Қазақстан Республикасының экономикалық проблемалары, мәселелері, ұсыныстар мен оларды шешу жолдары

ЖОСПАРЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

І ҚАЗАҚСТАН XXI ғ. ҚАРСАҢЫНДА. ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ БОЛЖАУЫ ЖӘНЕ ШАҒЫН БИЗНЕС ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТҰТҚАСЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5

1.1 Қазақстандағы экономика, әлеуметтік, саясат және интеграция ... ...5

1.2 Қазақстандағы шағын бизнес, кәсіпкерлікті дамытудың шетелдік тәжірбиесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..10

ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ПРОБЛЕМАЛАРЫ, МӘСЕЛЕЛЕРІ, ҰСЫНЫСТАР МЕН ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15

2.1 Өндірістік инфрақұрылымды дамытудағы мемлекеттің реттеушілік ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15

2.2 Қазақстанның аймақтарын дамыту және мемлекеттік реттеу ... ... ... 20

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
КІРІСПЕ

Соңғы жылдардағы оқиғалар экономиканы нарықтық қатынастар негізінде түбегейлі қайта өзгерту кең ауқымды экономикалық іркілістермен және дағдарыстармен ұласатынын және қоғам тарапынан көп күш-жігер жұмсауды қажет ететінін көрсетті. Өтпелі кезеңде әртүрлі асығыс, жеткілікті дәрежеде негізделмеген шаралардың жүзеге асырылуы қауіпті теріс зардаптарға сөзсіз әкеліп соғады, мұны нарықтық даму жолына түскен елдердің тәжірибесі айқын дәлелдейді.
Өткен жылдардың қорытыңдылары оптимистік тұжырымдар жасау үшін негіз бермейді. Кезінде жарияланған мақсаттар мен бағыттар тым қарама-қайшы жүзеге асырылуда, қат-қабат әлеуметтік-экономикалық дағдарыстың орын алып отырғаны айқын. Мұның өзі экономикалық реформа мәнінің, әлеуметтік-экономикалық реформалаудың объективті мүмкіндіктері мен шектерінің өз кезінде аяғына дейін ұғынылмауына, реформаны жүзеге асырудың уақытша параметрлері мен кезеңдерінің дұрыс анықталмауына байланысты. Сөз бен істің арасыңда алшақтық көп болды.
Экономикалық реформа қоғамдық жарасымдылық, өткен кездің оң жетістіктері мен тенденцияларын сақтау, мемлекеттің қауіпсіздік және халықтың барлық топтарының құқықтары мен оның ерекшеліктерін қамтамасыз ету принциптеріне негізделген түбегейлі шаралардың бір-тұтас жүйесін қажет ететіні айқын болды.
Қазақстан Республикасының Президеиті жүргізіп жатқан экономикалық реформалар бағыты стратегиялық тұрғыдан, жалпы алғанда дұрыс.
Бірақ Қазақстаңдағы экономикалық реформалардың жайына жасалған талдау және олардың барысы, тактикалық тұрғыдан алғанда, Үкімет пайдаланып отырған әдістердің, нарықтық қатынастарға көшудің модельдері мен кезеңдерінің тиімсіз екенін дәлелдейді. Реформаларды жүзеге асыру барысында елеулі қателіктерге жол берілді.
Әлеуметтік экономикалық міндеттерді жыртықты жaмay әдісімен шешуден бас тартатын мезгіл жетті, тактикалық міндеттерді әлеуметтік-экономикалық реформаларды жүзеге асыру стратегиясына сәйкестендіре шыңдап қолға алу мақсатымен жүйелі жұмыс бастайтын уақыт келді. Қазақстан Республикасын өз ерекшеліктеріне, ұлттың менталитетіне сай, дүниежүзілік тәжірибені ескере отырып әлеуметтік-экономикалық дамыту моделін жасайтын және іске асыратын мезгіл жетті.
Ел экономикасы XXI ғасыр шебінде түр. Мәселе XXI ғасырдың табалдырығынан қандай нарықтық жетістікпен, қандай дайындықпен аттағалы отырғанымызда. Монография авторы экономикалық реформаның барысын, оның жетістіктері мен кемшіліктерін ашық көрсетуге тырысты. Соның негізінде автор отандық тауар өндірушілерге мемлекеттік қолдау көрсету басты мақсаты болып табылатын жаңа экономикалық саясаттың (ЖЭС) концепциялық негізін әзірледі. Эканомикалық реформаның түрлі салалары, жолдары осы ЖЭС концепциясымен негізделуге, онымен байланыстырылуға тиіс. Дипломның бүкіл мазмұнына осы идея өзек болған. Нарықтық экономиканы басқаруды реформалау жөніңдегі жаңа тәсілдер, Қазақстан Республикасының экономикасын дағдарыстан шығарудың әдістері мен жолдары ұсынылған.
Шағын және орта бизнес экономиканы тұрақтандырудың аса маңызды факторы болып табылады. Осыған байланысты автор шағын және орта бизнеске мемлекеттік қолдау көрсету бағдарламасын, кәсіпкерлікті дамытудың отандық және шетелдік озық тәжірибесін ұсынған. Дипломда шағын және орта бизнес саласыңда сондай тауар өндірушілер тобын қалыптастыру міндеті қойылған, ал олар дамыған елдерде жалпы ұлттық өнімнің жартысынан астамын өндіретіні тілге тиек етілген.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында (Астана, 2005 жылғы 18 ақпан) елбасы былай дейді: «Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында. Біз жалпы ішкі өнімді екі есе ұлғайтып, бірлесіп тағы да бір Қазақстан орнататындай межеге жақындадық. Біз ойдағыдай жұмыс істеп жатқан нарық экономикасын құрдық.
Экономиканы түпкілікті реформалауға бағыт ұстап, біз қысқа мерзімнің ішінде нарықтық реформаларды жүргізе білдік, тиісті заңнамамызды жасауға қол жеткіздік. Бүгінгі таңда Қазақстанда нақтылы жұмыс істеп тұрған нарықтық экономика бар.
Егер осыдан он жыл бұрын жан басына шаққандағы жалпы ішкі өніміміз жеті жүз доллардан сәл ғана асса, 2004 жылдың соңында ол екі мың жеті жүз долларға жетті, ендеше биылғы жылы біздің жан басына шаққандағы жалпы ішкі өніміміз енді үш мың доллардай болады деген болжамымыз бар.
Мен 2010 жылы жан басына шаққанда жалпы ішкі өнімді 5800 АҚШ долларынан асатын мөлшерге, яғни Чехия, Венгрия, Польша, Малайзия сияқты елдердің бүгінгі деңгейіне, ал 2015 жылы шамамен 9000 АҚШ доллары мөлшеріне жеткізуге күшіміз жетеді деп санаймын. Жалпы, сатып алу қабілетінің шамасы жағынан бұл цифрларға біз қазірдің өзінде жақынбыз.
Біз еліміздің жалпы ішкі өнімін 2000 жылмен салыстырғанда 2010 жылы екі есе ұлғайтуды жоспарласақ та, бұл көрсеткішке 2008 жылы-ақ жететінімізге сеніміміз мол.
Бүгін экономикалық өсудің негізгі көзі елдің шикізат әлеуетін пайдалану болып отыр. Көмірсутегі шикізатын өндіру көлемін 1985 жылмен салыстырғанда біз 225 пайыз ұлғайтуға қол жеткіздік, ал былайғы дүниеде ол небәрі 1,3 есе шамасында ғана өсті.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Ашимбаев Т.А. Государственное регулирование перехода к рыночным отношением. // Известия HAH РК. Серия «Общественные науки» — Алма-Ата, 1993. №2.
2. Валовой Д. Кремлевский тупик и Назарбаев - М.: Молодая гвардия, 1993.
3. Владимирова Л.П. Прогнозирование и татрование в условиях рынка. - М. Дашков и К, 2000.
4. В. Клаус. Десять заповедей чешасой реформы: // Известия. 1994. 5 апреля.
5. Казахстанская правда, 1997. 25 декабря.
6. Деловая неделя. 1997. №12,
7. Государственное регулирование экономики / Под общ. ред. д.э.н. проф. В.И.Кушлина и д.э.н., проф. Н.А. Волгина. — М.: Экономика, 2000.
8. Государственное регулирование рыночной экономики / Под.ред. Петрова Р.П. СПб, 1999.
9. Джкевич А.К. К осмыслению опыта экономического развития Япоти // Российский экономический журнал. 1992. №10.
10. Елемесов P., Жатканбаев Е. Государство и рынок: Учебное пособие. — Алматы: Каржы-Каражат, 1997.
11. Есиркепов Г.А. Приватизация государственной собственности в Республике Казахтан в условиях перехода к рынку. — Алматы, Уни-верситет «Туран», 1999.
12. АльПари. 1997. №10.
13. Вопросы экономики. 1990. №5.
14. Заявление Кабинета Митстров Республики Казахстан об эконо-мической политике в 1994 г. // Казахстанская правда. 1994. 5 февраля.
15. Ихданов Ж.О., Сансызбаева Г.Н., СахановаАН. Пмново-финансовые механизмы регулирования экономики. ~ Алматы: Экономика, 1998.
16.Казахстан 1991 — 2001 годы: Информационно-аналитичесский сборник. Агентства PK no статистике. — Алматы: Экономика, 1998.
17.Калиев Г. Аграрная реформа в Казахстане: история, современностъ, перспективы. — Алматы: Бастау, 1998.
18. Кейнс Дж. Общая теория занятости, процента и денег. М., 1995.
19. Класс Эклунд. Эффектная экономика — шведская модель: (Пер. со швед.).- М.: Экономика, 1991.
20. Кошанов А.К. и др. Формирование государственного предприни-мателъства в Республике Казахстан в условиях смешанной экономики. — Алматы, 2000.
21. Ливщиц А. Государство в рыночной экономике (краткий спецкурс) // Российский экономический журнал. 1993. №1.
22. Лю Гогуанъ. Регулирование китайской экономики и судьба реформы // Вопросы экономики. 1989. № 10.
        
        ЖОСПАРЫ
КІРІСПЕ................................................................
........................................3
І ҚАЗАҚСТАН XXI ғ. ҚАРСАҢЫНДА. ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ БОЛЖАУЫ ЖӘНЕ ШАҒЫН
БИЗНЕС ... ... ... әлеуметтік, саясат және интеграция.......5
1.2 Қазақстандағы шағын бизнес, ... ... ... ... РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ПРОБЛЕМАЛАРЫ, ... МЕН ... ... ... ... ... мемлекеттің реттеушілік
ролі........................................................................
..................................................15
2.2 Қазақстанның ... ... және ... ... ... ... экономиканы нарықтық қатынастар негізінде
түбегейлі қайта өзгерту кең ауқымды экономикалық ... ... ... және ... ... көп күш-жігер жұмсауды қажет
ететінін көрсетті. ... ... ... ... ... дәрежеде
негізделмеген шаралардың жүзеге асырылуы қауіпті теріс зардаптарға сөзсіз
әкеліп соғады, мұны нарықтық даму ... ... ... тәжірибесі айқын
дәлелдейді.
Өткен жылдардың қорытыңдылары оптимистік ... ... үшін ... ... ... ... мен ... тым қарама-қайшы
жүзеге асырылуда, қат-қабат әлеуметтік-экономикалық дағдарыстың орын алып
отырғаны айқын. ... өзі ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық реформалаудың объективті мүмкіндіктері мен ... ... ... ... ... реформаны жүзеге асырудың уақытша
параметрлері мен кезеңдерінің дұрыс анықталмауына байланысты. Сөз бен істің
арасыңда ... көп ... ... қоғамдық жарасымдылық, өткен кездің ... мен ... ... ... қауіпсіздік және
халықтың барлық ... ... мен оның ... ... ету
принциптеріне негізделген түбегейлі шаралардың бір-тұтас жүйесін қажет
ететіні айқын болды.
Қазақстан ... ... ... жатқан экономикалық
реформалар бағыты стратегиялық тұрғыдан, жалпы алғанда дұрыс.
Бірақ Қазақстаңдағы экономикалық реформалардың жайына жасалған талдау
және олардың ... ... ... ... ... пайдаланып
отырған әдістердің, нарықтық қатынастарға көшудің ... ... ... ... дәлелдейді. Реформаларды жүзеге асыру барысында
елеулі қателіктерге жол берілді.
Әлеуметтік экономикалық міндеттерді жыртықты жaмay ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік-экономикалық
реформаларды жүзеге асыру стратегиясына сәйкестендіре шыңдап қолға алу
мақсатымен жүйелі жұмыс бастайтын ... ... ... ... ... ұлттың менталитетіне сай, дүниежүзілік тәжірибені ескере
отырып әлеуметтік-экономикалық дамыту моделін жасайтын және іске ... ... ... XXI ғасыр шебінде түр. Мәселе XXI ... ... ... ... қандай дайындықпен аттағалы
отырғанымызда. Монография авторы экономикалық ... ... ... мен ... ашық ... ... ... негізінде
автор отандық тауар өндірушілерге мемлекеттік қолдау көрсету басты ... ... жаңа ... ... (ЖЭС) ... негізін
әзірледі. Эканомикалық реформаның түрлі салалары, ... осы ... ... ... байланыстырылуға тиіс. Дипломның бүкіл
мазмұнына осы идея өзек ... ... ... ... ... жаңа тәсілдер, Қазақстан Республикасының экономикасын дағдарыстан
шығарудың әдістері мен жолдары ұсынылған.
Шағын және орта ... ... ... аса ... факторы
болып табылады. Осыған байланысты автор шағын және орта ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамытудың отандық
және шетелдік озық ... ... ... ... және орта бизнес
саласыңда сондай тауар өндірушілер тобын қалыптастыру міндеті ... ... ... ... ... ... өнімнің жартысынан астамын өндіретіні
тілге тиек етілген.
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың ... ... ... 2005 ... 18 ... ... былай дейді:
«Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында. Біз
жалпы ішкі ... екі есе ... ... тағы да бір Қазақстан
орнататындай ... ... Біз ... ... істеп жатқан нарық
экономикасын құрдық.
Экономиканы түпкілікті реформалауға бағыт ұстап, біз қысқа мерзімнің
ішінде нарықтық реформаларды жүргізе ... ... ... ... жеткіздік. Бүгінгі таңда Қазақстанда ... ... ... ... ... ... ... он жыл бұрын жан басына шаққандағы жалпы ішкі өніміміз
жеті жүз доллардан сәл ғана ... 2004 ... ... ол екі мың жеті жүз
долларға жетті, ендеше биылғы жылы біздің жан басына шаққандағы жалпы ... енді үш мың ... ... ... ... ... 2010 жылы жан басына ... ... ішкі ... 5800 ... ... ... яғни ... Венгрия, Польша, Малайзия сияқты
елдердің бүгінгі деңгейіне, ал 2015 жылы ... 9000 АҚШ ... ... ... ... деп ... Жалпы, сатып алу қабілетінің шамасы
жағынан бұл цифрларға біз қазірдің өзінде жақынбыз.
Біз еліміздің жалпы ішкі өнімін 2000 жылмен ... 2010 ... есе ... жоспарласақ та, бұл көрсеткішке 2008 ... ... ... ... өсудің негізгі көзі елдің шикізат әлеуетін
пайдалану болып отыр. ... ... ... ... 1985 ... біз 225 пайыз ұлғайтуға қол жеткіздік, ал былайғы дүниеде ... 1,3 есе ... ғана ... ... XXI ... ... ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ БОЛЖАУ ЖӘНЕ ШАҒЫН
БИЗНЕС ЭКОНОМИКАСЫНЫҢ ТҰТҚАСЫ
1.1 Қазақстандағы экономикасы, әлеуметтік,
саясат және интеграция
Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың ... ... ... 2005 жылғы 18 ақпан) – былай дейді: ... ... және ... жедел жаңару жолында. Біз жалпы ішкі
өнімді екі есе ұлғайтып, бірлесіп тағы да бір ... ... ... Біз ... жұмыс істеп жатқан нарық экономикасын құрдық.
Экономиканы түпкілікті реформалауға бағыт ұстап, біз қысқа ... ... ... ... ... ... заңнамамызды жасауға
қол жеткіздік. ... ... ... ... жұмыс істеп тұрған
нарықтық экономика бар.
Егер осыдан он жыл бұрын жан ... ... ... ішкі ... жүз ... сәл ғана асса, 2004 жылдың соңында ол екі мың жеті ... ... ... ... жылы ... жан ... шаққандағы жалпы ішкі
өніміміз енді үш мың доллардай болады деген ... ... 2010 жылы жан ... ... ... ішкі ... 5800 ... асатын мөлшерге, яғни Чехия, Венгрия, Польша, Малайзия сияқты
елдердің бүгінгі деңгейіне, ал 2015 жылы ... 9000 АҚШ ... ... ... жетеді деп санаймын. Жалпы, сатып алу қабілетінің шамасы
жағынан бұл цифрларға біз ... ... ... ... жалпы ішкі өнімін 2000 жылмен салыстырғанда 2010 жылы
екі есе ұлғайтуды ... та, бұл ... 2008 ... ... ... ... ... негізгі көзі елдің шикізат әлеуетін
пайдалану болып отыр. Көмірсутегі ... ... ... 1985 ... біз 225 пайыз ұлғайтуға қол жеткіздік, ал былайғы дүниеде ол
небәрі 1,3 есе шамасында ғана өсті.
Экономикаға 30 ... ... ... тікелей шетел инвестициясы
тартылды. Бұл өте жоғары көрсеткіш. Бүгінгі Қазақстанның тұрақты, тиімді
әрі ... ... ... ... ... әлдеқашан аян, ақиқат.
Қазақстанның қаржы жүйесі де топжарғандар қатарында танылды, ал ... ... ... ... ... ... ТМД ... ішінде бірінші болып, тқрақты әлеуметтік-
экономикалық ... ... ету, ... ... ... ... үшін ... қор құрды.
Бүгінгі күні Ұлттық қорда 5,3 миллиард доллар жинақталып отыр. Ұлттық
қорды қоса есептегенде, еліміздің ... ... ... ... ... АҚШ ... асып ... Осыдан 10 жыл бұрын бұл ... өзі қиын ... ашық ... ... саясатын дәйекті жүргізіп келеміз. Айталық, 2004
жылы сыртқы сауда айналымы ... оң ... 7 ... ... 33 ... АҚШ долларына жетті. Бұл 1994 жылмен салыстырғанда 3 еседен
астам өсті деген сөз.
Тәуелсіздіктің ... ... ... ... ... ... шектелген біздің сыртқы саудамыздың географиясы да
біршама тарамдала түсті.
Қазақстан тауар айналымының құрылымында 2004 жылы ... ... ... ... Швейцария мен Қытай алғашқы орындарға шықты.
Осылайша біз өзіміздің әлемдік экономиканың бөлінбес бөлігіне айналып,
жаһандық ... ... ... ... анық көз жеткіздік.
3. Қазақстанның жеделдетілген экономикалық және әлеуметтік прогресі
Қазақстан өз азаматтары үшін өмір сүрудің жоғары стандарттарын ... ... ... ... келе ... ... ... қосылуға тиіс.
Біз мұны ұлтымыз бен экономикамыз ... ... ... жағдайда ғана
істей аламыз.
3.1 Инновациялық экономика құру және шикізаттық емес секторды дамыту.
Біз экономиканы ... ... ... ... іске ... ... Бұл ... бәсекеге қабілетті экономиканың үлгісін таңдай отырып,
бәсекелестікке ... мол ... ... ... ... сол арқылы
қазақстандық кластерлер жүйесінің дамуына жол аштық.
Биылғы ... ... ... ... ... ... ... мұнай-
газ машиналарын жасау, тамақ және ... ... ... ... ... және ... ... сияқты салаларда
кемінде 5-7 кластерін жасау мен дамытудың жоспары болуы керек деп ... ... ... емес ... ұзақ ... ... ... айқындайтын болады.
Біз өзімізді жаңа технологиялар мен жаңа экономика әлеміне ... ... ... түбегейлі жаңа жүйесі — Ұлттық инновациялық
жүйе ... ... ... ... ... инфрақұрылымы
қазірдің өзінде қалыптасты. Мемлекеттік даму институттарын капиталдандыру
жыл басында 730 млн. АҚШ долларын құраса, ... ... ... 1
млрд. 200 млн. АҚШ долларынан асып отыр.
2004 жылы 204 инвестициялық жоба іске асырылса, соның тең жартысы даму
институттарының қолдауымен ... ... ... ...... ... елдердің қатарынан
лайықты орын алу. Сондықтан да мемлекет пен жеке меншік сектор өзара ... ... ... ... қатнастарын жолға қоюы керек.
Қаржы секторын одан әрі дамыту үшін қазір құнды қағаздар нарығын
дамыту мен ... ... ... зейнетақы жүйесін дамыту
бағдарламалары қабылданды. Енді тек жұмыс істеу керек.
Банктердің қызметі ашықтықтың айтулы өнегесі ... ... Ең ... ... ... мен ... ... туралы мәліметтерге қатысы
бар. Банк қабылдайтын шешімдерге елеулі ... бар ... ... органның келісімін ала отырып, өздерінің мәртебесін ... ... ... ... ... ... талаптарды
топтасу негізінде ретке келтіру қажет. Аффилирленген тұлғалармен жасалатын
мәмілелер ... ... ... ... ... ... бұл ... батыл жүргізуі міндет.
Жапония, Германия, Бельгия, Италия сияқты елдерде шағын және орта
бизнес олардың барлық кәсіпорындары санының 90 ... ... ... ... елдерде олар жалпы ішкі өнімнің 50 ... ... да ... шағын және орта кәсіпкерлікті дамытудың түбірінен
жаңа ... ... ... Біз ... ... бастамашылығын
іске асыру үшін қолайлы жағдай туғызуымыз керек.
Әрбір іскер қазақстандық осы ... ... ... өз ... ... тиіс.
Қазақстандықтардың бастамашылығына кең өріс ашу үшін жағдай жасалды,
кәсіпкерлер ендігі ... осы ... ... білсе игі!
Мен өңірлерді экономикада өршіл болуға шақырамын.
Ендігі ... жаңа ... ... ... ... ... ... сөзден іске көшетін, мемлекеттік кәсіпорындар ... ең ... ірі ... ... мен
монополиялардың өздеріне үйлеспейтін міндеттерін шағын және орта ... ... ... ... сәт туды. Сол арқылы біз ... ... ... ... ... ... маңызды мемлекеттік компаниялар
акцияларының пакеттерін басқаруды арнайы құрылатын мемлекеттік ... беру ... ... бұл ... ... да, ... да болмай қоймайды. Бірақ Үкіметтің батылдық танытып, бұл іске ... кезі ... бір ... ... Даму банкі мен Инвестициялық қорға барлық
кәсіпкерлердің қолы жете ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту
қоры" өзіндік бір "үлкен қаржылық ... ... ... Біз ... ... ... ... қосымша 10 млрд. теңге бөлеміз, сонда шағын
бизнес субъектілерін кредиттеу мүмкіндігі 25 млрд. теңгеге ... ... ... банк ... кепілдік беру мен сақтандыруды жүзеге
асыруды қолға алу керек. Мұның өзі ... ... ... болмақ».
Экономиканың барлық субъектілерінің түгелдей дерлік тұрақсыз болып,
беріктігі қалыптаспаған жағдайда біздің еліміздің ... ... бір ... ... ... жасау өте күрделі іс. Тіпті
негізделіп жасалған болжамның өзін ... ... ... ... ... соншалық, келешекті анық ... ... ... ... ... дамудың
негізгі бағыт-бағдарлары бой көрсете бастады.
Мысалы: Қазақстанның жақын ... ... ... ... ... ... мемлекеттік тәуелсіздікке ие болғаннан кейін
сындарлы түрде жаңа ахуал қалыптасты. Жаңа мемлекет өзінің ішкі және ... ... ... ... парасаттауды қажетсінеді. Салыстырмалы
түсініктегі саяси тұрақтылық, саяси рәміздерді, оның ішінде ең ... ... ... өркенниетті саяси жүйеге (тұрақты) көшіруді талап
етеді.
Бұл ... әр ... ... және кәсіпқой топ өнімдері өздерінің
мүдделерін тек ... ... ... тереңірек ойлап, болашаққа сәйкес
шешудің маңызы зор екенін ұққаны дұрыс Республикамыздың ... ... ... ... ... әрекеттердің, заңдар мен шешімдерді ... ... ... ... ... жаңа ... пайда болуда.
Экономикамызда нарықтың қатынастың негізі қалануда. Мұндай ... ... тез ... ... жетілмеуі де сөз жоқ ... ... ... ... дамуы өкімет пен халық мүддесін қорғайтын
қатаң ынталылық принципіне ... ... ... ... пайда
болып, оның әрі өркендеп дамуын талап етеді.
Мұндай процестердің ... ... ... тұрғындар тобының
мүддесін толық қорғайтын шынайы, парламенттік партиялардың ... ... ... ... кең, ... ... ... асыру әрине маман
басшыларсыз мүмкін емес. Негізінде демократия дегеніміз: әлсіз әсері жоқ, я
өкіметсіз өмір емес. Түпкілікті өзгерістерді тек ... ... ... ... ... ... Әсте ... төмен қарай жалғасқан демократиялық
байланыстың қатаң заң ... ... ... зор. ... ... ... тобы «орта тап» құруы мүмкін.
Айта кету керек, ... ... қай елді ... та ... ... тек ... ... тұрмайды. Олар үшін ... ... да ... Ал ... ... ... барлығы
дерлік мемлекеттің қарамағында, тұрғындардың басым көпшілігі жалданбалы
еңбекпен шұғылданады. Саяси ... бір ... ... осы ... ... партиялар жүйесінде өте аз орын алатындығында. ... ... ... ... ... ... ... болып,
партиялар, бірлестіктер ықпалынан тыс қалып отыр.
Міне осындай ахуалдың болуы және оның кей ... ... ... ... ... отырған әлеуметтік толғаныстардың кернеуінен өрлеуі
саяси тұрақсыздықтың қауіпті ошақтарының бірі ... ... ... бағытын ұстана отырып, жоғарыдағы қайшылықтар
мәмлеге, келісімге келу арқылы бей-берекеттік ... ... ... ... әр ... ... ... әсіресе жалдамалы
жұртшылықтың мүддесін көздейтін беделді саяси партиялар мен ағымдардың
араласуы, ықпалы ... ... ... ... ... іс ... көрсеткендей, тек осы
бағытпен яғни еңбек пен капиталдың «шиеленіскен одақтастық» позицияларында
тұрған, кәсіподақтармен байланыстағы ... ... бір ... ... ... ... ... сақтай отыра, жеңіске жетеді
/29/.
Республикамыздағы қоғамдың саяси ахуалдың әзірше ... ... жол ... керек. Жағдайды кешенді түрде талдау,
саралау қажет. Қоғамдағы келеңсіз ахуалды туындататын ахуалдарды болжап,
алдын ала сақтандыру, ... ... ... ... ... ... ие ірі ... болғаны жөн.
Интеграциялық процестер. 1993 жылдың ортасында Н. Ә. Назарбаев Еуразия
одағын (ЕАО) құру туралы ұсыныс жасағанды. Бұл ... мәні ... ... ... ... ... ... интеграциялық процестерді біртіндеп жүзеге асыруға болады.
ЕАО ... ... ... бірі — оған ... ... ... жылдамдықпен кіруінде. Өйткені кеңестік кезеңнен кейінгі
кеңестік елдерінің ортақ мүдделерінен басқа ... ... ... ... бар еді. Оларды дұрыс шеше алған жағдайда
ғана тең құқықты интеграциялық процестердің ... ... ... ... президентінің идеясы мақсат-мүдделік
принципінің ... ... еді. ... ... ... шаруашылық
қатынастарын қажетінше сақтай отырып және нарықтық қатынасты ескерген жаңа
бастамамен даму қажеттілігінен ... ... осы идея ... тәжірибеден алынды. Мысалы өркенниетті
елдерде экономикалық гүлдену меп демократия ... ... ... ... ... ... ... арқасында әлемдік бірлестік
қоғамының тең құқықты және беделді ... ... ... ... Германия,
Люксембург (елдерінің қатысуымен) Белгия, Франция, Голландия, Люксембург
елдерінің қатысуымен «Көмір мен болат» ... ... ... ... ... ... зор.
Интеграциялық процестердің даму нәтижесі Еуропалық бірлестікті дүниеге
келтірді. Ал қазіргі ... ол ... ... айналды. Еуропалық одақтың
әрекеті құқықтық принципке негізделген.
Ереже мен әрекеттер одақты ... ... және ... акт ... жасалған. Оның заңдары мен бағдарламалары әр
алуан сипатта, әр деңгейде жүргізілген кеңесулердің нақты нәтижесі.
2.2 Қазақстандағы шағын ... ... ... тәжірбиесі
Экономиканы құрылымдық жағынан қайта құрудың жолы — ... емес ... ... пайдаланатын шағын және орташа
кәсіпорындардың үлес салмағын арттыру. Бұл жағдайда ондай ... ... ... ... ... ... ... есебінен емес,
ал жаңа кәсіпкерлік құрылымдар есебінен көбейтілуге тиіс. ... құру және ... ... ... аймақтың саясаттың маңызды
құрамдас бөлігіне ... ... ... ... ... ... саясат аймақтың
әлеуметтік-экономикалық саясатын қалыптастыру мен жүзеге асыру кезеңдерінің
жалпы жүйесімен ұштасуға ... Бұл ... ... ... ... концепциясы мен
бағдарламасын әзірлеу (оларда ... ... орны мен ... және ... кәсіпкерлікке өзіндік аймақтық ... ... ... ... ... ... ... аймақта шағын кәсіпкерлікті басқару мен реттеудің ұйымдық
құрылымының ... ... ... ... ... ... жүйесін жасау;
— жергілікті әкімшіліктің шағын кәсіпкерлікке басқарушы ықпалының
нысандары мен әдістерінің ... ... ... ... ... ... мен ... көзделген.
Аймақта кәсіпкерлікті басқарудың негізгі принциптері мыналарды
көздейді:
... ... ... оны дамыту үшін қажетті
жағдайлар жасау;
... ... ... ауқаттылығын қамтамасыз ету;
— олардың қызметін ең алдымен экономикалық және ... ... ... ... органдардың шаруашылық жүргізуші ... ... ... және экономикалық қатынастарын орнату;
— қала тіршілігінің ерекше маңызды міндеттерінің шешілуін қамтамасыз
ету үшін ... ... ... ... қолдану;
— Қалаға қызмет көрсететін бірқатар кәсіпорындардың ... ... ... ... саласында азаматтар құқықтарының бұзылуына, табиғи
ресурстардың жыртқыштықпен пайдаланылуына жол бермеу;
... ... ... ... ... ... ... ресурстардың және ең ... жер ... ... ... ... кәсіпорындарын тіркеу тәртібін оңайлату.
Ірі аймақтағы шағын кәсіпкерлік жөнінде аумақтық саясатты нақтылай
жүзеге ... үшін ... ... ... ... ... ... өзі жаңа
бюрократтық аппарат құрылуын білдірмейді, ең алдымен қала басқармасында бар
құрылымдардың ... және ... ... қарым-қатынастарын
ретке келтіруді көздейді. Кейбір жағдайларда шағын ... ... ... ... үшін ... ... ... органдар негізінде жаңа
арнайы органдар құрылуы мүмкін /26/.
Бұл ... ... ... деңгейін бөліп көрсетуте болады.
Бірінші деңгей — ... ... ... бұл ... ... ... көрсетуге бюджеттен бөлінетін қаражат белгіленеді.
Екінші деңгей — үкімет пен облыстық, қалалық және ... ... ... ... ... ... ... органдары. Олар тікелей басқаруды, аумақтағы кәсіпкерлермен
байланысты жүзеге асырады. ... ... ... — кәсіпорындар тобына
жеңілдіктер беруден, жекелеген қызмет түрлерін лицензиялаудан, жарғылық
құжаттарды тіркеуден, ... ... ... ... ... ... дейінгі мәселелер шешіледі.
Үшінші деңгей — әкімшілікке кірмеген құрылымдар, олар инфрақұрылымдық
қызмет көрсету (технологиялық ... ... ... ... көрмелер мен жәрмеңкелер, ақпараттық-мәдени орталықтар, бизнес
инкубаторлар), консультациялық бағдарламалар әзірлеу мен ... ... ... ... мен жобаларды мәліметтермен қамтамасыз ету
ісінде шағын кәсіпкерлікке белгілі бір ... ... ... кепілдеме операцияларын ресімдеу жөнінде ... ... ... ... да осы ... Тәжірибенің көрсетіп
отырғанындай, кәсіпкерлік қызметті үйлестіру мен оған жәрдем көрсету
жөніндегі ... ... ... ... бұл құрылымдар арасында
ерекше маңызы бар. Оның міндеттері — қала шаруашылығының артықшылықтарын,
экономикалық «қуыстарды» (капитал ... ... ... ала ... ... ... ұйымдастыру жөнінде ұсыныстар ... ... бар ... ... ... ... кәсіпорындарға
жеңілдіктер белгілеу. Бұл орган шағын кәсіпорындарға ... ... ... ... ... ... әріптестерге
кепілдіктер беру жөніндегі ұсыныстарды тұжырымдай алады.
Төртінші деңгейді тікелей шағын бизнес ... ... ... ... ... ... ... жүрген басқару жүйесіне кірістірілгендей болады, мұның өзі осы
жүйенің ұшқырлығын арттырады және ресурстармен кең ... ... үшін ... ... ... басқару құрылымдарында бөлімшелер
жалпы мақсатты емес, ал өзінің нақты функциясын бағдар ете дамуға ... өзі ... ... жүйе мүдделерін елеместен өзін-өзі қорғауға деген
ұмтылысын туғызады және өзгерістерге қарсылық ... ... ... ... ... ... ... соғады.
Осы позициялар тұрғысынан шағын және орташа бизнеске қолдау көрсетудің
аймақтың бағдарламасын әзірлеу керек.
Шағын кәсіпкерлікке қолдау ... ... ... ... бағдарламаны әзірлеу мен жүзеге асырудың арнаулы механизмін жасауды
қажет ететін ... ... ... ... барынша мүмкін ету, оның икемділігін және
басшылық стратегиясы мен тактикасының өзгеруіне ... ... ... ету;
3. бағдарламаны басқарудың ұйымдық құрылымының ... мен ... ... ... ... ... бағдарламалы-мақсатты басқару органдарының өкілеттіктерін
экономикалық және ... ... ... ету ... ... әзірлеудің бастапқы негізі — оның мақсаттарын негіздеу ... Кең ... ... ... ...... ... жағдайы
немесе оны жүзеге асыру барысында алынуға тиісті нәтиже. Басты ... ... ... ... жүйесін дамыған еуропалық елдер деңгейіне жеткізу.
Бағдарламалы-мақсатты басқару методологиясына сәйкес келесі кезең ... ... ... ... ... ... және нақты
жұмыстар мен шаралар етіп бөлшектеу болып табылады.
Әлеуметтік сала:
— жеке тұрғын үйлер салу, ... ... мен ... жөндеу
жолымен тұрғын үй проблемасын шешуге қатысу;
— құрылыс материалдарын, конструкциялар және ... ... ... ... Жер учаскелерін коттедждік құрылыс үшін әзірлеу мен қалпына келтіру;
— азық-түлік және өнеркәсіп тауарларымен сауданы, соның ішінде баспа-
бас ... және ... ... ... ... ... тамақтануды қамтамасыз ететін кәсіпорыпдарға ... ... ... қоғамдық тамақтандыруды жаңа объектілер жасау
жолымен ... ... ... ... ... ... халыққа тұрмыстың қызмет
көрсетілуін жетілдіру, қызмет көрсету жүйесін ұлғайту, тапсырыстар қабылдау
мен орындаудың жаңа түрлерін енгізу;
— тұрғын үй-коммуналдық ... ... оны ... ... күрт ... залалды шаруашылықтар қатарынан
шығару;
— өнеркәсіп және құрылыс қоқысының жиналуын және ... ... ету, қала ... ... ... ... ... көрсетудің жаңа түрлері;
— дене мәдениетінің, ... ... ... ... ... әлеуметтік қамсыздандыру мүмкіндіктерін, соның ішінде мемлекеттік
құралдар мен қайырымдылықтың қатысуымен, ... ... ... ... жаңа ... ... жоғары оқу орындарын,
мектептерді, университеттерді ... ... ... ... ... төмендету, мәдени
бағдарламаларға демеушілік жасау.
Күрделі құрылыс:
— құрылыс материалдарын, бұйымдарын және ... ... ... ... ... жаңарту мен жаңғырту;
— жобалау-конструкторлық, консультациялық қызметтер көрсету, ... ... ... мен ... ... ... жасау;
— қаланың ескі бөлігін күрделі жөндеу жөніндегі жобалау жұмыстарын
жүргізу және осы жұмыстар ... ... ... котедждер құрылысының жобаларын әзірлеу мен енгізу.
Халықты жұмыспен қамту:
— ірі кәсіпорындар жұмысшыларының санын қысқарту үшін жаңа ... ... ... ... ... проблемаларын, нақты аумақтардың
әлеуметтік проблемаларын ... және ... ... ... мен ... кадрларды, әсересе жұмыстан шығын қалған жастарды оқыту, даярлау
және олардың біліктілігін арттыру.
Табиғатты ұтымды ... және ... ... ... ... ... мен жүзеге асыруға қатысу,
тәуелсіз ... ... ... ... таза өндірістік-технологиялық жабдық, суды тазарту, сүзу
және қайталап пайдалану құралдарын әзірлеу мен өндіру;
... ... ... мен ... таза аймақтар
жасау;
— табиғат қорғау шараларын жүзеге асыру, табиғат қорғау аймақтарында
жерді қалпына келтіру.
Сыртқы ... ... ... ... ... ... аймақ пен қала проблемаларын
шешуге мүмкіндік беретін бағыттарда, қатысу;
— қала проблемаларын өзара ... ... шешу үшін ... ... ... ... тарту;
— бөлінген валютаны қала қажетіне пайдалану;
— жобаларға алдын-ала сараптама ... және жаңа ... ... үшін ... инвестицияларды тарту жөнінде келісімдер жасасу, бұл
жағдайда ... ... ... ... функциясын осы салада
тіркелген, қаланы басқару органдары ... ... ... ... ... мен қызмет жөніндегі қажеттерін қанағаттандыру:
— түпкі тауарлар өндіру, жұмыс істеу, қызмет көрсету;
— тұтыну тауарлары мен ... ... ... қала тұрғындарының
дәстүрлерін, талғам-талаптарын ескере жоғары сапалы тауарлар өндіру;
— қызмет көрсетудің және ... ... ... жаңа ... ... ... және тауармен қамтамасыз ету:
— аумақаралық сауда мен аумақ ішіндегі сауданы және биржалар арқылы
шикізат пен ... ... ... ... қала тапсырыстары бойынша жұмыс істейтін шағын және орташа бизнес
кәсіпорындарын материалмен және ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
— тауармен және шикізатпен қамтамасыз ету, ресурспен ... ... ... ... қайталап пайдалану мәселелері бойынша
кәсіпкерлік құрылымдарды үйлестіру.
Инновациялық және ақпараттың қызмет:
— ақпараттық, ... ... және ... соның ішінде аймақтан тыс жерлерде, әзірлеу мен жүзеге
асыру;
— жоғары технологиялы өнімдер, ноу-хау, патенттер ... ... ... ... инновациялық қамсыздандыру — несиелер, субсидиялар, бағдарламалар,
үйлестіруші, ... ... ... қамтамасыз ету, ақпараттық-коммерциялық орталықтар
ұйымдастыру;
— өндірісті мамандандырудың, шоғырландырудың және ... ... ... ... ... ... және басқару органдарына инновацияларды
жоспарлау және ... ... ... ... ету жөнінде
ұсыныстар жасау.
ІІ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ПРОБЛЕМАЛАРЫ, МӘСЕЛЕЛЕРІ,
ҰСЫНЫСТАР МЕН ОЛАРДЫ ШЕШУ ЖОЛДАРЫ
2.1 Өндірістік инфрақұрылымды дамытудағы ... ... ... екі ... ... тұрады. Оның біріншісіне —
қоғамның материалдық-заттық қажеттіліктерін ... ... ... ... — оның ... емес (информация, әр түрлі
қызметтер т.б.) сұраныстарын қамтамасыз ететін ... ... ... ... дұрыс дамуы үшін белгілі бір сыртқы ... ... ... ... ... ... информацияны өңдеу
және жеткізу т.б.) қажет. Кәсіпорындар жұмысының сыртқы ... ... ... ... ... аталатын,
экономиканың өзінше бөлек сферасы айналысады.
Экономиканың дербес сферасы болып, инфрақұрылым, ... ... ... ... ... және оның ... ... етуге деген сұраныстың өсуіне байланысты бөлініп
шықты.
Біз бұл тақырыпта өндірістік инфрақұрылымның негізгі саласының бірі —
көлік ... ... ... ... ... ... ... біріншіден, көлемі шағын жұмыста барлық инфрақұрылым салаларының
дамуын мемлекеттік реттеу ... ... ... ... оқушыға түсінікті болатындай етіп қысқаша жазу мүмкін емес;
екіншіден, көлік кешенінің халық шаруашылығындағы рөлі өте ... ... ... ... саяси және мәдени маңызды міңдеттерді
атқарады.
Республика көлік кешенін мемлекеттік реттеу жүк ... ... ... тасымал жылдамдығының неғұрлым жоғары болуын, ... ... ... етуі тиіс.
Қазақстан Республикасының көлік кешенінің дамуын мемлекеттік реттеудің
негізін 1994 жылы қыркүйектің 21 ... ... ... ... ... Заң құрайды.
Осы заңға сәйкес көлік кәсіпорындарының қызметін мемлекеттік ... ... ... ... ... салу, несиелеу,
қаржыландыру мен баға құру, инвестициялық, біркелкі әлеуметтік және ғылыми-
техникалық саясаттарды жүзеге асыру, ... ... ... ... ... ... көлік кешенін басқару Қазақстан
Республикасының Көлік және коммуникациялар министрлігіне жүктелген. ... және осы ... ... Үкімет бекіткен ережеге сәйкес, оның
негізгі міндеттері болып мыналар саналады:
- көлік саласында Қазақстан ... ... ... ... ... ... және халықаралық қатынастарды жүзеге
асыру;
- меншік түрлеріне қарамай, барлық көлік түрлерінің жұмысын ... ... ... ... ... дайындау;
- көліктің барлық түрлерінің дамуының тұжырымдамасы (концепциясы) мен
мемлекеттік ұлттық бағдарламаларын дайындау, ... ... және ... саясаттарды қалыптастыру және жүзеге ... де ... ... ... халқы мен экономикасының тасымалдауға және онымен
байланысты қызметтерге деген сұраныстарын қанағаттандыруға ... ... ... ... ... ... ... бақылау;
- Республиканың тасымалдауға деген мемлекеттік қажеттіліктеріне болжау
жүргізу;
- Қазақстан Республикасының көлік кешенінің жұмысын ... оның ... ... реттеу.
Көлік кешені туралы толық мәлімет алу және бір сөзді әр түрлі түсінуге
жол бермес үшін кең ... ... ... терминдерге түсінік
(анықтама) бере кетейік.
Көлік жуйесі — тасымалдау ... ... ... ... болатын әр түрлі көлік түрлерінің кешені. Көбінесе бұл ... ... ... не ірі ... ... ... кезде көлік дегеніміз — халық шаруашылығының күрделі ірі
кешені. Оның құрамында ... ... ... ... ғана ... бірге қалалық және өндірістік көлік түрлері де бар. Әкімшілік-
шаруашылықтың дербестігіне ... ... ... ... ... бір ... болады, тасымалдау процесіне ғана емес, ... ... ... ... техникалық-экономикалық нәтижелеріне де
әжептеуір ықпал етеді.
Көлік торабы - республиканың не жеке ... ... мен ... ... жол ... ... ... (магистральды) көлігі - қолданылып жүрген заңдар мен
нормативтік актілерге сәйкес меншік тәуелділігіне, кім ... ... мен ... ... тиісті көлік.
Оған темір жол көлігі, теңіз жолдары көлігі, өзен ... ... ... әуе ... ... және ... көлігі жатады.
Жалпы пайдалану көлігі мемлекеттің көлік жүйесінің ... ... осы түрі ... ... ... ... ... себебі ол
мемлекеттің тасымалдауға деген негізгі сұраныстарының қанағаттандырылуын
қамтамасыз етеді.
Жалпы пайдалануға жатпайтын ... - тек қана өз ... ... және ... ... ... талабын орындауға
міндетті емес ведомстволық көлік. Өндірістік кәсіпорындардың ведомстволық
көлігін ... ... ... деп ... осы ... ... ... да қызмет көрсетеді. Тек
республиканың географиялық ... ... ... ... ... енді
ғана дами бастады. Қазақстан үшін ... ... ... ... шаруашылық маңызы өте жоғары
Батыстан шығысқа қарай 3000 километрге, солтүстікген оңтүстікке 1700
километрге созылып жатқан республика аумағының көлігі;
- жүк ... ... ... ... ... өнім ...... темір рудасы, мұнай және
мұнай өнімдері, металлургиялық өнеркәсіп пен ауыл ... ... ... ... ... ... әр ... тасымалдауға тиісті жүктің түріне және тасымал
қашықтығына байланысты тиімді пайдалану сферасы бар. ... ... ... жол ... алыс ... тасымалдауда пайдаланған тиімді. Қысқа
қашықтықтарда автомобиль көлігі басқа ... ... ... ... жүк ... және ... аз ... қамтамасыз етеді. Құбыр
желісі мұнай, газ және ... ... ... үлкен болса) тасымалдауда
тиімді. Өткізу ... ... ... ... 1 км ... ... ... жол құрылысынан 2 — 2,5 есе арзанға түседі.
Республиканың ыңғайлы геостратегиялық ... ... ... ... ... ... отыр. Халықтың қоныстану тығыздығының ... ... ... 6 ... табиғи кен орындары мен ... ... ... ... орналасуы және шетел ... ... ... ... ... негзгі факторларын
құрайды. Бұл, басқа елдердің экономикасына қарағанда Қазақстан ... ... ... жоғары деңгейде тәуелді екенін көрсетеді.
Нарық қатынастарына өту жағдайында республика ... ... ... салалрынан ерекшелігі — оның ... ... ... ... ... дамуын төмендегі кестелерде
берілген көрсеткіштер бойынша талдап көруге болады.
2000 жылы 1990 жылмен ... жүк ...... ... — 38,2%-ға дейін азайған. Мұндай теңденция көліктің барлық түрлері
бойынша байқалады. ... ... ... ... ... ... ... байланысты тауар өңдірісіңдегі дағдарыс себеп
болып отыр. Тек қана құбыр желісі ... жүк ... (637,7%) және ... (310,3%) ... күрт ... ... ... бұл түрімен
экспортқа бағытталған мұнай және газ өнімдері тасымалданады.
Кестедегі көрсеткіштерден байқайтынымыз, жүк тасымадауда автомобиль
көлігінің сызбағалық салмағы, ал жүк ... ... жол ... алатын
үлесі жоғары.
Соңғы он жылда көліктің барлық түрлері бойынша жолаушы тасымалдау және
жолаушы айналымы көрсеткіштері ... ... ... ... ... ... ... тасымал тарифтерінің жоғары болуына
байланысты "құлдырап" кеткен. Әсіресе, қысқа ... ... ... ... ... бас тартып, өз көлігін немесе жеке
"тасымал" көлігін ... ... ... ... ... ... жеке "тасымал" жолаушылар тасымалдаумен ... ... ... көрсетіп отыр. Сол себепті, 2000 жылы
1990 жылмен салыстырғанда автомобиль көлігімен жолаушы тасымалдау — ... ... - 11,9% ... Темір жол көлігі, ... ... ... ... және ... ... ретінде
тасымал тарифі мемлекет тарапынан қадағалауда болғандықтан, басқа көлік
турлеріне қарағанда, оның жоғарыда аталған ... көп ... ... тасымалдау — 50%, жолаушы айналымы — 51,7 пайызды құраған.
Жалпы айтқанда, көлік ... де ... ... салаларындай терең
дағдарыста.
Оның негізгі себептері ретінде, жоғарыда айтылған дағдарысқа
байланысты ... ... ... өнім ... ... өте
төмендеп кетуін, халықтың төлемдік қабілетінің төмендеуін, көлік қызметінің
дер кезінде төленбеуін, ақша айналымының ... ... ... және де ... ... ... ... үкімет
тарапынан үстіртін, ғылыми нақтылаусыз жүргізілгендігін атауға ... ... ... ... ... 14061,8 км темір
жолдары, 87 мың км. ... 4 мың км. ішкі су, 500 км. ... ... ... ... ... жол магистральдарының тығыздығы 1000 шаршы метрге
шаққанда 5,3 км. ТМД ... бұл ... ... ... 6,4 ... жалпы пайдаланудағы темір ... ... 26 %, ... — 60%, ...... ... ... жолдарының ұзындығы қатты қапталған
(асфальтталған) автомобиль жолдарының ... 95 %, ...... ... ... 29,7 км., ... ... Белоруста,
Грузияда, Молдовада және Украинада — 248-296 км. ... ... ... ең жоғарғы тығыздығы Солтүстік Қазақстан облысында
(74,2 км), ең төмені Қызылорда облысында (11,6 км).
Республика көлік ... ... ... ... ... ету жағы да өте нашар. Елімізде аталған заттарды өндіру өндірісі
мүлде ... ... ... ... ... жуық ... ... мәселелерді
шешуді талап етеді:
- халықаралық, соның ішінде транзиттік тасымалдарды ... ... ... көлік түрлері мен коммуникация жүйесінің ... ... ... ... және газ ... ... ... бағыттардың
баламалы болмауы;
- халықаралық тасымалды, контейнерлік жүктерді өндеуге қабілетті теңіз
және өзен ... ... жол ... ... ... ... жол және ... көлігінің жол шаруашылығының техникалық
деңгейінің төмен болуы, магистральдық мұнай және газ құбырларының, ... ... тозу ... ... ... қозғалыс составтарының жергілікті өндірісі болмауы, жөндеу базасының
нашарлығы; тасымалды ... ... ... ... ... ... сақтау мен қозғалыс қауіпсіздігін қамтамасыз етудегі
кемшіліктер.
Жоғарыда айтылған жағдайларға байланысты, республика көлік ... ... үшін ... ... ... шаралар жүргізілуі тиіс.
Республика үкіметі көлік кешенін реформалауды ... мен ... ... ынталандыруға тіреп отыр.
Сол себепті, енді көлік кешенін жекешелендіру мәселеріне тоқталайық.
Көлік түрлерінің ерекшеліктеріне қарай, оларды ... де әр ... ... тиіс ... ... ... арасында темір жол көлігі — оның ... алып ... ... ... және ... ... себепті
жекешелендіру үшін өте қиын объект болып табылады. ... ... ... ... ... қалай жүргізілді, соны еске алайық. АҚШ-та, ... ... ... ... ... белігі мемлекеттік меншікте болды. 1980
жылы конгресс темір жолдарды жекешелендіру туралы заң ... ... ... ... жолдардың бәрі дерлік жекешелендіріліп, жеке
компаниялардың қолына көшті, темір жолдарға федералдық ... ... ... ... 2,8 млрд доллардан (1981 жып) 0,1 млрд долларға
(1986 жыл) дейін ... да, 1980 ... ... ... ... тұтас
жекешелендірілген. Бұл жерде, АҚШ-дай территориялық емес, функционалды
принцип қолданылған, яғни әрбір дербес ... өз ... ... ... ... ... жолды күту, т.б. жұмыстардың бірін
таңдап алған. 1987 жылдан бастап ... жол ... ... ... ... 1990 ... дейін, темір жол тұтастай мемлекет меншігінде
болды. Бірақ, қазіргі кезде жиырмаға жуық жеке меншіктегі темір жолдар бар.
90 жылдардың ... ... ... ... ... ... ... туралы мәселе қойылуда. Ал, Голландияда мемлекет қазірдің
өзінде тәуелсіз темір жолдық акционерлік ... ... ие ... ... мен ... ... ... дамыған елдеріне келетін
болсақ, бұл елдерде темір жол тұтас мемлекет меншігінде және ... ... алып ... әр елде ... ... меншік мәселесі әр түрлі шешілген.
Дегенмен, магистральды темір жолдарға мемлекеттік меншіктің сақталуы басым.
Енді ... ... ... ... ... ... жолдарға мемлекеттік меншікті сақтау қажет. Бұлай
ойлайтын себебіміз, біріншіден, темір жол көлігінің экономикадағы рөлі ... ... ... ... жолының тығыздылығы өте төмен (1000
шаршы километрге 5,3 км), ... ... ... ... ... ... одақтың Қазақстан үшін ТАСИС бағдарламасын жасаушылар да
осындай тұжырымға тоқталып ... ... ... ... байланысты,
Қазақстанның темір жолдарын жекешелендіруге әзірге болмайды деп есептейді:
- жекешелендіруге қажетті капитал кез келген қазақстандық консорциум
үшін өте ... ... ... жол шет ... ... ... ... бірақ ете маңызды стратегиялық активтер үшін бұндай ... ... ... ... темір жолдар табиғи ... ... ... ... ... ... мемлекет тарпынан өте
қатаң басқару шаралары қолданылуы мүмкін, сол себепті олардың коммерциялық
пайда табуға ... ... өте ... болады;
- қазіргі кезде жолаушы тасымалдауда көптеген әлеуметтік жеңілдіктер
бар. Темір жолды жекешелендірген компаниялар оңдай жеңілдіктер ... ... ... ... ... әлі күнге дейін ... мен ... да ... ... бар, ... жол ... жеңілдікгерді пайдаланады. Ешбір жеке компания аталған әлеуметтік
құқықтарды сақтауға кепілдік бере ... ... ... мыңдаған километр кіре беріс жолдары,
тұйық линиялар (магистральдардан тараған) бар. Олар бұрын да ... ... мен ... ... ... ... ... міндеті
— бір немесе бірнеше кәсіпорыпның жүктерін қабыддау және ... ... ... ... әр ... меншіктегі кәсіпорындар құрылуы ... ... ... ... ... ... сай ... отырылуы керек.
Сонымен бірге, темір жол көлігінде жүк ... жүк ... ... ... бар. ... жеке ... ... жеке тұлғалар,
мемлекеттік кәсіпорындар мен темір жол ... ... ... Бұл
жұмыстарды орындауда қандай кәсіпорынның қызметін пайдалануды жүк жөнелтуші
мен жүк қабылдаушы шешеді.
Нарықтық экономикаға ... ... ... жол ... ... ерекшеліктері бар. Көліктің бұл түрінің қор сыйымдылығы өте жоғары,
өндірістік тасымал процесі технологиялық үздіксіз болуы ... ... ... ... ... ... — мейлі жол учаскесі ... ... ... ... — өз ... ... жасай алмайды.
2.2 Қазақстанның аймақтарын дамыту және мемлекеттік реттеу
Мемлекеттік әлеуметтік-экономикалық ... ... ... күні ... ... ең ... ... объекті болып
табылады. Оның негізгі себептері: а) халық шаруашыпығы мәселелерін жоспарлы
шешудің қағидалары мен ... бас ... ә) ... күштерді тиімді
орналастыру жөніндегі зерттеулерді азайту және б) шаруашылық пен әлеуметтік
урдістерді басқарудағы орталық және ... ... ... міндеттемелерді өзара бөлісудегі ретсіздік. ... ... ... әлі де қажетті көңіл бөлінбейді.
1995 жылдың ақпан айының басында "1995 жылға Қазақстан Республикасының
әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ресми түрде
қабылдады. Ал 1999 ... ... ... ... Экономика министрлігі 1999
— 2005 жж., және екі кезеңге ... 1999 - 2000 және 2001 - 2005 ... ... ... ... ... құжаттар пакетін дайындады
жене министрліктерге, ве-домстволарға, облыстық әкімшіліктерге жіберді.
Сондағы сілтеме көптеген айқын ... мен ... бар ... ... ... (1996 ж. ... 14 күні шыққан
№596) "Қазақстан ... ... ... ... ... мен іске асыру тізіміне" болды. Сол
қателіктерді ... үшін бір ғана ... ... өзі ... ... Бұл "тетік", тетік бұл "құрал", құрал бұл "индикатор",
индикатор Бұл "көрсеткіш" және т.б. деп бекітілген. Егер де 1999 — 2005 ... ... ... ... ... ... құрастыратын болсақ,
онда оның іске асуын бақылау мүмкін емес, яғни ... ... ... ісін ... мүмкін емес. Тағы да бір айта ... - ... (15-п.) ... мен ... ... ... ... индикативтік жоспарлары облыстар және Алматы
қаласының ... ... ... ... ... ... және ... қамтамасыз етеді, ал жалпы ұлттық ... және ... ... ... есебімен
қаржыландырылатын бөлікте Қазақстан Республикасының әлеуметтік-эконо-
микалық дамуының индикативтік ... ... ... ... ... ". ... та ... мәселелері жөніндегі
жоғарыда аталған құжаттар пакетіндегі негізгі ... ... ... ... ... жоқ. Мұндай көрсеткіштер —
"Аймақтық даму көрсеткіштері деп аталатын" 9-тарауда да жоқ. ... ... күні елді ... орта мерзімдік, жылдық (ағымдағы) және де ұзақ
мерзімдік әлеуметтік-экономикалық жоспарларды ... ... ... ... Ал бұл, аралығында, мемлекеттік аймақтық
саясатты қалыптастыруға кедергі жасайды /11/.
1996 жылы 9 ... ... ... "Қазақстан Республикасы
аймақтық саясатының тұжырымдамасы" мақұлданды. Оның негізін салық ... ... ... позициясы арқылы және ... ... ... ... құрайды. Сонда мұнда, бір объектіге
деген екі жақты ... ... ... ... ескерілмеген,
өйткені бір аймақ жеткілікті мамандырылған, бірақ та бюджет жағынан әлсіз
болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... кіреді, өйткені оның дамуы ма-мандандырылу
деңгейінен ... бола ... ... ... ... ... анықтау бірыңғай ғылыми негізге негізделетін аймақтарына ... ... ... деп ... ... ... ... "аймақтардың
әлеуметтік-экономикалық даму деңгейі бойынша ... ... ... түрмысының деңгейі мен сапасы бойынша аймақтардың арасындағы
айырмашылық өсіп келеді", шағын және ... ... мен ... ... аудандарының проблемалары шиеленісіп келеді деп жазылған. Және
де осының негізінде ... ... ... түсуі іске асырылатын
аймақтық саясаттың кемшіліктерімен ... ... ... ... ... ... ... қазіргі аймақтық саясатта осындай
кемшіліктерді жою мүдделері болуы тиіс. Бірақ тұжырымдамада саясаттың мәнін
анықтағанда ... ... ... ... жету ... әрекеті мен шаруашылық жүргізудің аймақтық факторларын
пайдалануға" ... Егер де ... ... тек ... ... ... ғана ... болса, онда аймақтық саясаттың аймаққа
деген пайдасы қандай? Бұл саясаттық бағытталудың ... ... ... ... ... екенін делелдейді.
Аталғанды аймақтық саясатқа қолданатын болсак, ол қалалық және ауылдық
жерлерде ... ... ... ... бастылығы, өмір сүру деңгейі
және ... ... ... ... ... ... ... әкелмеуіне байланысты жалпы мемлекеттік
шешімдерді қабылдау мен іске асудың жалпы мақсатнаманы ғылыми ... ... ... дәл осындай түсінуі оны қалыптастырудың негізін
анықтайды. Оларға ... біз ... ... ... ... ... қалыптастыруда түрлі
аудандар халқының өмір сүру деңгейі мен сапасын теңестіру ... ... ... бар. Осы ... ... жағдайда бірінші орында
тұр, өйткені тұрғындар тығыздығы (адам/км2), қалалық және ... ... ... ... бір ... ... деңгейі,
тұтыну бағаларының индексі, жұмыссыздардың саны мен жұмыссыздық деңгейі,
индустриадды әлуеті ... және т.б. ... ... ... ... ... тым өзгеше. Сонда,
жұмыссыздар саны ... ... ... үлес салмағы 1,8%-дан
(Қарағанды облысы) 20,3%-ға дейін (Оңтүстік Қазақстан облысы) ауытқиды, ал
облыстар арасында халықтар кірісінің бір ... ... ... ... ... 4 есе ... ... қатар халықтың 60%-ға жуығы бүгін
кедейлік шетінен тыс өмір сүреді. Халық ... орта ... ... ... 5,8 ... Бұл көрсеткіш 17 адамнан (Оңтүстік
Қазақстан облысы) 2 адамға (Маңғыстау облысы) дейін ... ... ... ... ... ... өнімінің 40%-ына жуығы үш облыстың үлесіне
келеді (Қарағанды, Атырау және Павлодар ... ... ... ... ... ... есепке алмасақ
та, аймақтық саясат "көлденең" сипатындағы шешімін қажет ... ... сүру ... ... сүрақтарын объективті түрде айналып өтіп кете
алмайды.
Екіншіден, аймақтық саясатты қалыптастырудың маңызды негіздердің бірі
елдің өндіргіш күштерді дамыту мен ... ... ... құрайды. Жоғарыда аталған "Тұжырымдамада": аймақтық саясаттың
осы факторы оның іске ... ... ... ... ... ... ... қиын: а) өндіргіш күштерді тиімді орналастыру аймақтық
саясатты жүргізбес бұрын ... ... ә) ... ... ... ... (сапалы есім) екінші "орналастыруға" әсерін тигізетін
факторлар сипатыпың өзгешелігі ... ... ... ... ... ... ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Оның
іске асуы енді аймақтар ендіргіш күштердің сапалы өсімін ... ... ... алуы тиіс деп айту жөн. ... олар ... ... қор ... ету деңгейінен тікелей тәуелділігінің тең
шарттарын "айыруға" мүмкіндік ... ... оның ... ... ... ... өндіргіш күштерінің аймақтарда әр ... және ... ... жүйесінде институционалдық
өзге-рістермен қиындатылған.
Өндіргіш күштердің сапалы есімі мәселесін қарастырғанда ғылыми-
техникалық ... мен ... ... техногендік
ерекшелігін айтып кету жөн. ... ... ... ... ... ... ғылыми және ғылыми-техникалық әлуеті деңгейі тым
жоғары, және оны ... және ... ... ... салыстыруға болмайды. Бұл соңғы парда өндіргіш ... ... ... ... ... қажет еткенін көрсетеді.
Осындай жағдайларда қазіргі мемлекеттің аймақтық ... ... мен ... (яғни олардың қатарына облыстар да кіреді) тоқырап
қалу қалпынан шығуын ескермесе, онда оны ... ... деп ... емес. Мұнда біз аймақтық саясаттың тек қалыптасу негіздерін
қарастырдық. Оның ... іске асуы ... ... ... ... ... және аддын ала анықтамалығын талап
етеді.
Аймақтық дамуды стратегиялық жоспарлаудың әдістемесі мен ... — 2030" ... ... ... ... ... жоғарыда айтып өткендей, стратегиялық жоспарлаудың релі ерекше
көрінеді. Егер оның аймақтық ... алып ... онда ... ... Қазақстан Республикасы Ата заңының тиісті баптарынан (86, ... ... ... сөз облыстар, аудандар мен қа-лаларды ... ... ... ... мен бекіту мерзімдері жөнінде болып
отыр. Ал, жергілікті жоспарлаудың ... мен ... ... ... мен құрастырушылар әлі де ескермейді. Керісінше,
жергілікті әлеуметтік-шаруашылық ... ... ... ғылыми
зерттеулермен негізделмеген ірі ауқымды іспен айналысамыз. Сонда, мысалы,
салалық пен аймақтық аспектісіндегі ... ... іске ... қажеттілігі туралы сөз, тек ... ... ... (1997 ж.)
Қазақстан Республикасы ... ... ... жолдауында ғана
туындады. Осының негізінде министрліктер, ведомстволар мен ... жаңа 1998 ... ... ... ... ... ... отырып, ағымдағы және орта мерзімдік стратегиялық
жоспарларды әзірлеуге бұйрық берілді. ... ... ... ... ... мен іске ... ... құралдарынсыз
берілген еді.
Қарастырылып отырған құралдарға алдымен ғылыми негізделген қағидалар
жүйесі жатады. ... ... ... келе ... ... ... сипатымен байланысты. Бірақ мұнда жоспарлау объектісіндегі
болашақтағы конструктуралық өзгерістерге тәуелсіз ... атап ... ... ... кешендеу қағидасының рөлін айрықша атап ... ... ... ... — бұл ... ... аймақтардың
меншік нысандары жүргізілген институционалдық өзгерістерге қарамастан бар
әлеуметтік-шаруашылық "ағзасын" көрсету деген сөз. Осы қағиданы ... ... даму ... ... мен ... белгілеу жағдайында қиындықтарға әкелуі мүмкін. Кешенділік қағиданы
сақтау:
- ... ... ... республикалық (облыстық) жоспардың
көрсеткіштеріне бағьпталумен;
- ... ... ... ... ресурстардың параметрлерін анықтаумен және бағалаумен
- жеке меншік негізде жұмыс ... ... ... ниеттерін талдап қорытумен;
- мемлекеттік, салалық және аймақтық мүдделердің үйлесуімен қамтамасыз
етіледі.
Аймақтық жоспарлаудың келесі ... ... ... ... ... Оның ... негіздеуі әлеуметтік сипатындағы
мақсаттардың басым болуынан туындайды, ... ... ... ... ... шешу ... ... көзқарасты талап етеді. Сондай-
ақ осы секторда нарықтық қатынастары элементтерінің пайда болуын ескеру
қажет. Бұл ... ... шешу ... ... ұйымдастыру-
әдістемелік мазмұнын тұтастай өзгертеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Нарықты экономика мен оның салаларының дамуын мемлекеттік реттеудің
жалпы заңдылықтарын, ... және ... ... ... ... ... жасауға мүмкіндік
береді.
І.Әлемге әйгілі экономист-ғалымдардың адамзат тарихында таза нарықтык
экономиканың болмағаны және жоқ ... ... ... ... ... тану керек;сөз әр елдің табиғи-тарихи, геосаяси, этно-демографияляқ,
экономикалық, техногендік, ... ... және ... ... ... ... ... жоспарлы және нарықты
модельдерін жете ... ... ... ... ... жүргізу
модельдерінің орнын ауыстыру эволюциялық жолмен ... ... ... бір ... бұл ... қазіргі кезде алдыңғы қатарда саналатын
нарықты экономикасы ... ... ... ... тәжірибесін зерттеу
нәтижесінде ғүлама ғалым-экономистер қалыптастырған.
2.Шаруашылық жүргізудің ... ... мен ... ... олардың жағымды және жағымсыз салдарларын ... ... және ... ... нақтылауды талап етеді. Осы ... бір ... ... ... бас ... және ... ... экономиканы құруға үмтылу ... ... ... ... ... дағдарысқа ұрындырды. Экономиканың,
оның салалары мен аймақтарының ... ... ... ... ... ... ... және әлеуметтік аспекті бойынша өте
қымбатқа түсті.
З.Мемлекеттің заң шығару және атқару ... мына ... ... өндіріс құралдарын жекешелендіру мен нарықтық қатынастарды
дамыту ... ... ... яғни ... ... жүргізілуі
керек; жекешелендіру процесі әкімшілік жеделдету элементтерінен арылуы және
меншік субъектілерінің өндірістік ... ... ... ... өндірістік бағытта пайдалануы керек.
4.Макроэкономикалық және оның салалық-аймақтық секторларының ... ... ... жалпы мемлекеттік көзқарас әлі өте төмен
деңгейде және оны ... ... ету жаңа ... ... ... өте ... ... өзінің ғылыми-теориялық, методологиялық,
ұйымдастырушылық базасын құруды талап етеді.
Экономиканы мемлекеттік реттеу мен оны ... ... ... ... ... ... объектісі ретінде ресми
статусқа ие болуы керек. Ол жас экономист ... ... ... және ... ... ... мүмкіндік береді
және де осы мәселелер бойынша фундаменталды оқулықтар мен оқу құралдарын
жасауға ... ... ... қиып да ұзақ та болуы мүмкін. Халық ... ... ... ... ... кезеңдегі дағдарысқа қарсы шаралар
қолданылуын қажет етіп отыр, олар мыналар:
— нарықтық қатынастарға бейімделген экономиканың барлық деңгейлерінде
оны басқаруды ... және ... ... ... ... ... органдарының рөлін, міндеттерін және ... ... және ... ... ... ... маңызды. Басқарудың
әлі де болса сақталып отырған бұрынғы нарықтық емес әдістерінен ... ... және XXI ... жаңа ... құрылысқа бара-бар болатын,
орын алып отырған дүниежүзілік тәжірибені ескеретін жаңа ... ... басу үшін ... ... бәрін істеу қажет. Өтпелі
кезеңде жаңа басқару саласына жүйелі ... кадр ... ... ... керек;
— ұсынылып отырған жаңа экономикалық саяси концепциясы отандық тауар
өндірушілерге ... ... ... ... ... ... шаруашылық өміріне мемлекеттің араласуы экономиканы XXI
ғасырда дағдарыстан шығаруға және оны нарықтық өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... секілді тетіктердің шектеулі санымен жүзеге асырылуға тиіс.
— Ұлы ... жолы XXI ... ... жаңа ... ... ... байланысты Алматы қаласы мен Жетісу аймағының келешекте Ұлы Жібек
жолын жаңғырту және Тынық мұхит — ... — Азия ... ... ... ... ... аймағындағы және Еуропадағы елдерге жол
ашатын өзіндік бір геосаяси орталыққа айналу мүмкіндігі бар.
ПАЙДАЛАНҒАН Әдебиеттер ТІЗІМІ:
1. Ашимбаев Т.А. Государственное регулирование ... к ... // ... HAH РК. Серия «Общественные науки» — Алма-Ата,
1993. №2.
2. Валовой Д. Кремлевский тупик и Назарбаев - М.: ... ... ... Л.П. ... и ... в ... ... -
М. Дашков и К, 2000.
4. В. Клаус. Десять заповедей ... ... // ... 1994. 5
апреля.
5. Казахстанская правда, 1997. 25 декабря.
6. Деловая неделя. 1997. №12,
7. Государственное регулирование ... / Под общ. ред. ... ... и ... ... Н.А. ... — М.: Экономика, 2000.
8. Государственное регулирование рыночной ... / ... ... СПб, ... ... А.К. К осмыслению опыта экономического развития Япоти //
Российский ... ... 1992. ... ... P., ... Е. ... и рынок: Учебное пособие. —
Алматы: Каржы-Каражат, 1997.
11. Есиркепов Г.А. Приватизация государственной собственности ... ... в ... перехода к рынку. — Алматы, Уни-верситет
«Туран», 1999.
12. АльПари. 1997. ... ... ... 1990. ... ... ... Митстров Республики Казахстан об эконо-мической
политике в 1994 г. // Казахстанская правда. 1994. 5 февраля.
15. Ихданов Ж.О., ... Г.Н., ... ... ... ... ~ ... ... 1998.
16.Казахстан 1991 — 2001 годы: Информационно-аналитичесский сборник.
Агентства PK no статистике. — ... ... ... Г. ... ... в ... ... современностъ,
перспективы. — Алматы: Бастау, 1998.
18. Кейнс Дж. Общая теория ... ... и ... М., ... ... ... Эффектная экономика — шведская модель: (Пер. ... М.: ... ... Кошанов А.К. и др. ... ... ... в Республике Казахстан в условиях смешанной экономики. — Алматы,
2000.
21. ... А. ... в ... экономике (краткий спецкурс) //
Российский экономический журнал. 1993. №1.
22. Лю Гогуанъ. Регулирование китайской экономики и судьба реформы //
Вопросы ... 1989. № 10.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Каспий теңізі табиғат ресурстарын игерудің саяси-географиялық және экологиялық-экономикалық мәселелері95 бет
Өнеркәсіп құрылымын ұйымдастыру және жетілдіру проблемалары мен шешу жолыгдағы тиімді ұсыныстар даярлап теориялық негіздеу50 бет
Delphi –программалық ортасында бағдарламалау17 бет
Банктің несиелік саясаты туралы31 бет
Ипотекалық несиелендіру жүйесі33 бет
Кәсіпкерлік түсінігі және оның негізгі түрлері24 бет
Кәсіпкерліктің дамуының теориялық негіздері41 бет
Ультрадыбыстық зерттеу: міндеттері, проблемасы және шешу жолдары10 бет
Қазіргі ғаламдық проблемалардың экономикалық жақтары9 бет
Қазақстан Республикасында кәсіпкерліктің негізгі проблемалары және оны шешу жолдары35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь