Абай Құнанбаев жайлы

Қазақтың ұлы ақыны Абай Құнанбаев 1845 жылы бұрынғы Семей облысы, Абай ауданы, Шыңғыс тауының етегінде туған. Шыққан ортасы ауқатты, Тобықты руының белгілі ел билеушілері болған. Әкесі Құнанбай кезінде болыс, аға сұлтандық қызметтер атқарған. Ал, атасы Өскенбай, арғы атасы Ырғызбай- өз заманының атақты билері.
Құнанбайдан – Құдайберді, Тәңірберді, Абай, Ысқақ, Оспан, Қалиолла, Ысмағұл деген жеті бала туған. Солардың ішінде Абай жас кезінен-ақ ерекше көзге түсіп, келешегінен үлкен үміт күттірген. Сырт көзге момын және сөзге иланғыш, аңқау Абай жас кезінен өлең, әңгімеге әуес болады, ертегі-аңыздарды құмарта тыңдайды. Әжесі Зере мен анасы Ұлжанның аузынан естіген ертегі-аңыздар Абай сусындаған халық әдебиетінің алғашқы үлгілері. Кішірек кезінде ауыл молдасынан аздап сауат ашқан Абайды әкесі он жасында Семейге оқуға жібереді. Әуелі ол Ғабул-Жаппардың, кейін Ахмет-Ризаның медресесінде оқиды. Болашақ ақын өзімен сабақтас шәкірттерден анағұрлым үздік оқыған. Мектепте жүргізілетін дін сабағын жеңіл меңгеріп, араб, парсы тілдерін үйренеді, бос уақытын кітап оқуға, өз бетімен ізденуге жұмсайды. Шыңғыстың классик ақындары Низами, Сағди, Хафиз, Фзули шығармаларымен, ертегі, дастан қиссаларымен Абай осы кезде танысқан.
Медресенің соңғы жылында Абай, мұсылманша оқумен қатар, Семейдегі « Приходская школаға» түсіп, үш айдай орысша да оқыған. Бұл Абайдың кейін орысшаны өз бетімен үйреніп, игеріп кетуіне негіз болған. Он жасында Абайды әкесі Құнанбай оқудан шығарып, өз қасына алады да, ел билеу ісіне баули бастайды. Ел басқару қызметінде өз орнымды басар ұлым осы ғой деген дәмемен Абайға әр түрлі жол көрсетіп, тәрбиелейді. Ел ісіне араласу білімді, саналы, ойлы жас Абайдың ел танып, жер танып есеюіне, халықтың әдет – ғұрып, тұрмыс – салСолардан сөз үйреніп, билікке керек қазақтың ескі сөз, жөн-жобасын, мақалдап, тақпақтай айту үлгілерін зерттейді. Бұл жол Абайды халықпен жақындастырады. Ол ескі көп әңгімелерді халық ішінен үйренеді. Сол әңгіме-жырлардағы елдің зарын, мұңын, әкімдер қиянатынан көрген зәбірді, ел ақындарының атқамінерлер жайын ағы сынын көп етын терең танып-білуіне жол ашады. Әкесіне ере жүріп, ол сол кездегі шешен-билердің ортасына түседі. стиді.
        
        Абай Құнанбаев
Қазақтың ұлы ақыны Абай Құнанбаев 1845 жылы бұрынғы Семей ... ... ... ... ... ... ... ортасы ауқатты, Тобықты
руының белгілі ел билеушілері болған. Әкесі Құнанбай ... ... ... ... атқарған. Ал, атасы Өскенбай, арғы атасы Ырғызбай- өз
заманының атақты билері.
Құнанбайдан – Құдайберді, Тәңірберді, Абай, Ысқақ, ... ... ... жеті бала туған. Солардың ішінде Абай жас кезінен-ақ ерекше көзге
түсіп, келешегінен үлкен үміт ... Сырт ... ... және ... ... Абай жас ... өлең, әңгімеге әуес болады, ертегі-
аңыздарды құмарта тыңдайды. Әжесі Зере мен анасы ... ... ... Абай сусындаған халық әдебиетінің алғашқы үлгілері. Кішірек
кезінде ауыл молдасынан аздап сауат ... ... ... он ... Семейге
оқуға жібереді. Әуелі ол Ғабул-Жаппардың, кейін Ахмет-Ризаның медресесінде
оқиды. Болашақ ақын өзімен сабақтас шәкірттерден анағұрлым үздік оқыған.
Мектепте жүргізілетін дін сабағын жеңіл ... ... ... тілдерін
үйренеді, бос уақытын кітап оқуға, өз бетімен ізденуге жұмсайды. Шыңғыстың
классик ақындары ... ... ... ... ... ертегі, дастан
қиссаларымен Абай осы кезде танысқан.
Медресенің соңғы жылында ... ... ... ... Семейдегі «
Приходская школаға» түсіп, үш айдай орысша да оқыған. Бұл Абайдың кейін
орысшаны өз ... ... ... ... негіз болған. Он жасында Абайды
әкесі Құнанбай оқудан шығарып, өз қасына алады да, ел ... ... ... Ел ... ... өз орнымды басар ұлым осы ғой деген дәмемен
Абайға әр түрлі жол көрсетіп, тәрбиелейді. Ел ісіне араласу білімді,
саналы, ойлы жас ... ел ... жер ... ... ... әдет ... тұрмыс – салСолардан сөз үйреніп, билікке керек қазақтың ескі сөз,
жөн-жобасын, мақалдап, ... айту ... ... Бұл жол ... ... Ол ескі көп ... халық ішінен үйренеді.
Сол әңгіме-жырлардағы елдің зарын, мұңын, әкімдер қиянатынан көрген
зәбірді, ел ақындарының ... ... ағы ... көп етын ... ... жол ашады. Әкесіне ере жүріп, ол сол кездегі шешен-билердің
ортасына түседі. стиді.
Сөйтіп, бір ... ... ... бар Абай ... ... ... ақыл-ойы толысып көзге түсе бастайды. Балалықпен
ерте қоштасып,ел ісіне араласқан ол ... ... ... ... ... ... кедей шаруалары, барымта-
бақталыстықты, содан туған лаң-пәлелерді көреді. Өздері надан, ел тағдырын
ойламайтын басшылаға сынай қарайтын болады. Мұнның бәрі ... әке ... ... ... ... ... жол іздеу қажеттігін
аңғартады.
Осыдан бастап Абайдың әкесі Құнанбаймен,оның манындағы қошаметшіл
топпен ісі мен сөзі бір жерден шыға бермеген. Бірде Құнанбай өз баласының
халықшыл ... ... ... Сен ... ... ... сөйлесесің,
жайдақ су сияқтысын. Жайдақ суды ит те, құс та жалайды, кісіге кірдің
болмайды. ... ... ... кісі ... ... ... ... ел үйірілмийді,- деп мін тағады. Әкесіне жауап ретінде Абай:
Қолында құралы бар бірен-саранға ғана тиетін шаңыраудағы судан да қойшы-
қолаң,жарлы-жақыбайдың ... ... ... ... жайдақ су артық деп
білемін,-депті.
Бұл жағдайлар –халықтың өмір сүрү ... мен ... ... ... ел билеу қызыметінен шеттей бастауына әкеледі. Ендігі
жолды ол ... озық ... ... ... 60 – ... ... бастап Абай аздап оқыған орысшасын өз бетімен үйрену арқылы
дамыған, орысша кітаптарды көп оқиды. Семей кітапханасынан ... өзі ... ... кісі ... кітаптар алдырады. Абай шығармаларын үзінді
арнайы жинақ, академиялық толық жинақ ретінде жариялау мен ол мұраны ғылыми-
зерттеу ісі арқылы кең ... ... ісі үдей ... Абай ... ... ... ... азығы ретінде 1943 жылы, 1944 жылы
таңдамалы жинақтары «Әскери ... үшін ... ... жарияланды.
Бұл шығармалардың жауынгерлер үшін үлкен рухани тірек болғаны ... А. ... Д. ... ... ... жан
тебірентерлік нақтылы көріністерден аңғарылады. Абай шығармалары қазақ
даласынан сонау Берлинге дейін қазақ жауынгерлерімен бірге сапар шексе,
кейде оның ... ... қаза ... ... ... ... ұлы ақынға
деген сезімнің қаншалықты жан толқытарлық қалыпта болғанын көреміз. Ақын
шығармаларын жариялау, әсіресе, жүз жылдық мерейтойға байланысты кең өріс
алып, қанат жая ... ... рет ... ... ... ... бүкіл туысқан республикалар баспасөздерінде көптеген үзінділер
жарияланып орыс, өзбек тіліне аударылып, жеке кітап ретінде басылып шықты.
Абай мұрасын ғылыми тұрғыдан ... ... ... ... ... ... бірі – ақынның белгісіз өлеңдері мен ол жөніңдегі
естеліктерді жинап жариялау, архивтік дерек мағлұматтарды сарыла ... ... ... ... ... ... соны ... көзі ақын
шығармаларының сырын тереңірек танып білуге, ақын дүниетанымын жаңа қырынан
ашуға мүмкіндік берер еді. Бұл ... да ақын ... ... ... соны ... ... ... жатты. 1933 жылдан
соң Абайдың жаңадан табылған өлеңдері әуелі баспасөзде жарияланып, іле-шала
1945 жылғы академиялық толық жинаққа ендірілді. Өйткені, бұл өлеңдердің
негізгі ... ... мен ... ... өлең ... ... ... талас тудырмайтын. Абай ... ... ... жете танып біле алмау ақын мұрасын зерттеушілерді көп
жағдайда теріс пікірлерге соқтырып, тіпті Абайдың дербес ойшыл екендігіне
күман туғызылып жатты.Қазақ әдебиетінің ұлы ... Абай ... ... ... әр түрлі бағыт-бағдарда пікірлер айтылып,
там – тұмдап болса да зерттеу нысанасына іліне бастады. Бұл іспеттес
әрекеттер ... ... мен ... ... ... ... көзі мен ... табылған қолжазба нұсқаларда белгі берді.19-
ғасырдың екінші жартысындағы қазақ елінің қоғамдық ойы мен дүние танымының
шын мәніндегі энциклопедиясына айналған Абай шығармалары әр ... ... ... ... де көбейе түсті.Мұнда Абайдың жеке басы мен әдеби
мұрасын танып бағалауда өткени дәуірдің саяси-әлеуметтік жағдайына
байланысты қоғамдық ... ... мол ... ... әр ... де ... мұңын жырлаған Абай поэзиясын революцияға дейін-ақ ... ... мол аса ... ... құбылысқа айналып та үлгерді.Туған
халқының көкейтесті арманы мен ... ... Абай ... сарындар сол тұста-ақ халық санасын бауап, көкірек
көзін ашуға бастады.Абай шығармалары баспасөз бен қолжазба көшірмелер
арқылы көбінесе ауызша әр қилы ... ... ... кейбір өлеңдері
әнмен таралып, авторы беймәлім халықтық репертуарға айналып кеткенің орыс
ориенталистері атап көрсетті де.Сол кезде-ақ ақынның жеке басын тану ... ... ... ... ... болып өткенің кейбір деректер көзі
айғақтайды.Абайды,тіпті, әкесі Құнанбайды танып бағалаудың өзі де ... ... ... сол ... ... өмір ... ... болатын. Абай ержетіп, ел ісін е араласқан дәуірде де
рушылдық идеолегияның ... етуі ... ... ... ... оянып,
қоғамдық ой-пікірдің жандануына тоқауыл жасады.
Абайдың әдеби мұрасын тану жолында ақын шығармаларының баспасөзде
біршама жариялануы елеулі мәні бар құбылысқа айналды.Бұл әрекеттер
өйткендеі ... ... орны мен ... ақын ... арқылы
жариялауға ат салысқан адмдардың Абай мұрасына қатысы мен сол ... ... ... жайы ... еді ... ... жауап та
бере алады.Абай мұрасының бірегей білгірі академик М.Әуезовтың: «Абайды
танудың басы, алғашқы адымдары революциядан бұрын басталған...Абайдың өмірі
мен ортасын еңбектерінің әр ... ... өз ... ... ... үлкенді-кішілі танытқыш сөздерді де еске алуымыз керек»,-
дегн пікіріне сай Абай дәуірінде-ақ баспасөзде жарияланған кейбір өлеңдері
менол туралы азын-аулақ деректердің ақын ... ... мен ... мәні барлығы арнайы сөз етуде керек еді.
Көлемі шағын ... ... ... ... танылып,
бағалануы жайлы нақтылы ұғым берерлік жазба деректің бірі – «Дала уәлаяты»
газеті. Газеттің Абай мұрасына ... ... ... ... ... ... ... мен жергілікті атқамінерлердің Абайға қатысы, аз
болса да, газет бетінде басылған кейбір деректер мен жанама мәліметтерде
біршама байқалады.
Абай шығармаларының сол ... ... ... ... ... орны болып
отырған «Дала уәлаяты» газетінде молырақ басылмау себебі де жай ғана нәрсе
болмаса ... ... ... оның ... ... ... ... әдеби мұрасын тану, таныту жолындағы әрекеті осы мұраның
айналасында елеулі идеялық талас-тартыстың әсерінен 1923 жылы басталғанын
көреміз. Бұл ... тек ... ... ... ғана ... құбылыс
емес. Бұл бүкіл Кеңес еліндегі барлық ұлттардың мәдени, әдеби өмірінен орын
алған құбылыс еді. Өйткені Кеңес өкіметі ... ... ... алғы ... бірі – ескі ... марксизм-ленинизм ілімінің
негізінде қайта қарап қорыту, оны пролетариат мәдениетінің қажетіне жарату
мәселесін алға қойды. Бұл мәселенің ... ... ... іске ... ... тарихында Пушкин, Лермонтов, әсіресе, Л. Н. Толстой
творчествосын бағалаудағы ... ... ... ... осы ... ... ... Абайдың әдеби мұрасы туралы болған талас-
тартыстан да ашық ... ... ... ... ... ... ояну тұрғысынан қарау бағыты
төңкерістен кейінгі дәуірде өз позициясын ашықтан-ашық көрсете бастады.
Абайдың халық арасында орасан зор ықпалы бар әдеби ... ... ... ... ... ұштап жетілдіру бағытында, қазақ қауымын
топқа, тапқа жіктемей ағартушылар ұстанған таным тұрғысынан ... ... ... ... ... ... « ... ақын», деп
бағалады. Бұл әрекет, әсіресе, 1918 жылы Семей қаласында шыққан қазақ
жастарының тілі болған « ... ... ашық ... Журналда
жарияланған материалдар қазақ халқының назарын болып жатқан ұлы
өзгерістерден тайдырып, өздерінің ескілікті аңсаған идеясын орнықтыруға ... ... Абай ... ... ... ... ... да
журналдың тұңғыш санында жарияланған « Журнал туралы» деген бас ... ... ... ... қай ... ... ... қылып, бетке
ұстап жастар шәкірт болып соңынан жүруге талаптандығын көрсетеді», - деп
жазып, Абайды қазақ жастарына өздері ұстанған таным тұрғысынан ... ... бұл ... осы журналда жарияланған «Әмзе мен Әмин»
өлеңдерінде:
Бүгін қайта тірілді,
Абай атты ағамыз.
Ұғымсыз, ... ... ... ... Абайды бүкіл исі қазақты оятуға ұмтылған дарабоз құбылыс ретінде
таниды.
Абай шығармаларының әсері халық ... ... ... ... арасында
қаншалықты сіңісіп екені тіпті рухани жан азығына айнала бастағанын Әлихан
Бөкейхановтың Абай әндері мен аударма кеткенін өзі көрген мысалдармен
арнайы атап көрсетуінен де ... Осы ... ... ... ... сол арқылы ұйқыдағы езіліп тапталған туған халқының ой-санасын
оятуға, жаңа заман көшіне ілесуге тырысқан бұл танымның сарыны 1918 жылғы
«Абай» журналында жарияланған ұлы ... ... ... ... ... «
Абайдың өнері мен әм қызметі», « Абайдан соңғы ақындар» деген мақалаларында
толық көрініс берген деп айта аламыз.
1941- 1951 жылдар аралығындағы ... ... ... ... ... ... бұл ... бұрынғыдай жалпылама
сөз етпей нақтылы зерттеу нысанасына алу арқылы дұрыс тұжырымдар жасалып
жатты. Абай мен орыс ... ... ... ... ... ерте айналысқан М. Әуезов осы жылдары бұған айрықша көңіл
бөліп, белсене араласқан оның осы саладағы зерттеулері мен сол ... ... ... ой ... өзінің ұлы ақын туралы
эпопеясында қаншалықты шеберлікпен сіңімді пайдалана білгені оқырман
қауымға танымал нәрсе.
Абайдың ақындық мәдениетінің классикалық биік деңгейге көтерілуіне елеулі
ықпал ... бұл ... ... білуге, оның мәнін жан-жақты танып білуге
айрықша көңіл аударылған осы дәуірде жазылған мақалалар мен ... ... ... сапасының тереңдеуінен де байқалады. Бұл салада ғылыми-
зерттеу жұмыстары қызу жүргізіле ... ... ... өздерінің
ғылыми-зерттеу жұмысының нысынасына Абай дүниетанымының қалыптасуына ықпалы
болған орыс әдебиетінің классиктері мен Абайдың арақатысы, Абай ... ... , Абай және оның ... ... тілі сияқты күрделі мәселелерді арнайы түрде зерттеуімен
ерекшеленді. Абайдың әдеби мұрасын отызыншы жвлдардың екінші жартысынан
бастап ... мұра ... ... ... ... ... ... болған
көлемді еңбек М. С. Сильченконың 1945 жылға жүз жылдық мерейтой қарсаңында
«Абай» ... ... ... ... ... еді. Абай ... мен әдеби
мұрасы туралы орыс тілінде жазылған бұл еңбектің бағалы жағы – ақын ... ... кең ... ... Бұл ... осы еңбектің
негізінен, көпшілікке арналған очерк сипаттас түрде жазылуына да байланысты
болатын. Өйткені автор өзінің еңбегінде Абай мұрасының жедел ... ... ... бір ... ... ... ... алмай, ал мұраны
тұтас қамти шолуды мақсат еткендіктен, Абайдың өмірінен бастап оның орыс
достарымен, орыс әдебиеті классиктерімен қарым-қатынасын, поэмалары мен
қарасөздерін тұтас алып ... сөз етуі ... ... ... ... ... бұл еңбектегі автор тарапынан емеурін білдірген соны
пікірлерін аса ... ... ... ... байқалмай да қала береді.
Еңбекте кейде зерттеуші тарапынан кейбір ... ... сөз ... жол беру жағы да ... басты мақсаты Абаймен күнделікті өмірде тікелей байланысы болған
оның орыс достарымен арақатынасын ... Бұл ... ... ... және осы ... ... дейін де жалпылай сөз болғанымен,
олардың өмірі мен қызметі, әсіресе, Абаймен тікелей байланысының ... ... ... ... ... еді. Зерттеуші осы олқылықты
кейбір архив қазынасынан тапқан тың деректермен толықтыра түсті. Бұл
еңбектің жемісті жағы да, ... да осы ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай (Ибрагим) Құнанбаев30 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев8 бет
Абай (Ибраһим) Құнанбаев Құнанбайұлы4 бет
Абай Құнанбаев4 бет
Абай Құнанбаев (1845-1904)7 бет
Абай Құнанбаев (1845-1904)10 бет
Абай Құнанбаев - "Қазақтың бас ақыны"11 бет
Абай Құнанбаев туралы7 бет
Абай Құнанбаев шығармашылығы6 бет
Абай Құнанбаев өмірбаяны және шығармалары18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь