Балалық шақ

Балалық шақ – бұл адам өміріндегі кезең (туылғанынан 11-12 жасқа дейін. Осы кезеңде бала өзінің индивидуалды дамуындағы жолдан өтеді, яғни ол әлсіз адамнан табиғат пен қоғамға бейімделген тұлғаға айналады.
Алғашқы онжылдықта баланың психикасы өзінің дамуында «аралықтан» өтеді және осымен келесі жас кезеңі салыстырылмайды. Бұл қозғалыс жастың онтогенетикалық ерекшеліктерімен түсіндіріледі – балалық шақ даму идентификациясына табиғи алғышарттармен бағдарланған. Алайда өзіндік даму осы қозғалысты анықтайды деп ойламау керек. Табиғи алғышарттар әлеуметтік шарттармен қосылып қана әр баланы балалық шақта бір жастық кезеңнен екіншісіне өткізеді.
Жастық шақ кезеңінде баланың ағзасы қарқынды дамиды: боймен қоса жүйке жүйесі мен ми жетіледі, бұл психикалық дамуды анықтайды. Осы жастық кезеңде психикалық функция, қарым-қатынас, ерік пен сезімдер жағынан бала дамиды. Ол өзінің ерекше екенін түсіне бастайды және өмірдегі жауапкершілік сәттерінде өзін тұлға ретінде көрсетеді.
Бала заттық, ойын және оқу іс-әрекетінде бірнеше жетістіктерге жеткен соң, идеалды және реалды үлгілерді идентификация әдісін өзіне және басқаларға рефлексияны меңгеріп, жауапкершілік позициясын қабылдауды үйреніп, ол өмірлік құбылыстарға да рефлексия жасай алады. Әрине, үлкендер ынтымақтастығын бірыңғай қажет етеді, бірақ ол өз бетінше табиғат тереңдігі мен адам қатынастарын меңгеруде сәтті тырысады.
Балалық шақта балаға махаббат пен өзін жанұяда қорғауда деп сезіну орынды. Бала үшін жанұя – нәзік, эмоционалды әсерлердің қайнар көзі. Сол себепті футуролы-мамандар жанұя институты жайлы не түсіндіргісі келсе де, жанұя бал кезде ондағы балалық жылдар киелі және көркем. Ретроспетивада отбасы ошағын иемденген, жақындарының махабатын өмірде сезінген әр адам осы бақытты шақты алғыспен еске түсіреді.
Лев Николаевич Толстой өзінің балалық шағы жайлы не деп жазғанын еске түсірейік:
«Бақытты, бақытты, қайта оралмас балалық шақ! Сол кездерді қалай сүймейсін, еске түсірмейсін? Ол жайлы есте қалғандар сергітеді, жанымды нәрландырады және мен үшін ләззаттың көзі болып табылады...
        
        II бөлім
Балалық шақ
Балалық шақ – бұл адам өміріндегі кезең ... 11-12 ... Осы ... бала ... ... ... жолдан өтеді, яғни
ол әлсіз адамнан табиғат пен қоғамға ... ... ... онжылдықта баланың психикасы өзінің дамуында «аралықтан»
өтеді және осымен келесі жас кезеңі ... Бұл ... ... ... түсіндіріледі – балалық шақ ... ... ... ... ... өзіндік даму
осы қозғалысты анықтайды деп ойламау керек. Табиғи алғышарттар әлеуметтік
шарттармен қосылып қана әр ... ... ... бір ... ... өткізеді.
Жастық шақ кезеңінде баланың ағзасы қарқынды дамиды: боймен қоса
жүйке жүйесі мен ми ... бұл ... ... ... Осы ... ... функция, қарым-қатынас, ерік пен сезімдер жағынан ... Ол ... ... ... ... ... және өмірдегі жауапкершілік
сәттерінде өзін тұлға ретінде ... ... ойын және оқу ... бірнеше жетістіктерге
жеткен соң, идеалды және реалды үлгілерді ... ... ... ... рефлексияны меңгеріп, жауапкершілік позициясын қабылдауды
үйреніп, ол өмірлік ... да ... ... ... ... ... ... қажет етеді, бірақ ол өз бетінше табиғат тереңдігі
мен адам қатынастарын меңгеруде сәтті тырысады.
Балалық шақта балаға махаббат пен өзін ... ... деп ... Бала үшін жанұя – нәзік, эмоционалды әсерлердің ... ... ... ... ... институты жайлы не түсіндіргісі келсе де,
жанұя бал кезде ... ... ... ... және ... ... ... иемденген, жақындарының махабатын өмірде сезінген әр адам осы
бақытты шақты алғыспен еске түсіреді.
Лев Николаевич Толстой өзінің балалық шағы жайлы не деп ... ... ... ... ... ... шақ! Сол ... қалай
сүймейсін, еске түсірмейсін? Ол жайлы есте ... ... ... және мен үшін ... көзі ... ... ... махаббат пен сенім күшін қажет еткен кездер , ... ... ма ... Нәзік қуаныш пен махаббаты шексіз қажет ету -
өмірдегі жалғыз итеруші күш ... ... ... ... ... бар ... ... шақта балалар арасында терең айырмашылықтар орнайды,
осыдан олардың индивидуалды мінездемелері қалыптасады.
Психикалық ... ... ... биологиялық дамумен сәйкес
келмейді. ... ... ... ... ие. Адамның дәстүрлі
қалыптасқан жастық деңгейлерден шыға, әр ... ... шақ ... мен ... ерекше көңілі мен баланың даму кезеңімен ... ... ... ... ... қояды. Қоғамдық институттар жастық
деңгейге байланысты адамның қажеттіліктеріне бағытталса да, балалық ... ... ... назарын денсаулық сақтау, физикалық, ақылдық
және рухани дамуды қорғауға талап ететін кезең болып ... ... ... әлеуметтік қорғауды талап етеді. Бұл мемлекет пен қоғамдықтың
жауапкершілік позициясы мәдени гуманистикалық ... ғана ... ... ... ... ... ... кезеңдегі ұрпақтарды
алмастыру қажеттілігімен байланысты. ... ... пен ... ... ... туды, мектепке дейінгі балаларды мемлекеттік бау-бақша мен жеке
меншік ұйымдар және ... оқу ... ... ... әр ... ... өмірінде ерекше әлеуметтік жағдай
туады: кейбіреулері үшін ол шынайы махаббатпен қоршап, рухани және ... ... ал ... үшін ол өмір ... ... мен ... түсетін қайғылы нәтижелер болып табылады. Алайда бала
дамуының индивидуалды шарттарықалай да қалыптасса да, балалық шақтың барлық
негізгі ... даму ... ... жолмен өтеді. Жан қалпы,
ақыл мәдениеті және адамның арғы ... ... жас ... ... ... ... негізінде үш ипостаси бойынша қарастырылады: 1) биосистема
ретінде; 2) әлеуметтік мән ... 3) ... ... ... жаңа адамның өмірге келуі – ананың тууға деген
психологиялық дайындығының нәтижесі болып табылады. ... ... ... ... ... әлсіз болады. Өмірге жаңадан сәби өмір ... ... ... яғни ана ... ... ерекшеленетін
өмірге бейімделуі тиіс. Сәбидің өмірі оның ағзасының орта өзгергіштіктеріне
бейімделу мүмкіндіктеріне тікелей ... ... сәби ... ... өзі – қиын ... ... Туылып, күйзелістен қалпына келіп,
бала берілген шарттарда өмір сүріп және туылған потенциалмен ... ... – бұл ... ... өмір ... бала қозғалыстары тез
дамиды және қозғалмалы көңілді ... ... Бала ... ... тез орнатады, қолын көріп ашады, затты ұстап ... ... ... ... Ол ... ... жақын кеңістікте
қарастырады, зерттейді; затты қолына ұстап көреді, оны аузына салады, яғни
осындай сәбилік әдіс арқылы ... ... ... ... оның ... ... ... барлық заттармен манипуляциялайды. Ол анасымен және
басқа жақын туыстарымен эмоционалды қатынасқа түседі. Ол таныс емес адамды
коргенде ... ... ... жәндікпен сәби тез арада
қоршаған адамдарға жымиюмен, ... ... ...... ... ... Ол бөлек, жиі қайталанатын жағдайларды ажырата
бастайды, ... ... өзін ... ... заттар мен маңызды адамдардың
аттарын ажырата бастайды.
Сәбилік – бұл кезең, бала ... ... және ... тез дамиды, аз ... ... туа ... аз ... ... ... ... айналатын жолдан өтеді, яғни көре алады, тыңдай
алады, ... ... ... ... ... ... шешеді,
көмек сұрайды, назар аудара алады, жақындарына қуанады.
§ 1. ... туу: туа ... ... мен ... баласы өте әлсіз болып туылады. Ұзақ уақыт бойы сәби ... ... ... ал ... уақыт аралықтарында аяқ-қолдарын нашар
қозғалтады.
Адам баласы көптеген жануарлар балаларына қарағанда туылғанында әлсіз
болады. Бұл кездейсоқ емес: әр ... ... ... ... мен ... ... олардың миында жазылып, ағза жетілгеннен кейін бірден
байқалады (қоршаған шарттар ... ... Сәби ... ... әрекеттер
жазуларының саны шектеулі. Бала миының үлкен бөлігі бос және сол ... ... соны бала ... ... ... ... ... игереді.
Шартсыз рефлекстер және оның бала дамуындағы маңызы. Туу процесі ... үшін ... ... Біршама тұрақты ортадағы өсіп-өнушілік,
тіршілігін ол кенеттен жиі өзгеріп ... сан ... ... ауаны мүлдем жаңа ортаға, жағдайларға, яғни бұрынғы дәрменсіз тіріжан
дәрежесінен ақыл-есті адам болып өсетін дүниеге ... ... бала ... туа ... механизмдер қамтамасыз етеді.
Ол жүйке жүйесінің сыртқы шарттарға ағзаны бейімдеуге арналған дайындықпен
дүниеге келеді. Осылай, туылған ... ... ... ... ... ... ... рефлекстер қосылады (тыныс алу, қан айналым).
Алғашқы күндері келесіні байқауға болады. ... ... ... ... ... қозғалыстарын туғызады, қандай да бір ...... ... алып ... және т.б. Осы ... ... рефлекстері.
Жаңа туған нәрестеде қорғаныш реакциясынан басқа, тітіркенетін жанасу
реакциясына байланысты болады. Олар бағдарлау рефлексі. Нәтижесінде дүниеге
келген алғашқы үш күн ... ... ... көзіне қарай басын бұрып
алатындығы бақылау арқылы анықталды. Сонымен қатар жаңа ... ... ... ... ... ... ... көзін қадағалау тән. Сонымен
қатар бағдарлы-тамақтану рефлексі байқалады. Ерін бұрыштары мен ... тию ... аш ... ... ... ... ол ... тітіркендіргіш жаққа
қарай бұрады, аузын ашады.
Осы айтылғандардан ... ... тағы ... туа ... реакциялар
бар: сору рефлексі – бала аузына салған затты ... сора ... ...... ... тиіп кету жарласу реакциясын туғызады; еңбектеу
рефлексі – табанына жанасу және рефлекстер.
Міне осылай, бала дүниеге ... ... ... күндері байқалатын
шартсыз рефлекстермен қаруланған. Кейбір рефлекторлық ... ... ... дейін болатынын соңғы жылдары ғалымдар анықтады. Мысалы,
ұрықта он сегіз аптадан кейін сору ... ... туа ... реакциялар балаға өмір сүру үшін ... ... жаңа өмір сүру ... ... үшін ... ... ... балада тыныс алу мен тамақтанудың жаңа этаптары
мүмкін болады. Егер дүниеге келуге дейін ұрық ... ... ... ... ... бала ... бүйректі тыныс алу мен оральды
тамақтануға өтеді ( ауыз және ... ... Осы ... ... ... ауаға толғаннан кейін бүкіл бұлшықет жүйесі
ритмикалық тыныс алу қозғалыстарына қосылады. Тыныс алу жеңіл және ... ... ... сору рефлексі арқылы жүзеге асады. Сору ... туа ... ... ... ... ... бала сору
кезінде тұншығады, қақалады және тез шаршайды. Оның бар ... ... ... ... ... автоматизмінің рефлекторлы бағдарлануы
өте маңызды: бала ағзасы температура өзгергіштігіне жақсы ... келу – ... ... ... ... ... туа ... формаларын таза күйінде бақылауға
болатын адам өміріндегі жалғыз кезең. Бұл ... ... ... ... ... бола алады – олар баланың өмір ... ... ... ... ... ... мінез-құлықтың адамдық формаларының
пайда болуын қамтамасыз ете алмайды. Оның хайуанаттар ... ... ... Ал ... төліндегі шартсыз рефлекстердің күрделі
жиынтығы: қорғаныш, ... ... ... өмір ... қажетті пайда
болатын реакциялар қалыптасуы ... не ... өсіп ... ... ... ... туа біткен сыртқы тітіркендіргіштерге
арналған көптеген реакциялар бар, олардың негізінде еш нәрсе ... ... ... ... балаға жануар ата-тегінен қалған мұра. Оларға
жарласу рефлексі мен еңбектеу ... ... Осы ... ... ... өте келе ... Жарласу рефлексі негізінде алақан
рефлексіне жауап ... қол ... ... ... ... ... қоршаған ортамен әрекеттесу ... ... ... ... ... негізінде емес, саусақтардың тітіркенуінен
туатын ұстау негізінде қалыптасады. Ұстау қалыптаса бастаудан бұрын ... ... ... ... ... ... тіреу жасау
кеңістіктегі өз бетінше қозғалуының ... ... ... Зерттеулер
көрсеткендей еңбектеу аяқтарды итеруден емес, қол ... бала ... ... ... ... ... алдыға қарай
жылжуға талпынады.
Ұстау мен еңбектеу сәбилік кезеңде емес, кейінірек қалыптаса бастайды
– бала мен ... ... яғни ... осы қимылдарды шақырады және
жаттықтырады.
Міне осылай, бала хайуанаттар ... ... ... туа
біткен формаларымен аз қаруланған.
Сезім мүшелерінің даму ерекшеліктері. Мүшелерді жаттықтырудың маңызы.
Жаңа туған нәресте көптеген хайуанаттар ... ... ... ... ... туа ... ... формаларының көптеген түрлерінің
жоқтығы баланың әлсіздігі емес, керісінше күштілігі болып табылады.
Нәрестенің негізгі ерекшелігі – жаңа ... ... ... ... ... ие болу ... ... Егер
органикалық қажеттіліктер керек мөлшерде қанағаттандырылмаса, ... ... ... ... және ... ... мен ... жаңа қажеттіліктер қалыптасады ( әсер алу, ... ... ... ... негізінде психиканың дамуы
жүзеге асырылады.
Әсер алу қажеттілігі ... ... ... және ... ... әсер алу ... ... дамиды. Сәбидің көру мен есту
апараты бірінші күннен бастап жұмыс істесе де, олар әлі де ... ... ... тұрған жарық қана шақырады, есту реакцияларын дыбыстар
шақырады. Өмір сүруінің алғашқы апталары мен айларында көру мен есту ... Бала ... ... ... көздерімен қадағалайды, кейін
қозғалыссыз заттардан көзін алмайды. Ол жай дыбыстарға, ... ... ... ... Көру және есту ... ... қол, аяқ және бас ... импульсивті тежелуі жауап
ретінде жүреді; ... ... есту мен ... ... білдіреді.
0.1.3. Ира З. эмоционалды жағымсыз қозу күйінде болды, бірақ көздің
ойыншыққа шоғырлануы оның бірнеше уақытқа созылған ( 1 мин 44 сек) ... ... ... ... ... ... ... тежелуіне алып келеді.
0.1.24. К.Васяның жылауын шарик көрсетумен тоқтату көзделді. ... 1 мин 15 сек ... ... ... ... Оған волчокты
көрсеткенде, ол айғайлап жылауын қойды. 6 мин 35 сек ішінде аңду ... ... орын ... жоқ.
Нәрестенің негізгі ерекшеліктері – ол көру мен естудің дамуы дене
қозғалыстарының ... ... тез ... Бұл ... ... ... ... ерекшелік болып табылады.
Көру мен есту апараттар жұмысының дамуы сәбидің жүйке ... ... ... ... ... Сәби ... ... адам миының ¼ бөлігіндей болады. Бала миындағы жүйке жасушаларының
саны үлкендердікімен бірдей болғанымен, ... ол ... ... Алғашқы күндерден-ақ сәби миының салмағы арта бастайды, жүйке
талшықтары өседі және ... ... ... ... ... ... ... тез қалыптасады.
Сәбилік кезекңдегі мидың нормальды жетілуінің қажетті ...... ... ... ... әлемнен әр түрлі сигналдар
көмегімен алынатын импульстарының миға келіп түсуі. Егер беле ... ... ... ... әсерлердің жоқтығы) шартына түссе, оның
дамуы бірден ақырындайды. Керісінше, бала ... ... ... ... ... тез ... Баланың жүйке жүйесі мен сезім мүшелеренің
нормальды дамуына қажетті көру және есту ... көзі ...... ... сфераның дамуы. Жандану комплексі. Жаңадан дүниеге ... өз ... ... ... ... күндері ол рефлекторлық мінезге
ие. Алғашқы айқай – бала даусының спазмы. ... ... ... бірге жүреді. Кейбір ғалымдардың айтуынша, тұңғыш ... ... ... жағымсыз эмоциялардың көріністері, спазмалар жағымсыз сезімін
тудырады. Осы ... ... ... ... мен ... ... мүмкін емес, себебі жаңа туған сәбиде ешқандай өмірлік
тәжірибе жоқ. Алайда бала ... ... ... ұйқы және ... ... ... ... жағдайларға айғаймен жауап
береді деп тұжырымжауға болады.Жылау әр түрлі қайғының ... ... ... ол ... ... ... ... кейінірек байқалатын) жан
қайғысы болуы мүмкін.
Жымию айқайдан кейін байқалады және ... ... ... жымиюды бірінші айдың соңы мен ... ... басы ... ... Осы ... затұа көздің шоғырлануынан ... ... ... еркелету сөдердері мен жымиюына жауап ретінде болуы мүмкін.
Яғни осыдан жағымды ... ... ... ... ... ... деген нәтижеге келеміз. Ол тек ... ... ... ... ... ... сәттерді өткізуіне
шарттар туғызады. Бірақ осы бастан кешірулер ... ... ... ... Ира ... ... басқа балаларда да бақыланғандай,
эмоционалды-жағымды реакциялар байқалмады. ... ... ... және оның ... дыбыстарын тыңдауда жалпы қозғалыстардың
тежелуі жүрді, 10 сек кейін 35 сек ... ... ... ... ... өте келе ... үлкенге бағытталаған эмоционалды ... ... ... ол – ... комплексі деп аталады. Жандану
комплексінің негізі мынада – сәби алдында ... адам ... ... оған жымияды, қол-аяқтарын ... жай ... ... ... ... түсу қажеттілігінің пайда болуы –
сәбидің алғашқы әлеуметтік қажеттілігі ... ... ... ... ... жаңадан дүниеге келу мен сәбилік кезең аралығындағы шекара
болып табылады.
§ 2. Сәбилік ... ... бала ... ... ... ... үлкенге тәуелді. Үлкен адам баланың органикалық қажеттіліктерін
қанағаттандырады. Үлкен әр ... ... ... ... ... ... ... алғанда, ол көңілденеді. Үлкеннің көмегімен
сәби кеңістікте қозғалып, көп ... ... ... ... ... есту мен көру ... ... шығады.
Жандану комплексінің өзінде сәбидің үлкенге деген эмоционалды
қатынасы байқалады және ол осы ... ... ... ... ... ... ... өседі. Үлкенмен эмоционалды қарым-қатынас
баланың жақсы көңіл-күйіне ... әсер ... ... ... ... ... жасай бастайды. Нәресте өз адамдарын бөтендерден ажырата
бастайды, яғни күнде көріп жүрген туысқанына ол мәз ... ал ... ... ... , үрей ... мүмкін.
Бала дамуына үлкен жағымды мәнге ие эмоционалды қарым-қатынасқа деген
қажеттілік, алйда жағымсыз көріністерге де алып ... Егер ... ... ... ... ... онда сәби одан ... бөлуді талап етеді, егер
оны бір минутқа да жалғыз қалдырса, ол ... ... ... ... әдістерінде сәбиліктің басына сай жанама заттарға,
ойыншықтарға байланысты қарым-қатынас үлкен мен ... ... ... орын ... ... ... ... әлемге енгізеді, оның көңілін
заттарға аударады, олармен жасауға мүмкін әрекеттер әдістерін көрсетеді,
балаға ... ... ... ... жиі ... оның әрекеттерін
бағдарлайды.
Сәби мен үлкеннің біріккен іс-әрекетінде ... ... ... ... ... ... өзі ... көмегіне жүгінеді.
0.8.0. Жаклин мамасының материалды бүрменің ақырын желпуін бақылап
жатыр. Бұл көрініс ... ... ... ... ... үшін
мамасының қолын бүрмеге қойып, итермелейді.
0.10.0. Жаклин әкесінің ... өзі ... ... ... ... Өзіне қажетті нәрсені әкесіне істету үшін оның ... ... ... ... мен үлкеннің біріккен іс-әрекетінде сәбилік ... ... ... ... ... өте ... Жеті-тоғыз
айларында сәби үлкеннің қимылдарын бақылап, сөздерін мұқият тыңдайды.
Үлкеннің басқаруымен бала меңгеретін әрекеттер психикалық дамудың
негізін ... өте ерте ... ... ... ... ... ... бір адамның басқа ... ... ... мүшелерінің өзара әрекеттесуі жүреді. Зерттеулер көрсеткендей
сәбидің алғашқы апталарында ... ... ... ... болмайды. Кейінірек ол екі шарттың әсерінен пайда болады.
Бірінші шарт – қоршаған адамдардың қамқорлығы мен ... ... ... Тек жақын үлкендер көмегінің арқасында өз ... ... ... ... ... ... тірі
қала алады. Баланың үлкенге бұндай қызығушылығы қарым-қатынасқа қажеттілік
емес.
Екінші шарт – сәбиге бағытталған үлкен адамның ... ... ... ... ... ... онымен қарым-қатынасқа кіре
алатындай сөйлеседі.
Алғашында баланы қарым-қатынасқа анасы тартады, ... өте келе ... де ... түсу ... ... ... ... басты құралы – экспрессивті әрекеттер ... ... ... ... адам баланың органикалық қажеттіліктерін ... ... ... қана ... ... ... ... қолдайды, қабағын түйеді, саусағымен ескертеді. Осының арқасында
бала жағымды әдеттерге және өзін-өзі дұрыс ұстауға үйренеді.
Сөйлеуді ... ... ... Қарым-қатынас
қажеттілігі – адамдық сөйлеу дыбыстарына еліктеу пайда ... ... Бала ... ... ... ерте ... ... тынышталып,
көңіл қоя тыңдайды. Нәресте дүниеге келгеннен кейін үш ай ... соң, ... ... ... ... ... ... бастайды. Дыбыс шығара отырып
нәресте ... ... Ол ... ... ... де ... кездейсоқ шығарып қойған дыбысын ұзақ уақыт бойы жаңғыртады.
Бала былдыры көмегімен өзінің қарым-қатынасқа дайын ... ... ... ... ... ... Бала былдырының арқасында тыныс
алу, ерін, тіл қимылдары жетіледі. Мұндай дайындықпен бала ... ... тіл ... меңгере алады.
Егер баланың алғашқы айларында үлкендер өзінің балаға ... ... ... үшін ... ... ... кезеңнің
ортасына таман сөйлеуді түсінуді дамуының арнайы шарттарын құруға тырысады.
Сөйлеуді түсінуді үйрету процесі келесідей жүреді. Үлкен ... ... ... ... ... сәбиде үлкеннің мінез-құлығына деген бағдарлы
реакцияны шақырады. Әдетте аталған ... ... ... Көптеген
қайталаулар нәтижесінде үлкен сілтеген зат пен атау арасында ... Осы ... ... зат ... ... орны мен ... жалпы реакцияларынан басталады. Сәбилік кезеңде балаға
арналған ... ... ... түсінуді анықтайды.
0.5.9., 0.5.15. Кирюша мен Андрюша «Келші маған» деген сөздерге дұрыс
жауап қайтарады. Бірден қолдарын созады. Бір сәбиге әдейі ... ... ... - ... Бала ... ... ... дайын тұрды. Бірден
интонацияны өзгертті. Жарқын айтылған ... ... ... ... ... сәби күлімсіреп, қолдарын созады.
Бала дүниеге келгеннен бір жыл ... соң ... ... мен ... ... ... ... болады. Бұл байланыс сол затты іздеу ... ... ... ... бала ... ... бес сөзге дейін айта алады.
Сәбилік кезеңнің аяғына таман сөйлеуді үйрену балада активті ... ... ... ... ... түсу ... ... құрылдың бірі болады.
Сәби жүзі. Сәби бет әлпетінің құрылымы жастық спецификаға ие: ... ми ... бет ... ... ... ... бойынша бет бөлімі
бас үстіртінің 1/8 бөлімін құрайды, бастың өзі - дене ... ... ... ( ... адамда бас дене ұзындығының 1/8 бөлігін алады).
Сәбилік кезеңде бала бетінің қимылдары ақырындап ... ... ... ... беті ... тән ... ... сол экранда оның
ағзасының реакциялары бейнеленеді. Алғашқы үш айда жағымсыздық ... ... ал ... айда жымию байқалады. Уақыт өте келе мимика болады
және оның элементтері ... ... бет ... өзіне тән орнайды
– мимика мықты, бірақ ... ... ... Бала ... ... беті әр бейнелі және анық бола бастайды.
Сәбидің беті үлкен адамның әрекеттерін бақылағанда ... ... ... адамға тесіліп қарайды және аяқ астынан дана, терең бойлау
сәбидің рухани мүмкіндіктерін ... ... ... Дәл осы ... ... ... жымию өзгертіп жібереді.
Сәби беті баланың этологиялық сигналистикасының тартымды күшіне ие
бола тұра ... ... ... ... ... байқайды.
Қозғалыстар мен әрекеттердің дамуы. Сәби алғашқы ... ... ... яғни ... ... ... заттармен
жай әрекеттерді үйренеді. Ол басын ұстауды, отыруды, ... ... ... және ... ... ... үйренеді; заттарға қарай ұмтылады,
оларды ұстап көріп, ұстап тұру , ... ... ... ... ... ... және т.б. Осы барлық қозғалыстар мен әрекеттер
адамға тән ... ... ие ... ... ... ... Сәбиде прогрессивті қозғалыстармен қатар тұйықталған қозғалыстар
да ... Олар ... алып ... және сол дамуды тежейді. Оларға
жататындар: саусақтарды сору, бетке жақындатған ... ... ... және т.б. ... және ... қозғалыстар арасындағы
айырмашылық – біріншісі жаңа әсерлер алуды қамтамасыз етеді, заттармен ... ... ... ал ... ... ... ... Осылай саусақтарды сору қалған реакциялардың толық және ұзақ
тежелуін шақырады. Бала қозғалыссыз болады, еш ... ... еш ... Оның ... ... ... өте ... мен әрекеттердің прогрессивті түрлері оның мінез-құлқын
ұйымдастыратын үлкендер жағынан үнемі көңіл бөлуден олар жақсы қалыптасады
және психикалық ... ... зор. ... ... баланың жеткен даму
деңгейінің көрсеткіші болып табылады. Әсіресе ... ... ... заттарды ұстап көріп, олармен манипуляциялау өте
маңызды.
Еңбектеу – баланың алғашқы өз ... орын ... ... көп ... ... бірінші жартыжылдықтың аяғы мен екінші
жартыжылдықтың ... ... ... яғни ... ... ... Бала ... әсіресе бір қолымен ұстағысы келгенде кішкене
орнынан қозғалады. Алғашында ол ішімен жатып, кейін төрт аяқтап еңбектейді.
Өзіндік ... ие ... – ұзақ ... ... сол ... ... бала
аяғына тұруды үйренеді, тіректен ұсталып, қадам жасауды, таянышпен ... ... бала ... ... ... ... алыста тұрған
затқа жақындау үшін кейде оңайырақ болатын ... де ... ... ... ... ... басталады. Бала
төсегінде жатып қолымен төсеніштің бұрыштарын ұстап, тартады. Бала қолына
тиген ... ... ... сияқты.
Егер үлкен адам баланың қолына зат салса, оны ... ... Бала ... тұрған ойыншыққа өзі ұмтылады, бірінші ... ал ... ... ... тек тиеді, қолымен ұстап тұра
алмайды. Тек төрт жарым-бес айында балалардың қолы затқа еркін ... ... алып ... ... ал ... бір ... де ұстай алады. Бірақ бұл
баланың ұстауды толығымен игергенін білдірмейді, ол әлі ... ... қол бір ... қозғалмай, өрілген қозғалыстармен, керек бағыттан
ауытқи қозғалады. Барлық заттарды бала ... ... ... ... ... ... жылдың екінші жартыжылдығында ұстаудың келесі ... ... ... ... ... ... нақтыланады, екіншіден,
үлкен саусақтың басқа саусақтарға қарама-қарсы қойылуы дамиды. Затты ұстау
мен оны ұстап тұру ... ... ... жыл ... ... Бала затты қолында ұстап тұра алғаннан кейін, онымен
манипуляциялайды. Алғашқы манипуляциялар өте қарапайым. Сәби ... ... ... ... ұстайды. Егер алдында екі зат тұрса, ол біреуін алып,
оны қойып, екіншісін алады.
Кейінірек заттармен манипуляциялау ... ... ... ... ... – кеңістікте ойыншықтардың орнын ауыстыру, оны
жақындату және жою, ... ... ... ... ... Бала
осы нәтижелерді байқап, оларды белсенді түрде жаңғыртады.
0.3.29. Лоран ... ... ... ... ... Басында жан-жақты
қарады, содан кейін сол қолында ұстап тербеді. Осы ... ... ... бесікке тиді. Лоран шыққан дыбысты қайтадан жаңғырту үшін ... ... ... ... ... ... ... жартыжылдықтың аяғы мен екінші жартыжылдықтың басында бала
манипуляцияларында нәтижеге деген тұрақты бағытталу пайда ... ... ... бала бір ғана емес, енді екі затпен
әрекет ете ... ... ... қарапайым мысал – баланың бір
сылдырмақты екіншісіне соғу. ... ... ... ... ... сәби ... ... затқа жақындатуға тырысады, бір-біріне қою, салу, кіргізуге
тырысады.
Бірінші ... ... сәби ... жаңа ... ерекшелік
байқалады. Сырттай қарағанда әрекет негізінде бұрынғыдай қала ... ... ... ашу және т.б., ... олар дәлірек орындалады. Егер бала бұрын
әрекетті бір тәсілмен жасаса, енді ол осы әрекетті барлық ... ... ... ... жасауға тырысады.
Осы даму кезеңінде балалар әрекеттерінің тікелей ғана емес, жанама да
нәтижелерін байқай бастайды және әрекеттерді қайталай ... ... ... ... ... дамуы затқа бағытталудан әрекет нәтижесіне
бағытталуына өтеді және кейінірек жеткен нәтижелер күрделенеді.
Қоршаған ... ... ... ... жаңа ... мен ... ... балада қоршаған кеңістіктегі заттардың
қасиеттері мен ... ... ... ... Бала бағдарлануы
бөлінбейтін мінезге ие – зейін, қабылдау, ойлау, ес және т.б. ... бөлу ... ... ... ... ... жиі қолданылады:
«Бала бақылайды»; «Бала таниды»; «Бала ойлайды»; «Бала түсінеді». Бірақ бұл
сөздерді ... ... ғана ... ... ... олар сәбиге үлкен
адамға тән психологиялық мүмкіндіктерді сәйкестендіреді. Сәби затқа ... ол сол ... ... ... ... нәрсені көрді деп біз ... сәби ... ... ... ғылыми тұрғыда дұрыс емес, оған
психологиялық зерттеулер қолдау жасамайды. Бала әлі ... мен ... ... қабылдай алмайды. Осының бәрі уақыт өте келе , яғни
сыртқы әлеммен танысу кезінде қалыптасады. Осы ... ... ... ... мен ... ... ... жартыжылдықта ерекше бағдарлау әрекеттерінің ақырын көрінуін
бақылауға болады, ол қоршаған кеңістік пен ... ... ... ... көру мен есту ... ... ... жүреді, олардың жаттығуымен байланысты көру және ... ... ... ... ... көру мен ... осы ... жүруін жалғастырады. Бақылаулар көрсеткендей үш-төрт
айда, яғни еңбектеу, жарласу мен ... ... ... ... ... ... Бала әр түрлі жылдамдықпен, кез келген
бағытта қозғалатын және кез келген қашықтықтағы ... ... ... Ол ... ... ... ... уақытқа шоғырлай алады (25 мин дейін
және одан да ұзақ). Көздердің инициативті ... ... ... ... ... ... бір заттан екінші затқа ауыстыру.
Естудің шоғырлануы да ұзақ бола бастайды. Оны ... ... ... ... Есту мен көру ... бастайды: бала дыбыс шығып
жатқан ... ... ... көзімен дыбыс көзін іздейді.
Бала естіп және көріп қана қоймайды. Сонымен қатар ол көру мен есту
әсерлеріне ұмтылады, олардан ... ... Оның ... ... ... ... заттар, ал естуін - әуен дыбыстары мен адамның ... ... ... үш айлық балалар геометриялық
фигуралардың ... ... ... және ... ... алады.
Сәбилерді түрлі түстер әр түрлі дәрежеде қызықтыратыны анықталды. Сонымен
қатар осы жастағы балалар жаңаға өте сезімтал екендігі ... егер ... ... ... ... түс пен формасы бойынша ерекшеленетін
заттарды қойса, бала оны ... бар ... ... ... ... уақыт бойы көздерін жаңа затқа шоғырландырады.
Яғни баланың көру ... ... ... ... олар ... ... ... Осы әсерлерді сәби алғашында кеңістікте
орналасқан заттармен байланыстырмайды: басқа жерде және басқаша тұрған зат
оған ... ... ... ... ... үйренгеннен кейін, мамасы жаңа
көйлек кисе қорқып, жылайды.
Сыртқы қозғалыстар мен әрекеттердің көмегімен ... ... ... ... ерте ... психикалық процестер көмегімен
орындалатын бағдарға қарағанда және олардың негезі болады.
Тартымды ... ... ... қол ... ... ... кеңістікпен қалай танысатынын көруге болады. Жармасу
дамуының ... ... көз ... әсер ... ... ... ... анықтай алмайды.
Заттардың әр түрлі қасиеттерімен – форма, үлкендігі, салмағы,
тығыздығы, ... және т.б. – сәби ... мен ... ... Бала қолының затқа тартылып оны алғандағы саусақтар орналасуының
өзгеруі бағдарланудың жақсы белгісі бола алады. Бала ... ... ... ... оның формасы мен үлкендігіне бейімделеді:
допта аралары ... ... қыры ... ... Зат қолды оның
қасиеттерін ескеруді «үйретеді». Ал көз ше? Ол өз ... ... ... ... бірінші айларында осы «үйрену» баланы алатын
затқа ... ... ... ... сай ... ала ... әрекет нәтижесіне деген бағыт пайда болу сәтінен ... ... жаңа ... ... ашып ... Бұл мынадай
қасиеттер: орын ауыстыру, құлау, дыбыс шығару, ... ... ... т.б. Екі ... манипуляцяға өту жаңа қасиеттерді ашады – ... ... ... заттың ішінен, үстінен, астынан, артынан табу. Осы
қасиеттердің бәрін бала ... ету ... ғана ... әрекет тоқтағанда
– «білім» жоғалады.
Алайда сегіз-тоғыз айларында баланы тек әрекеттер мен оның нәтижелері
ғана ... ... ... ... ... ететін заттардың
қасиеттері де тартады. Бұл ... ... ... емес заттарға қатынасының
өзгеруі айтады. Жаңалық баланы сәбилік бойы ... ... ... ... ... ... әрекет ету алдында
зерттеуімен байланысты: бетін сипап көреді, ... оны ... ... ... ... ... формаларын механикалық
емес, заттың неге жарайтынын анықтағандай қолданады.
0.8.0. Жаклин өзіне таныс ... мен ... ... ... ... ол оны ... зерттейді, айландырады, содан кейін оны екі қолымен
ұстап «апф-ф» дыбысын шығарады. ... ол ... ... ағаштарымен
өткізеді, қорапқа қарап тұрып көтеріледі, бас жағында оны ... ... ... ... ... ... ... қасиеттеріне деген баланың айқын қызығушылығы бірінші жылдың
аяғында байқалады, яғни ұқсас қасиеттері бар әр ... ... ... ... кезінде жүреді.
Уақыт өте келе өзгермелі әсерлерден кейін бала үшін оны ... ... ... ... ... ... қасиеттері келеді.
Баладағы үнемгі заттар жайлы елестердің жоқтығы көрсеткіші келесіде
байқалады. Алты-жеті айлық баланың көру өрісінен ... ... ол ... ... ... бала оны іздемейді.
Кейінірек балалар көз алдынан жоғалып кеткен заттарды іздей бастайды,
яғни осы заттар мүлдем ... ... жоқ, олар тек ... ... ... бастайды. Осы уақытқа таман балалар заттарды олардың кеңістікте
орналасу жағдайына тәуелсіз тани ... және ... ... ... ... ... ... алынатын әсерлер ... ... ... ... ... айналады, олармен бала өз әрекеттерінде
танысады. Бұл осындай қасиеттерді бала ... ... жаңа ... яғни ... ... ... орындауға себеп бола алды.
Өмірінің алғашқы жылының соңғы айларында бала ... ... ... және ... ... ... қатынасты орнату әрекеттерін
орындай алады, бұл ой әрекеттері.
0.11.16. Лоран ... ... пен оның ... ... ... шынайы қатынасты ашады, нәтижесінде – біріншісін ... ... ... ... ... ... Мен сағатымды үлкен қазал
жастыққа қойып, оны баланың алдына қоямын. Лоран сағатты ... ... бұл ... жатыр. Содан кейін жастықты ұстап, өзіне қарай
тартады. (Ж.Пиаже бақылауларынан).
Осы ... ... ... ... соңына таман үлкеннің бала
әрекеттері мен қимылдарын ұйымдастыру негізінде , ... ... ... ... ... мен ... және ... қарапайым формалары
қалыптасады. Олар бұл өмірде бағдарлануға және ерте жастық шақта болатын әр
түрлі ... ... ... ... ... береді.
Ерте жастық шақ
Сәбиліктен кейін адамда жаңа кезең басталады – ерте жастық шақ ( 1
жастан 3 ... ... ... ... есту мен көру қабілеттіліктерімен
қаруландырады. Бала денесімен жұмыс істей бастайды, қол ... Ерте ... бала енді ... ... ол ... ... мен
үлкендермен қарым-қатынасқа ұмтылуда барынша активтілік көрсетеді. Алғашқы
жылындасәбиде адамға тән ... ... ... ... ... ... ... тарихы енді шын тарихына орын берді.
Келесі екі жыл – ерте жастық шақ ...... жаңа ... ... үш жылда бала ұшыраған сапалы өзгерулер өте маңызды, сол
себепті кейбір психологтар (мысалы, ... ... ... ... ... ... психикалық даму жолының ортасы баланың үш жасы ... ... ... үш ... бала ... ... әлеміне
кіреді, көптеген тұрмыстық заттарды қолдана алады және заттық әлемге бағалы
қатынаста болады. Ол өз-өзіне қызмет ете алады, қоршаған ... ... түсе ... Ол тіл ... үлкендермен және басқалармен қарым-
қатынасқа түседі, мінез-құлықтың қарапайым формаларын ережелерін орындайды.
Үлкендермен қарым-қатынаста балада ... ... ... және бұл
идентификацияның қарапайым формасы болып ... ... ... және
үлкеннің баламен идентификациялы қарым-қатынасында сәбиді басқа ... ... ... ... ... ... фонында
адамдарға деген сенім сезімі пайда ... ... ... ... ... ... материалды, психологиялық және рухани мәдениетті
иеленуге дайындалады.
Бала психикасының дамуын анықтайтын ерте ... ... ... ... ... ... денені игеру, тілді меңгеру,
заттық іс-әрекеттің дамуы. Осы жетістіктер ... ... ... ... мен ... ... түзу ... және зеңбіректі қимылдардың дамуында, сөйлеудің қарқынды
дамуында, орын басу мүмкіндіктерінің дамуында, ... ... ... ... ... ... және белгілік
ойлау дамуында; елес пен ес дамуында; елес пен ерік көзі ... ... ... ... ... және ... ... пайда болуында.
Жалпы сезімталдылық дамуға деген онтогенетикалық потенциалының
тоқтатылмауынан болады, ... ... ... эмоциялар қажеттіліктері мен
танымды болу қажеттілігінің дамуы мен қалыптасуы ... ... ... ... баланың психологиялық кіруі.
Қарым-қатынас ерекшеліктері. Ерте жаста, әсіресе оның ... бала ... ... ... енді кіре ... Ол ... және ... қарым-қатынас арқылы нормативті мінез-құлықты игереді .
Бірақ осы кезеңдегі мінез-құлық мотивтері саналы емес және ... ... ... ... Тек ... ... ... тұрақтылық пен анықтылыққа ие ... Бұл ... ... ... да, бала ... ... күткен адамдар мен заттарға
деген ... ... ... ... ... ... бала дамуының ерте
жасында шешуші мәнге ие, бұл әдеттегі заттар әлеміне кірумен және заттық іс-
әрекетті игерумен байланысты. Дәл осы ... ... ... ... ... сөз ... игеру және оларды заттар бейнелері мен қоршаған
орта құбылыстарымен байланыстыру негізі құрылады. Басқарудың ... ... ... ... ... растауды жест пен
мимика арқылы білдіру) баланы затты қолдану ... мен ... ... ... бара ... ... заттарға, олардың қасиеттері
мен әрекеттеріне қызығушылықтарының өсуі үлкендерден үнемі көмек сұрауды
тудырады. ... ... ... да, сол көмекті алу да ... ... ... ғана ... ... үкендердің балалармен қарым-қатынасты қалай
ұйымдастырғанына және осы қарым-қатынасқа ... ... ... Егер ... аз ... ... деген қамқорлықты шектесе,
онда олар бірден сөйлеу дамуынан артта қалады. Басқа жағынан, егер үлкендер
балалармен қарым-қатынаста олардың ... ... ақ ... ... бала ұзақ уақыт бойы сөйлеу қабілетінсіз жүре береді. Ал ... ... анық ... және ... өз ... ... ғана ... орындайды.
Сөйлеудің дамуы. Ерте жастық шақта сөйлеудің дамуы екі ... ... ... ... ... және ... өзінде белсенді
сөйлеудің қалыптасуы.
Сөздерді көрсетілген заттарға және қимылдарға қатыстыра алу балаға
бірден келмейді. Алдымен ... зат пен ... ... жағдай түсіндіріледі.
Бала үлкендермен қарым-қатынаста сөзбен анық қимылдар жасаса, басқа адаммен
айтылған дәл осы ... ... ... ... мүмкін. Осылай, бір жастағы
сәби анасымен қарым-қатынаста басына, мұрнына, көзіне, аяғына және басқа ... ... ... ... ... адамдардың дене мүшелерін көрсету
сұрауларына ол ... ... ... Бала мен ана өте ... ... ... ... тек сөздер ғана емес, сонымен қатар ... ... ... және ... ... – бәрі бірге әрекетке
сигнал болады.
Үлкенмен қарым-қатынаста бала оның ... ... ... ... егер
бұл сөздер көп рет анық жесттермен қайталанса. Мысалы, үлкен балаға айтады:
«Қолыңды берші» - және ... ... жест ... Бала өте тез жауапты
әрекетке үйренеді. Сонда ол тек сөздерге ғана ... ... ... ... ... ... береді.
Кейінірек жағдай мәні өтіледі, бала сөздерді түсіне бастайды, оларды
нені айтып жатқанын түсінеді және ол ... ... ере ... ... ... бұл жерде де сөздер мен көрсетілген заттар және құбылыстар
арасындағы байланыс көп ... ... ... Бұл ... ... берген
сөздік нұсқаулар кіретін жағдайларға тәуелді.
Екінші жылдың алғашқы айларында балаға таныс затқа ... ... ... зат ... көз ... ... кезде ғана керекті қимылдарды
шақырады. Осылай, баланың алдында қуыршақ жатса және үлкен оған: «Қуыршақты
берші» деп айтса, бала ... ... ... қуыршаққа қолын
созады. Егер сәби қуыршақты көрмесе, «Қуыршақты берші!» деген сөздер ондағы
үлкеннің даусына белгілік реакциялар ... ... ... ... алып
келмейді. Алайда керекті зат баланың көру өрісінде ... да, оның ... ... ... ... ... кетеді. Егер баланың
алдында балық, ... мен шыны ... және ... ... рет: ... ... онда сәби ... заттарға жүгіртіп өтіп, балыққа тоқталады да,
айтылған затқа қолы созылады. Бірақ өте жиі баланың көзі оған ... ... ... да, балықтың орынына, мысалы, балапанды береді.
Бір жарым жылдан кейін баланың қимылдық бағынулары ... ... ... бола ... ... егер ... мен орындау арасында
уақыт аралығы енгізілсе немесе ... ... ... қарама-қайшы
болса бұзылады. Баланың көзіншебалықты ... ... ... ... ... оған ... ... шынының астында, алып берші балықты!»,
сонымен қатар баланың қолын 20-30 сек ұстап ... Осы ... ... ... ... ... нұсқауды орындауға қиналады.
Басқа жағдайда баланың алдына екі затты қояды – шыны мен ... ... ... ... ... ... берші!» деп. Ол шыныға ұмтылады. Ал
егер де осы нұсқауды ... рет ... ... ... берші!» десе,
онда бала шыныға қолын созуды жалғастырады, үлкеннің сөздік нұсқауларына
бағынбай жатқанын өзі ... ... ... сөз өте ерте ... гөрі ... ... ие
болады: балаға сөздік нұсқау бойынша қандай да бір әрекет жасау оңайырақ,
бастаған істі тоқтатқаннан гөрі. Мысалы балаға ... ... ... ол ... рет жаба және аша бастайды.
Әрекетті тоқтату - басқаша. Алайда бала ерте ... ... ... бастайды, тыйым үлкендер ... ... әсер ... ... ... ғана ... сөздік нұсқаулары баланың мінез-
құлқын әр түрлі ... шын ... ... сала ... оның әрекеттерін
шақырады және тоқтатады, тікелей, сонымен қатар уақыты өткенде әсер ... ... ... ... осы ... ... ... Бала бөлек
сөздерді ғана түсінбей, үлкеннің нұсқауы бойынша заттық әрекеттер де ... Ол ... ... ... ... ... не
туралы ойлап жатқанын түсінуге тырысады. Бұл кезде балалар белсенді түрде
балалық ... ... ... мен ... ... күрделілері де
туындайды.
Тікелей қарым-қатынас шегінен шығатын ақпаратты тыңдау мен түсіну
бала үшін өте маңызды ... Ол ... ... ... ... ретінде қолдануға мүмкіндік береді. Осыны есепке ала отырып,
тәрбиелеуші баланың есту мен ... ... ... ... ... ... сөйлеуінің дамуы бір жарым жасқа дейін ақырын жүреді.
Осы кезеңде ол 30-40 сөзден 100 сөзге дейін ... және ... ... да қолданады.
Бір жарым жастан кейін бала ынталы бола бастайды. Ол үнемі заттардың
атауын сұрап қана ... сол ... ... ... ... ... оған сөздік қабілеттіліктер жетіспейді. Бірақ кейін «Бұл
не?» сұрағы үлкенге айтылған үнемі шарты бола бастайды. ... ... ... артады. Екінші жылдың аяғына таман бала 300 сөзге ... ... ... ... ... ... 1500 ... дейін.
Алғашқы кездерде баланың сөйлеуі үлкендердікіне аз ... ... ... дап ... ... әдетте қолданбайтын сөздерді бала
қолданады. Бұл сөздердің үштік табиғаты бар. ... ... мен ... ... ... ... олардың шығарған сөздері ... ... ... ... ... ... ... беріледі: «ам-
ам», «ням-ням», «кака», «бяка», ... ... ... ... бұрмаланған сөздер кіреді. Фонематикалық есту мен ... жоқ бала ... есту ... ... ... ... шеткі мүшелері жақсы қабылданады және жаңғыртылады, ал ... ... ... ... өзі ... ... ойлап шығарады.
Кішкентай Леночка өзін «Яя» деп атайды, інісі Андрюшаны «Дюка» дейді.
Үлкендермен қарым-қатынаста дұрыс ... ... ... ... жоғалады. Әдетте, балалар сөйлескенде, үлкендер олардан сөздердің ... ... ... және осы ... есту мен артикуляцияның дамуына
әсер етеді. Ал егер үлкендер баланың автономды сөйлеуін қолдаса, ол ... ... ... бір ... ... Юра мен Лёшаның дұрыс емес сөйлеу
дамуының факті белгілі. Үлкендер мен ... ... ... бұл ... ... тек ... ... арқылы қарым-
қатынасқа түсті. Олар бес жасқа дейін аз ... ... ... ... ... бағытта нормалды сөйлеуге үйретті.
Үлкен мен баладағы қарым-қатынас идентификациясы. Сәбилік ... мен ерте ... ... ... ... ... ... жүйе
қалыптасады (мимика, жест және т.б.). осындай қарым-қатынасқа маңызды
қалыптасулар үлкенге еліктеу негізінде жүреді, ол ... ... ... ... ... ... ... жүйе үлкеннің жауапты реакциясына
стимулға айналады, ең алдымен ананың. Бала ... ... ... ... байланыс құралдарын қолданады және сонымен
бірге идентификация деңгейін орнатады. Идентификациялық ... ... ... ... ... ... әдістерін қолданады.
Баланың өзінің күйлеріне байланысты анасымен қарым-қатынас ... ...... ... қайғыға дейін. Балаға өзінде
терең эмоционалды қызығушылықты сезінген өте маңызды. Әрине, оның ... ... олар ... ... ... ... ... этаптарын меңгереді.
Идентификация мүмкіндіктерінің дамуында баланың сөйлеуді меңгеруі өте
маңызды.
Үлкен жағынан ... ... ... ... ... ... және осымен баланың жалпы белсенділігі байланысты.
Ерте жастағы қарым-қатынас спецификасы. Бір жарым жастан үш жасқа
дейін ... ... тез ... ... ... ... болады. Ол үлкендердің әңгімелерін зейінін қойып
тыңдайды, оған ... жоқ ... да және ... ... да. Бала ... қанағаты сөйлесіп жатқан үлкендерге жақындауға итермелейді. Сол
уақытта бала үнемі үлкендерге , ең ... ... ... ... ... ... ... Бала үлкенге сұрақтар қояды, олардың жауабын
түсінуге тырысады.
Ерте жастағы қарым-қатынас баланың үнемі ... ... ... және ол ... ... ... ... Бала өз ерігінің
көзі өзі екенін ашады және еркін ... ... ... ... ... ... Осы барлық әлеуметтік
белсенділіктің түрлері бала үшін өте ... және ... ... ол ... ... ... ... үйренудегі заттық іс-әрекет пен құралды, ... ... ... ... ұмытпаған жөн.
Дәл осы ерте жаста бала үлкеннің көңілін аударуды және оны ұстап
тұруды ... Бұл ... ... ... жағынан ұтымды, себебі
бала үлкендердің реакцияларын жақсы рефлексиялайды, өзінің сәтсіздіктерін
бірден түзейді. Бала бауыр басу мен ... ... ... ... қатар ол қанағаттанбаушылық сезімін білдіре алады және жағымсыз
жағдайдан шығу жолын іздейді. Өз ... сай ... ... ... және ... ... ол үлкеннен қамқорлықты күтумен өткен күшті
сынақтардан өте алмайды. Ол ... ... ... ... ... белсенділікте маңызды орынды құрдастарымен қарым-қатынасқа
түсу спецификасының дамуы алады. Ерте жаста балалар ... ... олар ... ... ... ауысады, өздерінің
жетістіктерін бір-біріне көрсетуге тырысады және бір-бірімен жарысады.
Үш жасар бала ақыл-ой дамуының жеткілікті ... ... ... ... ... ... және ... болуы үшін ол өзінің
эмоциялары мен еркін контрольдайды.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Балалық шақ психологиялық зерттеу пәні ретінде10 бет
Балалық шақ, жетімік және әлеуметтік жетімдік мәселелері7 бет
Мектепке дейінгі балалық шақтағы баланың дамуының психологиялық ерекшеліктері5 бет
Отбасындағы сәтсіздік түрлері балалық шаққа педагогикалық демеу беру әдістері19 бет
Эмоция және оның балалық шақта дамуы.45 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Абай мен Ыбырайдың ағартушылық ойлары мен оқу-білім мәселесі жөніндегі көзқарастары7 бет
Абай Құнанбаев: балалық және жастық шағы7 бет
Абайдың туылған жері7 бет
Алаштың алдаспаны11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь