиль мәселесі23 бет
"Араб халифаты."36 бет
«Арабтардың философы» - әл – Кинди9 бет
«Палестина-Израиль» қақатығыстарына әсер етуші факторлар негізінде қарастырып Араб шығысындағы мемлекеттердің шиеленістегі алған орны мен саяси ұстанымдардың халықаралық қатынастарға ықпалы63 бет
Абайдың алла, дін, мұсылманшылық туралы философиялық ой-толғамдары33 бет
Аббасидтер кезиндегі араб мәдениеті13 бет
Аймақтық дағдарыс синдромы немесе араб дауылы6 бет
Аймақтық интеграция шеңберіндегі Араб Мағриб бірлестігі70 бет
Араб және қазақ тілдеріндегі коммерциялық хаттардың түрлері және тілдік сипаты21 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь