Адам мен саясат жөніндегі қазақ ойшылдарының топшылаулары

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

Негізгі бөлім.
1. Адам мен саясат жөніндегі қазақ ойшылдарының топшылаулары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .

1.1 XIX ғасырдың II жартысындағы патша өкіметінің Қазақ жерінде жүргізген саяси.әкімшілік өзгерісі. Қазақ зиялыларының көзқарасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2 XX ғасырдың басындағы қазақ зиялылардың қоғамдық шығармашылық ойы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

2. XX ғасырдың алғашқы ширегіндегі қоғамдық ой ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
2.1 XX ғасырдың басындағы саяси.шығармашылық зиялыларының қудалануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
XIX ғасырдың 60-жылдарының ортасына қарай Қазақстанның территориясы түгелдей Ресейдің құрамына қосылып бітті. 1864 жылы Шымкент, Әулиета, Түркістан қалаларын орыс әскерлерінің басып алуымен Ұлы жүздің жерінің Ресейге қосылуы аяқталды. XIX ғасырдың 60-жылдары Ресейде де мемлекеттік құрылыс пен құқық саласында ауқымды реформалар жүргізілді. Ол реформалардың негізінде қарыштап дами түскен жаңа капиталистік қатынастар жатты. Қазақстанның Ресейге қосылуын заңды түрде бекіту және отар аймақты одан әрі игеру мақсатында 1867-1868 жылдары Қазақстанды әкімшілік басқару жүйесінде ірі реформалар жасалды. Реформаның мақсаты отарға айналған қазақ даласының байлығын тереңірек тонау үшін ыңғайлы әкімшілік және құқықтық негіз қалау болды. XIX ғасырдың 60-жылдары Қазақстанның Ресейге қосыла бастағанына 1.5 ғасыр болған еді. Ресей империясы Қазақстанды ресми түрде отар деп есептеді. Отаршылықтың өрескел көріністері қазақ халқының атын дұрыс атамай оны "қырғыз" немесе "қырғыз-қайсақ" деп кемсітіп атауында және бұл атаулардың ресми қолданысқа кіруінен көрінді. Қазақтар өздерін ресми құжаттарда "қазақ" деп жаза алмай "қырғыз" деп көрсетті. Немесе қазақтарды "түземдіктер", "шет аймақтықтар" деп кемістті. Патша үкіметі Қазақстан деген саяси-географиялық ұғымды қолдануға да тиым салды. Қазақстанды түрлі атаулармен "Орынбор өлкесі", "Сібір өлкесі", "Дала" кейінірек "Түркістан өлкесі" деген бөлек атаулармен атады. Бұл атаулар Қазақстан деген біртұтас саяси-географиялық ұғымды біржола санадан өшіруге бағыталған еді.
1868 жылғы "Уақытша ереже" бойынша қазақтардың жері Ресей империясының мемлекеттік меншігі деп жарияланды. Бұл ереже 1891 жылғы "Уақытша ережеде" де қайталанды. Осы ережелер бойынша патша өкіметі қазақтардың жері өзіне қоғамдық түрде пайдалуына беріледі деп мырзалық көрсеткен болды. Осы ережелер негізінде қазақтардың жері жаппай тартып алынып, келімсек мұжықтарға таратылды. 1917 жылдың қарсаңында 47 млн. Десятина қазақтың шұрайлы жерлері тартып алынып, оларға мыңдаған орыс поселкелері орналасты. Қазақстанға осы кезеңде 1.5 млн-нан аса орыс, украин және беларус келімсектері көшіп келді. Қазақстанның топонимикасы түгелге жуық орыстанып, ұлттық құрамы үлкен өзгеріске ұшырады.
1867-1868 жылдардағы реформалардан соң қазақ өкілдері губернаторлық, облыстық, уездік дәрежеде басшылық түгілі қатардағы шенеуніктікке де жіберілмеді.Оларда тек орыстар отырды. Қазақтың қол жеткен билігі болыстық болды. Онда да болыстыққа жету үшін қазақтар орыс өкілдеріне әбден жем болатын Қазақстан патша үкіметінің таза шикізат базасына айналды. Мұндағы өнеркәсіп пен сауда, транспорт отаршылық саясатты тереңдету мақсатына қызмет етті. Қазақтар арасындағы оқу-ағарту, денсаулық сақтау ісі туралы айтуға тұрмады. Патша үкіметі қазақтарды қараңғы, тұрмысы нашар тәуелді халық етіп ұстап тұруды мақсат тұтты.
Осылай қазақтар отаршылықтың ең ауыр кезеңіне аяқ басты.
1. Абайдельдинов Е.М. Политико-правовая история Республики Казахстан. – Алматы, 1999.

2. Жиренчин К.А. Политическое развитие Казахстана в конце XIX– нач.XX вв. – Алматы, 1996

3.Сулейменов Р.Б., Басин В.Я. Казахстан в составе России XVIII – нач. XX вв. _ Алма-Ата, 1981.

4.Абдрахманова Б. История Казахстана: власть, система управления и территориальное устройство в XX веке. – Астана: Полиграфия, 1998.

5. Артыкбаев Ж.О. История Казахстана в XIX веке. – Караганада, 1992.

6. Мартыненко.Н - Алашорда. Сборник документов. -Алматы, 1992.

7. Ф.Ф. Қозыбаев, Қ.С Қаражан. Қазақстан тарихы.- Алматы, 2009.
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
............................................
Негізгі бөлім.
1. Адам мен саясат ... ... ... XIX ... II жартысындағы патша өкіметінің Қазақ ... ... ... Қазақ зиялыларының
көзқарасы.................................................................
...................................
1.2 XX ... ... ... ... ... ... XX ғасырдың алғашқы ширегіндегі қоғамдық
ой......................................
2.1 XX ғасырдың басындағы саяси-шығармашылық ... мен ... ... қазақ ойшылдарының топшылаулары.
1.1 XIX ғасырдың II жартысындағы патша өкіметініңҚазақ жерінде жүргізген
саяси-әкімшілік өзгерісі.
Қазақ зиялыларының көзқарасы.
XIX ғасырдың 60-жылдарының ортасына ... ... ... ... ... қосылып бітті. 1864 жылы Шымкент, Әулиета,
Түркістан қалаларын орыс ... ... ... Ұлы ... ... ... ... XIX ғасырдың 60-жылдары Ресейде де мемлекеттік
құрылыс пен құқық саласында ауқымды реформалар жүргізілді. Ол ... ... дами ... жаңа капиталистік қатынастар жатты.
Қазақстанның Ресейге ... ... ... ... және отар аймақты одан әрі
игеру мақсатында 1867-1868 жылдары ... ... ... жүйесінде
ірі реформалар жасалды. Реформаның мақсаты отарға айналған ... ... ... ... үшін ... ... және құқықтық негіз қалау
болды. XIX ғасырдың 60-жылдары Қазақстанның Ресейге ... ... ... ... еді. ... ... Қазақстанды ресми түрде отар ... ... ... ... қазақ халқының атын дұрыс атамай
оны "қырғыз" немесе "қырғыз-қайсақ" деп кемсітіп атауында және ... ... ... ... ... ... өздерін ресми
құжаттарда "қазақ" деп жаза ... ... деп ... ... ... "шет ... деп ... Патша үкіметі Қазақстан
деген саяси-географиялық ұғымды қолдануға да тиым салды. ... ... ... ... ... ... "Дала" кейінірек "Түркістан
өлкесі" деген ... ... ... Бұл атаулар Қазақстан деген біртұтас
саяси-географиялық ұғымды біржола санадан өшіруге бағыталған ... ... ... ереже" бойынша қазақтардың жері Ресей империясының
мемлекеттік меншігі деп жарияланды. Бұл ереже 1891 ... ... ... ... Осы ... ... патша өкіметі қазақтардың жері өзіне
қоғамдық түрде пайдалуына беріледі деп ... ... ... ... ... ... жері жаппай тартып алынып, келімсек
мұжықтарға таратылды. 1917 ... ... 47 млн. ... ... ... тартып алынып, оларға мыңдаған орыс поселкелері орналасты.
Қазақстанға осы кезеңде 1.5 млн-нан аса ... ... және ... ... келді. Қазақстанның топонимикасы түгелге жуық орыстанып,
ұлттық құрамы үлкен өзгеріске ұшырады.
1867-1868 жылдардағы реформалардан соң қазақ ... ... ... ... ... ... қатардағы шенеуніктікке де
жіберілмеді.Оларда тек орыстар отырды. Қазақтың қол жеткен ... ... Онда да ... жету үшін ... орыс ... әбден жем
болатын Қазақстан патша үкіметінің таза ... ... ... ... пен сауда, транспорт отаршылық саясатты тереңдету мақсатына 
қызмет етті. Қазақтар арасындағы ... ... ... ісі ... ... ... ... қазақтарды қараңғы, тұрмысы нашар тәуелді
халық етіп ... ... ... ... ... отаршылықтың ең ауыр кезеңіне аяқ басты.
Осы қиын қыстау ... ... ... ... өкілдері патша озбырлығына
наразылық білдіре бастады. ... ... ақ ... ... саясатын
жүргізуі арқылы, қазақ жерін біртіндеп жаулап алуы ... көп ... XIX ... екінші жартысында қазақ даласында саяси идеологиялар
ретінде ағартушылық кең өріс алған. ... ұлы ... ... ... ... Абай ... халықты қанаудан құтқару үшін
бай-манаптардың билігін жою немесе тым болмаса олардың ... ... ... ... ... ... мен ... кеңейтпек
болды. Қазақ халқының саяси санасының дамуына XIX ғасырдың аяғы XX ғасырдың
басында пайда болған алғашқы интеллигенттік топ та зор ... ... ... ... ... қарсы ұлт – азаттық қозғалысын басқарып, қазақ
халқының ұлттық бірлесуін мұрат етті.
Еліміздің мәдениеті мен ... ... ... қазақтың
ғалымы, аса көрнекті демократ-зерртеушісі Ш.Ш. ... Оның ... ... және ... ... ... ... прогресшіл идеялардың
тарауына үлкен жол ашты. 1960 жылы ғалым Соғыс ... ... ... Осы ... аз ... болса да, өзінің дүниетанымын осы
жерде кеңейтеді. Оған Ресейдің ... ... ... ... ... ... ... білуіне жәрдемдеседі.
Тарихқа деген қоғамдық ынта-ықыластың дамуына және интеллигенцияның
тарихи көзқарастарының қалыптасуында үлкен рөл ... ... ... ... “Отечественные записки”, “Время” және басқа әдеби-
көркем, қоғамдық-саяси журналдарды Уалихановтың үзбей оқып отыруы оның
демократиялық көзқарастарының ... ... ... ... соң Уалиханов үкіметтің даладағы жергілікті басқаруды
қайта құру шараларына тікелей қатысты, оған бірқатар нақты ұсыныстар ... ... Бұл ... ... ... оның ... атына
жолдаған: “Даладағы мұсылмандық туралы”, “Көшпенді ... ... ... ... ... деген бірқатар жазбаларында көрініс тапқан. ... ... Ш, ... ... ... ... ... қосылу мақсатындағы экспедициясына қатысады. Штабсротмистр шенінде
ол бас командование ... ... ... ... ... ... өтей жүріп, ол орыс өкімет органдарының жергілікті халықпен достық
қарым-қатынастар орнатуларына, сондай-ақ қазақтар мен қырғыздар ... үшін ... ... әділ ... ... ... ғылыми мұрасы Қазақстан мен өзге ... ... ... ... және ... ... да шешуде оның
құдіретті ғылыми таланты айқын ... ... ... ... салушы А. Құнанбаев болды. Абай
қазақ қоғамындағы жаңалық, ... ... ... өз ... ... Оның пікірі бойынша әрбір адам қоршаған болмысқа деген өзінің саналы
қатынасын қалыптастыруға тиісті. Ол ... ... ізгі ірі ... ... ... көргісі келеді. Әрбір адам бұған өзінің шама-
шарқындағы үлесін қосуға ... ... Абай ... адамдарға: “Күніне бір
рет, немесе аптасына бір рет, тіпті ең болмағанда айына бір рет өзіңе-өзің
есеп бер, осы уақыт ... сен ... ... ... ... ізгілік пен
парасаттылыққа сәйкес келетін істер жасай алдың ба?” деген ... ... ... ... ... және феодалдық езгінің күшейе түсуінің
салдарынан XIX ... ... ... ... ... ... ... кедейленуі өте тез өтіп жатты. Жұмыссыздар бұқарасының
қатарын қазақтар барған сайын көптеп толтыра бастады. Қазақ ... ... ... ... ... Абай оларды жалпы еңбектің ... түрі ... ... ... жатсынбауға шақырды.
Абайдың демократиялық көзқарасы оның билердің қызметіне қатысын ... ... ... ... ... ... қолында едәуір
сот билігі шоғырланды, ал қазақ шаруаларының тағдыры көбінесе ... ... ... ... ... ... шешімдері патша
әкімшілігінің мүддесін қорғады.
Халық қараңғылығын, надандығын пайдаланып, билер олардан пайда табуға
барынша тырысты. ... ... ... ... ... бұқарасын
“ақымақ қылды”.
Абай басқарушылар мен халық бұқарасы көпшілігінің ... ... ... ... табы алмады, заңнын ... ол ... ... және жеке адамның өзара тәуелділігін де
анықтай ... ... ... жартысы мен XX ғасырдың басында қазақ ғылыми
өмірінде Ш. Құдайбердиевтің орны ... ... ... Ол өз ... ... білімдар адамы болды. Ш. Құдайбердиевтің тарихқа, саясатқа көзқарасы
1911 жылы ... ... ... қырғыздардың және хандық династияның
шығу шежіресі” деген кітабында неғұрлым көрініс тапты. ... Орта ... ... ... және ... ... халықтары туралы негізгі
деректер жүйеге келтірген.
Ш. Құдайбердиев ғылымның, білімнің, қоғам мен адам өміріндегі рөлін жоғары
бағалады.
Ағарту ісі мен ... ... ... ... Алтынсарин терең із
қалдырды.
Ағартушылық идеяларымен жігерленген ол ауылдарды аралып, ... ... ... ... ... ... көрінісі ретінде:
Торғайда ауылшаруашылық мектебі, қолөнер мектебі ашылды. 1888 жылы Ырғызда
қыздар ... ... ... ... ... ... жұмыс істей бастады.
Ы. Алтынсарин өзі орыс-қазақ мектептерінің ... үшін екі ... ... ... және ... орыс ... үйретуіне
бастапқы нұсқаулары” жазды. Орыс классиктерінің аудармаларында, ... өз ... ол ... ... ... ... әдебиет пен мәдениетті дамыту үшін қазақ әдеби тілінің
қалыптасуы саласында жемісті еңбек етті.
Белгілі бір ... ... бола ... Ы. ... ... танымында қандай да бір қарама-қайшылықтардан, шектеушіліктен арыла
алмады. Ол “Біздің отанымызда тұратын барлық бұратана ... ... ... ... деп ... ... ... сияқты ол ағарту
ісінің әлеуметтік ісінің қайта құрушылық рөлін асыра ... XX ... ... ... ... қоғамдық шығармашылық ойы
Қараңғы қазақ көгіне,
Өрмелеп шығып, күн болам!
Қараңғылықтың кегіне
Күн болмағанда кім болам!
(С.М Торайғыров)
XIX ғасырдың аяғы мен XX ... ... ... ... саяси-мәдени
өмірінде жарық жұлдыздай көзге түскен әміршіл-әкімшіл заманның құрбаны
болып аттары ұзақ ... бойы ... ... Ахмет Байтұрсынов, Мағжан
Жұмабаев, Жүсіпбек Аймаутов, Міржақып ... ... ... мұраларымен
қазақ халқы кейінгі кезде ғана танысуға мүмкіндік алды. Олардың еңбектері
мен олар ... ... ... көп ... ... ... 1992 ... баспасы шығарған “Бес арыс” жинағын атауға болады.
Қазақ ... ... мен ... ... беру ... ... ... есімімен тығыз ... ... ... ... ... ... үшін үлкен соқпақты жолдан өтіп,
қазақтың тіл білімін дамытуға зор үлес ... ... ... ... кезеңде ұлт мүддесі үшін кең ауқымды, табанды күрескер
ретінде көрінді. Қоныс аударған орыс шаруаларына ... ... ... алып беру ... ... ... ... түрлі қитұрқы әдісін
Байтұрсынов бастаған “Қазақ” газеті халыққа кең, әрі терең ашып ... ... ... ... жаппай отырықшы тұрмысқа көшуден сақтандырды,
жеке қожалық иелерін егін және мал ... ... ... ... озық ... ... ... биліктің түрлі
саяси айласына ұлттық бірлік пен парасатты қарсы қоюға үндеді, туған жердің
байлығын өз ... ... үшін ... ... ... ... шақырды.
1905 жылы Қоянды жәрмеңкесінде жазылып, 14500 адам қол ... ... ... ... бірі ... ... ... жергілікті басқару, сот, халыққа білім беру істеріне
қазақ елінің мүддесіне ... ... ... ... ... ... еркіндігі, цензурасыз газет шығару және баспахана ашуға рұқсат беру,
күні өткен Дала ережесін ... ... ... сай заңмен ауыстыру
мәселелері көтерілді. Онда қазақ даласына орыс шаруаларын қоныс аударуды
үзілді-кесілді ... ... ... болатын. Сол кезеңнен бастап бақылауға
алынған А.Байтұрсынов 1909 жылы 1 ... ... ... ... ... түрмесіне жабылды. Оған тағылған ... ... ... салып “өзін-өзі автономиялық басқару идеясын таратты”,
“орыстар мен қазақтар арасында өшпенділік қоздыру ісімен айналысты” ... ... ... және ... төңкерістеріне қатынасын теориялық
тұрғыдан дәл тұжырымдап берген Байтұрсынов: “Қазақтарға ақпан ... ... ... Қазан (әлеуметтік) революциясы оларға
соншалықты түсініксіз көрінді. Олар алғашқы революцияны ... ... ... тура сондай үреймен екіншісін қарсы алуға мәжбүр болды. Қазақ
халқымен таныс адамдар үшін ... бұл ... ... ... ... ... және ... болатын. Алғашқы революцияны қазақтар
тура түсініп, қуанышпен қарсы алса, ол біріншіден, бұл революцияның оларды
патша өкіметінің қанауы мен ... ... ... ... өзіміз басқарсақ деген ескі үмітін нығайта түсуінде еді”, — деп
жазды [“Жизнь национальностей”. 1919, 2 ... 29(37)]. ... ... үрке ... ... ... ... капиталистік
қатынастардың жоқтығымен, соған сай ... ... ... Бұл ... еркіндік, осы жолда ұлттық тұтастық идеологиясын
ұстаған қайраткердің көзқарасы еді және ол сол ... ... ... алыс ... ... осы ... білдіру арқылы Байтұрсынов
большевиктік билік пен ... ... ... ... ... ... еді.
Тұтас буынның төл басы болған Байтұрсыновтың алғашқы кітабы — “Қырық
мысал” 1909 ж. ... ... Ол бұл ... Ресей отаршыларының зорлық-
зомбылығын, ... ... ... ... ... жеткізді.
А.Байтұрсынов мысал жанрының қызықты формасы, ұғымды ... ... ... ... ... ... “Қырық мысал” еңбегіне жеріне тиіп,
надандық, тәкаппарлық, күншілдік, аңқаулық, залымдық, т.б. теріс ... ... сөз ... ортақ сюжеттердің қолданылу дәстүрі —
мысалдың жанрлық табиғатының ерекшелігі. А.Байтұрсынов “Қырық ... ... ... ... ... пайдаланған дәстүрлі сюжеттерді
негізге алып, ақындық қуат ... ... төл ... жасады. Қазақ
әдебиетінде Абайдан басталған жаңа арна — ... ... ... ... орнығып, ұлттық сипат алды. Оның мысалдары әлеуметтік-
қоғамдық жағдайды меңзейтін оқиғалардың, адамдар психологиясынан хабардар
ететін ... ... ... ... ... ... ... кестеленген өлеңдері “Маса” деген атпен жеке
кітап болып ... ... (1911). ... ... ... ...
жұртшылықты оқуға, өнер-білімге шақыру, мәдениетті уағыздау, еңбек етуге
үндеу. Ақын ... ... ... кәсіпке марғаулық сияқты
кемшіліктерден ... ... ... ... Қайқайып белің, Сынуға тұр
таянып, Талауда малың, Қамауда жаның, Аш көзіңді оянып, Қанған жоқ па ... ... бар не ...... ... ... ... үшін ең ауыр
қасірет — отаршылық езгісі Байтұрсынов поэзиясының басты идеясына айналды.
Ел тәуелсіздігі үшін күресте ол сөз бен ... ... ... ... міндет
етіп қойды. Ел намысын ойлаған ер қасиетін іздеп, ... ... ... жолында күресуге қайрады. Бодандық қамытын
киген жұртының қалыптасып отырған ... ... ... ... ... ұмтылды. Халық басына төнген қатер, елдің тұманды
болашағы туралы Байтұрсынов айқын да ащы айтты: ... ... ... Обыр ... ... тұр. Түн етіп ... ... мінін, Оятқызбай
құрып тұр. Обыр болса қамқорың, Қайнағаны сол сорың!”. Қалың қазақ ... ... ... ... ... қазақ оқушысына естілген елшілік
ұраны “Қырық мысал” мен ... еді. 20 ғ. ... ... ... ... ... мен ... осы кітаптардан демеу
алды.
Қазақтың Пушкині аталған Мағжан Жұмабаев сыршыл ақын болды. Мұхтар
Әуезов оны ... ... қара ... ... ... ... ... сарайына барып, жайлауы жарасқан ақын деп суреттейді.
Ол ... ... ... ... аса биік ... ... Сондай
ірі тұлғалардың қатарына Жүсіпбек Аймаутовты да жатқызуға болады. Ірі
драматург, қара сөзбен ... ... көп бұл ... де халық
қатты қастерлеп сүйіп оқыған.
Мен біткен ойпаң жерге аласа ағаш
Емеспін жемісі көп тамаша ... ... ... мен сенікі
Пайдалан шаруаңа жараса, алаш –
деп келетін Міржақып Дулатов тек ақын ғана емес, ... ... ... ... да ... Ол ... ... құрамында болып, Алаш
Орда басшыларының бірі болды. ... ... ... үшін жан ... ... осы ... алыптардың өнегесімен, күрестің қызып
жатқан күндерінде ұйымдастырылған “Айқап”, ... ... ... шығармалар жатық жарияланымдарымен көрінген қазақ зиялылары ... жоқ. ... өзі XIX ... аяғы мен XX ғасырдың басында қазақтың
ұлттық мәдениетінің жаңа деңгейге көтеріліп келе ... ... ... ... ... ... ... XX ғасырдың басындағы саяси-шығармашылық зиялыларының қудалануы.
ХХ ғасырдың алғашқы ширегi кезiнде қазақ қоғамында мүлдем жаңа ... ... ... басқару жүйесi, қазақ жерiнiң орыс
мемлекетiнiң меншiгi етiп жариялануы, осыған орай iшкi ... ... ... күрт өсуi, ... ... ... егiншiлiкке
жарамды жерден ығыстырылуы, дәстүрлi қазақ шаруашылығының терең дағдарысқа
ұшырауы сол қалыптасқан жағдайдың нақты көрiнiстерi едi. Сол ... ... ... күн ... ... ... ұлт ... жоғалуы, не өзiн-
өзi сақтауы үшiн күреске шығу мәселесi тұрды.
Ұлттық отарлық езгінің ... ... ... ... ... өміріне капиталистік қатынастардың енуі қазақ
халқының ұлттық сана-сезімінің өсуіне алып ... ... ... ... әр ... ... ... негізінде ұлттық интеллигенциялардан әр
түрлі идеялық-саяси ағымдар пайда бола бастады.
ХХ ғасырдың бас кезiндегi ұлт-азаттық ... ... ... бiрi, ... партиясының құрылуы, оның тарихи негiздерi,
саяси әлеуметтiк сипаты және ... ... ... орны ... ... ... ... бiлдiре отырып, саяси партия құру ... орыс ... ... ... ... ... белгiлi дәлелдi
себептерге байланысты ол әрекеттен ... шыға ... ... – қазақтың тұңғыш ұлттық-
демократиялық партиясы (1917-1920 жж.) ... ... ... ... ... саяси және рухани негiзде қайта құру қажеттiлiгiнiң пiсiп
жетiлгендiгiн және Ресей империясының Қазақстанда орнатқан ... ... ... ... ұшырағандығын көрсеттi. «Алаш» партиясына ... А. ... М. ... М. ... Х. ... М.
Жұмабаев және т.б. қазақтың алдыңғы қатарлы озық ойлы қоғам қайраткерлерi
кірдi. Олардың ең ... ... өз ... ... езгiден қайткендi де азат
ету болатын. ... ... ... ... ... Дулатов
жетекшiлiк еткен ұлттық зиялылар жаңа өрлеу ала ... ... ... ... беру үшiн ... ... ... жүйесi, қазақ облысының автономиясын құру, жер
көлемiн анықтау, халыққа бiлiм беру, ... ... сот, ... ... ... ... және оған дайындық жайы, ... ... ... ... облысындағы оқиғалар, Киевтегi бүкiлресейлiк
федеративтiк кеңеске және ... ... бiлiм беру ... ... қазақтардың қатысуы туралы мәселелер ... ... ... ... жер ... шешiлуiне, құрылтай
жиналысына әзiрлiкке және саяси партия құруға баса назар аударды. ... ... ... еншiлi жерiне орнығып болғанша ... жерi ... ... ... ... ... күнi ... дейiн күшiн жойған
жоқ. Съез шын мәнiнде қазақтың ұлттық саяси партиясы ... ... ... Ал, II жалпықазақ съезде Алаш автономиясын, Алашорда деп
аталған ... ... Онда ... ... ... ... ... 25 адамның 10-нын басқа ... ... ... ... ... ... жетекшiлерi күрделi кезде бiр жағынан елдi ... қалу үшiн ... ... ... ... ... ... екiншi жағынан
кеңес үкiметiмен байланыс жасауға тырысты. ... ... ... ... ... автономиясының мәдени мұқтажына Орталықтың көмегi, бүкiл
қазақ құрылтайын шақыру, өлкеде азаматтың бiтiмге келу ... ... ... үлкен елде азамат соғысы басталды: Алашорданың ұстанар
бағытын айқындау ... ... Олар ... әлеуметтiк-саяси негiзi жоқ,
кеңес үкiметiнiң көптеген көзқарастарымен ... Олар ең ... ... ел ... ... ... ... ұлттық мүдденi көздедi. Сондықтан кеңес
үкiметi оларды буржуазияшыл-ұлтшылдар деп атады. Олар шын ... ... ... ... азаматтары едi. Ұлт мүддесiн ойлайтын
азаматтар әр кезде де, әр елден де ... ... ... ... ... ... оларға кеңес үкiметi қысым жасамауға уәде
берген едi. Көптеген Алаш ... ... ... ... ... де
саяси жағдайлар мүмкiндiк бергенше ұлт мүддесiне қарай жұмыс iстедi.
1917 жылы 22 қарашада Қоқан қаласында Түркістан ... ... ... ... болды. Түркістан ұлт-азаттық қозғалысы Мұстафа
Шоқайдың бүкіл саяси қызметінің ... ... ... ... Түркістан
кеңестерінің өлкелік сьезінде большевиктердің өкімет ... ... ... ... ...... саналы түрде ұмыт қалдырды.
Сөйтіп Кеңес үкіметі ... ... ... ... ... ... ... аймақ зиялылары осы автономияны ... жылы ... ... ... пайдалы адам болғыңыз келсе, бәрінен
бұрын орыс өкіметінің атамекеніміздегі жер саясатын мұқият зерттеп үйренуге
тырысыңыз. Сізге не ... ... осы ... ... көрсетіп береді”-
деп жазған.
Алайда, 1918 жылғы 18-23 қаңтарда ... ... ... ... ... ... үкіметы заңнан тыс деп жариялап, ... ... және ... ... ... ... ... аяғы қанды қырғынға ұласты.
XX ғасырдың басында қазақ әдебиетінің ... өз ... ... ... ... тұра ... ... халқының азаттық теңдік
алуы үшін білімді, көзі ашық, көкірегі ояу болу ... ... ... ... өз ... ... ... сияқты рухани-
ағартушылық баспа беттерінде жариялады. “Айқап” ... ... ... ... ... ... Онда Ж.
Сейдалин, Б. Қаратаев, С.М Торайғыров, С. Сейфуллин, Б. ... ... ... ... ... ... ... қатынастардың, ағарту мен
білім беру ісінің, қазақ ... ... ... дамытудың
мәселелері жазылып тұрды, отаршылдық саясаты әшкереленді. ... ... ... ... ... яғни жер жөніндегі қарым-
қатынастар, көшпелі шаруашылықтың отаршылдыққа айналуы, аграрлық мәдениет,
шаруашылық формаларын өзгерту т.б болды. 1913 ... 1918 ... ... ... ... ... либералдық-демократиялық бағыттағы идеяларды
білдірді. Онда қазақ конституциялық-демократиялық партиясының және ... ... ... ... ... ... Ә. ... М. Дулатов және басқалар қызмет етті. Ең басты мәселе-
аграрлық ... олар ... ... ... ... оны ... өткізуді, жерді сатуға тиым салуды талап етті. Өлкенің қоғамдық-
саяси өмірін ... ... ... ... ... ... ... Бұл басылымдар сондай-ақ әйел және ... ... ... ... ... ... ... сьезд шақыру идеясын қолдады.
Тұтас алғанда өлкенің әлеуметтік-экономикалық және ... ... ... әр түрлі көзқарастар болғанымен “Айқап” журналы ... ... өз ... ... отар шет ... ... қазақ
халқының жалпыұлттық идеялары мен мүдделерін білдіре алды.
Алайда, Кеңес үкіметі таптық мүддені ұлттық мүддеден ... ... ... екіге бөлді: буржуазиялық және пролетарлық. Сондықтан да
қазақ халқының қалыптасқан ... ... ... ескі ... ... деп ... санадан алыстатылды. Сонымен бірге
халықтың тарихи санасын ... ... ... бірі ... ... бойы ... келген араб алфавитін латынға ауыстыруы, сосын оны
1940 жылы кириллицаға ауыстыру ... ... бір ... қазақтар өзінің төл жазуымен ... ... ... ... ... ... Бұл ... шаралардың бәрі
большевиктік тәртіптің күшейгенін, әкімшіл-әміршіл жүйенің толық орныққанын
көрсетеді.
Большевиктер партиясы демократиялық ... ... ұлт ... ... ... ... шешеміз деп айтқанымен, шын мәнінде
олар партияның ықпалын ... ... бір ... ... мемлекет
құрды. Большевиктер құрған қазақ автономиясы дербес автономиялық ... ... ... бөлшегі болды. Өлкені басқару жергілікті ұлт
өкілдерінің ... ... Шын ... бұл Қазақстандағы кеңестік саяси
отарлау еді.
Большевиктердің ұлттық аймақтарда ... ... ... ... оның бет ... ... ... Шоқай болды. Большевиктердің
елде кеңес үкіметін орнату ... мен ... ... ... құру ... қазақ зиялыларының қарсылығын туғызды. 1920 жылдың 20-26
қаңтарда Ташкент қаласында Түркістан ... ... ... Онда ... ... ... Т. Рысқұлов “Ұлт мәселесі ... ... ... ... ... ... Онда ... Ресейден түбірлі айырмашылығы бар ұлт саясатын жүргізу ... ... ... ... саяси ұйым құру қажеттілігі құру туралы айтылды.
Конференцияда Т. Рысқұлов ұсынысымен жаңа саяси ... ... ... партиясы” деп атауға шешім қабылдады. Т. ... ... құру ... ... ... ... ... құруға апаратын жол еді. Алайда, большевиктер Т.Рысқұловтың
“Түрік ... ... ... ... ... шығып, ұлтшыл деп
айыптады.
Сталин ... ... ... ... ... айып ... ... зиялыларына қарсы бағытталған айыптаулардың ... Алаш ... ... ... ең қатал және ырымсыз
болды. 1926 жылы болған партия конференциясыда Ф. ... ... Ә. ... ... сияқты қазақ зиялылары
тұрған ұлттық қозғалысты “реакцияшыл, тіптен ... ... ... ... әртүрлі айыптау науқаны жаппай саяси қуғын-
сүргінге ұласты. Қуғын-сүргінді ұйымдастыру кезеңі 1920 жылдың аяғы ... ... ... ... ... Алаш ... ... саяси
қуғынды бастауының негізгі ... ... ол ... ... ... Большевиктер ірі байларды тәркілуге байланысты бас
көтерулерді ұйымдастырушылар деп қазақ интеллигенциясын ... ... ... ... ... нәтижесінде 1928-жылдың аяғында қазақтың ірі
ағартушылары, әдебиетшілері, әртүрлі ... ... және ... ... М. ... Х. Ғаббасов және
т.б.., барлығы 44 адам қуғындалып,тұтқындалды.
1930 жылдың қыркүйек, ... ... ... ... ... ... Ж.Досмұхамедов, М. Тынышбаев, Ж. Ақпаев, Ә.Ермеков және ... ... ... ... ... Көп ... олардың 15-і
(Ж.Досмұхамедовтер, М.Тынышпаев, Ж.Ақпаев, К.Кемеңгеров және басқалары )
Ресейдің ... қара ... ... жер ... ... ... барлығы большевиктердің өздеріне идеялық жағынан қарсылық
көрсете алатын зиялылардың құтылу жолы екенін байқатады.
Жаппай репрессия ... ... ... ... ең таңдаулы
азаматтары қуғындалды. Сталиндік қуғын-сүргін көлемі әрі ... ... жоқ. Кей ... 1937-1938 жылдары қазақстандықтардың 44 мың
адамы түрмелерге ... 22 мыңы ... ... ... деректер 1930-50 жылдары
100 мыңнан астам адам репрессияға ұшырады, оның ішінде 20 ... ... ... қорыта айтқанда, 20-жылдардың аяғы мен 30-жылдары ... ... ... ... ... барлық саласында үстем
болды. Әсіресе, Қазақстанда бұл тәртіптің өте ұсқынсыз, қатыгез ... мен ... ... ... ... ... ... үкіметі, яғни халықтың үкіметі, сол халықтың өзіне қарсы ... ... ... ... жазаларын қолданды. Елде
большевиктер басшылығымен халыққа жаппай “үлкен ... ... жері ... ... ... соң патша үкіметі бекіністер
тұрғызу арқылы жерімізді біртіндей жаулай бастады. ... ... ... ... қойып, аграрлық жаулап алу нәтижесінде қазақтарды
бекіністерге таяу жерде мал жаюға тиым салатын ... ... ... оң жағалауына мал жаюға тиым салған ереже). Сырым Датұлы бастаған
(1783-1793) қазақ шаруалар ... ... ... ... ... ... ... Игелстром хандық билікті жою туралы ұсыныс
жасады. Бұл патша үкіметіне Қазақстандағы саяси билікті ... алу ... ... еді және де бұл ұсыныс нағыз отаршылық саясатқа жол ашады еді
1861 Ресейде ... ... ... Ұлы ... ... ... келді. Бостандық алған шаруаларға жер беру керек болғандықтан, ... осы ... ... шеше ... яғни ... ... ... XIX ғасырдың 60-жылдардың ортасында қоныстандыру саясатын жүзеге
асырды.
Наразы болады-ау деген ... ... ... ... ... ... ... пайдаланып, өмірлік зейнетақы мен қамтамасыз етті, ... ... ... ... ... ... ... әкімшілік өзгеріс жасаған уақытта халықтың мүддесін ескеру
керек, оларға халықтың өзін-өзі басқару құқығын беру ... ... ... есепке алынбады. 1871-1897жылдар аралығында 328 мың адам ... ... ... ... отарлық саясат күшейді.Столипиннің ... ... ... ... екі ... төрт жүз мың ... ... бойынша, 1917 жылғы қазан революциясына дейін
Европалық жоғарғы оқу орындарын аяқтаған ... бар ... ... 120 ... астам болса, ал Ресейдің орта оқуларында білім алған
мамандардың саны 700 астам болды. Ресейдің ... оку ... ... ... ... демократиялық ұғым, халықтық мүдде, ұлттық мемлекет
идеясымен таныс еді.
Ресей азаттық қозғалыс тарихының үшінші кезеңі 1917 жылы 25 ... ... ... ... ... ұлтының зиялылары : халқым
бостандық теңдік алдым деп ... ... ... ... ... ... деген тұжырымға келді.
1917 ақпан төңкерісі мен 1917 ... ... ... ... Ресейдің шеткі аймақтарында әр түрлі ұйымдар, партиялар құрылып,
қазақ ... ... ... ... өз бағдарламаларын ұсынды.
Патшалық биліктен жаңа қалыптаса бастаған, ұлт ... ... ... ... ... ... қарсы тұрған саяси оппазиясыяның
қалыптасуымен ... ... ... ... ... ... Алаш ... мен Алашорда
үкіметі Ресей федаретивтік демократиялық республика құрамында ұлттық
мемлекеттік автономия ... ... ... ... ... оның ... ... рухани құндылықтарды, ұлттық мемлекеттік құрылым ... ... жаңа ... сай ... ... ... Шоқай бастаған Түркістан зиялылары ,Түркістан халықтарын
отарлық тәуелсіздіктен, экономикалық мәдени ... ... ... Түркістан республикасын құру арқылы құтқаруды аңсады.
Алаш партиясы қазақ елiнiң ... ... ... Бүгiндерi
ғасырлар бойы аңсаған тәуелсiздiкке қол жеткiзген қазақ халқы үлкен тарихи
сынның алдында тұр. Ол - ... ... осы ... ... мемлекетiмiздi әлемнiң дамыған елдерiмен теңестiру, қырғынды, қуғын-
сүргiндi, қорлық-зорлықты басынан аз ... ... ... ету, бүгiнгi
елде жүрiп жатқан реформалардың нәтижесiн, рахатын сезiндiру.
Тарих тағылымы бiздiң дамуымыздың басты себепкер ... ... ... бiз, яғни ... жас ұрпақ, халқы үшiн жан берген
бабаларымыздың өмiрi мен iсiн үйренiп алаштықтардың ... ... ... ... ХХ ... бас ... ұлт зиялыларының
елiмiз үшiн iстеген қимыл-әрекетi ұрпақ есiнде мәңгi жаңғырады, ... ... ... ... ... ... қала ... әдебиеттер:
1. Абайдельдинов Е.М. Политико-правовая история Республики Казахстан. –
Алматы, 1999.
2. Жиренчин К.А. Политическое развитие Казахстана в конце XIX– нач.XX вв. –
Алматы, ... Р.Б., ... В.Я. ... в ... ... XVIII – нач. ... _ ... 1981.
4.Абдрахманова Б. История Казахстана: власть, система управления и
территориальное устройство в XX веке. – ... ... ... ... Ж.О. ... Казахстана в XIX веке. – Караганада, 1992.
6. Мартыненко.Н - Алашорда. Сборник документов. ... ... Ф.Ф. ... Қ.С ... ... тарихы.- Алматы, 2009.

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Эстетикалық, әдеби ой- пікірлердің туу, даму тарихы мен кезеңдері. Әдеби шығармашылық және әдебиет теориясының методологиясы. Қазіргі әдебиеттану теориясындағы ғылыми ағымдар. Қазақ әдебиеттану ғылымындағы эстетика мен теория мәселелері15 бет
18 ғасырдағы қазақ әдебиетінің даму жөніндегі сипаты18 бет
А.Байтұрсынов, М.Жұмабаев,Ж. Аймаутовтың этнопедагогика жөніндегі көзқарасы9 бет
Абай мен Ыбырайдың ағартушылық ойлары мен оқу-білім мәселесі жөніндегі көзқарастары7 бет
Автомобиль жолдары уческелеріндегі жол жағдайларын бағалау және қозғалыс қауіпсіздігін арттыру жөніндегі шараларды жасақтау17 бет
Адам құқығының дамуы жайлы қазақ ойшылдарының идеялары10 бет
Адвокаттар мен өзге де адамдардың азаматтарды қорғау және оларға заңгерлік көмек көрсету жөніндегі занды қызметіне кедергі жасау20 бет
Азаматтар өтініштерімен жұмыс азаматтар өтініштерінің түрлері анықтамасы, азаматтардың хаттарын, өтініштерін және шағымдарын қарау жөніндегі құжаттармен жұмыс істеу30 бет
Арнайы миссиялар жөніндегі 1969 ж конвенция6 бет
Аудиторлық қызмет жөнiндегi заң. аудиттiң концепциялары мен постулаттары7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь