БҰҰ қызметіндегі адам құқы мәселесінің қорғалуы

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1.БІРІККЕН ҰЛТТАР ҰЙЫМЫ ШЕҢБЕРІНДЕГІ АДАМ ҚҰҚЫҚТАРЫНЫҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ.ҚҰҚЫҚТЫҚ БАЗАСЫНЫҢ ҚҰРЫЛУЫ
1.1 Адам құқықтары мен негізгі бостандықтарының мәні мен тарихы.
1.2 Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының (1948ж.) маңызы
1.3БҰҰ.ның мүше.мемлекеттерінің саяси, азаматтық, экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтарын қорғау мәселесі бойынша қабылдаған құжаттары

ІІ ТАРАУ. АДАМ ҚҰҚЫ МӘСЕЛЕСІ ЖӘНЕ БҰҰ.ның ҚЫЗМЕТІ
2.1 Адам құқықтарының сақталуы мен жүзеге асырылуын қадағалайтын бақылаушы органдар
2.2 БҰҰ.ның адам құқықтарының бұзылуына қатысты атқарып жатқан іс.шаралары

ІІІ ТАРАУ. Қазақстан мен БҰҰ.ның адам құқы саласындағы ынтымақтастығы
3.1. Қазақстан Республикасының адам құқы жөніндегі халықаралық.құқықтық негізге қосылуы
3.2 Қазақстан Республикасында адам құқының сақталуы және жүзеге асырылуы
Тақырып өзектілігі. Соңғы кезде адам құқығы мәселесі әлем мемлекеттерінің демократизациялануына орай қоғамдық санда нық орнады. Адам құқығы барлық жерде талқыланып, жазылып жатыр, барылқ деңгейде – Президенттен қатардағы азаматқа дейін айтылып жатыр. Адам құқығы мәселесі қазіргі кездегі ең қызықты әрі “сәнді” мәселе ретінде газет-журнал беттерінде, телевизор экрандарында, мемлекете қайраткерлері, саяси көшбасшылар, парламентарийлер, ғылыми конференция қатысушыларының сөйлеген сөздерінде өте жиі кездесетін болды. Адам құқығы мәселесі тек құқықтық емес, сонымен қатар саяси, этикалық сипат ала отырып, қазіргі кездегі халықаралық сахнадағы ең өзекті мәселелердің бірі болып отыр.
Мыңжылдықтар бойы ойшылдар – Платон мен Аристотельден Марксқа дейін- тарихтың ішкі логикасын түсініп, оның негізінде адамзатты қиындықтардан арылту, өздерінің мүлтіксіз қоғамдық тәртіп жобалрымен адамдарға көмек көрсетуге талпынды. Алайда бұл модельдердің барлығы тек сөз жүзінде қалып, әлеуметтік теңсіздік, соғыс, зорлық-зомбылық әрекеттер, күштеу сияқты әлем ақиқаттылығына әсерін тигізе алмады. Осының бәрі өзгеріске ұшырату мүмкін емес объективті ақиқат болып қалды. Тіпті осы ғасырдың басына дейін адам құқықтарын қорғау мемлекеттің ішкі істеріне жататын мәселе деп қарастырылды. Көптеген мемлекеттерде адам құқығы түсінігі мүлдем болған да емес. Адамдардың ар-намысы тапталып, “әділдік” сөзінің жат болуы кең өріс алған кезеңде адам құқығы мәселесінің көтерілуі қажет болды.
ХХ ғасыр адамзат өміріне көптеген жаңалықтар енгізді. Ол тек ғылыми-техникалық прогресс саласындағы жетістіктер емес, сонымен қатар ғылыми-техникалық прогресске байланысты адамзатың әлеуметтік, саяси, рухани дамуындағы, мемлекетаралық қатынастар сипатындағы өзгерістер.
Адам құқықтарының жалпыға бірдей қорғалуы мен қамтамасыз етілуі - әлемдік қауымдастық тарапынан шешілуі тиіс ең маңызды мәселе болып қалыптасты. БҰҰ Жарғысы, Адам құқықтары жөніндегі халықаралық пактілер мен аталған саладағы басқа да құжаттар қабылдануы бұған дейін қалыптасқан ауыр жағдайды біршама өзгертті. Аталған құжаттар мүше - мемлекеттерге адам құқығын қорғау саласында тек заңды міндеттер беріп қана қоймай, сонымен қатар мемлекеттердің аталған міндеттерді орындауын қадағалайтын халықаралық механизмдер жүйесін құруды көздеді. Бұл жүйе қазіргі кезде екі деңгейде дамуда: әмбебап және аймақтық. Өзінің әмбебаптылығына орай адам құқығы мәселесі бүкіл әлем тарапынан танылуда.
Халықаралық органдардың көпжылдық тәжірибесі көрсеткендей, олар адам құқығын қорғаудың қосымша кепілдемесі мен қажетті элементі болып табылады.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗЫҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Халықаралық Қатынастар факультеті
Әлемдік экономика және аймақтану кафедрасы
Диплом(Бітіру) жұмысы
БҰҰ қызметіндегі адам құқы ... ... 4 курс ... ... ... Айгерім
Ғылыми жетекші ... ... ... ... ... ... ... жіберілді______________________ Черных И.А.
Алматы,2009
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ……...........…………………..…………………………………..…….3
1.БІРІККЕН ҰЛТТАР ... ... АДАМ ... ХАЛЫҚАРАЛЫҚ-ҚҰҚЫҚТЫҚ
БАЗАСЫНЫҢ ҚҰРЫЛУЫ
1.1 Адам құқықтары мен негізгі бостандықтарының мәні мен тарихы.
1.2 Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының (1948ж.) ... ... ... ... ... ... мәдени құқықтарын қорғау мәселесі бойынша қабылдаған құжаттары
ІІ ... АДАМ ҚҰҚЫ ... ЖӘНЕ ... ... Адам ... сақталуы мен жүзеге асырылуын қадағалайтын бақылаушы
органдар
2.2 ... адам ... ... ... ... ... ... ТАРАУ. Қазақстан мен БҰҰ-ның адам құқы саласындағы ... ... ... адам құқы ... ... ... ... Республикасында адам құқының сақталуы және жүзеге асырылуы
КІРІСПЕ
Тақырып өзектілігі. Соңғы кезде адам құқығы мәселесі әлем ... орай ... ... нық орнады. Адам құқығы барлық
жерде талқыланып, жазылып жатыр, барылқ деңгейде – ... ... ... ... ... Адам ... мәселесі қазіргі кездегі ең
қызықты әрі ... ... ... ... ... телевизор
экрандарында, мемлекете қайраткерлері, саяси көшбасшылар, парламентарийлер,
ғылыми конференция қатысушыларының сөйлеген сөздерінде өте жиі кездесетін
болды. Адам ... ... тек ... ... ... ... ... сипат ала отырып, қазіргі кездегі халықаралық сахнадағы ең ... бірі ... ... бойы ...... мен Аристотельден Марксқа дейін-
тарихтың ішкі логикасын түсініп, оның негізінде ... ... ... мүлтіксіз қоғамдық тәртіп жобалрымен адамдарға көмек
көрсетуге ... ... бұл ... ... тек сөз ... ... теңсіздік, соғыс, зорлық-зомбылық әрекеттер, күштеу сияқты әлем
ақиқаттылығына әсерін тигізе алмады. Осының бәрі өзгеріске ұшырату мүмкін
емес ... ... ... қалды. Тіпті осы ғасырдың басына дейін адам
құқықтарын қорғау мемлекеттің ішкі ... ... ... ... ... ... адам құқығы түсінігі мүлдем болған ... ... ... тапталып, “әділдік” сөзінің жат болуы кең өріс
алған кезеңде адам құқығы мәселесінің көтерілуі қажет болды.
ХХ ғасыр ... ... ... ... ... Ол тек ғылыми-
техникалық прогресс саласындағы жетістіктер емес, сонымен қатар ғылыми-
техникалық прогресске ... ... ... ... ... ... қатынастар сипатындағы өзгерістер.
Адам құқықтарының жалпыға бірдей қорғалуы мен қамтамасыз етілуі - әлемдік
қауымдастық тарапынан ... тиіс ең ... ... ... ... ... Адам құқықтары жөніндегі халықаралық пактілер мен аталған саладағы
басқа да құжаттар қабылдануы бұған ... ... ауыр ... ... ... ... мүше - ... адам құқығын қорғау
саласында тек заңды міндеттер беріп қана ... ... ... аталған міндеттерді орындауын қадағалайтын халықаралық
механизмдер жүйесін құруды көздеді. Бұл жүйе ... ... екі ... ... және ... Өзінің әмбебаптылығына орай адам ... ... әлем ... ... органдардың көпжылдық тәжірибесі көрсеткендей, олар ... ... ... ... мен ... ... болып табылады.
БҰҰ Жарғысы, Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы, Азаматтық және
саяси құқықтар жөніндегі халықаралық пакт, ... ... ... құқықтар жөніндегі халықаралық пакт пен оған ... ... ... ұзақ жылдарға созылған ... ... ... Адам ... ... ... ... өзі
әр сөзіне дейін қайта ... ... ... ... ... ... 200-ден аса мемлекеттері мүшелік ететін
ең үлкен ұйым - Біріккен Ұлттар Ұйымы шеңберінде адам ... ... ... осы ... көптеген тараптардың қызығушылығын тудыратын
өте өзекті мәселе деп ойлаймын.
Зерттеу ... Адам ... ... БҰҰ ... ... құжаттардың қабылдануы мен олардың негізгі негізінде ... ... ... ... мен
Бітіру жұмысының негізгі мақсаты – БҰҰ ... ... ... ... ... ... адам ... мәселесінің қорғалуын
жан-жақты сараптау, Қазақстан ... осы ... ... ... ... Осы мақсатқа жету жолынжа келесідей міндеттер
айқындалды:
1. Біріккен Ұлттар Ұйымының адам құқығын қорғау ... ... ... маңыздылығын қарастыру;
2. Біріккен Ұлттар Ұйымы органдарының аталған ... ... ... Қазақстан Республикасының тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңдегі
халықаралық құжаттарға қосылуы
Бітіру жұмысының деректік негізі: Бітіру жұмысының ... ... ... ... жүзеге асыруда пайдаланылған деректерді бірнеше топқа ... ... ... топ – ... күшке ие құжаттар. Оған БҰҰ-ның
Жарғысын жатқызуға болады. ... ... ... ... және Адам ... ... ... декларациясының негізіне
алынған бұл құжат бітіру ... ... ... /1/. 1966 жылы
қабылданған Азаматтық және саяси құқықтар жөніндегі халықаралық пакт ... ... және ... ... жөніндегі халықаралық пакт –
осы екі құжат мүше-мемлекеттерге ең алғаш адам ... ... ... ... ... маңызды роль атқарды /2,3/.
Қазақстан Республикасы 1991 жылы тәуелсіздігін ... ... ... ... – бұл біздің Ата заңымыз- Қазақстан Республикасының
Конституциясы(1995ж.) /4/. Конституцияның 1/3 ... адам ... ... атап кеткен жөн. Деректердің екінші тобына мемлекет
қайраткерлерінің еңбектерін ... ... ... ... ... кейін халықаралық қатынастырдың толлықанды мүшесі
ретінде халықаралық ұйымдарға мүшелік етіп, халықаралық ... ... ... ... ... де ... /. ... қатар,
Қазақстан Республикасының халықаралық сахнаға шығып, әлемге танылуына,
басқа ... ... ... елдің демократияға өту жолындағы
атқарылып жатқан қыруар жұмысқа үлесін қосқан атақты ... ... ... ... ... ... Сыртқы Істер министрі
Марат Тажинның сұхбаттары қолданылды / ... ... ... ... ... ... ... ШЕҢБЕРІНДЕГІ АДАМ ҚҰҚЫҚТАРЫНЫҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ-
ҚҰҚЫҚТЫҚ БАЗАСЫНЫҢ ҚҰРЫЛУЫ
1.1 Адам құқықтары мен негізгі бостандықтарының мәні мен тарихы.
Бүгінгі күні адам ... ... ... ... ... ... ... мен қабылдауындағы тығыз қажеттілік
күттірмейтін ... ... аян. ... жеке тұлғаның құқықтары мен
бостандықтары, әркімнің ар-намысы мен адамгершілігі қай жерде ... мен арта ... ... ... ... ұлы қазына. Онсыз тұрақты
да әділ, адамгершілікті дүние болады деуге сену қиын. Қазіргі өркениетті
дәуірде адам ... мен ... ... ... әрі ... ... даму ... туғызады.
Адам құқықтары мен бостандықтарының жан-жақты болу қағидалары, ... ... ... да орын ... ... пікірлер бойынша, бұл
қағидалардың түпкі тамырын ... ... ... емес деген тұжырым жасап,
басты кедергі ретінде әр түрлі идеологиялық ... ... ... Яғни бұл ... ... ... жағдайда, жан-жақты адам құқықтары
туралы тұжырымдар ең соңында әдемі сөз жиынтықтары болып, ресми құжаттардың
түп нұсқаларында қала ... ... ... әр ... ... ... ... тең күшке ие бола алмайды. Оның тәжірибе жүзінде
пайдаланылуы да ... ... ... ... Сол себепті, нақтылы өмірде
оның жан-жақтылық қасиеті де ... ... алғы ... көз ... онда адам құқықтарын
“табиғи, ажырамас және қасиетті” деп бағалаған /19/.
“Табиғи” - деп айтудың себебі, өйткені ешкімнің ... бұл ... ... ... ... ... ... – дегеніміз, адамның түпкі қасиеттеріне жататын құқықтары,
егер адамды бұл ... ... ... онда “қоғамдық одақ мүшесі”
ретіндегі адам қасиетінің мәні де жоғалады.
“Қасиетті” адам ... деп, бұл ... өте ... өте ... ... деген мағынаның синонимін беруде.
Ал егер, адам құқықтарының мәніне әрі қарай ой ... ... мен ... декларациясына” тағы бір шолу жасап өткен дұрыс
қой деп ойлаймын. Өйткені, Декларацияда ... ... ... ... бұл һәм ... ... де тең ... келетіндігін айта келіп,
“әрбір мемлекеттік одақтың мақсаты адамдарды ... және ... ... ету”-деп 2-ші бабында мәлімдейді /20/. Яғни
мемлекеттік жүйе ... ... ... ... ... ... Тек бұл
қағида көпшілік үшін арман ... ... осы ... теңелуге ұмтылудың
өзі, мемлекеттің адам құқықтарын қорғау саласында бір қадам болса да алға
жылжығанын ... ... ... екі жүз жылдан астам бұрын
жарияланғанымен, одан алатын түйін өте мол: Барлық адамдар тумысынан ... тең; ... ... күші мен ... ... бірдей құқылы; әркімге
заң алдында әділ қорғауға кепілдік беру; барлық адам ар-ұждан және діни-
сенім бостандығына құқылы /21/. Бұл ... өз ... даму ... жүйесіне байланысты дүниеге келген туынды болсада, адам құқықтары
мен бостандықтары мәселесінің мәні мен ... ... ... ... ... мен ... ... құжат екені айқын.
Адам құқықтары мен бостандықтарының мәні мен маңызы және құрылымы тек
екінші дүние жүзілік ... ... ғана ... ... Бұл ... ... жалпыға бірдей декларациясы барлық ... ... ... және ... ... үлгісін
көрсете білді. Жалпыға бірдей Декларациясы қабылданғаннан ... ... ... адамға тән құқықтарды жинастырып, бұл ... ... іс ... жұмыс істету тәсілдерін өңдеу шаралары жүргізіледі.
Кіріспесінде айтылғандай, ... - ... ... және ... ... ... жетістіктің жалпы үлгісі болып көрінгісі келді.
Кейіннен нақтылы құқықтарды ... ... ... халықаралық және
аймақтық құжаттар қабылданады. ... ... ... ... ... ... іске асу амал-тәсілі қосымша құжаттармен
толықтырылды. Аймақтық келісімдерге немесе қосымша ... ... ... және ... ... адам ... ... елдер
тарапынан қол қойылды.
Адам құқықтары мәселесі алғашқы кезде демократиялы емес ... ... ... ... ... ... да, сондай-ақ
демократиялық жағдайда да және жеке адамның билеушілік жағдайында да ... ... ... Егер ... ... ... ... шешімдерді
қабылдау тәсілін айқындаса, адам құқы кез ... ... ... тіпті
демократиялық үкімет жағынан қабылдануы мүмкін шешімдердің мазмұнына
шектеулік ... ... ... ... ... ... жеке ... және әртүрлі аз ұлтты халыққа байланысты өте қатал
болуы мүмкін.
Ал енді адамдардың материалды құқықтарына ... ... бұл ... ... ... ... Олар азаматтық қоғам құрылғанда жойылмайды
және қоғам да, үкіметте оларды тартып алып, не ... ... ... ... ... ... деп біз сөз, ... пікір айту
бостандығын, дінге сену және ұждан бостандығын, жиналу бостандығын, еркін
жүріп-тұру бостандығын, білім алу және тағы ... ... ... енді осы ... ... ... ... құқықтары – бұл
адамның негізгі құқықтарын үкімет ... іске асуы мен ... ... қажетті мекемелер мен іс-қимылдардың тәртіп-тәсілі. Демократиялық елде
құқықтар көлемі жоғарыда айтылғандармен шектелмейді. Демократиялық қоғамның
әділетті сот ісі тағы басқа құқықтарды да ... ... ... ... ... ... адам ... мен бостандықтарын қастерлеп,
сақтауға тиісті. Бұл құқықтар үкіметтен тәуелсіз өмір ... ... заң ... ... ... ... оларды сайланған көпшіліктің
жеміне айналдыруға болмайды. Мысалы, АҚШ конституциясына енгізілген бірінші
түзету халыққа дінге сену ... ... ... ... Ол ... сөз, дін, ... жиналысқа қатысу бостандығына
араласуға тыйым салады. Тарихшы Леопард Левидің ... ... ... ... ... ғана жеке адамдар бостандықтың қызығын көреді” /22/.
Жеке адамның ... ... ... ... мен ... іске асыру
тәртібі, әлбетте, әр қоғамда әртүрлі болады, бірақ әрбір демократия бұл
құқықтарды ... ... ... заңды және ... ... ... құқықтары бұл адамгершілік құқықтарының түріне де жатады.
Адамгершілік құқы жеке тұлғаға оның ... ... ... әлеуметтік
жағдайына қарай тән болуы мүмкін. Ал табиғи адам құқықтары, керісінше, ... яғни ... ... жағдайына қарамастан баршаға, ... тән ... Егер ... ... ... ... жүре келе
берілсе, ал адам құқықтары әр жеке ... ... шыр етіп ... ... ... ... адам ... ешқашанда ажыратылмайды. Бұл деген сөз,
адамды ... ... ... болмайды. Адам кейбір адамгершілік
құқықтардан уақытша немесе біржолата ерікті түрде айырылуына болатын болса
да, адам табиғи құқықтарынан ол ... ... ... айырылуы мүмкін
емес.
Адам құқықтарының тұжырымы мынандай жағдайларға сүйенеді: яғни әр
үкімет шектелген; әр адам ... жеке ... ие, оған ... да ... ... емес; әр адам өзінің құқын қорғау ... ... ... ... ... адам өмірі кімнің ... ... ... жалбарынуына мәжбүр болады. ... ... ... ... ... ... Егер жеке тұлға еркін болса, онда
ол талап ... ... ... ... әр ... ... ... әртүрлі, сол
себепті адам құқықтарының шығу кезеңіне байланысты “адам құқықтарығының
буыны” деген түсінік пайда болды.
Адам құқықтарының ... ... – бұл ... еркіндігі, ар-ұждан мен
діни құқылығы, заң алдында тең болу құқысы, өмір сүру ... жеке ... мен ... заңсыз тұтқындалудан, қудаланудан еріктілігі,
тәуелсіз және алалықсыз сотта ісін әділ қарауға және жариялылыққа құқылығы.
Бұл құқықтар адам құқы үшін ... ұзақ ... ... ... ... ... ... ішіндегі ең бастысы – саяси құқықтар деп есептелінеді, өйткені
адам ... ... ... ... ... ... ... іске асуына
жете алмайды. Саяси құқықтарға жататындар: сайлау құқы, референдум ... ... ... ... жазу құқы, сөз және баспасөз бостандығы,
жиналыс ашу бостандығы.
Азаматтық құқықтар – ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық құқықтар берілмейді, қайта мемлекет жағынан
қорғалады және іске ... ... ... кепілдік беріледі. Азаматтық
құқықтарға жататындар: өмір сүру ... ... ... сыйлау құқы,
еркіндік және теңдік құқы, намысы мен ... ... ... тұратын жерін
таңдауына және еркін ауыстыру ... ... ... ... қол ... ар-ұждан, діни-сенім бостандығы.
Адам құқықтарының екінші буыны – бұл еңбек ету және ... ... ... құқықтар, әлеуметтік қамтамасыз етілу, демалуға және
бос уақытқа, балалар мен ... ... ... ... ... ... ... құқылы. Бұл құқықтар адамдардың экономикалық жағдайларын
жақсарту үшін болған күрес барысында қалыптасты. Бұл құқықтардың іске асуы
мемлекеттің араласуын ... ... яғни ... ... және ... ... іске асуына мемлекет жағынан кепілдік
берілуі ... ... ... буыны бірінші дүние жүзілік соғыстан кейін
қалыптаса бастады. Оларға ... ... ... және ... ... кететін болсақ, экономикалық адам құқықтары: еңбек
ету құқы, жеке меншік құқы, кәсіпшілдік құқы, ереуілге шығу ... ... ... ... тең ... үшін тең түрде ақы
төлеу, дем алуға және бос ... ... бала мен ана ... жағдайда мемлекет жағынан қамтамасыз етілу құқықтары, сондай-ақ
ауырып қалған жағдайда мемлекет жағынан қамтамасыз етілу құқы. Бұл құқықтар
адамның лайықты өмір ... және ... ... ... ... ... ... деп: білім алу құқықтарын, мәдени байлықтарға қол
жеткізу құқықтары, ... ... және тағы ... ... ... барлығы адамның рухани дамуына кепілдік ... ... ... және ... ... ... өмір сүруіне
көмектеседі.
Адам құқықтарының үшінші буыны – бұл жеке адам және халықтар құқықтары:
бейбіт өмір сүру ... таза ... ... ... ... билеу
құқы, қарусыздану құқықтары, адамзаттың жалпы ... ... ... өнім ... ... көлемдегі ұлттар құқықтары. Адам құқықтарының
үшінші буыны екінші дүние жүзілік соғыстан кейін ғана қалыптасты.
Құқықтардың ... ... ... ... пікірлері қарама-
қайшылыққа толы. Адам құқықтарының үшінші буыны негізінен ... ... ... келіп, оның іске асулары да жеке адаммен емес, ұжыммен,
қоғаммен, бірлестікпен ... ... ... айта ... ... құқықтар жеке адамның құқықтарына залалын тигізетін болса, онда
ұжымдық құқықтардың көздеген мақсаты ... ... және ... ... Бұл ... жеке тұлға құқықтары мен ұжымдық құқықтар ... ... ... ... ... ... жеке адамның құқықтарын
кемсітуге тиіс емес. Сонымен, өзін-өзі ... ...... және
ұлттың ажырамас құқықтары, тек бұл сол аймақта өмір сүретін жеке ... ... ... оған ... ... тиіс.
Әр түрлі тарихи дәуірде адам құқықтары мен бостандықтарының көлемі ... ... ... ... ... ... бармай-ақ, осы ғасырдың
басына дейін адам құқықтарын реттеу таза мемлекеттің ішкі құқы болды.
Халықаралық ... мүше – ... бұл ... толығымен олардың
ішкі заңдылықтарына жатады деп есептеді. Көпшілік мақұлдаған жоба бойынша
мемлекет пен оның ... ... ... ... ... ішкі ... қаралды. Ескі халықаралық құқық бұл процеске көңіл аудармады.
Ерте кездің өзінде-ақ халықаралық қатынас ... ... ... ... кең ... ... ... университетінің атақты
профессорының айтуынша, “барлық зерделі мемлекеттерде адам ... ... сол ... яғни ... немесе ұлтына қарамай,
жеке тұлғаның ажырамастай болған белгілі етене құқықтарымен қоса
қабылдайды /23/. Бұл ... ... өмір сүру ... ... және ... бостандықтарын айтып отырғандығын түсінуге болады. Швейцария ғалымы
И.Блюнчлидің тұжырымдауынша, табиғи адам ... ... ... ... ... да ... тиіс”/24/.
XVІІІ ғасырдағыдан XІX ғасырдағы халықаралық маман-заңгерлердің
көпшілігі жағынан негізгі адам ... мен ... ... ... ... ... ... көзқарасы құпталды. Тек жеке-
дара ғалымдар, мысалы, профессор А.Гефтердің ... ... ... азаматтарының құқықтары мен бостандықтарына нұсқан
келтіретін болса, ол ... ... ... ... қажеттігін,
бірақ оның ішкі ісіне қарудың күшімен араласудың қажеті жоқ”- ... /25/. Ал ... ... ниетпен” қарулы күш қолдану
ұғымын жақтаушы ғалымдардың ойынша, “өркениетті емес” ... ... ... ... ... деп ұғынады. Кезіндегі адам ... ... ... жолмен қорғауға орыс ғалымы Н.А. ... ... тек ... ... ... ... онда ... деп түсінеді
/26/. Осыған орай халықаралық қатынаста да тәжірибе жүзінде бұл тәсілді
қолдану кеңінен жүргізілді. Тек бұл тәсілдің арқасында ... ... ... жайды.
Осындай жаулап алушылық жолдарына, бірінші дүние жүзілік соғыстан
кейін құрылған Ұлттар Лигасы шектеулік жасады.
Ұлттар ... ... ... және құл ... ... ... ... сатуды тоқтатуға бағытталған біршама келісімдер жасалынды.
Осы уақытта діни, этникалық және тілдік ... ... ... ... құқық шаралары жетілдіріле түседі.
Бірінші дүние жүзілік соғыс аяқталысымен, Антанта мемлекеттері сегіз
еуропалық және ... адам ... ... мәселесінде, яғни
нәсілдік, діни және тілі ... аз ... өз ... ... ... қамтамасыз етуге міндеттілік алатындығы ... ... ... ... ... мүше ... ұмтылған Албания,
Ирак, Литва, Латвия, Эстония және ... осы ... ... Лига ... біржақты декларациямен шыққан
болатын.
Бұл мемлекеттерге жүктелген міндеттемелер, яғни 2-бапқа ... ... және ... ... мен Польша арасындағы келісім шарт
бойынша, поляк ... ... ... ... олардың шыққан
тегіне, ұлтына, нәсілдігіне, ... ... ... ... ... ... түрде олардың өмірі мен бостандықтарын қорғауға міндеттеме
алады”/27/.
Барлық тұрғындар заң алдында бірдей азаматтық және ... ... ... және діни сенім бостандықтарына тең құқылы ... (б.7). ... 8-ші ... ... мен тіліне немесе этникалық
азшылыққа жататын польшалық ... ... ... ... ... ... пайдалану мүмкіндігі жөнінде айтылады” /28/. Яғни, азшылық
жөніндегі келісім шарттар жан-жақты ... бола ... Олар ... ... тобы үшін ... тәртіп құрды. Ал басты одақтас және
бірлескен ... өз ... ... өз ... ... ... ... ешқандайда міндеттеме қабылдамайды. ... ... ... ... ... ... ... тек құрылған
жүйеде кепілдік рөлін атқарумен шектелді. Сол себепті де, Ұлттар Лигасына
мүше кейбір ... ... ... ... ... ... ... егемендікпен үйлеспейтіндігін және ... ішкі ... ... ... жол ... бағалайды.
Мемлекеттердің азшылықты қорғау міндеттемесіне Ұлттар Лигасының
кепілдігі қойылады. Польшамен жасалынған келісім шарттың ... ... ... 12 ... ... әр ... Лигасы Кеңесіне
мүше мемлекет қандай да бір міндеттеме бұзылған жағдайда Кеңестің назарын
соған аударуға құқылы… ... ... әсер ... және ... ... ... ұсынуына мүмкіндігі бар… Егер құқықтар ... ... ... ... ... ... онда бұл ... халықаралық
сипатқа ие деп қаралып”, “халықаралық соттың ... ... ... /29/. Бұл тұрақты палатаның шешімі, Жарғыдағы 13 ... ... ... 13 – ... ... ... Лигасына мүше мемлекеттер
“еркін түрдегі шешімдерді” орындамаған ... ... күш ... ... ... ... ... мүше мемлекеттер тарапынан
азшылық құқықтарын ... ... ... ... адам
құқықтарын құрметтеуді дамыту, жоқ дегенде азаматтық, саяси, экономикалық
немесе әлеуметтік құқықтарды қамтамасыз етуді сақтау ... ... ... ... ... ... Лигаға мүше
мемлекеттердің өздеріне ... ... тек қана ... ... ... ... қамтамасыз етуде “бар күш-жігерін”
жұмсау ... ... ... ... Жарғының талабы, яғни “аймақты
басқаруға алу үшін, құлдар сату,қару мен ішімдік сатуға тиым салу, ... пен ... ... ... ... мен діни ... ... берген жағдайда, мандатқа ие болады” делінген (22-бап)
/31/.
Адам құқықтары мен бостандықтарының ... ... ғана ... ... ... ... ... құжат қабылдауды Ұлттар
Лигасына мүше мемлекеттер өздерінің міндеттері деп қарамады.
Адам құқықтарын қамтамасыз етудің ... ... ... ... ... ... ... алдыңғы кезеңінде шектеулі мемлекеттер
көлемінде алғашқы халықаралық ... ... ... ... ... пен құл ... ... күрес жағдайлары, балалар мен
әйелдерді сатуға тиым салу, діни, тіл мен ... ... ... ... ... адам ... ... қамтыған келісім
шарттар мен конвенциялар жатады. Бұл келісімдердің мақсаты адам ... ... жүйе ... қорғау емес, тек жеке тұлғаның кейбір
құқықтарын ғана ... ету ... ... Сол кезгі халықаралық
қоғамдастықтың талқылауы бойынша, адам құқықтары егеменді теңдік принципіне
сәйкес, ұлттық заң ... ... және ... тек ішкі ... ... тиіс деп ... Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының (1948ж.) маңызы
Адам құқығын қорғау мен ... ... ... рет ... бірі - Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы болды.
Адам құқықтары жөніндегі декларацияны ... ... ... ... ... ... ... АҚШ тарапынан көтерілді.
Өткен жылдың 10 желтоқсанында Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының Адам
құқықтарының жалпыға ... ... ... 60 ... ... қоғамдастық 1945 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымын құрып, сол жылдың
25 маусымында БҰҰ-ның Жарғысын бекіткен болатын. Аса ... ... ... бірі ... табылатын БҰҰ-ның Жарғысы халықаралық
бейбітшілік пен қауіпсіздікке қолдау көрсетуді, осы мақсатта бейбітшілікке
төнетін қауіпті ... және ... ... ... мен ... ... бұзушылықтарды басып отыруды және бейбітшілікті бұзуға әкелетін
халықаралық даулар мен ... ... және ... ... ... бейбіт жолдармен реттеу және шешуді адамзаттың ... ... ... ... ... ... құрылуы мен оның
Жарғысындағы ... ... ... ... ... ... ... болған еді.
Болашақта адам баласын зорлықтан, ұлттық, ... ... ... ... да кемсітушіліктерден, өзге де теңсіздіктен ... ... ... мемлекеттер үшін міндетті халықаралық құқықтық негіздері
мен ... ... ... ... ... ... ... алған БҰҰ-
ның Бас Ассамблеясы 1948 жылғы 10 ... Адам ... ... ... ... ... жалпыға бірдей декларациясының жобасын дайындау мен ... өте ... ... және ... ... ... ... Әртүрлі көзқарастар мен ұсыныстарды салыстырып, ... ... ... Бас ... ... халықаралық сайыстың нәтижесі ретінде
Декларацияның осы күнгі мәтінін бекітті. Декларация ... 1400 ... өзі оның әр ... ... ... ... болды.
АҚШ, Англия, Франция және өзге де батыс елдері 1215 жылғы Еркіндіктің ұлы
хартиясының, 1776 ... ... ... декларациясының, 1789 жылғы
Францияның Адам және азамат құқықтары декларациясының ережелерін негізге
ала отырып, азаматтық және ... ... ... ... ... ... (Мексика, Ирландия, КСРО және басқа елдер) әлеуметтік ... ... ... орын ... ... ... ... айта кететін нәрсе — Декларация адам құқықтарын жеке бір елдің
ішкі проблемасы ... оның ... ... ... де ... ... екенін бекітті. Жалпы айтқанда, бұл құжат XX ғасырдың ... ... ... ... ... және бүкіләлемдік құқық
қорғау қозғалысының түпқазығына айналды.
Адам құқығы саласындағы халықаралық қорғау механизмін жасап шығару дәл сол
кезде не ... ... ... ... ... және оны жаңа ... ... байланыстыру қаншалықты дұрыс болды?
Оның себептері кейіннен Адам ... ... ... ... ... тапты. Олар келесі пункттерге негізделді:
• “Адам құқықтарына деген елемеушілік, менсінбеушілік адам ... ... ... тағылық жағдайға әкеліп соғады”.
• “Дүние жүзі адамдары сөз бен наным-сенім бостандықтарына ие ... мен ... ада ... ... құру - адам ... ... ... табылады”(яғни адамның лайықты өмір сүруі үшін
азаматтық, саяси, әлеуметтік-экономикалық құқық кешенімен қамтамасыз
етілуі қажет болды).
• “Адам баласы ... пен ... ... ... мәжбүр
болатын жағдайды тудырмау үшін, адам құқықтары заң билігімен қорғалуы
тиіс”.
• БҰҰ ... ... ... ... ... адам
құқықтары мен негізгі бостандықтары жалпыға бірдей құрметтеліп
сақталуына ықпал жасауға” ... ... ... толыққанды
жүзеге асыру жолында осы құқықтар мен бостандықтардың мән-мағынасы мен
ерекшеліктерін ұғынып түсінудің маңызы зор”.
• Құқықтар мен еркіндіктердің бірыңғай құжатта ... адам ... ... негіз бола отырып, олардың жалпыға бірдей
мойындалуы мен жүзеге асырылуы үшін ұлттық және ... ... ... ... Адам ... ... ... шығару ұсынысы американ
бейүкіметтік ұйымдарының(Америка заң институты, Бейбітшілікті қамтамасыз
ету жөніндегі ... ... ... ... ... ... Олар Адам ... декларациясын жасап шығарумен айналысып,
оны БҰҰ Жарғысының ... ... оған ... ретінде қосуды ұсынған
болатын. Латын Америка ... де осы ... ... Америка
ұйымдарының қысымымен 1944ж. Думбартон-Окста өткен ҚСРО және ... ... БҰҰ ... жасаудағы конференцияда АҚШ үкіметі Жарғыға
Адам құқықтарының декларациясын ... ... ... Алайда бұл ұсыныс
ҚСРО мен Ұлыбританияның наразылығын тудырды, себебі олар Жарғыда бекітілуі
тиіс басты мәселе - ... ... ... мен ... ... ... Жарғыны жасап шығарудың бұл деңгейінде адам құқығы мәселесін
екінші дәрежелі деп санады.
Мәмілеге келу үшін АҚШ болашақ ... тек ... адам ... ... мен міндеттерін қосуды ұсынды. Аталған ұсынысты АҚШ пен Латын
Америка мемлекеттері 1945ж. мамыр-маусымында ... БҰҰ ... ... ... ... конференциясында қорғады. Олардың
жігерлігінің арқасында КСРО,Ұлыбритания және басқа да ... ... ... адам ... ... ... ... баптардың қосылуына
дауыс берген болатын.
Осылайша БҰҰ Жарғысында БҰҰ-ң адам құқығы ... ... ... БҰҰ ... ... бекітілді.
БҰҰ Жарғысында “адам құқығын қорғау” сияқты терминдердің орнына тек
“оларды құрметтеу мен ... ... ... атап ... ... себеп болған келесі мәселе – БҰҰ-на мүше-мемлекеттер, әсіресе
социалистік және ... ... адам ... ... ішкі
компетенциясына жататын мәселе деп қарастырды және ... бұл ... да бір ... ... ... ... ... жоқ. Бұл ұстанымдар
Жарғының 2 бап, 7 ... ... ... Онда “БҰҰ-ң осы Жарғы негізінде
мемлекеттің ішкі істеріне араласуға құқығы жоқ” екені айтылған.
Декларацияны қабылдауға ... 58 ... 48-і ғана бұл ... да, 8мемлекет дауы беруден бас тартты, ал қалған екеуі отырысқа
қатысқан жоқ. ... ... бас ... мемлекеттерге КСРО секілді
социалистік даму үлгісіндегі ... ... Сауд ... да ... жоқ ... Оның ... ... – Декларациясы қағидаларының,
аталған мемлекеттің ішкі ... ... ... Оған Декларацияда
жарияланған әйел мен еркек теңдігін мысал ретінде келтіруге ... жылы 10 ... ... ... ... Бас Ассамблеясының Адам
құқықтарының жалпыға бірдей ... ... оның ... бірі ... табылады. Ассамблея бұл Декларацияны ... мен ... ... ... ... тиіс мәселе” ретінде
айқындады. Ол барлық мүше-мемлекеттер мен әлем ... ... ... мен ... ... және мойындалуына өз
үлесін қосуға шақырды. Әр жыл сайын 10 желтоқсан, яғни ... күн, ... Адам ... күні деп ... 1 және 2 ... “барлық адамдар тумысынан азат және қадір-
қасиеті мен құқықтары тең ... ... ... және Декларацияда
көрсетілген барлық құқықтар мен еркіндіктерге ... ... ... ... ... немесе басқа да наным-сенімдеріне, ұлттық
немесе әлеуметтік тегіне, мүліктік, тектік-топтық немесе ... ... ... ... ... ... мен ... бірдей ие болуы тиіс” деп көрсетілген.
Декларацияның 3-21 баптарында адамдардың азаматтық және саяси ... ... ... жатқызылған:
• Өмір сүру, бостандықта болу және жеке басына қол сұғылмау құқығы;
• Құлдықтан және кіріптарлықтан ... ... ... ... ... ... адамшылыққа жатпайтын
қатгедік жолмен жәбірленуден немесе жазаланудан еркін болу;
• Қайда жүрсе де ... ... ... ... ... заң ... ... құқығы; Декларацияның ережелерін бұзатын кемсітуден немесе
кемсітуге арандатушылықтың барлық түрінен тең қорғалу құқығы; негізгі
құқықтарының бұзылуы жағдайында ... ... ... сот ... ... ... келтіру құқығы;
• Адамның жеке ... ... ... ... өз бетінше
араласуынан, ... ... ... хат ... ... ар-намысы мен абырой беделіне нұқсан
келтірілуінен қорғалу құқығы;
• Жүріп-тұру еркіндігі:;баспана құқығы;азаматтық алу ... ... ... ... құру ... ... ... Ой-пікір, ар-ождан және дін бостандығы;нанымсенім бостандығы және өз
көзқарасын ... ... ... ... ... мен ассоциацияларды құру бостандығы;
• Өз елін басқару ісіне тікелей араласу және ... ... ... қол жеткізу құқығы.
22-27 баптарда адамдарыдң экономикалық, әлеуметтік құқықтары көрсетілген,
олардың ішінде:
• Әлеуметтік қамсыздандырылу құқығы;
• Еңбек ету құқығы; тең ... үшін еш ... ... алу ... құру мен ... кіру ... Тынығу мен мәдени демалыс құқығы;
• Адамның денсаулығы мен әл-ауқатын қамтамасыз етуге лайықты өмір сүру
деңгейінің болуы;
... алу ... ... мәдени өміріне араласу құқығы.
Соңғы баптарда (28-30) “әр ... ... баян ... құқықтары мен
бостандықтарын толық жүзеге ... ... ... және ... ... екендігі; “өзінің құқытары мен бостандықтарын ... әр адам тек ... ... ... мен бостандықтарын тиісті
түрде тану мен құрметтеу мақсаты көзделген жағдайда ғана және демократиялық
қоғамдағы моральдің, ... ... пен ... ... ... ... ... жағдайда ғана, заңмен белгіленген шектеуге
ұшырауы тиіс” ... әр ... өзі ... ... ... болуы баян етіледі.
Не себепті қазіргі ... ... Адам ... ... бірдей
Декларациясына деген қызығушылық өсуде? Оның бірнеше ... ... ... ...... ... құқықтық статусын
бекіту, мемлекеттер қамтамасыз ету мен сыйлауға міндетті болған әр ... ... ... ... ... ең алғаш халықаралық құжат болып
табылады.
БҰҰ Жарғысында адам құқықтарын сыйлау ... ... ... ... ... ... туындап отырғанын айқындауды қажет етті. БҰҰ
Жарғысының жасалынуы кезінде оған адам құқықтарының тізімін кіргізу туралы
ұсыныстар да ... ... ... ... ... жоқ. Себебі
Жарғының ұйымдастырушы акт сипатын алуы, онда жоғарыда аталған ұсыныстардың
орын алуы орынсыз ... ... ... құқық тізімдерін кіргізу оларды
бекіту процедураларын, ... ету ... мен ... ... ... ... болатын. Және, ең ақырында, адам құқықтарының тізімін
Жарғыға енгізу оны толықтай ... ... ... ... орай ... ... ... құжат қажеттілігі туды. Ондай құжат Адам
құқықтарынң жалпыға бірдей ... ... Яғни ... ... жалғасы, адам құқықтары мен еркіндіктерінің әмбебап тізбесі
ретінде қарастыруға болады. Кейіннен бұл ... ... ... ... саны
тағы толықтырылды.
Екіншіден, мемлекеттердің ең алғаш адам құқығы мәселесі жөніндегі біріккен
жұмысын белгілеген құжат заңды күшіне ие ... тек ... ... ғана
жариялануы өте тиімді болды. Неге? Себебі БҰҰ тиісті халықаралық ... ... бұл ... ... ... ... кету ... Мемлекеттер заңды күшке ие ... ... ... ұзақ әрі ... ... Адам құқығы жөніндегі Пактілердің
өзін жасап шығаруға 18 жыл уақыт кетті( Адам құқықтарының ... ... ... ... ретінде алғанның өзінде!). Бұл Пактілер тек 1976
жылы күшіне енді, яғни бұл процесс тағы 10 жыл қажет етті.
Екі сатылы әрекеттер, яғни ... ... ... одан кейін декларация
негізінде тиісті келісімнің қабылдануы, БҰҰ-ң адам ... ... тән ... ... де атап ... жөн. Адам құқығы саласындағы
қандай да бір ... ... ... – бұл ... ... ... үйлестіру, қажетті келісімді жасап шығару қажеттілігін тудыратын
алғышарт ... ... ... ... ... ... ... жасалына бермейді. Ондай жағдай белгілі бір салада нормалар
мен міндеттер ... ... ... ... ... ... ... ие міндеттерді қабылдауға дайын ... ... ... ... жа ... Адам құқығы жөніндегі
халықаралық келісім алдын ала декларацияны қабылдауды қажет ... де ... бұл ... ... ... ала ... қажеттілігі
жоқ немесе мемлекеттер заңды күшке ие нормаларды қабылдауға дайын. БҰҰ-ң
адам ... ... ... ... ... ... көздейтін алғышарт құжат деп қарастыруға болады.
Үшіншіден, Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы ... ... да ... ... ... Ол ... ... негізі ретінде ғана емес, сонымен қатар кең мағынанадағы
Ұлттық заңнама негізі ретінде де алынған болатын. Бұл өте ... ... ... заң – бұл әрбір индивидтің адам құқығы саласындағы ... ... ... ... ... құқығының заң
билігімен қорғалуы керек ” екендігі бекер жазылған емес. Осылайша, адам
құқығы ... ... ... ... ... ... бастысы – мімлекетішілік шаралар, ұлттық ... ... ... ... асыру мен оның бұзылуы ... ... ... ... ... ... ... Декларация адам құқығы саласындағы унификация ... ... ... ... ... ... ... осы құқықтар мен бостандықтардың ... ... ұғып ... ... зор” деп көрсетілген. Яғни, адам
құқығы әлемнің әр жеріндегі саяси тәртібі әр ... ... ... қол ... ... ... ... БҰҰ-ның мүше-мемлекеттерінің адамның саяси, азаматтық, экономикалық,
әлеуметтік және мәдени құқықтарын қорғау ... ... ... ... және саяси құқықтар туралы халықаралық пакті және
Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтары ... ... ... бірдей адам құқықтарының Декларациясы қабылданған соң ... ... тағы екі ... ... шығару жұмысы басталған болатын.
Оның бірі – экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы, екіншісі
– азаматтық және ... ... ... Олар ... ... міндетті заңды күш беру үшін жасалынды.
Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтары ... ... ... және ... ... туралы халықаралық пактіге қатысты
Факультативті хаттама 1966 жылы 16 ... Бас ... бір ... Бұл ... ... өзімен және 1989 жылы қабылданған
екінші Факультативті хаттамамен бірге Адам ... ... ... атпен белгілі болды.
Пактілер Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясына негізделгенімен,
қамтитын ... әр ... Екі ... ... және ... ең ... ... – бұл халықтардың өзінің мемлкеттік құрылымын
өздігінен шешу және ... ... мен ... еркін игеру құқығы.
Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы ... пакт ... 3 ... күшіне енді. 1994 жылы 31 ... оған ... саны 131-ге ... ... ... ... ... көмектесу мен олардың қорғалуын
айқындайды:
• Әділ және қолайлы еңбек жағдайына ие болу құқығы;
• Әлеуметтік қорғалу құқығы;
• Білім алу және ... ... пен ... ... құндылықтарын
пайдалану құқығы;
Пактіге сәйкес аталған құқытар еш кемсітусіз жүзеге асырылуы тиіс. Пактіге
қатысушы ... ... ... ... ... ... ... өткізуі тиіс (ЭКОСОС). Кеңес Пактіні жүзеге ... ... үшін ... ... және ... құқытар бойынша 18
сарапшыдан тұратын Комитет құрған. Ол баяндамаларды қарастырып, оны мүделлі
үкімет өкілдерімен ... Оның ... ... ... ... ... ... Пактіде көрсетілген құқықтарды жүзеге
асырумен қатар, мемлекеттердің назарын ... және ... ... ... ... бағытталған. Сонымен
қатар, Комиете Кеңеске жеке ... ... ... ... беруі мүмкін.Азаматтық және саяси құқытар жөнінтегі халықаралық
пакт пен оған қатысты бірінші Факультативті хаттама 1976 жылы 23 ... ... 1994 жылы 31 ... ... ... ... 129,
Хаттамаға 80 мемлекет қосылды.
Пактіде жүріс-тұрыс еркіндігі, заң алдындағы теңдік, ... сот ... ой, ... дін, ... ... ... жиналыс еркіндігі,
кәсіподық еркіндігі, мемлекеттік іске араласу еркіндігі мен аз ... ... ... ... ... ... ... адамды
қасақана өмірінен айыру, еріксіз қамауда немесе тұтқында ұстау, ... ... ... пен ... жұмыс істеткізу;азаптау немесе
адамның қадір-қасиетін қорлайтындай адамшылыққа жатпайтын ... ... ... ... жеке ... ... араласу, соғысты насихаттау
және ұлттық, нәсілдік ... діни ... әкеп ... өздігінен
кемсітуге, араздыққа, зорлық-зомбылыққа арандатушылық ... ... да бір үгіт ... ... салынған.
Пакт бойынша оны жүзеге асыруға бағытталған іс-әрекеттердің жүзеге асуы
туралы мүше-мемлекеттердің өткізген ... ... ... ... ... ... құру ... Комитет баяндамаларды қарастырған
соң мүше-мемлекеттерге кепілдемелер береді. Сонымен қатар Комитет мүше-
мемлекеттерге Пактінің ... ... ... ... бағытталған іс-
әрекеттер жөнінде көмек көрсетеді. Арнайы ережелердің сақталуы жағдайында
Комитет қандай да бір ... ... ... Пактіге
қатысты міндеттемелерін орындамауы жөніндегі арыздарын қабылдауы мүмкін.
Адам құқықтары жөніндегі ... ... ... бұзылуы жағдайында жеке адамдардан түскен ... ... ... ... ... ... Факульативті хаттамада
бекітілген. Комитет өзінің жабық жиналыстарында жеке ... ... ... талқыға салады. Олардың хаттары мен басқа да ... ... ... ... ... қатар Комитет шығарған нәтижелер
жиналыс біте сала ... Бас ... ... Комитеттің жыл
сайынға баянадамасында қайталанады. Бірінші Факультативті хаттамаға сәйкес
жеке ... ... ... шағымдар негізінде қабылданған шешімдер
нәтижесінде бірнеше мемлекет өз заңнамаларына өзгертулер енгізген болатын.
Көптеген ... ... ... адам ... ... ... тұлғаларға компенсация төленді. Комитет тарапынан мүше-
мемлекеттердің ... ... мен ... ... орындауын
қадағалайтын механизм құрылған.
Ату жазасына қарсы бағытталған Азаматтық және ... ... ... ... ... ... Факультативті хаттаманы Бас Ассамблея
1989 жылы 15 желтоқсанда қабылдады. 1994 жылы 31 ... ... ... 26 ... ... міндеттемелер алып, оған қосылды. Ол
міндеттемелрдің жүзеге асырылуын Адам ... ... ... ... ... ... билльмен қатар адам құқықтары
бұзылуының нақты түрлері бойынша халықаралық құқықтық актілер ... ... ... ... ... жою жөніндегі халықаралық
конвенция. Нәсілдік ... ... ... жою ... ... іске асу ... ... адам құқықтары жөніндегі
пактіні талқылаудағы тәжірибелерге сүйенді. Бұл ... іске ... да ... ... әр ... ... ... кейбір социалистік бағыттағы мемлекеттер Үшінші комитетте арнайы
мекемелер құруды және мемлекетаралық ақпараттарды ... ... ... ... ... ... жікшілдік сияқты өте маңызды
адам құқықтарының бұзылуы сияқты мәселенің болуы еді. Сол ... ... ... кең ... ... ие ... тиіс.
Жеке азаматтардың хабарлауын қарау түрі мен Халықаралық ... де ... ... еді. Бұл ... ... комитетте социалистік
елдердің өкілдері қарсы келгенімен, өзін-өзі билемейтін аумақтардан түскен
тұрғындардың арнаулы өтінішін қарау мәселесіне ... ... ... елдерінің көзқарастары Пактіге қарағанда Конвенцияны іске ... ... ... ... ... Ұлыбритания өкілі жеке
тұлғалық арнаулы өтініштерге үзілді-кесілді қарсы шықты/3/. Іске ... ету ... ... ... ... мен аз ұлттыларды ... ... ... ... ... ... Инглес комиссия
бөлімшесіне Конвенцияны жүзеге асыруға қатысты шараларды ... ... осы ... ... ... ... қамтыған 1-
бабын ғана талқылап, оны жобаға кіргізуді шешті.
Адам құқықтары жөніндегі ... ... іске ... ... осы ... ... құжаттарды Бас Ассамблеяға беруді
ұсынды/5/.
Конвенцияны іске асыру шаралары нақтылы Бас ... ... ... ... ... жасалынды. Бас Ассамблеяның қол астында
Филиппиндік өкілдіктерінің ұсынған, Комиссия бөлімшелерінің ... ... да ... жасаған түзетулеріне негізделген
баптардың жаңа ... ... Гана ... ad hoc ... ... ... түзетулері ерекше болды/6/. Кейіннен барлық ұсыныстар
біріктіріліп, ... ... ... ... және ... ... ... де бап-бабымен қаралды/7/. Үш мемлекеттің ұсынысы Инглестің
ұсынысынан айырмашылығы нәсілдік жікшілдікті жою Комитеті Бас ... ... ... ... тиіс деп ... Мұндай өзгеріс 3-
ші комитетте қолдау тапты. Комитет жұмысын қаржыландыру мәселесі де кейбір
қайшылықтарды туғызды. Танзания ... ... ... ... түрде
қаржыландыру ұсынысы қабылданбады.
----------------------------------------------------------------------------
--
1. Док.ООН.А/С 3/SR.1384,п.34.
2. Док.ООН.А/С 3/SR. 1347,п.69.
3. Док.ООН.А/С 3SR. 1363,п.4.
4.Док ООН.Е\CN.4/sub. 2/321.
5. Док.ООН.Е/3873.
6.Док.ООН. А/С. 3/L. 1274/Rev.1
7.Док.ООН. А/С. 3/L.1291.
б) ... ... ... және сол үшін ... жөніндегі
халықаралық конвенциясы. Апартеид ... ... және сол ... ... ... ... ... Бас Ассамблеяның 26-
сессиясында қаралды. Конвенция жобасы Бас Ассамблеяның 2786 және 2784 ... ... Адам ... жөніндегі Комиссияның 28-ші сессиясында
талқыланды. Комиссия қарауына Нигерия, Біріккен ... ... ... ... ... түсті, онда апартеид қылмысының
бұлтартпау және сол үшін жазалау жөнінде жеке ... ... ... барлық түрлерін жою жөніндегі халықаралық Конвенцияға
қосымша ретінде қосылуды құптаған/1/. Бұл ... іске ... ... ... ... ... қылмыс жауапкершілігі,
баяндамаларды ... ... ... жою ... арнайы өкілеттілік
беру, БҰҰ халықаралық сотының міндетті түрде заңдылығы. ... жою ... ... ... нәсілдік
жікшілдіктің барлық түрлерін жою жөніндегі халықаралық ... ... ... ... арнаулы өтініштің көшірмесін беру барысында БҰҰ
мекемелерінің апартеид ... ... ... ... ... ... ... қылмысына жауапты мекемелердің, жеке тұлғалардың,
мемлекет өкілдерінің тізімін ... ... ... ақпарат
алуға және осыларға қарсы қолданылатын ... ... ... кіреді
(Хаттаманың 6 бабы).
Бас Ассамблеяның ... ... ... ... ... ... талқыланды. Қаралған Конвенция жобасына
хаттамадағы ... ... ... ... ... баяндамаларды қарау.
Бас Ассамблеяның 27-ші сессиясында іске асыруды қолдау
шараларының ... ... ... ... ... Арнайы комитет
құруды ұсынып, оның хаттамада берілген Нәсілдік жікшілдікті жою жөніндегі
комитеттің ... ... ... Бұл ... қатысты
мемлекеттердің пікірлері екіге бөлініп, Адам ... ... ... екі ... ... ... Бірі іске ... қолдау көрсетуді
адам құқықтары жөніндегі Комиссияға жүктеу болса, басқалары Египет ұсынған
Арнайы Комитетті құруды жақтады/3/. ... ... ... үшін ... ... ... жұмысшы тобы құрылып, 17-бапты енгізуге
келісімге келеді. Жұмысшы тобының жобасына ... ... ... халықаралық қылмыстық жауапкершілік жөніндегі ережелер кірді. Бұл
ережелер Гвинея, Нигерия және КСРО ... ... ... ... ... ... ... ішкі сот алдында халықаралық қылмысты
жауапкершілік ережелері берілген. Жоба ережесіне байланысты, ... ... үшін жеке ... ісін ... Конвенцияға қатысушы
мемлекеттің кез-келген сотын қарауға өкілетті болды. Сондай-ақ жұмысшы ... ... ... даулы мәселеге байланысты халықаралық
соттың өкілеттілігін ұсынған Филиппин ... ... тек бұл ... ... ... ... дауласқан елдердің өтініш жасауынан кейін
ғана берілуге тиіс болды(Жұмысшы тобы жасаған Конвенция жобасының 11 ... тобы ... ... ... адам ... жөніндегі
Комиссиясы мен ЭКОСОС құптағаннан ... Бас ... ... ... ... Комиссияның 16/39 қарарын және ... ... ... ... ... барысында Конвенция БҰҰ халықаралық сотының
заңдылығының міндетті ... ... Ұзақ ... кейін іске
асыруға қолдау жасау БҰҰ-мекемелеріне жүктелді.(Адам құқықтары жөніндегі
Комиссияға).
------------------------------------------------------
1. Док.ООН. А/8768. Annex ... ... А/С. 3/SR. 1933,. ... ... ... ... байланысты жікшілдіктің барлық түрін жою ... ... ... ... ... түрін жою
жөніндегі Конвенция 1971-1979 жылдары ... ... ... Комиссиясында, кейін БҰҰ Бас Ассамблеясының Үшінші комитетінде
қаралды. Алғашында конвенциямен ... ... ... ... ... комиссияның жұмысшы тобы айналысты. Жаңа
Конвенцияны қабылдау ... ... ... ... ... ... сәйкес әртүрлі бір-біріне ұқсамайтын ұсыныстар болды.
Яғни, ... ... ... ... әйелдер мәселесі жөніндегі комиссия
көлемінде баяндамаларды ұсыну ережелері мен жеке ... және ... ... ... ... Нидерланды үкіметі мемлекеттер
ұсынған баяндамаларға халықаралық және ұлттық бейүкіметтік ұйымдардың ашық
түрде ... ... ... беру ... деп есептесе, Швеция
үкіметі нәсілдік жікшілдіктің барлық түрлерін жою ... ... ... және ... ... ... халықаралық пактінің
қосымша хаттамасына да халықаралық бақылау жүйесін ұсынды/2/. Жұмысшы тобы
нақтылы қорытындыға келмегендіктен, оның ... екі ... ... ... және ... ... негізгі бабы Конвенция күшіне енгеннен кейін төрт жыл сайын
әйелдер жағдайы жөніндегі ... ... ... ... іске ... жатқандығын қарап, ЭКОСОС-қа баяндама ретінде
ұсынуды қарастырды/3/. ... түрі ... ... ... ... сарапшылар Комиссия мүшелерінен болғаны дұрыс дегенді
құптады. Комитет мүшелері 4 жылға ... ... ... ... ... ... ... Комитетке баяндамалар қосылғаннан
кейін жыл ішінде, кейін Комитеттің сұрауы ... екі жыл ... ... ... ... ... осы ... орындалғаны жөнінде
қарауына құқылы. Жыл сайын Комитет Бас Хатшы ... ... ... өз ... жөніндегі баяндамаларын ұсынып және басқа да
қатысушы мемлекеттерден алынған ақпараттарды ескере отырып өз ... /4/. ... бұл ... де ... пікірлері әртүрлі болды.
Конвенция жобасының келесі ... ... ... жағдайы жөніндегі
Комиссияның 26-шы сессиясында қаралды.
Іске асыруды қолдау ... да ... ... толы ... ... ... имплементациялы жүйесін Комиссиядан бөлек ... деп ... ... ... комиссияның күнделікті жұмысының өте
көп екендігін атап ... ... ... болғандықтан сарапшылар Комитеті, Комиссияға қарағанда әлдеқайда
жақсы жағдайға ие дегенді дәлелдеді. Сонымен бірге ... ... ... тек Комиссия жұмысын қайталап қана қоюда деген пікірде ... ... жеке және ... арыздарды қарау жөнінде
ұсыныстар болып жатты. Осы ... ... ... жаңа бап ... ... ... жағынан қабылданбады/7/. Комиссияның
қабылдаған жобасында іске ... ... тек ... арналған болатын.
Бұл бап конвенцияның іске асуын қолдаудың өзіндік механизмін ұсынды. Бұл
бапқа байланысты ... ... екі жыл ... әйелдер жағдайы
жөніндегі комиссияның ad hoc тобын қарайтын ... ... ... ... ... дайындау барысында конвенцияны жүзеге асыруға
арнайы құрылған ұлттық механизмді пайдаланады. Жұмысшы тобы әйелдер ... ... ... есеп ... ... өз ... ... есеп
береді. ЭКОСОС оқтын-оқтын Бас ... ... ... ... ... нұсқау түрінде және алынған қысқаша ақпарат мазмұнында
болуы мүмкін /8/. Осы іске асыруды ... ... ... құндылыққа ие.
Біріншіден, осының арқасында жаңадан құрылған мекемелер мен ... ... ... ара-қатынасы берік орнайды. Екіншіден, негізгі барлық
мекемелер арасындағы қарым-қатынастың нақтылы ... ... ... ... қаралатын мәселелерге қатысты. ... ... ... жүзеге асыруға арналған ... ... соң, ... ... ... ... ... БҰҰ-ның Бас
Ассамблеясының 34 сессиясында Үшінші Комитеттің толықтай құрамының жұмысшы
тобында талқыланады. Іске ... ... ... ... Швецияның
ұсынысы бойынша әйтеуір конвенцияның іске асыруды ... ... ad ... ... ... жікшілдікті жою жөніндегі комитет пен адам құқықтары
жөніндегі комитет сияқты ... ... ... ... ... ... басқа да келісімдерді жасағандай , көптеген
мемлекеттер нәсілдік жікшілдіктің ... ... жою және ... ... іске асыру тиімді механизмін құруға белсенді ат
салысты. Ұзақ ... ... іске ... ... дәстүрлі
құрылысы қабылданды. Сонымен бірге қаралған конвенцияның ерекшелігі арнайы
мәселеге арналған конвенцияның іске ... ... ... ... ... тәжірибесі мол мекемелерге емес қайта ... ... ... органына жүктеді.
-------------------------------------------------
1.Док.ООН.E/CN6/573,p.104
2.Док.ООН.E/CN 6/573,p.107
3. Док.ООН.E/CN 6/574.
4.Док.ООН.E/CN 6/574.
5.Док.ООН. E/CN 6/SR. 661,р.105.
6.Док.ООН. E/CN 6/SR. ... E/CN 6/SR. ... ... ... ... ... ... өздері шешуі жөніндегі
құқықтары. 1952 жылдың 16 желтоқсан күні Нью-Йорк ... ... ... 7-ші сессиясында Үшінші комитет ... ... ... құрылысын өздері шешуі жөніндегі құқықтары” атты
қарардың үш ... ... ... ... ... ... және өзін-өзі билемейтін
аймақтарды басқаратын мемлекеттерге, ... ... ... ... ... ... ... өзінің мемлекеттік құрылысын өздері шешуін
жүзеге асыруды ... ... ... Екінші қарар бойынша
қамқорлығындағы және өзін-өзі ... ... ... ... ... осы аймақтағы тұрғындардың қаншалықты өз
құқықтарын ... ... ... ... ... ... болды.
Үшінші қарар Адам құқықтары жөніндегі БҰҰ-ның комиссиясына келешекте де
халықтардың өзінің мемлекеттік құрылысын өздері шешу ... ... ... жетілдіруін жалғастыра беруді ұсынады. Сол кезеңде
әлі де отарлы ел қатарында болған Ұлыбритания, ... ... ... ... осы ... ... ... Бас
Ассамблеяның құптауына қарсы болғанымен, көпшілік дауыспен ... Ал, ... ... ... Белоруссияның, Польшаның
және Чехославакияның өкілдері алғашқы екі қарарды ... ... ... ... ... ... ... олар қалыс қалды. Оның себебін 1952
жылдың 18-желтоқсанында басылып шыққан Правда газетінде Украина өкілдерінің
қамқорлықтағы және ... ... ... ... ... шаралар
ұсыну барысында олардың ұсынысының қабылданбай тасталғандығынан деп
көрсетілген.
Адам құқықтарының ... ... ... ... ... бірі - ұлттардың өзінің мемлекеттік құрылысын өздері шешу
құқықтары. Бұл мәселеде АҚШ ... ... ... мен ... мемлекеттік құрылысын өздері шешу құқықтарын мойындай отырып, ... іске асуы ... ... ... ... ... ... Адам құқықтары жөніндегі Комиссия халықтар мен ұлттардың
өзінің мемлекеттік ... ... шешу ... ... баптың жобасын
қабылдады. Сонымен, бұл баптың мәтіні мынандай болып шықты: “Барлық
халықтар және ... ... ... мемлекеттік құрылысын өздері шешуге
құқылы. Яғни, өздерінің саяси, ... және ... ... ... ... ... ... АДАМ ҚҰҚЫ МӘСЕЛЕСІ ЖӘНЕ БҰҰ-ның ҚЫЗМЕТІ
2.1 Адам құқықтарының сақталуы мен ... ... ... ... жылы ЭКОСОС құрған Адам құқықтары жөніндегі Комиссия БҰҰ Бас
Ассамблеясына ЭКОСОС ... адам ... ... бойынша ұсыныстар,
кепілдемелер мен ізденіс-баяндамаларды беруге міндеттеледі. Уақыт өте келе
Комиссия БҰҰ-ның адам құқығымен ... ... ... ... ... ... және бейүкіметтік ұйымдардың форумы болып
есептеледі. Бұл форум ... ... адам ... ... ... ... ... алады. Үш жыла сайланатын 53 мүше-
мемлекеттен құралған Комиссия жыл сайын 6 аптаға созылатын сессияға ... ... ... ... нақты мемлекеттер мен территорияларда, сонымен қатар
нақты салалардағы адам құқықтарының бұзылу мәселелерін қарастырушы механизм
құрды. Бұл ... ... ... құру мен ... ... пен ... ... баяндамашыларды бекітуді көздейді.
Аз ұлтты халықты қорғау мен дискриминациялаудың ... алу ... 1946 жылы ... тарапынан Комиссия жұмысына көмек көрсету үшін
құрылған болатын. Ол ... ... ... ... ... 26 ... Подкомиссия кепілдемелер беріп, ұлт,дін,нәсіл және тіл жағынан аз
халықтарды ... мен ... ... алу ... ... жүргізеді.
а) Адам құқықтары жөніндегі бүкіләлемдік конференция және ... ... ... ... ... адам құқықтары жөніндегі халықаралық конференциядан
25 жыл өткен соң 1993 ... ... ... ... ... мен ... ... қамтамасыз ету мен ... ... ... ... ... болды.
Конференцияда қабылданған Вена декларациясы мен Іс-шаралар бағдарламасы
халықаралық қауыдастықтың адам құқықтары мен басты ... ... мен ... ... ... ... әрекеттерінің негізін
құрайды.
1992 жылы БҰҰ Бас ... ... ... күн ... ... құралды:
• Адам құқығы саласындағы прогресске кедергі болатын факторларды анықтау
мен олардың алдын алу жолдарын іздестіру;
• Даму, демократия және адам құқықтарын ... ... ету ... Адам құқықтарын жан-жақты жүзеге асыру ... ... ... Адам құқығы саласындағы халықаралық ынтымақтастықты нығайту, БҰҰ-ң
әрекет әрекет және механизм пәрменділігін арттыру мен бұл ... ... үшін ... ... және басқа ресурстарды қамтамасыз
ету.
Дайындық барысында дамуыш және өндірісі дамыған мемлекеттер ... ... ... ... ... адам ... сипаты мен аймақтық ерекшеліктер арасындағы тәуелділік, адам
құқықтары кешенінің толықтай өзара ... мен ... ... ... мен ... және ... ... өзара тәуелділігі, азаматтық
және саяси құқықтарды жүзеге ... ... ... адам ... ету мен ... ... ... механизмедрін реттеу
мәселелері. Ортақ шешімге келу тек соңғы дайындық жиналысында ғана мүмкін
болды.
Конференцияға үкімет, органдар мен БҰҰ ... ... ... мен ... ... ... ... байқалды. Вена декларациясы мен
Іс-шаралар Бағдарламасын 171 мемлекет консенсус көмегімен қабылдады;1993
жылы желтоқсанда оны БҰҰ Бас ... да ... Бас ... ... кепілдемелерді толық жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... қол ... ... Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы комиссары қызметін құру ... Адам ... ... ... ... ... Даму құқығын адам құқықтарының бөлінбес бөлігі ретінде ең ... ... ... ... ... және ... ... кешенінің бөлінбестігі
мен оның азаматтық және саяси құқықтармен өзара байланысы ... ... адам ... ретінде тану мен ол арқылы демократия,
деморкатизацияны және заң билігін нығайту ... ... ... ... әдістері мен тәжірибесі адам құқықтарының
бұзылуына бағытталғанын мойындау;
• Расизм, нәсілдік ... ... мен ... ... мен ... күшейту.
Вена декларациясы мен Іс-шаралар ... ... ... адам
құқықтарының жаппай бұзылуына да көңіл бөледі. Оның ... ... ... жүйелі жәбірлеу фактілері; “еш айырмашылықсыз белгілі
бір территорияға қатысты халық атынан өкілеттілік ететін ... ... өзін өзі ... концепциясы;қазіргі және болашақ ұрпақтың
экологиялыққажеттіліктері; жұмысшы-мигранттар, мүгедектер мен ... ... ... ... ... ... ... БҰҰ адам құқығы
саласындағы әрекет бағдарламасына әйел құқығын қосуға бағытталған жаңа
саяси принциптерді құрастыру туралы ... ... ала ... ... мен
қыз балалалр құқығын қарастыру бар.
Декларация мен Іс-шаралар бағдарламасында БҰҰ жүйесіне ұйымдар, мекемелер
мен органдар, сонымен қатар ... ... мен ... және ... адам ... жүзеге асыру мен қорғау саласында әлдеқайда
маңызды орынға ие болуы ... ... ... Адам ... ... жоғарғы комиссар
1993 жылы желтоқсанда Бас Ассамблея БҰҰ-ң Адам құқықтары жөніндегі жоғарғы
комиссары ... ... ... ... ... бекітті. Оған Бас
хатшының басшылық және бағыттаушы ролі ... адам ... ... ... жүзеге асыру міндеті жүктелді. Алғашқы Жоғарғы комиссар 1994
жылы ақпан айында бекітілді.
Жоғарғы комиссар ... ... ... ... мәдени,
саяси және әлеуметтік қорғау мен қамтамасыз етугекөмек көрсету;даму құқығын
қорғауды қамтамасыз ету мен жүзеге ... және бұл ... БҰҰ ... ... ... Адам құқықтары Орталығы және басқа да мекмелер
арқылы ... ... мен ... және ... ... көрсету;адам
құқықтарына байланысты мәселелерге қатысты БҰҰ-ң ... ... мен ... беру ... реттеу: бүкіл әлемдегі барлық
адам құқықтарының толық жүзеге асырылуы мәселелерін шешу мен ... ... ... ... адам ... құрметтеу мәселесі
бойынша үкіметтермен диалогты нығайту;БҰҰ жүйесінің органдары ... шешу мен ... адам ... қорғау мен жақсарту мәселелері
бойынша кеңес беру.
Жоғарғы комиссар сонымен қатар адам құқықтарын қорғауды жүзеге ... ... ... ... ... ... БҰҰ жүйесі
шеңберіндегі адам құқығы саласындағы ... ... ... БҰҰ механизмін рационализациялау, адаптациялау және
нығайту;адам құқықтары Орталығының ... ... ... ... Адам ... ... Орталық
Адам құқықтары Оралығының мақсаттарына БҰҰ органдарына адам құқығын қорғау
мен қамтамасыз етуде көмек көрсету, ... ... ... ... ... адам ... ... бойынша ақпарат жариялау ... ... ... адам ... ... орнагдарға, оның ішінде
адам құқықтары жөніндегі Комиссия мен аз ... ... ... ... ... алу ... ... қызмет етеді.
Женевада орналасқан орталыққа ... ... ... Бас ... ... мен 5 ... және адам ... жөніндегі Жоғарғы
комиссар Басқармасы кіреді. Байланыс бөлімшесі адам ... ... ... ... ... ... ... процедуралар
бөлімшесі адам құқықтары органдары құрған ... ... мен ... сияқты зерттеу органдарына қызмет көрсетеді және ... ... ... ... ... ұйымдастырады.
Халықаралық құжаттар бөлімшесі адам құқығы ... ... ... жүзеге асырылуын қадағалайды. Заң ... ... ... алу ... адам ... ... ... көмек көрсетіп, Подкомиссия өтініші бойынша зерттеулер мен
баяндамалар дайындаумен ... ... жіне ... беру ... ... кеңес қызметі мен техникалық көмек бағдарламасын жүзеге
асыруға байланысты әкімшілік функцияларды жүзеге ... 1994 жылы ... ... ... ретінде техникалық көмек көрестілді.Орталықтың
жергілікті бөлімшелері Гватемала, Камбоджа, Бурунди, Хорватия, Руанда және
Малавиде құрылған.
2.2 ... адам ... ... ... ... ... ... Ұлттар Ұйымы адам құқықтарының бұзылуына қарсы күресті ... ... мен ... ... ... және жеке ... мен ... құпия түрде қарастыру арқылы жүзеге асырады.
Адам құқықтары ... ... мен аз ... халықтарды қорғау мен
дискриминациялаудың ... алу ... ... жыл ... ... әр елде ... тапқан адам құқықтарының бұзылуы мәселелерін
талқылайды. Бұл органдар мен бейүкіметтік ұйымдар мүшелері күмән ... ... ... ... ал оған ... ... жауап қайтаруға
тиісті болады. Жоғарыда аталған жағдайларды қарастыру барысында зерттеу
жүргізу үшін ... тобы ... ... ... отырған
аймақтарға арнайы миссиялар жіберіліп, үкіметпен келіссөздер жүргізіледі,
көмек көрсетіліп, бұзылу фактілері ... ... ... ... өте ... ... жағдайда Комиссия зерттеуді тәуелсіз сарапшылар
тобына(Жұмысшы топ) немесе жеке тұлғаға (Арнайы ... ... ... ... ... құқылы. Аталған сарапшылардан алынған
ақпарат негізінде Комиссия ... ... ... ... ... Ол ... қатар тиісті үкіметпен ынтымақтастық барысындағы адам
құқықтарының қамтамасыз етілуін толық ... ... ... ... ... ... үшін ... тағайындауы мүмкін. Көп жағдайда
зерттеулер бірнеше жылға созылады. ... ... және ... ... да ... адам ... ... фактілерін
Комиссия 1968 жылдан беір қарастырды.
1995 жылы наурыз айындағы ... ... ... ... ... Бурунди, Куба, Экваториалды Гвинея, Иран, ирақ, Мьянма (бұрынғы
Бирма), Палестинамен қоса алғандағы оккупацияланған араб ... ... ... Югославия мен Заирге жіберілді. Комиссия сонымен
қатар нақты мемлекет шеңберіне жатпайтын адам құқығын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... адам ... жаһандық
құбылыс ретінде қарастырады. Мысал ретінде Жұмысшы топтың зорлық-зомбылық
пен еріксіз жоғалып кету ... және ... ... ... ... ... келтіруге болады.
Арнайы баяндамашылар сотсыз жасалын,ған немес озбырлық ... ... ... туралы ақпараттарды зерттеу үшін тағайындалады. Арнайы
баяндамашылар зерттеген адам құқықтары ... ... ... атап ... болады:діни шыдамсыздық фактілері, ой-пікір
бостандығының бұзылуы; әйелдерге қатысты ... ... ... ... көдей отырып бала асырап алу.Байндамашыларға жеке
ьұлғалар мен ұйымдардан шағымдар келіп түседі. Қажетті жағдайда олар тиісті
үкіметпен ... ... ... адам ... ... жағдайлары мен
оларды болдырмау мәселелерін зерттейді.
Арнайы келісімдерге сәйкес адам ... ... ... ... ... түрлерін жою туралы Конвенция,
азапталуға қарсы Конвенция мен ... ... ... ... ... ... өз ... құқықтарының бұзылуы
жайлы шағымдар қабылдауға өкілетті етуі мүмкін.
Конвенцияның жүзеге асырылуын ... ... осы ... ... ... шағым түскен кезде ол тиісті үкіметтен
түсініктемелер алып , ... ... ... болады. Комитет бұл мәселенің
қандай да бір басқа халықаралық форумда зерттелмеуін және барлық ... ... ... ... ... ... ... өз жұмысын
бастайды. Бұл шарттар жүзеге асқан жағдайда Комитет ... ... ... ... ... ... екі жаққа да таныстырып, оның
негізінде өз көзқарасын айтады.
1503 процедурасына сәйкес адам құқықтарының бұзылуы жайлы ... ... ... ... ... ... беру ... ережелеріне сай
келмейтін адам құқығының бұзылуы туралы мыңдаған хаттар мен ақпараттар
келіп түседі. Осы ... ... үшін ... ЭКОСОС 1503(XLVIII)
резолюциясымен реттеліп отыратын процедура ... ... 1503 ... ... ... бірі қарастыра алмаған жағдайда адам
құқықтарының бұзылуы туралы хаттар мен ... ... ... жинастырылып,
адам құқықтары жөніндегі Комиссия және Подкомиссиясына жіберіледі. Шағым
көшірмесі БҰҰ-на мүше-мемлекеттерге жіберіліп, ... ... ... беріледі.
Жеке шағымдар мен үкімет жауаптарын алдымен Подкомиссия ... ... ол ... ... ... іс ... ... көрініс табытынына” көз
жеткізсе, онда ... ары ... ... ... ... ... Шағымдар жабық жиналыстарда талықланып, Комиссияның ЭКОСОС-қа
баяндама жіберу туралы шешімі ... ... ... ... ... ... барысында Комиссия әлемнің ... ... ... ... ... келесідей ережелерге сай келуі тиіс:
• Шағым БҰҰ Жарғысы принциптеріне қайшы келсе немесе саяси мүдделер
көздеген ... ... ... ... бар ... ... қарастырғанның өзінде де адам құқықтары
мен ... ... ... ... ... ғана ... Шағымдар жеке тұлғалар немесе бірнеше адам тобынан құрылуы мүмкін;
... ... және ... ... ... ... ала отырып
жасалынған шағымдар қабылданбайды;
• Әр ... ... ... ... мен бұзылған құқықтар
келтірілуі тиіс;
1503 процедурасына сәйкес қарастырылатын шағымдар келесі ... 1211 Geneva ... (4122) ... құзырынан тыс қол жұмсау мен адамдардың ... ... ... ... ... сот ... тыс ... өлім жазасы
мен адамдардың жоғалып кету фактілерін зерттеудің арнайы процедураларын
бекіткен болатын. ... ... ... ... нәтижесінде
адамдардың жоғалып кету фактілері бойынша Жұмысшы тобы жылына 3 рет ... ... ... және ... ... жеке
тұлғалар, олардың жанұялары мен өкілдерінн ақпарат ... Ол ... ... тиісті үкіметке жоғалып кеткен тұлғаның өмірі мен
тұрғылықты жайы туралы мүмкіндігінше толығырақ ақпарат беру туралы ... ... ... ... ... ... ақпарат жоғалып кеткен адамның
туыстарына жіберіліп отырады. Нақты кепілдемелер мен жоғалып кету және ... ... ... ... ... ... үкіметтерге және
Комиссияға жіберіледі. Жұмысшы топ ... ... ... шара
қабылдауды жүзеге асыруға мүмкіндік беретін ... шара ... ... жылы Адам ... ... ... сот құзырынан тыс өлім жазасын
қолдану ... ... ... әлде ... ... ... адам өлтіру
фактілерін зерттеу бойынша арнайы баяндамашыны бекіткен болатын. Ондай
әрекеттер соғыс немесе ... ... ... ... реттейтін
құқықтық нормалар мен адам құқықтары ... ... ... ... баяндамашы келіп түскен ақпаратқа, әсірісі ақпарат сот ... ... ... немесе озбырлық әрекеттерді көздеген жағдайда, жауап беруге
өкілеттілік алады. Ол ... ... ... ... ... ... асыра отырып, өлім қаупі туған адамдардың ... ... ... жолдау жіберуі мүмкін. Басқа жағдайларды ол сот құзырынан тыс
өлім жазасының қолданылуы мен ... ... ... ... ... қосымша ақпарат беру өтінішімен ... Ол ... ... ... да мүмкіндік ала алады. Оның баяндамасы Адам
құқықтары жөніндегі Комиссияның ашық отырысында талқыланады.
Азапталуға қарсы күрес.1975 жылы Бас ... ... ... және ... да ... намысқа тиеіт әрекеттер мен ... ... ... ... қабылдады. Онда аталған әрекеттердің
адам құқықтары мен ... ... ... ... 1982 ... денсаулық сақтау саласындағы қызметшілердің, ... ... ... ... және ... ... ... қатысты медициналық этика принциптерін қабылдады.
1984 жылы Бас Ассамблея азаптау және ... да ... ... ... ... 1994 жылы 31 ... жағдай бойынша 86 мемлекет
азаптауды қылмыс деп санап, оны жасаған тұлғаларды сот ... ... ... ... оны ... болатын. Конвенция бойынша
азаптауға қатысты тұлғалар азапталу болған жерге қарамастан мүше-мемлекет
соттарында ... ... де бұл ... ... ... ... болуы жағдайында халықаралық тергеу жүргізу
мүмкіндігі де қарастырылған.
Конвенцияға сәйкес азаптаудың алдын алу үшін ... ... ... ... ... 10 ... тұратын азаптауға қарсы
күрес Комитеті құрылады. Комитет ақпаратты қарастырып, оған ... ... ... өзінің жұмысы жайлы басқа мүше-мемлекеттер мен Бас ... ... ... ... ... болған тұлғаларға ерікті көмек қоры
азапталу құрбандары мен олардың туыстарына гуманитарлы, заңи және ... ... Қор ... ... ... басым бөлгі емделу мен
әлеуметтік реабилитация жобаларына жұмсалады.
1985 жылы Адам құқықтары ... ... ... ... ... баяндамашыны бекітті. Ол азапталудың бөлек фактілері бойынша
ақпарат алып,төтенше жағдайларда ... шара ... ... Ол ... ... бір ... қалыптасқан жағдайды зерттеуге қатысты ... ... ... ... ... ... кепілдемелер ұсынады.
Адам құқықтарын қамтамасыз етуге көмек көрсету мен оның бұзылуының
алдын алу: ... беру ... мен ... ... жылдан бастап Адам
құқықтары жөніндегі Орталық адам құқықтарын сыйлауда жайлы жағдай жасау
мақсатымен кеңес қызметі мен ... ... ... ... жүзеге
асырады. Бағдарлама шеңберінде бірқатар іс-шаралар, олардың ... ... мен ... ... ... ... ... басқармасы, ұлттық комиссиялар мен құжат орталықтары
сияқты адам құқықтарын ... ... ... ... ... ... ... Үкімет тарапынан сайлауды дайындау мен өткізу
процедуралары, конституция мен заң ... ... ... ... жүйелерді қалыптастыру сияқты бірқатар басты салалара арнайы көмек
көрсетіледі.
Нәсілдік дискриминацияға қарсы күрес. 1963 жылы Бас ... ... ... ... жою ... БҰҰ ... ... барлық адамдардың теңдігін жариялап, нәсілі, түр-түсі
немесе ұлты ... ... ... ... ... ... мен БҰҰ ... жазылған принциптерді жоққа шығару, Жалпыға
бірдей адам құқықтарының декларациясында жарияланған құқықтарды бұзу және
де ... мен ... ... ... және ... ... ... кедергі ретінде қарастырылады.
Екі жыл өткен соң Бас Ассамблея нәсілдік дискриминацияның ... ... ... ... ... 1969 жылы 4 қаңтарда күшіне
енді, ал 1994 жылдың 31 желтоқсанында оған 142 ... ... ... Мүше-
мемлекеттер нәсілдік сипат бойынша дискриминацияға жол бермейтін және әр
түрлі нәсіл өкілдері ... ... ... қолғабыс болатын
саясат жүргізуге міндетті.
Конвенция ... 18 ... ... ... ...... жою Комитеті мүше-мемлекеттердің Конвенцияны жүзеге
асырудағы шаралар жөніндегі баяндамаларды ... ... ... ... ... ... кепілдемелер береді. Ол сонымен қатар
жеке тұлғалар немесе бірнеше адамнан құралған топтардан, мүдделі мемлекет
Конвенцияға ... ... ... ... ... растаған
жағдайда, Конвенцияның бұзылуы жайлы шағымдарын қарастыра алады.
1993 жылы Бас Асамблея расизм мен нәсілдік ... ... ... ... ... жариялап,барлық мемлекеттерді заң, әкімшілік
сипаттағышаралар, білім беру және ақпарат салалары арқылы ... ... ... жаңа түрлеріне қарсы күреске қатысты іс-шаралар қолдануға
шақырды. Ассамблеяның айтуынша, расизм мен нәсілдік дискриминацияның барлық
түрлері, сонымен ... ... ... ... ... ... табылатын этникалық тазалау қазіргі ... адам ... ең ауыр ... бірі ... ... оған қарсы бар күшті
жұмсау керек.
Расизм мен нәсілдік дискриминацияға ... ... ... ... – 1983 жылы ... ... ... мен нәсілдік
дисриминацияға қарсы күрес бойынша екі бүкіләлемдік ... 1978 ... ... ... өткізілді.
Әйел құқықтарын сақтауға көмек көрсету.БҰҰ Жарғысы еркек пен ... ... ... атап ... ең алғаш заңды құжат болып
табылады. Жарғы Біріккен ... ... ... ... ... тұлғасының құндылығы мен ар-намысына, еркек пен әйелдердің ... ... ... жаңғыртудағы” талпыныстарын жариялады. Бұл принцип одан
әрі Жалпыға бірдей адам құқықтарының декларациясында көрініс тапқан. ... ... ... ... азат және қадір-қасиеті мен
құқықтары тең болып дүниеге келеді” және “әр ... ... ... ... ... ... мен ... алаланбай ие
болуы тиіс”.
БҰҰ адам құқықтары жөніндегі механизмін құру барысында әйелдер ... ... ... – 1946 жылы ... және ... ... Әйел ... жөніндегі Комиссия құрылды. 45 мүшеден тұратын
Комиссия бүкіләлемдік масштабтағы теңдікке жету мәселелерін ... ... ... және әлеуметтік саладағы, білім беру
саласындағы құқықтарын ... ... және жедл ... тиіс әйел
құқықтарына қатысты мәселелерді шешуге ... ... ... ... Комиссия сонымен қатар әйел жағдайларын жақсартуға
бағытталған құжаттар мен келісімдер жобаларын заңды ... және ... ... айналысады.
Өз жұмысында Комиссия құқық құрастырудан гөрі әйелдерге осы құқықтарды
пайдалануға кедергі ... ... ... ... ... ... назар дискриминацияның әлеуметтік және ... ... бөлу ... ... ... 1993 жылы ... ... әйелдерге
қатысты зорлық әрекеттерін жою туралы Декларацияны Бас Ассамблея қабылдады.
Декларация зорлықты жанұяда ... ... ... ... ... ... ... қорғлатын физикалық немесе психологиялық
зорлық деп ... ... ... ... ... ... әсер ету шаралары айқындалып, қорғалуы тиіс құқықтар, мемлекет
және халықаралық ... ... ... тиіс ... дискриминациясының барлық түрлерін жою туралы Конвенция
Әйел жағдайлары бойынша Комиссияның басты қарастырған ... – бұл ... ... мықты халықаралық-құқықтық негізінің болмауы. 1952 ... ... ... ... ... құқығы жөніндегі Конвенйия мүше-
мемлекеттер әйел мен еркек теңдігі принципін заңды міндеткерлік ретінде
қабылдаған БҰҰ-ң ең ... ... ... табылады. 1962 жылы Бас Ассамблея
қабылдаған Некеге тұру туралы келісім, Некеге тұру жасы мен ... ... ... ... Заңнама арқылы некеге тұрған екі жаққа да тең
құқық берудімақсат ... ... ... шегі ... қатысты дискриминацияның барлық
түрлерін жою туралы Конвенция ... 1979 жылы Бас ... ... ... тез ... ратификацияланып, қазіргі уақытта әйел құқықтарын
қорғаудың басты құжаты болып табылады. Конвенция 6 ... мен 30 ... ... ... және ... өмірі, азаматтық, білім бері,
жұмыс, ... ... неке мен ... ... ... үшін ... ... қабылдануы тиіс шаралар шеңберін
қамтиды. Онда әйел ... ... ... ... анықталуы мен заңды түрде әйелдер құқықтарын мойындаудан оны
іс-жүзінде атқаруға өту ... ... 1994 жылы 31 ... 138 ... ... болатын.
Құрамында 23 сарапшы бар әйелдерге қатысты дискриминацияны жою ... ... ... оның ... ... ... үшін құрылған
орган болып табылады. Мүше-мемлекеттер Комитетке ... ... ... ... ... ... өткізеді.
Балалар құқығы.1959 жылы Бас Ассамблея қабылдаған Балалар ... ... ... ... қорғалу, дұрыс және толық дамуға
қажетті ... ... ... ... Осы және басқа да
құқықтар заңды міндетті түрде 1989 жылы Бас Ассамблея ... ... ... көрініс тапқан.1994 жылы 31 желтоқсанда Конвенцяға
мүшелік ... ... саны 168 ... ... сәйкес құрылған
Балалар құқықтары жөнндегі Комитет мүше-мемлекеттердің өз ... ... ... асыру мақсатымен мерзімді жиналыстар ... ... ... ... ... жету жолдары бойынша
Бас Ассамблея мен ... ... мен ... ... ... ... халықаралық күрес. Апартеид (африкан тілінен
аударғанда “бөліну”) мемлекет тарапынан бекітілген ... ... ... мәселесін сипаттайды. Ол Оңтүстік Африка үкіметінде 1948
жылдан бастап 1990 жылдың басына дейін ... ... ... ретінде
танылды.
Апартеид жағдайында Оңтүстік Африка халқы түр-түсіне қарай бірнеше бөлек
топтарға ... ... ... ... мен
индеецтер. Қара оңтүстікафрикандықтар- халықтың 73% жуығы- ... ... ... ... топ ... Оларға саяси өмірге араласуға тыйым
салынды, репрессиялық ... мен ... ... ... ... ... ... тауып отырды. Олардың
бастысы – халықты тіркеу(1950ж.), оның негізінде ... ... ... ... ... ... ... берілді. Кейіннен
мемлекет ақ (еуропалық) аймақтар мен ... ... ... ... зонадағы халық “нәсілдік топ аймақтары” бойынша қоныстандырылды.
Қалалардың “ақ ... ... ... ... тебу ... ... ... негізінде ақ емес халық басқа түрлі қоныс тебу ... ... ... ... ал ... ... ... арнайы бөлінген ауылдарда этникалық белгілері бойынша
бөлінді.
“Бантустан” деп ... ... ... 10 ... ... сәйкес африкан халқының әр “ұлттық тобына” ... ... ... 81жер ... ... ... ... саны ақ
нәсілді халық санынан 4 есе көп болғанымен де, резервациялар ... ең ... ... 13 % ғана алып ... ... мен ... ... апартеидті БҰҰ Жрағысына қайшы деп
жариялады. Ассамблея апартеидті “адамзатқа ... ... деп ... ... ... ... ... қарсы қылмыс пен халықаралық
бейбітшілік пен қауіпсіздікке төнетін қауіп деп ... БҰҰ ... ... ... ... ... әр түрлі шаралары
туралы шешім қабылдады. Олардың ... – 1977 ... ... Оңтүстік Африкаға қару-жарақ тасымалдауға эмбарго жариялауы.
1989 жылы Оңтүстік Африка үкіметі басқа да ... ... ... алып ... ... бастады. Саяси тұтқындар босатылды, апартеид
заңдары жойылды, жаңа конституция қабылдау мен басқа да ... ... үшін ... ... ... Келіссөздер нәтижесінде 1994 жылы ең
алғаш көпнәсілді, көппартиялы салау ... ... 1994 жылы ... ... емес ... ... пен парламенттің ... ... ... ... ... үкіметінің расистік саясаты БҰҰ-ң 47 ... ... ... ... бірі ... Бұл ... 1946 жылы БҰҰ-да
ең алғаш рет көтерілді. Онда ... ... ... ... ... үнді халқына қатысты дискриминациялық сипаттағы заң ... ... ... ... ... негізіндегі нәсілдік
қақтығыс туралы мәселе кең түрде 1952 жылы ... күн ... Бас ... ... ... ... ... рет БҰҰ
Жарғысына қайшы келетін апартеид саясатынан бас тартуға шақырды. Алайда
Оңтүстік Африка БҰҰ шешімдерін ... және ... деп ... ... олар
мемлекеттің ішкі істреіне араласпау принциптеріне сай келмейді.
1960 жылы 21 наурызда Шарпевильдегі ... ... ... ... қаза табуы нәтижесінде БҰҰ Қауәіпсіздік Кеңесі Оңтүстік Африканы
ол саясаттан бас ... ... ... ... 21 наурыз Шарпевиль оқиғасына орай халықаралық нәсілдік
дискриминацияны жою үшін күрес күні деп ... жылы Бас ... ... ... ... саясатын бақылау
мақсатымен апартеидке қарсы БҰҰ-ң арнайы Комитетін құрды. ... ... ... ... қауымдастықтың апартеидке қарсы ... ... ... мен ... ... ... қолдау және көмек
көрсету бойынша әрекет орталығына айналды.
1961 жылдан бастап Бас ... ... ... ... ... ... қарастыруды ұсынды. Ол мемлекеттерді Оңтүстік Африкамен
дипломатиялық қатынатсрады үзуге;оңтүстік африкалық ... бар ... ... ... жауып тастауға;оңтүстік африкалық порттардан келген
кемелерге қарсы шара қолдануға;Оңтүстік ... ... ... ... ... ... немесе онда тіркелген барлық әуе кемелеріне
мемлекет территориялары арқылы ұшып ... ... ... ... Африкға
мұнай мен шикізаттың стратегиялық түрлерін тасмылдауға ерікті түрде эмбарго
жариялауға шақырды. 1962- 1988 жылдары Бас Ассамблея ... ... рет ... ... ... ... ... енгізуге
шақырды. 1963 жылы Қауіпсіздік Кеңесі ... ... ... ... ... ал 1977 жылы 4 ... бұл эмбарго
міндетті сипатқа ие болды. Аталған шара БҰҰ ... VII ... ... Онда ... ... пен қауәіпсіздікке қауіп төнген
жағдайда күштеу сипатындағы шара қолдану мүмкіндігі туралы жазылған.
Оңтүстік ... ... тағы бір шара ... Бас Ассамблеяның 1970-1974
жылдары аралығында өткізілген Бас Ассамблеяның мерзімді ... ... ... ... жоқ. 1974 жылы ... ... Африка өкілдерінің өкілеттілігін мойындаудан бас
тартатынын және бұл шара “Оңтүстік ... ... Бас ... қатысуға жіберілмейтіндігінің белгісі” екенін айтты. Осыдан кейін
Оңтүстік Африка Ассамблея жұмысына ... ... 1974 жылы ... ... ... БҰҰ ... ... барлық
халықаралық ұйымдар мен конференциялардан апартеид саясаты жойылғанша
шеттетуді ұсынды. Ал 1974 жылы Қауіпсіздік ... ... ... ... ... туралы ұсынысы жарық көрді, алайда қажетті дауыс санының
жиналмауына орай бұл мәселе оң шешімін тапқан жоқ.
БҰҰ ... ... ... ... Ұйымы қолдаған Оңтүстік Африканың
Африкан Ұлттық Конгресі (АНК) мен ... ... ... ... ... ... азаттық қозғалыстарына саяси, моральді ... ... ... ... ... ... ... асырды.
Бас Ассамблея да (1971ж.), Қауіпсізідік Кеңесі де ... ... ... адам құқығы және саяси құқықтар үшін ... ... ... ... айтуынша, бұл күресте Оңтүстік Африка
халқының қару қолдануға ... ... да ... бар болатын.
1974 жылдан бастап Ассамблея АНК және ПАК ... ... ... ... ... ... шақырып отырды.
Бас Ассамблея бірнеше рет саяси тұтқындарды босату ұсынынсын жариялады. Ол
еркіндік үшін күресуші адамдарды өлтіру, азаптау және ... ... ... ... ... ... рет саяси процестерде
қабылданған ату жазасын алып ... ... ... 1976 жылы ... ... күнін Оңтүстік Африка саяси тұтқындар күнң деп жариялады.
Оңтүстік Африканың спорт саласындағы дискриминациялық саясатына назар
аудара отырып, Бас ... ... ... ... жеке соғыс
жариялауға(1971ж.) шақырды, Спорттағы ... ... ... және ... апартеидке қарсы халықаралық конвенция
(1985ж.) қабылдады. 1973 жылы Бас Ассамблея апартеид қылмыстарын жою ... ... ... ... қабылдады. 1976 жылы Соуэто мен басқа
аймақтардағы көтерілістерден кейін, Ассамблея 16 ... ... ... халқының халықаралық күні, ал 9 ...... ... әйелдерінің халықаралық күні деп жариялады. Сол 1976
жылы Бас Ассамблея ... ... ... ... ... ... қозғалсытар мен басқа да бейүкіметтік атқаруы
тиіс ... ... ... ... ... 1977 ... ... наурызда бастау алатын апартеидке ... ... ... ж. – ... Африкаға қарсы санкциялар мен мобилизациялану жылын
жариялады.
Әр ... ... БҰҰ ... ... жою жолдарын табуға
бағытталған халықаралық және аймақтық ... ... ... ... Африка өз ішінде және одан ... ... ... бейбіт жолмен жоюға негіз ... ... ... жағдайдың біршама жақсаруы
қақтығыстарды бейбіт реттеуге, Намибияның туелсіздік алуына алып ... ... ... ... бойынша бірқатар келісімдердің
жасалуына жол ашты. Оңтүстік Африкада ... ... ... ... ... мен жаңа ... тәртіп орнату арқылы
жою туралы талаптары көрініс тапты. Ол ... ... ... ... ... ... ... құлауы мен конституциялық өзгеріс
қажеттіліктерін жариялаған жаңа саяси ... ... ... алып ... ж. ... ... ... апартеид жүйесін өзгерту қадамдары АНК,
ПАК, ... ... ... партияларының жұмыс істеуін жаңғырту; 27
жыл қамауда болған Нельсон Мандела сияқты ... ... ... ... мемлекет ішінде және одан тыс саяси амнистия жариялау; БҰҰ
босқындар мәселесі бойынша Жоғарғы Комиссармен келісім ... ... ... ... ... ... көздеді.
Сонымен қатар үкімет апартеидтің басты заңды құрылысы мен заңдарын жойды,
зорлық-зомбылыққа ұшыраған қоғам топтары ... және ... ... бейбітшілік пен түсінісушілік орнату мақсатын көздей отырып саяси
партиялар және ұйымдармен ... ... ... ... ... жүзеге асырылуын қадағалау үшін зорлық зомбылықты тергеу мен
алдын алу жөніндегі ... ... ... ... қолдай отырып, Бас Ассамблея 1989ж. желтоқсанда өткен апартеид
мәселесі жөніндегі арнайы ... ... және оның ... Африкағы
салдары жөніндегі декларация қабылдады. ... ... ... ... ... жоюға арналған келіссөздер жүргізу мен мен нәсілдік
емес демократиялық жүйеге өту шараларын ... ... ... ... ... ... тараптармен конституциялық принциптер,
саяси қатысушылық, ... ... ... ... ... ... мен
жаңа Конституция қабылдау және еркін, демократиялық, нәсілдік емес ... ... ... ... асырудың уақытша ережелері туралы
келісімге қол жеткізу үшін келіссөздер жүргізе ... ... ... ... жүзеге асыруға көмегін көрсетіп отырды. ... мен ... ... ... келіссөздерге апаратын саяси
процесті қолдады.
1992 ж. шілді және ... ... ... ... ... ... кезең шараларына көмек көрсетуі туралы 2 ... Осы ... ... Бас ... Оңтүстік Африкаға зорлық
әрекеттерін тоқтату туралы ... ... үшін ... ... ... өкіл ... себептерін анықтау миссиясымен жіберілді; ал
Қауіпсіздік Кеңесі аймаққа БҰҰ-ң Оңтүстік Африкадағы ... ... ... ... құрылуы бебйітшіліктің ұлттық жоспары құрылымын
нығайту мен зорлық әрекеттерін тоқтатуға көмек көрсету ... ... ... ... ... ұлттық комитетімен, Бейбітшіліктің
ұлттық хатшылығымен, Голдстон комиссиясымен, АБҰ, Ео ... ... ... хатшылығымен келісе отырып атқарды. ЮНОМСА қызметкерлері
партиялардың іс-әрекеттеріне көңіл бөле ... ... және ... ... ... ... отырды. Үкіметтік құрылымдар,
саяси партиялар мен ұйымдар, азаматтық бірлестіктер және де басқа қоғамдық
топтармен ... ... ... орнатылды.
1992ж. желтоқсанда Бас Ассамблея ... ... ... ... жатқан процесті қолдап, бұрын енгізілген шектеу шараларын
мемлекеттегі жағдайдың жақсаруына ... ... ... шақырды.
Байқалып отырған прогреске орай Бас Ассамблея апартеидке қарсы күрескен
демократиялық ұйымдар мен жеке ... ... ... және ... қайта жаңғыртуды ұсынды.
1993ж. қыркүйек айына қарай көппартиялы келіссөздер форумында нәсілдік ... ... ... және демократиялы сайлау өткізу, ... ... ... ... қткізуге ұқатысты тәуелсіз комиссия
сияқты конституциялық мәселелер мен өтпелі кезең шаралары ... ... ... 24 ... күні АНК ... Нельсон мандела БҰҰ
Орталық кеңсесіндегі апартеидке қарсы ... ... сөз ... Өз сөзінде ол ... ... ... ... ... ... қосымша импульс беру мақсатымен Оңтүстік
Африкаға ... ... ... ... алып ... ... Ассамблея қазан айында бір ауыздан экономикалық ... ... ... ... ... келіссөздердің өткізілуі мен өтпелі
кезең Конституциясы және сайлау заңы туралы ... ... ... ... ... Бас хатшының жаңа арнайы өкілі
бекітілді. ... өкіл ... ... ... ... ... ... шеңберіндегі қатысу қажеттіліктерін айқындау үшін мемлекетеке
жіберілді. Сайлау 1994 ж. 26-29 ... ... Оны ... ... ... ... 2527 қызметкері бақылады. Сайлауда 62,6 дауыс
жинаған АНК жеңіске жетті, Басқарушы Ұлттық партия 20,4, Инката ... 10,5 ... ие ... ... ... ... Манедла мырзаны Оңтүстік Африка президенті
деп жариялады. 10 ... ол ... және ... ... ... ретінде өз жұмысына кірісті.
Оңтүстік Африканың алғаш нәсілдік емес демократиялық Конституциясы ... ... ... 46 жыл ... ... жойды. 25 ... ... ... ... мен ... да шектеу шараларына
эмбаргоны алып тастады. Ал 23 маусымда, 24 жыл өте ... ... ... Бас ... өз ... ... ... ТАРАУ. Қазақстан мен БҰҰ-ның адам құқы саласындағы ынтымақтастығы
3.1. Қазақстан Республикасының адам құқы жөніндегі халықаралық-құқықтық
негізге қосылуы
Мемлекеттің даму деңгейі мен оның ... ... ... – адам ... ролі мен оның ... жүйеде қорғалу мәселесі.
1991 жылы Қазақстан ... ... мен ... ... ... бастап жоспарлы экономика мен кеңестік үлгідегі ... заң ... ... ... ... мен адам құқығын
сыйлауға негізделетін нарықтық экономика мен демократиялық мемлекеттік жүйе
үлгісіне көшу ниетін білдірген ... Өзін ... ... және ... ... ... ... Қазақстан Республикасы ең
жоғарғы құндылық ретінде адам, оның құқығы мен еркіндігін мойындады.
Аталған ... жету ... ... ... ... өмір ... төмендеуін бастан кешуге тура келді. Белгілі бір
жетістіктерге жету ... ... ... ... сол ... қабілетсіз, қазынасы бос, саяси жүйесі дамымаған мемлекет”
ретінде танылды.(Послание Президента РК ... ... ... ... ... ... ... реформаларды
жүзеге асыра отырып, Қазақстан үкіметі бір уақытта мемлекеттік басқару мен
құқықтық ортаның ... ... ... ... ... Реформалардың негізіне 1995 жылы 30 тамызда бүкілхалықтық
референдумда қабылданған ҚР ... ... ... адамның өмір сүру, жеке еркіндік, ар-ождан бостандығы,
жеке өмір мен тұрмысына қол ... осы ... ... ... ... мен еркіндіктері мойындалады. Конституцияда “еркіндіктер
мен құқықтар адамға тумысынан беріледі және ... ... ... ... демократиялы қоғам құру, адам құқығы саласындағы
халықаралық ... сай ... ... ... жолында әлемдік
тәжірибені қолдану қажеттілігін түсіне отырып, БҰҰ мен оның адам ... ... ... ... ... ... ... адам құқығын қорғау мен қамтамасыз ету саласындағы 30 ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық және саяси құқықтар ... пакт пен ... ... және ... ... ... ... атап өту қажет.
Азаматтық және саяси құқықтар жөніндегі халықаралық пакт 1966 ... 162 ... ... ... ... Қазақстан
оған тек 2003 жылы 2 желтоқсанда ұзақ ... ... қол ... ... 24 ... бекіткен болатын. Ал 2006 жылы 24 сәуірде ... ... ... ... Адам ... ... бірдей
декларациясымен салыстырғанда Азаматтық және саяси ... ... ... ... ие ... ... табылады және оған қосылған мемлекеттерге
белгілі бір міндеттер ... ... ... Конституциясының 4-
бабына сәйкес, Республика ратификациялаған халықаралық келісімдер оның
заңдары алдында заңды күшке ие және ... ... ... қажет болмаса,
тәуелсіз қолданыла береді. ... және ... ... ... ... ... бірден-бір мемлекет ретінде Қазақстан өзіне
“адам құқықтарын жүзеге асыру үшін ... ... ... мен ... үшін ... шара ... міндет” алған болатын.
БҰҰ Бас Ассамблеясының 32-сессиясына қатысу үшін Нью-Йорк ... ... ... ... ... президенті Нұрсұлтан Назарбаев
бірқатар халықаралық құжаттарға қол қойды. Азаматтық ... үшін ... – 2007 жылы 25 ... ... және ... ... жөніндегі
халықаралық пактіге (бірінші)Факультативті хаттамаға қол қоюы ... ... жеке ... ... ... ... ... қорғалуына мүмкіндігі туды. Хаттамаға сәйкес БҰҰ Адам
құқықтары жөніндегі комитетіне АСҚХП-ге мүше-мемлекеттердің аталған келісім
бойынша міндеттерін орындамауы ... жеке ... ... мен ... ... қабылдау өкілеттілігі берілді. Алайда БҰҰ Адам ... ... тек ... ... мойындаған және Хаттамаға
қосылған АСҚХП-ге мүше-мемлекеттерге қатысты шағымдарды ... ... ... ... Пактіге қосылған әр мемлекет Хаттаманы
ратификациялап, оған қосылуға құқылы. Сондықтан да ... ... ... ... ... мүмкін.
Қазіргі кезге дейін Хаттама әлі ратификациялаған жоқ. Алайда бұл
процесс тоқтап ... жоқ. 2008 жылы 18 ... ҚР ... №257 ... ҚР ... 16 ... ... және саяси құқықтар
жөніндегі халықаралық паткіге ... ... ... Заң ... ҚР ... ... берілді.
Яғни Заң қабылданған жағдайда Қазақстан юрисдикциясындағы әр тұлға өз
құқықтарының ұлттық деңгейде қорғалуына қол ... ... ... ... ... ... ... туралы шағымды БҰҰ Адам құқықтары
жөніндегі комитетке жіберуі мүмкін. Бұл ... ... ... ... ... жасалынған құқық бұзушылыққа қатысты
ғана қолданылатын болады.
Қазақстан Республикасының Конституциясында ... адам және ... мен ... ... Декларация ережелерінің ара-қатынасы
қандай деген сауалға келер болсақ, бұл тұрғыда небәрі 17 жыл тәуелсіз ... бар ... ... да ... ... аз ... Ең ... Ата Заңының баптарына сараптама жасайтын ... ... жуық ... ... тұлғаның табиғи құқықтарына байланысты
нормалардың республика Конституциясында толық түрде орын алғанын көреміз.
Мысалы, Декларацияда бекітілген ... ... ... ... ... немесе басқа да айырмашылықтарына қарамастан, барлық құқықтар мен
бостандықтарға ие болу құқығы, әркімнің өмір сүру, жеке ... ... ... ... ... ... оның адамдық қадір-қасиетін
қорлайтындай жәбір көрсетуге не жазалауға жол ... ... ... ... ... танылу құқығы, заң алдында бәрінің теңдігі және ешбір
айырмашылықсыз ... тең ... ... және ... да ... Қазақстан Республикасының Конституциясында бекітілген және ... осы ... ... ала ... ... заңнама да дамып келеді.
Сонымен қатар, 2005 жылдың қараша айында Республика Парламенті БҰҰ-ның ... 1966 жылы ... ... дамытушы және нақтылаушы
Азаматтық және саяси құқықтар туралы және ... ... ... ... туралы халықаралық пактілерді ратификациялады. Яғни, бұл
пактілер Қазақстан үшін міндетті күшке ие болды. Сондай-ақ аталған пактілер
республика ... ... ... ... ие ... және ... ... нормалары тікелей қолданылуы мүмкін.
Айта кететін жағдай, қазір Парламентте Азаматтық және саяси құқықтар ... ... ... хаттамасын бекіту мәселесі ... ... ... ... бекіткеннен кейін республика
азаматтары ішкі заңнамада көрсетілген құқықтық қорғалу тетіктері ... ... Адам ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Конституциялық Кеңесі қызметінің басты ... ... ... ... ... яғни, оның нормаларының
заң саласында және құқық қолдану ... ... ... ... ету
болып табылады.
Конституциялық Кеңес Республика ... мен ... ... ... туралы Конституциялық заңды
басшылыққа ала отырып өз өкілеттігін жүзеге асырады.
Дегенмен, Конституциялық Кеңес ... ... ... ... ... ... ... Адам құқықтарының жалпыға бірдей
декларациясы ... мен ... ... ... ... ... ... түйіндейді.
Қазақстан республикасы өзінің тәуелсіздікке қолы жеткеннен бері жоғарыда
аталған адам құқықтары жөніндегі халықаралық пактілерден ... да ... ... ... ... ... де ... жылғы Женева конвенциясы - ҚР Жоғарғы Кеңесінің Қаулысы 31.03.1993 ж.,
1949 жылғы Женева конвенциясына Қосымша хаттама - ҚР ... ... ... ж., 1984 ... Балалар құқықтары жөніндегі конвенция -
ҚР Жоғарғы Кеңесінің Қаулысы 08.06.1994 ж. 1998 жылы ... ... ... ... ... декларациясының 50 жылдығына ... Адам ... мен ... атты тақырыпта өткен
халықаралық конференцияға сәйкес, 1998 жылдың 11-маусымында Парламент адам
құқықтары жөніндегі біршама халықаралық - ... ... ... ... ... бойынша:
1965 жылдың 21-желтоқсанында БҰҰ Жарғысы негізінде қабылданған нәсілдік
жіктеудің барлық түрлерін жою ... ... ... Қазақстан
Республикасының қосылды;
БҰҰ Бас Ассамблеясында 1979 жылдың 18-желтоқсанында әйелдерге байланысты
жіктеудің барлық ... жою ... ... ҚР қосылды;
БҰҰ Жарғысында жарияланған парықтар ... 1984 жылы ... ... қадір-қасиетті қорлайтын адамшылыққа жатпайтын
қатыгездік ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы да қосылды.
Жоғарыда атап өткендей, Қазақстанның “Азаптауға, қадір-қасиетті
қорлайтын ... ... ... ... ... ... конвенцияға” қосылуы өз ретінде Қазақстан үшін аса ... ... ... Бұл дегеніміз ендігі ... ... ... ... ... ... ұсталғандарға қарсы ешқандай азаптау, жәбірлеу әдіс-
тәсілдерін пайдалануға тиіс емес, ... ... ... өзі ... деп ... жәбірлеу бұл жауыздық деп есептелінеді. Оны қоғамдық өмірде
түп-тамырымен жою үшін ... ... ... ... ... арнайы халықаралық ұйымдардың, барлық арнайы бейүкіметтік
ұйымдардың ... ... ... Осы ... ... ... ... халықаралық семинарлар мен конференциялардың
маңыздылығы өте зор. ... ... ... осы ... өз ... ... ... бұл конвенцияға 1998 жылдың 29 маусымында қол
қойған болатын. Азаптау, ... ... адам ... мен
еркіндіктеріне тікелей нұқсан тигізетін залалдар. Конвенцияның 1 бабында-ақ
бұған түсініктеме бере келіп, “ азаптау - бұл қандайда бір ... ... ... ... мойындату мақсатында, немесе қандай да ... алу ... ... шенеулік тарапынан жасалынатын күш
көрсету”-деп айқындаған. Әрине, Қазақстан үшін бұл ... ... саты ... ... ... асырып, нақты іспен көрсету.
Әрине, халықаралық ... ... адам ... ... ... құжаттарды толық көлемде жүзеге асыру бүгінгі
күні Қазақстанға оңайлыққа ... ... жоқ. Тек бұл ... ... маңызды да, міндетті мақсат. Сол ... ... ... құқық
қорғау құжаттарына қосылу процесі өте жауапты қадам.
3.2 Қазақстан Республикасында адам құқының сақталуы және жүзеге асырылуы
а) Қазақстан ... ... ... Адам ... ... ... Президентінің жанындағы Адам құқықтары ... 1994 жылы 12 ... ҚР ... ... ... болатын. Оның басты мақсаты – адам ... ... ... ... мемлекеттік және қоғамдық механизмдерін күшейту.
Сол кезден бері Адам құқықтары ... ... ... мен жұмыс
бағыттары үнемі жетілдірілуде.
2003 жылы 19 наурызда Қазақстан ... ... ... ... ... ... Адам ... жөніндегі
комиссия бойынша жаңа құжат қабылданды. Оған сәйкес Адам ... ... ... ... ... ... және кепілденетін адам және азамат құықтарын қаматамсыз ... ... ... өкілеттілігін жүзеге асыруға көмек
көрсететін кеңестік орган болып ... ... ... Адам құқықтары жөніндегі комиссия адам және
азамат құқықтары мен ... ... оң әсер етіп қана ... ... мен ... ... ... өзара тең ынтымақтастық пен
ықпалдастықты жақсартудағы ... ... ... ... ... ... ... қоғамның құрама бөлігі болып
табылады.
Мемлекет басшысы жанындағы Адам ... ... ... ... 44- бабы мен “Қазақстан Республикасының Президенті” туралы
ҚР Конституциялық заңының 33- бабына сәйкес және адам ... ... ... ... ... сай ... атап ... жөн.
БҰҰ-ң Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы 1978 жылы 18-29 ... ... адам ... ... мен ... ... айналысатын
ұлттық және жергілікті басқармалар бойынша халықаралық семинар өткізді.
Онда адам ... ... ... ... ... мен ... бірқатар принциптер қабылданды. ... бұл ... БҰҰ Адам ... ... ... мен БҰҰ Бас
Ассамблеясы ... ... ... принциптердің негізінде БҰҰ ... ... ... ... барлық мемлекеттерді адам құқығына қатысты
мәселелрді шешу процесіне қоғамның әр түрлі топтарын қатыстыра ... ... ... ... ... ... жетелейтін қадам жасауға
шақырды.
1991 жылы 7-9 қазанда Парижде БҰҰ Адам ... ... ... адам ... ... мен ... ... айналысатын ұлттық
және аймақтық басқармалардың қатысуымен ... ... ... Ол БҰҰ ... ... ... мен ... басқармалар
арасындағы ынтымақтастық түрлерін қарастыру мен адам ... ... ... пәрменділігін арттыру жолдарын зерттеуге бағытталды.
Оның нәтижелері БҰҰ Адам құқытары жөніндегі ... ... ... ... от ... БҰҰ Бас Ассамблеясы тарапынан
(резолюция №48/134 от ... адам ... ... ... ... ... мен ... қатысты принциптер ретінде
(Париж қағидалары) бекітті. ... ... ... ... 2 түрі бар: адам ... ... ... мен Омбудсмен
институты. Адам құқықтары жөніндегі комиссия Президент ... ... ... ... немесе Үкімет жанында
құрылуы мүмкін.
Париж қағидалары 1978 жылы жасалынған басшылық принциптерін нақтылап, одан
әрі ... жылы ... ... ... Адам ... жөніндегі бүкіләлемдік
конференцияда қабылданған Вена декларациясы мен Іс-әрекет бағдарламасында
(кейіннен бұл құжаттар 1993 жылы желтоқсанда өткен БҰҰ Бас ... ... ... органдардың кеңестік құрылымы ретінде
жүретін адам құқықтары ... ... ... адам ... ... ... ету ... өте маңызды және конструктивті рольге ие” екендігі
бекітілген(36 пункт, 1 бөлім).
БҰҰ Бас ... мен Адам ... ... ... ... ... мен адам құқықтары жөніндегі ... ... ... ... ... ... ... адам құқықтары жөніндегі
ұлттық басқармалардың 2 түрі де жұмыс ... ... ... адам құқықтары жөніндегі комиссия мен ҚР-дағы адам құқықтары
жөніндегі Уәкіл(Омбудсмен). Адам құқықтары ... ... ... ... ... мен ... қағидаларында (адам құқықғын қорғау
саласындағы жалпыға ортақ халықаралық принцитер) көзделген Адам ... ... мен Адам ... ... ... тәуелсіз
институт ретінде қатар жұмыс істеуі Қазақстан құқық қорғау жүйесінің
халықаралық ... сай ... ... ... болып табылады.
Президенттік республика жағдайында ... ... ... адам
құқықтарын қорғау жөніндегі комиссияның жоғары мәртебесі мен оның ... және ... ... ... ... ... адам ... әлсіз жақтарды айқындау ғана емес, сонымен қатар мемлекеттік
органдар, бейүкіметтік құқық қорғау ұйымдары мен ... беру және ... ... ... ... дамуына, мемлекеттегі адам
құқықтарын қорғау мен ... ету ... ... ... ... ... ... кеңестік орган ретіндегі Адам құқықтары
жөніндегі комиссия құрамында(21 ... заң ... ... және ... ... прокуратура органдары, адвокатура ... ... діни ... ... беру және ғылым орталықтары,
бұқаралық ақпарат ... мен ... да ұйым ... ... құрамында бейүкіметтік сектор өкілдерінің болуы(50%-дан астам)
мемлекеттік органдар қызметіне кең көлемді баға ... ... ... ... ... саласындағы қоғам қажеттіліктері туралы ... ... ... ҚР ... жанындағы адам құқықтары
жөніндегі комиссияның ... ... ... мен құрылымы БҰҰ Бас
Ассамблеясы мен Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы бекіткен адам ... ... ... ... ... ... мен құрылымына ... ... ... халықаралық
стандарттарға(Париж қағидаларына) сай келеді.
Адам құқықтарын ... ... да ... тыс ... ... Адам ... ... комиссияның құрылымы мен қызметі оны
Президент пен азаматтық қоғам арасындағы делдал, адам ... ... ... алаңы ролінде көрсете отырып, адам құқығын қорғау мен
қамтамасыз ету саласындағы мемлекеттік ... ... ... ... береді.
Өзінің 15 жыл бойғы жұмысы нәтижесінде Адам ... ... ... ... ... ... орасан зор үлесін қосты.
Париж қағидаларына сәйкес Комиссия қызметінің бір түрі ... ... ... және ... да кез ... мемлекеттік органға адам құқықтары
жөнінде ұсыныстар мен баяндамалар берілетінін атап өтуге болады. ... ... өз ... ... ... органдармен, атап айтса
прокуратура, басқа құқық ... ... сот, ... билік оргнадары,
сонымен қатар бейүкіметтік құқық ... ... ... ... ... ... Комиссия аталған ұйымдардан мемлекеттегі
адам құқығының қорғалу жағдайын сараптау үшін ақпарат алып, одан ... және ... ... ... ... жыл ... немесе басқа да
арнайы баяндамалар жасауда қолданылатын ұсыныстар, сараптама жұмыстарын,
анықтама ... ... ... ... бір бөлігін Комиссия
халықаралық ұйымдар, ... ... ... үстел, семинар
барысында береді.
Париж принциптерінде сонымен қатар ұсыныстар мен баяндамаларыдң жариялануы
көзделген. Комиссия ... ... ... адам және ... мен ... ... – Ел басшысына осы басты функцияны
жүзеге асыруда жүйелі көмек көрсету ... ... ... ... ... ... құқықтарының қорғалуы жөніндегі жыл сайынға баяндама арқылы
жүзеге асырылады. Баяндама дайындауға Комиссия адам ... ... ... ету ... конструктивтік әріптестік қатынас орнатқан
бейүкіметтік құқық қорғау ... ... ... адам ... ... комиссия жариялаған баяндама ... ... ... және ... да қатігез әрекеттерге қарсы, әйелдерге
қатысты дискриминацияның барлық түрлерін жою туралы, Бала ... ... және ... ... барлық түрлерін жою туралы
Халықаралық конвенция талаптарын орындау ... ... ... тапты.
Адам құқықтары жөніндегі халықаралық Конвенциялар ... ... ... ... ... ... жөніндегі комиссия белсенді қатысады. ... мен ... ... әрекеттерге қарсы, Балалар құқықтары жөніндегі ... ... ... ... Адам ... ... комиссия
Хатщылығы тарапынан жүзеге асырылатынын атап кеткен жөн.
Сонымен қатар Адам құқықтары ... ... ... ... ... қатар адам құқықтары саласындағы ұлттық
заңнаманың халықаралық стандарттарға сай ... ... ... ... жеке нормаларының халықаралық стандарттарға сай
келмеуі жағдайында ... ол ... ... Республикасының Әділет
министрлігіне хабарлайды.
Ұлттық заңнаманы жетілдірумен қатар Адам құқықтары жөінідегі ... ... ... келісімдерді жүзеге асыру мәселелері
бойынша кеңес береді.
Адам құқықтарын қорғау мен қамтамасыз ету саласындағы ұсыныстарында ... ... ... Қазақстан Республикасы Конституциясының
нормалары мен адам ... ... ... ... ... ... Азаптауға қарсы БҰҰ комитеті Қазақстан
Республикасының Азаптауға қарсы конвенция талаптарын жүзеге асыру жөніндегі
баяндамасы ... ... ... ... ... ... ... іс-шараларды оң бағалаған болатын. Сонымен қатар Қазастанға
ҚР Қылмыстық кодексін азаптауды ... ... ... ... ... ұсынылды. БҰҰ Комитетінің ұсынысы Мемлекет басшысы жанындағы Адам
құқықтары жөніндегі комиссия тарапынан ... ... ... ... ... жеке түрі ... бөліп көрсетуге
қарсылық білдіруіне қарамастан ҚР 2002 ж.21 ... ... ... ... ... 347-1 ... бабымен толықтырылды. ҚР Қылмыстық
кодексіне 347-1“Азаптау” бабының ... ... ... ... ... мен ... ... принциптерін нығайтуға
бағытталған. Мемлекет басшысы ... Адам ... ... ... 2002 жылы 8 ... ... ... туралы конвенция
нормаларын жүзеге асыратын “Қазақстан Репсубликасындағы балалар құқығы
туралы” ҚР Заңы ... ... ... комиссияның түзету орындары мен ... ІІМ ... ... ... қарауына берілуі туралы
ұсыныстары, Қазақстанның Азаматтық және ... ... ... пат пен ... ... және ... ... жөніндегі
халықаралық пактіге қол қою туралы ұсыныстары да ... ... ... ... комиссия мемлекеттік органдарға адам құқықтары
жөініндегі халықаралық келісімдерге қосылу мен ... ... ... да ... ... Азаматтық және саяси құқықтар жөніндегі,
Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар ... ... ... қатар Азаматтық және саяси құқықтар ... ... ... екі ... ... ... ретніде Адам құқықтары жөніндегі комиссия 2004 жылы 10 наурызда БҰҰДБ-
мен(ПРООН) бірлесе ... ... ... қорғаудың
халықаралық механизмдерін дамыту мен ... және ... ... ... ... ... ... хаттамаларға қосылу
перспективалары ” тақырыбында халықаралық дөңгелек ... ... ... Адам ... ... комиссия 2001-2003 жылдардағы өзінің
жыл сайынғы бандамаларында ҚР Үкіметіне бірнеше рет жоғарыда аталған адам
құқықтары ... ... ... ... ... болатын.
Қазақстанда адам құқықтары саласындағы халықаралық ... ... ... ... шеңберінде Адам құқықтары жөніндегі
комиссия халқыралық гуманитарлық құқық және адам ... ... ... ... мемлекетаралық комиссия жұмысына белсенді
қатысады.
Комиссияның бірден-бір міндетіне Республика азаматтары, шетел азаматтары,
азаматтығы жоқ ... мен ... ... ... ... ... туралы шағымдарын қарастыру жатады. Жыл сайын Комиссия
Хатшылығы азаматтардан түскен 700-ден астам тіркелген ... және ... ... ... ... ... шағымдар Комиссияның ... ... ... іс ... ... үшін ... органдарға(прокуратура, сот органдары, орталық және жергілікті
атқарушы органдар) жіберіледі. Халқаралық құқық нормаларына ... ... ... ... жеке ... шағымдары бойынша ұсыныстары
немесе сауалдарында көрсетіледі.
Мысалы, 2003 жылы Комиссия азаматтардан келіп түскен өкілетті ... ... әділ ... ... ... 47 шағымды арнайы
бақылауға алды. Олардың ... 23 ... адам ... бұзылу
фактілері анықталды. Мемлекет басшысы жанындағы Адам құқықтары жөніндегі
комиссияның ... ... бұл ... ... ... ... халықаралық ұйымдармен, атап айтқанда БҰҰ Даму Бағдарамасының
Өкілеттіліктерімен, БҰҰ-ң адам ... ... ... ... ... ... ... Босқындар жөніндегі БҰҰ Жоғарғы
Комиссары басқармасымен, Қазаұқстандағы миграция жөніндегі халықаралық
ұйыммен, БҰҰ ... ... ... ... адам құқықтарын қорғау мен
қамтамасыз ету саласындағы ЕҚЫҰ-ң Алматыдағы орталығымен ... атап ... жөн. ... ... ... Адам ... комиссия БҰҰ Даму Бағдарламасы, Адам құқықтары ... ... ... ... ЕҚЫҰ ... халықаралық ұйымдармен қатар
Қазақстанда азамат шағымдары мен олардың құқықтарының соттан тыс ... ... ... құқықтары жөніндегі ... ... ... ұсынған болатын. Қазастан Репсубликасының құқық
қорағу саласында Адам құқықтары ... ... мен Адам ... ... ... ... ... Қазастанның демократиялы құқықтық
мемлекет құруға және адам ... ... ... ... ... сай келу ... көрініс табады.
ә) Қазақстандағы Омбудсмен институтының қызметі
Қазақстанда Омбудсмен институтының құрылуы - осы ... ... ... ... ... ... жылдар бойы мамандар осы
құрылымның адам құқықтарын қорғаудағы маңызын анықтап, оны құрудағы әлемдік
тәжірибені ... бар ... ... ... ... Даму ... адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы Комиссарының басқармасы, Еуропадағы
Қауіпсіздік және ... ... ұйым ... ... ... атап ... жөн. Осы және ... да құрылымдардың барлығы
Омбудсменнің халықаралық стандарттарға, әсіресе, ... ... ... ... қажетті шараларды жүзеге асырды.
Жаңа институтты құру идеясы 1995 жылы ... Сол ... ... бір
топ қазақстандық ресми тұлғалар Женева қаласына барып, онда БҰҰ ... ... ... ... ... Рингроуз және БҰҰ ДБ
бағдарламаларының реттеушісі Е. Тищенкомен бірге арнайы семинарға ... ... ҚР ... ... ... ... ... Е. А., ҚР Жоғарғы Кеңесі ... ... ... К. А. және ҚР Президенті жанындағы адам құқықтарын
қорғау жөніндегі комиссияның хатшысы
Б.К.Байқадамов ... Бұл топ БҰҰ адам ... ... ... басқармасында болған келіссөзде Қазақстан Республикасында
Омбудсмен институтын құру туралы тұңғыш рет ұсыныс ... ... ол ... басты мақсат – бұл идеяны нақтылап, оны толықтыру ... ... 1997 ... ... ... өту ... Сол жылы ... құру жөніндегі іс-шаралардың нақты шеңбері анықтала бастады.
Оған өз үлесін қосқан – негізінен, ҚР ... ... адам ... ... және БҰҰ Даму ... Істі алға ... да осы
екі ұйым. 1997 жылы Қазақстанда адам құқықтарын қорғау жөніндегі құрылымның
пайда болуын ... ... ... мен пікірталас өткізілді. Сол
жылы БҰҰ Даму Бағдарламасы мен ҚР Президенті ... адам ... ... ... ... ... дайын болды. Бұл құжат
Комиссияның потенциалын күшейтіп, аталмыш құрылымды тезірек қалыптастыруға
бағытталған. Бұл жоба ... ... ... 1998 жылы ҚР ... ... мен Комиссияның тарапынан оған қол қойылды.
1998 жылдан бастап осы ... ... ... ... мен семинарлар, халықаралық сарапшылар мен байқаушылармен
кездесулер ұйымдастырылды. ... ... ... ... және Қазақстанның Үкіметі мен Парламенті мүшелерінің, сондай-ақ
үкіметтік емес ... ... ... жұмыс топтары құрылды.
Мәселен, 1998 жылдың маусымында Астана қаласында адам құқықтары ... ... ... ... Ал, 1999 ... қыркүйегінде дәл
осындай халықаралық конференция ҚР Парламенті ғимаратында Қазақстанда жаңа
институттың құрылу болашағын талқылап өтті. Мемлекеттің лауазымды ... ... ... ... ... ... жаңа
құрылымның пайда болу мәселесін жан-жақты қарастыруды тапсырды. 1999 ... ... ... адам құқықтары жөніндегі ұлттық құрылымдарға
арналған тағы бір ... ... ... 1999 ... желтоқсанында
ҚР Парламенті Сенатының спикері Адам құқықтары жөніндегі Декларацияның ... орай ... ... ... ... ... құруға шақырып, сөз сөйледі.
Мемлекеттің жоғары лауазым иелері, халықаралық ұйымдардың ... ... ... жөніндегі шетелдік институттардың өкілдері қатысқан ... ... ... ... ... дәлелдеп берді. Оның
үстіне, конференциялар, семинарлар, БҰҰ Даму бағдарламасы мен ҚР Президенті
жанындағы адам құқықтары ... ... ... мен
кеңесшілерінің бірлескен жұмысы өз жемісін берді.
Қазақстанда Омбудсмен институтының құрылуын бірқатар мемлекет және қоғам
қайраткерлері ... ... ... – ҚР ... ... ... ҚР Президентінің Кеңесшісі И.И.Рогов, ҚР Жоғарғы Сотының
төрағасы М.С. ... ҚР ... Соты ... ... С.Д.
Тасмағамбетов және қоғам қайраткері Е.А. Жовтис бар.
Әсіресе, И.И. Роговтың ... ... атап ... жөн. Ол ... институттың құрылуын жақтап қана қоймай, заң жүйесі жөнінде пайдалы
кеңестер ... ... ... бағыт беріп отырды.
Конференция мен семинарлардың жұмысына әлемдік тәжірибеде әбден танылған
халықаралық сарапшылар қатысты. Олардың ... ОБСЕ ... ... Дин ... (бұрын ол АҚШ Омбудсмендер ... ... ... адам ... ... ... комиссарының
арнайы кеңесшісі Брайан Бурдекин, БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы
комиссары басқармасының аға кеңесшісі Питер ... ... Жаңа ... адам ... жөніндегі комиссияның мүшесі ... БҰҰ ... ... бюросының кеңесшісі секілді сарапшылар ... ... ... құру ... дамытып, нақты ұсыныстар мен
тұжырымдарды айқындаған азаматтардың қатарында ҚР Президенті жанындағы адам
құқықтары жөніндегі ... ... Ж.М. ... ҚР ... адам ... ... комиссияның хатшысы Б.К. Байқадамов, БҰҰ
жүйесінің үйлестірушісі және ... БҰҰ Даму ... ... ... ... атап ... болады. 2000 жылдың ақпанында ҚР Президенті
әкімшілігінің жетекшісі С.С. Қалмырзаевтың ... ... ... тобы
құрылды. Бұл топтың алдында «Қазақстан Республикасында адам ... ... ... ҚР ... ... жасау міндеті тұрды. Жұмыс
тобына ҚР ... ... ҚР ... ... ... Олар: ҚР Парламенті Сенатының халықаралық қатынастар, қорғаныс және
қауіпсіздік жөніндегі комитетінің төрағасы, ҚР ... ... ... ... ... ... – Ж.М. ... ҚР Президенті
жанындағы адам құқықтары жөніндегі Комиссияның хатшысы Б.К. ... ... ... ... құқық бөлімі меңгерушісінің орынбасары
– Белоруков Н.В., ҚР Әділет Министрінің орынбасары – Котлов А.Н., ҚР ... ішкі ... ... ... - С.К. ... ... Мәжілісінің депутаты – Р.Ж. Мұқашев, ҚР Парламенті Сенаты
төрағасының кеңесшісі – Е.К. ... ҚР ... ... ...... ... тобы заң ... дайындап, қыруар іс
тындырды. Жұмыс тобының мүшелері алға қойған ... ... ... ... адам ... ... ... комиссары басқармасы
және басқа да халықаралық ұйымдармен ... ... ... ... бұл заң жобасы ҚР-ның министрліктері мен мекемелерінде қызу
талқыланып, жан-жақты ... ... жаңа ... ... заң ... ... туындағаны шындық. Мемлекеттің жоғары лауазымды тұлғалары осы
құрылымның пайда болуына қолдау көрсеткенімен, әлі де ... ... еді. ... ... ... мен оның өкілеттігі. Әлем
елдеріндегі Омбудсменнің мәртебесі әр түрлі. Мысалы, Скандинавия елдерінде
Омбудсмен мемлекеттің ең ... ... ... бірі ... Және оның ... де кең. Ол ... ... бір іс бойынша
қылмыстық тергеу бастауға құқылы. Бірақ, Швеция мен Финляндияда ... бар. ... ... ... ... айналып кеткен Омбудсмен
институты мемлекеттің құқықтық жүйесінің бөлінбес ... ... ... ... жету ... мүмкін емес. Сондықтан,
пікірталастар кезінде Омбудсменнің қазақстандық ... ... ... ғана ... ... ... ... қажет делінді.
Омбудсменнің дүниежүзінде кеңінен таралған дәстүрлі үлгісі мынаған ... – адам ... ... ... ... ... тексеру өткізіп, кейін
сол заң бұзушылықтар мен олқылықтардың жойылуын бақылайтын ... ... ... берілген кеңестер мен талаптардың толыққанды орындалуын
қамтамасыз ету үшін ... ... ... беру ... ... ... тек Қазақстанда ғана емес, әлемнің көптеген елдерінде таба
алмай отыр. Өйткені, шет ... ... ... кеңестеріне
немқұрайлы қараушылық немесе, ... ... ... көп ... ... бір өкілеттіктерге ие болмаса, мұндай жағдайда нақты
жетістіктерге жету қиынға ... ... ... органдар, әсіресе,
құқық қорғау органдары әдетте ... ... ... ... ... ... айтатын уәжі – адам құқықтарының бұзылуын тергейтін
негізгі құзырлы орган сот. Ал, ... адам ... ... ... бақылаушы орган. Бұл жүйеде Омбудсменге орын жоқ. Дәл
осындай аргументтер Қазақстанда да кездесті. Және олар біздің ... ... ... ... ... ... ... кесірінен, Жұмыс тобы 2001-2002 жылдары дайындап шығарған заң жобасы
бірқатар өзгерістерге ұшырады. Әр түрлі инстанциялар тарапынан ... ... және ... ... ... ... төңірегінде көптеген ескертулер жасалып, сын айтылды. Заң
жобасын дайындаған топ бұл ... ... ... жетіп,
Омбудсменнің мәртебесі мен өкілеттігіне қатысты маңызды ... ... ... ... Заң ... ... бар ... салуының арқасында, олардың халықаралық ұйымдармен тығыз қарым-
қатынас ... ... 2002 жылы ... ... құру ... бар ... күн ... қойылды. Өйткені, Омбудсменнің –
белгілі бір дәрежеде мемлекеттің бір ... ... Бұл – ... ... және оның адам ... ... ... беретін құрал. 2002 жылдың өн бойында ҚР Сыртқы істер министрі Қ.
Тоқаев осы мәселенің маңыздылығын ... рет ... ... ... БҰҰ ... қорғау жөніндегі Комиссиясының Женева ... ... ... ... Қ.К. ... ... құрылымды Қазақстанда құруға ниет
білдірді.
2000-2002 жылдары аралығында БҰҰ Даму бағдарламасы мен мемлекеттік ... ... ... жаңа ... құру үшін ... ... ... кеңес алу жұмыстары атқарылды. Бұл ретте БҰҰ Даму
Бағдарламасының ҚР-дағы жаңа ... ... ... рөлін айтпай кетуге
болмайды. Ол, негізінен, ҚР ... ... адам ... ... Комиссиямен арадағы ынтымақтастыққа ерекше көңіл бөліп, Омбудсмен
институтының құрылуына бар күш-жігерін салды.
2002 жылдың тамызында ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаев ҚР ... ... орай сөз ... Өз ... ... ... ... мемлекеттерде бар екенін, болашақта біздің елімізде ... ашық ... ... ... ҚР ... шығарған жарлықтар ұлттық
заңнаманың бөлінбес бөлігі болып табылатыны белгілі. Осыған ... 2002 ... 19-да ... адам ... ... Уәкіл институтын
құру жайында Президенттің арнайы жарлығы шықты.
Бұл құрылым адам құқықтарын ... ... ... қол
сұғуынан қорғауды, заңнаманың және құқық мирасқорлығы тәжірибесінің дамуын
қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... тұтады. Омбудсменнің жұмысы БҰҰ-ның бірқатар конвенцияларын
ратификациялаған ... ... ... ... ... ... құрылымдардың әлемдік тәжірибесіне сай атқарылады.
Сонымен қатар, Омбудсмен үкіметтік емес ... ... ... және ... ... өзара тығыз қарым-қатынас
орнатады. Омбудсмен жұмысының негізгі ... ... ... ... ... ... бұл ... ҚР заңнамасында айқын
белгіленген. Омбудсменнің құрылуы ұлттық ... ... ... ... сай келеді.
Заңға сәйкес, Омбудсменді ҚР Президенті ҚР Парламенті ... ... ... Бұл ... ... саяси-
қоғамдық деңгейінің жоғарылығын ... ... ... болуға
үміткерлердің кандидатурасын талқылауға және тағайындауға әрі Президент,
әрі Парламент мүшелері қатысып отырады. Омбудсменнің ... ... ... ... – 5 жыл. Және де бұл оның ... ... алады. Омбудсменнің өкілеттігін ... ... ... қана ... ... Мәселен, өзінің міндеткерліктерін орындауға
денсаулық жағдайы келмейтін кезде, ҚР ... ... ... ... ... болса және басқа да жағдайларда. Оның өкілеттігін ... ... ... ... ... ... бекітілген. Одан басқа
себептер Омбудсменнің өкілеттігін тоқтата алмайды. Бұл – оның ... ... және ... ... ... ... Сонымен қатар,
заңнамада бекітілгендей, Омбудсмен тәуелсіз, және оның іс-әрекетіне ... ... ... Ол ... ... ... ... Омбудсмен өзінің
жұмысын Адам құқықтарын қорғау жөніндегі Ұлттық Орталықтың негізінде
атқарады. Бұл – ... ... ... ... ... ... ... Орталықтың Жарғысын дайындайды. ... ... ... ... және ... қоғамдық-саяси
мәртебесін көрсетеді.
Заңға сәйкес, Омбудсменнің жұмысы мемлекеттік бюджеттен қаржыландырылады.
Бұл да – оның ... ... атап ...... ... ... ... бермейді және оның
жұмысына қол сұғуға тыйым салынады. Бұл ереже Париж ... ... ... сай ... келеді. Сондай-ақ, бұл Қазақстандағы жаңа
құрылымның тәуелсіздігін тағы да дәлелдейді.
Адам құқықтарын қорғап-қолдауда ... ... ... ие. ... ҚР ... ғана ... сондай-ақ ҚР-да тұрып жатқан шетел
азаматтары мен азаматтығы жоқ адамдар жайында сөз ... ... ... ... ... ... ... келесідей құқытары бар:
Кез келген адамның құқықтарын мемлекеттің лауазымды ... ... ... ... ... ... арыз ... түссе де, түспесе де
Омбудсмен тергеу бастауға құқылы. Осылайша, Омбудсмен өз ... ... ... Адам ... ... ... ... тергеудің жан-
жақты жүргізілуін қамтамасыз ету үшін іс-шара қабылдауға; Мәселен, ол
мемлекеттің барлық ... ... ... ... ... ... мәліметті талап етіп, алуға, мемлекеттік ... ... ... ... ... бөлімшелер мен күдікті ұсталатын құқық
қорғау органдарының ... ... ... ... ... құқықтарын қалпына келтіру үшін мемлекеттің лауазымды
тұлғаларына кеңестер беруге; Мемлекеттің ... ... ... ... ... бір ай ішінде жауап беруі тиіс.
Бұқаралық ... ... ... ... өзінің тұжырымдары жайында
жариялауға;
Қажет деп тапқан жағдайда Омбудсмен ҚР ... мен ҚР ... ... ... ... заңнама негізін жетілдіру, оның халықаралық стандарттарға сай
келуін қамтамасыз ету ... ... ... ... үлес ... беру ... ... шаралар және басқа да ... адам ... ... ... ... жүйесін дамытуға
құқылы.
Сөйтіп, Омбудсмен өз құзыретіндегі кез ... істі ... ... ... алуға, қажетті ақпаратты талап етуге, қоғамдық пікірге
жүгінуге хақысы бар. Өз іс-әрекетінің шеңберінде ... ... ... ... ... ... сарапшыларды және халықаралық
ұйымдарды қатыстыруға құқылы.
Омбудсменнің аталған барлық өкілеттіктері мен ... заң ... Және ол ... ... ... әрі адам
құқықтарының бұзылуына ... ... ... ... бар ... әділ
бағалаудың кепілі болып табылады.
Омбудсмен өкілеттіктерінің кеңдігі, оның тәуелсіздігі мен ешкімнің ... ... ... ... жоғарылығы, сондай-ақ,
ұйымдастыру, құқықтық, қаржылық жағынан қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ғана ... адам құқықтары мен
еркіндіктерін қорғауда қалыптасқан ... ... осы ... ... ... ... ... жете алады. Бұл
жерде Омбудсмен ... ... ... ... ... қағидаларына
сәйкес келетінін тағы бір мәрте айтып өту керек.
Қазақстанда Омбудсмен жұмыс істей бастаған алғашқы жылдар ең ... ... ... ... уақыт болды. Өйткені, бұл – еліміздегі мүлдем жаңа
құрылым. ... оның ... ... ... ... бағаланады.
Бұл құрылым адам құқықтарын қорғаудың пәрменді құралына айналу үшін ... ... ... ... ... ... институтының даму перспективалары
Қорытынды

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
БҰҰ қызметіндегі адам құқы мәселесінің қорғалуы туралы90 бет
БҰҰ қызметіндегі адам құқығы мәселесінің қорғалуы70 бет
«Kazzinc» АҚ Өскемен МК базасында «Special high grade» маркалы катодтық мырыш өндіру цехын жобалау54 бет
«Атмосфераның құқықтық режимі»16 бет
Адвокатура мен адвокаттық қызметтің түсінігі мен маңызы95 бет
Азаматтардың қорғанысы туралы және қазіргі жағдайы15 бет
Азаматтық объектілерді қорғау43 бет
Азаматтық қоғам және мемлекет3 бет
Азаматтық құқық - құқық саласы ретінде32 бет
Азаматтық құқықтың қағидалары25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь