Топырақты зерттеу

Кіріспе

1. Топырақтың қоректік режимін реттеу

2. Азоттың өсімдік пен топыраққа әсері

3. Фосфордың өсімдік пен топыраққа әсері

4. Калиийдің топыраққа әсері

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Егіншілік – ауыл шаруашылық дақылдарынан тұрақты, сапалы, мол өнім алу үшін жерді өңдеп баптау тәсілдерінің жүйесі. 20 ғасырдың басында Қазақстандағы егіс көлемі күрт көбейіп, 4,1 миллион гектарға жетті. Егістіктің басым көпшілігі (96%) дәнді дақыл болатын. Оның жартысынан көбі Ақмола, Торғай аймақтарында, қалғаны Қостанай, Ақтөбе, Жайық, Павлодар, Семей өңірінде егілді. Сырдария өзенінің төменгі жағында күріш, Жетісуда мақта егілді. Қазақстанда егін шаруашылығын одан әрі дамыту жолында, әсіресе, соғыс жылдары, одан кейін де көптеген жұмыстар атқарылды. Машина-трактор стансалары құрылып, егістікті күтіп-баптау жұмыстарын барынша механикаландыруға мүмкіншілік туды. Егістіктің 96,5%-ы тұқым сепкішпен себіліп, 97%-ы комбайнмен жиналды. Үш дақыл бойынша Қазақстанда өнімділіктің дүниежүзілік рекорды тіркелді. Шығанақ Берсиев басқарған звено тарының әр гектарынан (тәжірибелік телімде) 125 ц өнім алды. Ыбырай Жақаевтың звеносында күріш өнімділігі бір гектарынан 174 ц-ге жетті. Ольга Гонаженко звеносы қызылшаның бір гектарынан 1515 ц-ден өнім алды. Экстенсивті түрінде егіншіліктен өнім алу үшін қосымша қаражат көп жұмсалмайды. Жалпы түсімнің артуы, көбінесе, топырақ құнарлылығына және егін егетін жер көлемінің жаңадан кеңейтілуіне байланысты. Өндірістік күштердің және ғылымның дамуына байланысты егіншілік экстенсивті түрден интенсивті түрге ауысты. Егіншіліктің интенсивті түрінде пайдаланылып жүрген жерге қосымша еңбек, қаржы (механикаландыру, суландыру, тыңайту, агротехникалық шаралар жүйесін көтеру, т.б.) жұмсап, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімін арттырады. Қазақстанда егіншіліктің құрғақ, суармалы, тәлімі және таудағы түрлері қалыптасқан. Құрғақ егіншілік жауыны аз, желді, құрғақ далалы аймақтарда орналасқан. Бұл жерлерде құрғақшылыққа төзімді дақылдар өсіріліп, топырақта ылғал сақтаудың агротехникалық шаралар жүйесі (қар тоқтату, топырақты аудармай жырту, егісті қысқа мерзімде себу, т.б.) қолданылады. Суармалы егіншілікте, көбінесе, мақта, қант қызылшасы, дәнді дақылдар, көп жылдық жемшөптер, күріш өсіріледі. Тәлімі егіншілікте астық, жемдік дақылдар өсіріліп, құрғақ егіншілікке тән агротехникалық шаралар қолданылады. Таудағы егіншілік тау баурайын, тау аралығындағы ойпаң жерлерді қамтиды. Мұндағы агротехникалық шаралар топырақты су эрозиясынан қорғау мақсатында жүргізіледі.
Егіншілік - ауыл шаруашылық дақылдарын егіп-өсірудің және топырақ құнарлылығын жоғарылатудың жалпы тәсілдерін зерттейтін агрономия ғылымының саласы. Егіншілік ғылым ретінде топырақ құнарлығын арттыру, оны эрозиядан қорғау, топырақ пен өсімдіктің өзара әсерін, топыраққа механикалық, биологиялық және химиялық әдістермен әсер ете отырып жоғары әрі тұрақты өнім алу, егістікті зиянкестер мен арамшөптерден, қолайсыз жағдайлардан (құрғақшылық, аңызақ, үсік) қорғау мәселелерін зерттейді. Егіншілік агрономияның басқа салаларымен (агрохимия, агрофизика, селекция, т.б.) тығыз байланысты.
1. Ә. Ә. Әуезов, Т. А. Атақұлов, Н. Ш. Сүлейменов, Қ. Ш. Жаңабаев “Егіншілік”, Алматы “Сөздік-Словарь” 2005 жыл;
2. Тазабеков Т. Т. “Топырақтың құнарлылығы”, Алматы 1999 жыл;
3. Жамалбеков Е. У., Бильдебаева Р. М., Бигалиев А. Б. “Жалпы топырақтану”, Алматы 2001 жыл
        
        Жоспар 
Кіріспе
* Топырақтың қоректік режимін реттеу
* Азоттың өсімдік пен топыраққа әсері
* Фосфордың өсімдік пен ... ... ... ... ...
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Кіріспе
Егіншілік - ауыл шаруашылық дақылдарынан тұрақты, сапалы, мол өнім алу үшін жерді өңдеп баптау ... ... 20 ... басында Қазақстандағы егіс көлемі күрт көбейіп, 4,1 миллион гектарға ... ... ... ... (96%) ... ... болатын. Оның жартысынан көбі Ақмола, Торғай аймақтарында, қалғаны Қостанай, Ақтөбе, Жайық, Павлодар, Семей өңірінде егілді. Сырдария ... ... ... ... Жетісуда мақта егілді. Қазақстанда егін шаруашылығын одан әрі дамыту жолында, әсіресе, соғыс ... одан ... де ... ... ... ... стансалары құрылып, егістікті күтіп-баптау жұмыстарын барынша механикаландыруға мүмкіншілік туды. Егістіктің 96,5%-ы ... ... ... 97%-ы ... жиналды. Үш дақыл бойынша Қазақстанда өнімділіктің дүниежүзілік рекорды тіркелді. Шығанақ Берсиев басқарған звено тарының әр гектарынан (тәжірибелік телімде) 125 ц өнім ... ... ... звеносында күріш өнімділігі бір гектарынан 174 ц-ге жетті. Ольга Гонаженко звеносы қызылшаның бір ... 1515 ... өнім ... ... ... ... өнім алу үшін қосымша қаражат көп жұмсалмайды. ... ... ... көбінесе, топырақ құнарлылығына және егін егетін жер көлемінің жаңадан кеңейтілуіне байланысты. Өндірістік күштердің және ғылымның дамуына байланысты егіншілік экстенсивті ... ... ... ... ... ... ... пайдаланылып жүрген жерге қосымша еңбек, қаржы (механикаландыру, суландыру, тыңайту, агротехникалық шаралар жүйесін көтеру, т.б.) жұмсап, ауыл ... ... ... ... ... ... құрғақ, суармалы, тәлімі және таудағы түрлері қалыптасқан. Құрғақ егіншілік ... аз, ... ... ... ... орналасқан. Бұл жерлерде құрғақшылыққа төзімді дақылдар өсіріліп, топырақта ылғал сақтаудың агротехникалық ... ... (қар ... ... ... жырту, егісті қысқа мерзімде себу, т.б.) қолданылады. Суармалы ... ... ... қант қызылшасы, дәнді дақылдар, көп жылдық жемшөптер, күріш өсіріледі. Тәлімі егіншілікте ... ... ... өсіріліп, құрғақ егіншілікке тән агротехникалық шаралар қолданылады. Таудағы егіншілік тау баурайын, тау аралығындағы ойпаң жерлерді қамтиды. Мұндағы агротехникалық ... ... су ... ... ... ... ... - ауыл шаруашылық дақылдарын егіп-өсірудің және топырақ құнарлылығын жоғарылатудың жалпы тәсілдерін зерттейтін агрономия ғылымының саласы. Егіншілік ғылым ретінде топырақ құнарлығын ... оны ... ... ... пен ... ... ... топыраққа механикалық, биологиялық және химиялық әдістермен әсер ете отырып жоғары әрі ... өнім алу, ... ... мен ... ... жағдайлардан (құрғақшылық, аңызақ, үсік) қорғау мәселелерін зерттейді. Егіншілік агрономияның басқа салаларымен (агрохимия, агрофизика, селекция, т.б.) ... ... ... егін ... ... ... ұдайы өсіру екі жолмен іске асырылады: заттық және технологиялық. Бірінші жол тыңайтқыштар, мелиоранттар, пестицидтерді беру, екіншісі - ... ... ... ... ғылыми тұрғыдан жүзеге асырылатын ауыл шаруашылық дақылдарын өсірудің басқа да тәсілдерін, эрозияға ... ... т.б. ... ... етеді.
Топырақтың қоректік режимін реттеу тәсілдерін 4 топқа бөліп қарауға болады:
* ... ... ... ... толықтыру;
* қоректік элементтердің өсімдік ала ... ... ... ... ... ... ...
* өсімдіктер қоректік заттарды жақсы игеру үшін оңтайлы жағдай жасау;
* қоректік заттардың ... ... ... ... ... ... ... негізінен тыңайтқыштар беру арқылы жүзеге асырылады. Дақылдар тыңайтқышсыз өсірілгенде жылдан-жылға ... өнім ... ... ... ... ... сайын топырақтан алынатын қоректік заттардың да деңгейі жоғарылайды. Сондықтан жоспарланған өнім ... ... ... оны ... ... ... да ... көбейе береді. Әрине, тыңайтқышты жеткілікті түрде беру жоғары агротехникамен ... ... ... ... ... ... ... заттарын көбейтуде алғашқы орындардың бірінде жасыл өсімдіктер, олардың тірі және өлі әртүрлі қалдықтары, топырақ ... ... ... ... ... топырақтың табиғи қорынан алады. Бұл қордың басым бөлігі өсімдік игере алмайтын түрінде болып келеді. Сондықтан олардың топырақтағы өзгеру ... ... орын ... ... заттардың топыраққа түсу көздерінің, атап айтқанда азоттың, бірі - еркін өмір сүретін және түйнек ... ... ... азотты байлау (фиксация) болады.
2.Азоттың топырақтағы жалпы мөлшері өте жоғары, қара ... ол 10 т/га ... ... Бірақ оның 99% органикалық заттардың құрамында, оның ішінде қарашіріндіде болады. Сондықтан азотты бұл түрінде өсімдіктер сіңіре ... ... азот ... және ... түрінде айналуы қажет.
Құрамныда азоты бар органикалық заттардың аммиак ... ... ... ... ... деп ... Бұл ... жалпы желісін мынадай нобаймен көрсетуге болады: белоктар, гумин заттары --> амин қышқылдары, амидтер --> ... ... ... және анаэробты микроорганизмдердің үлкен тобының (бактериялар, актиномициеттер, саңырауқұлақтар) қатысуымен жүреді. Микроорганизмдер бөліп ... ... ... ... ... амин ... дейін гидролизденеді. Одан әрі олардан аммиак және әртүрлі органикалық қышқылдар ... Егер ... ... дейін жүрсе аталған қышқылдар СО2, Н2О, Н2, СН4 түріне дейін жетеді.
Аммонификация процесі барлық ... ... ... ... ... бар ... жоқ жағдайда жүре береді. Дегенмен анаэробты жағдайды өте ... ... ... ... оның жылдамдығы көп төмендейді. Аммонификацияның жүру жылдамдығына топырақтың температурасы, ылғалдылығы т.б. ... өз ... ... Бұл процесс үшін ыдырайтын заттағы С : N өзара қатынасы үлкен рөл атқарады. Бұл арақытнас тар ... ... оның ... ... ... ... түскен органикалық заттың құраиында азоттың мөлшері 2% аз болса, бөлініп шығатын азотты түгелімен микроорганизмдер клеткасы өзіне сіңіріп ... ... ... ... азот көп ... ғана ... ... шығады (С : N арақатынасы бұршақ тұқымдастарының тамырында - 26 : 1, ... - 60:1, ... - 100 : 1). ... С : N арақатынасы тар болып келеді, сондықтан ол ... ... ... ... ал минералды иммобилизациясына әкеліп соғады да, барлық азот микробтардың ... ... ... үшін азот жетіспеушілігі басталады.
Аммонификацияның барысында пайда болатын аммиак топырақта түрлі өзгертулерге ұшырайды. ... 1) аз ғана ... ... ... ... ... ондағы қышқылдарды бейтарап халге келтіреді, 2) азот көзі ретінде өсімдіктер пайдаланады (сіңіреді) және иммобилизация процесіне жаратылады; 3) ... ... ... 4) ... ... ... Соңғы процесс нитрификация деп аталады. Ол азот қосындыларының тотыққан түрлерін беретін бірде-бір процесс болып келеді. ... ... ... тобы ... ... ... олар үшін қуат көзі ... саналады. Аммиак тұздарының азотты қышқылдарға дейін тотығуына (бірінші фаза) Nitrosomonas, Nitrosocystis және ... ... ал азот ... ... ... ... - ... туыстығы қатынасады. Нитрификацияпроцесін жалпы түрде төмендегідей етіп келтіруге болады.
2NH + 3O2 = 2HNO2 + 2H2O (бірінші ... + O2 = 2HNO3 ... ... ... ... ... азот ... кальций немесе магний биокарбонатымен немесе топыраққа сіңген негіздермен бейтараптанады.
Топыраққа ауа жеткілікті, 60-70% ылғал, 25-32˚ температура және рН 6,2-8,2 арасында ... ... ... пәрменді түрде жүріп аммиакты азоттың негізгі бөлігі тез нитраттарға дейін тотығады. ... ... ... ... ... ... оны механикалық өңдеуе әктеу мен гипстеуге, тыңайтуға, оның ылғалдылығына байланысты болады. қазақстанның құрғақшылық жағдайында суару және басқа ылғал ... ... ... күшейтеді.
Нитрификацияның нәтижесінде пайда болған нитраттар төмендегідей өзгерістерге ұшырайды: 1) өсімдіктер пайдаланады; 2) тамыр ... ... жер асты ... дейін шайылады; 3) микроорганизмдер иммобилизация процесіне жаратады; 4) денитрификация процесінде молекулалық взот ... ... ... ... үшін керекті фосфордың табиғи жағдайда негізгі көзі болып ортофосфорлы қышқылдардың тұздары саналады. Алайда аз еритін ... ... ... алатын өсімдіктер тобы бар. Бұларға әсіресе бөрібұршақ, қарақұмық, қыша және ... қоса ... ... эспарцет, кенепшөп жатады. Бұлардың қиын еритін фосфориттердің құрамындағы фосформен қоректену қабілеті олардың тамыр бөлінділерінің ... ... ... ... бөрібұршақтың тамыр түктеріне жақын орналасқан топырақ қабаты ерітіндісінің рН 4-5болып келеді, ал беденің осындай қабатында рН 7-8 тең ... ... қоса ... ... ... ... болып келеді, оның салдарынан жеңіл сіңетін фосфор тұздары ... ... ... ... ... ... өте артық болуы да пайдалы емес. Мұндай жағдайда дақылдар жеткілікті өнім жинамай ... ... ... де, ... ... төмендейді.
Фосфордың өсімдің, топырақ және тыңайтқыштардағы мөлшерін оның бестотығымен (Р2О5) беру қалыптасқан. Дегенмен, қазіргі кезде оның мөлшерін таза фосформен ... ... ... ... фосфор органикалық және минералды түрлерінде кездеседі. Олардың арасында басым ... ... ... ... және аз ... ... тобының минералдары, көбінесе фторапатит болып келеді. Құрамныда фосфоры бар органикалық қосындылар топырақ қарашіріндісінде ( 0,8 ден 2,5% дейін Р2О5), көңде, ... және ... ... ... ... құрамындағы фософор, азотқа керісінше, тотыққан фосфор қышқылының қалдығы ретінде кездеседі.
Топырақтағы органикалық фосфаттар әртүрлі микроорганизмдердің бөліп ... ... ... минералданады (фитаза, фосфолипаза, фосфотаза, нуклеактидаза).
Фосфор қосындыларының топырақтағы микробтық ыдырауы ... ... ... ... ... Ең ... ыдырау марганец фосфатында, одан аз еру кальций мен ... ... ал ... ... бактериялардың бөлінділеріне өте төтеп бергіш болып келеді.
Бұл процестердің нәтижесінде пайда болатын ерігіш фосфаттардың бір бөлігі ... ... және ... ... ... ... ... микроб клеткаларында иммобилизацияға жұмсалады немесе өсімдіктер қоректену ... ... РН3 ... ... ұшып ... және шайылуға ұшырайды (соңғы шығынның мөлшері болмашы ғана болады).
4. Астық және бұршақ тұқымдас дақылдармен ... қант және ... ... ... ... күнбағыс, екпе шөптер өнімінде калий анағұрлым көп болады. әсіресе калий көкөніс өнімдерінде көп ... ... және ... ... ... калиййді азотпен салыстырғанда 1,5 есе, фосфорға қарағанда 3-4,5 есе көп ... ... ... ... өңделетін қабатында оның жалпы мөлшері азотпен салыстырғанда 5-50 есе, фосфорға қарағанда8-40 есе көп болып келеді. Кәдімгі қара топырақ пен сұр ... К2О ... ... 2,5% ... ... қара ... пен қарақоңыр топырақта - 2%, сор және сортаң топырақты жерлерде - 1,2-3,0% болып келеді. Жалпы калийдің жеткіліксіздігі кей ... өзен ... ... ... ... ... ... негізінен минералды түрінде болады, органикалық түрінде өте аз кездеседеі. Минералдың құрамында болатын калиийдің ... ... ... ... ... ... болады. бұл процесс топырақта микроорганизмдер және олардың метаболиттерінің әсерінен тұрақты түрде жүріп отырады. Бұл қарым-қатынастардың негізінде әртүрлі ... ... әр ... ... минералды қышқылдармен еріту; органикалық қышқылдардың әсері, клеткадан тыс амин ... және ... ... ... ыдырату заттарымен әрекеттеседі.
Қоректік режимін реттеудің үшінші тобына жататын шараларға өсімдіктің қоректік элементтерді дұрыс пайдалануы үшін ... ... ... ... ... ... маңыздыларының бірі - қоректік заттардың өзара және басқа факторлармен оңтайлы қарым-қатынасы, қоректік ерітіндінің концентрациясы. Бұл мәселеге топрыақта ... ... ... ... ... ... реакциясы, дақылдардың жақсы сорттары, топырақ өңдеу тәсілдері, арамшөп, зиянкес және ... ... ... ... ... рөл атқарады.
Өсімдіктердің дұрыс өсіп-дамуына, топырақты оңтайлы қоректік режимін қалыптастыруда топырақта жеткілікті түрде ылғалдың болуы қажет. Аммонификация, ... ... т.б. ... ... топырақ ылғалдылығына байланысты. Топрыақтағы ылғал тапшы болғанда өсімдіктердің қоректік элементтерді сіңіруі қиындайды, ферменттер жүйесі жұмысының үйлесуі бұзылады, фотосинтездің қарқындылығы көп ... ... өсуі ... ... ылғалдың мөлшерден көп артық болуы кейбір иондардың өсімдікке көптеп сіңуімен байланыстыруға болады, атап айтқанда, темір мен марганецтің қалпына келтірілген тұздардың ... ... ... ... ... ...
Топырақтың аэрациясы (ауалануы) микроорганизмдерге және олармен байланысты қоректік ... ... ... әсер ... ... жылуы қоректік элементтердің өсімдікке сіңуіне күшті әсер етеді. Төменгі температурада (10 - 11˚С) ... ... ... ... ... ... ... сіңуі температура 5-6˚С төмендегенде әлсірейді, осындай жағдайда калиийге де байлданысты болып келеді. Температура 10˚С ... ... ... элементтердіің өсімдік тамырына сіңуіне теріс әсер етеді. ... ... ... ... ... сайын артады, бірақ белгілі шекке дейін бұл мөлшер әр түрлі өсімдіктерде бірдей болмайды.
Өсімдіктер ... ... ... ... ... ... үдете сіңіре бастайды. Көлеңке түскенде тек қана фотосинтездің қарқындылығы пәсеңдеп қоймай, өсімдік тамырларының қоректік заттарды сіңіруі де азаяды. ... ұзақ ... ... ... ... ... ... өсімдікке енуі әбден тоқтауы мүмкін, осыған байланысты әрбәр ... ... ... ... оның қоректену жағдайын оңтайландырады.
Топырақтың қоректік заттарын әртүрлі жолмен босқа жоғалтамыз. ... суға ... ... ... жер ... ... ағын ... өсімдіктің тамыры жайылатын қабаттан төмен кетуі топырақтың қоректік режимін нащарлатады. Эрозияға шалдыққан топырақ ұзақ ... бойы ... ... ... заттар қорын аз уақытта жоғалтыпалуға әкеліп соғады, егер топырақтың жоғары қабатында орта есеппееен 4% қарашірінді болғанда, ал жыл бойы ... ... ... ... бір жылда 1 т қарашірінді жоғалтамыз. Жалпы азоттың мөлшері шамамен қарашіріндінің 5% құрайды. Олай болса, бір гектардан 1 ... ... ... 50 кг азот шығынданады. Топырақта шамамен 0,2% ... ... тағы да 50 кг ... жоғалтамыз. Ал топырақта 2% калий болғанда оның 500 кг ысырап болады. Міне осыдан эрозия ... ... ... шығынға ұшырайтынызды көруге болады. Эрозия кезінде миркоэлементтерді де жоғалтатынымызды ұмытпаау керек. Бұл эрозияның ... ... ... тікелей жоғалту көрсеткіштері ғана.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
* Ә. Ә. Әуезов, Т. А. Атақұлов, Н. Ш. ... Қ. Ш. ... ... Алматы "Сөздік-Словарь" 2005 жыл;
* Тазабеков Т. Т. ... ... ... 1999 жыл;
* Жамалбеков Е. У., Бильдебаева Р. М., Бигалиев А. Б. "Жалпы топырақтану", Алматы 2001 жыл

Пән: География
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Агротехника сапасыз болғанда топырақты суарудан соң күтіп-баптау20 бет
Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары: Әлемдік мұхиттың, атмосфераның, топырақтың ғаламдық ластануы. Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс9 бет
Егіншілік жүйесін қолдану және топырақты эрозиядан қорғау14 бет
Егеншіліктің ауыспалы жүйесін қолдану және топырақты эрозиядан қорғау15 бет
Жер жұмыстарының технологиясы және топырақты жасанды тығыздау6 бет
Зертханалық жағдайда топырақтың мұнай және мұнай өнімдерімен (дизель жанармайы мысалында) ластануы жағдайындағы (Heliantus annuus L. және Avena sativa L) өсімдіктерінің вегетативтік мүшелерінің анатомиялық құрылымының өзгерістерін зерттеу жолдары50 бет
Мұнаймен ластанған су қоймалары мен топырақты тазалау шаралары51 бет
Мұнаймен ластанған топырақты зерттеу әдістері19 бет
Мұнаймен ластанған топырақты микроорганизмдермен тазалау6 бет
Мұнаймен ластанған топырақты тазалауға қолданылатын көмірсутек тотықтырушы бактериялардың негізгі қасиеттерін бағалау61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь