Қазақ хандығы жайлы

1. Қазақ хандығының құрылуы
2. Қасым ханның тұсында Қазақ хандығы
3. Есім ханның тұсында Қазақ хандығы
4. Тәуке ханның тұсында Қазақ хандығы
5. Тәуке ханның жеті жарғысы
6. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қазақ халқының бастауы болып табылатын, сақ тайпаларының тікелей жалғасы болып үйсін, қаңлы тайпалары саналады. Оны қытай деректері “Өзі сары, көзі көк, ат жақты сэ (сақ) тайпалары үйсіндердің арасында жүр” – деп көрсетеді.
Қазақ халқының шыққан тегі туралы көптеген аспектілері ішінен өзекті ретінде лингвистикалық және антропологиялық мәселелерін бөлшектеп алған жөн.
Орта Азия мен Қазақстан өңірінде осы екі процестің екеуі де қатар дамып отырған. Қазақстанның ертедегі тарихын екі аумақты кезеңге: үндіеу- ропалық және түріктік кезеңге бөлуге болады. Бірінші кезеңде лингвистикалық тіл жағынан Қазақстан тұрғындары үндіеуропалық топтың ежелгі иран тобына кіреді, яғни бұл кез б.з.д. III-I мың жылдықтарды қамтиды.
Екінші кезеңде Қазақстан территориясына шығыс жақтан көптеген көшпелі тайпалардың соның ішінде ғұндардың Батысқа қарай қоныс аударуына байланысты, сақ және сариат тайпаларының жалғасы – үйсін мен қаңлылар ғұн тайпаларымен араласып, ассимиляцияға түскен.
Б.з.б. I ғасырда Солтүстік ғұндардың құрамына кірген көптеген түркі тілдес тайпалардың бір бөлігі Орталық Азиядан Тянь-Шань арқылы өтіп, қаңлы тайпалық бірлестігімен көрші-қолаң отырды, ғұндардың Қазақстанға өтуінің екінші толқыны б.з. II ғасырдың бірінші жартысында орын алды. Бұл кезде Солтүстік ғұндардың толып жатқан тайпалары Шығыс Қазақстан мен Жетісуға қоныс аударып VI ғасырға дейін өмір сүрген Юэбань мемлекетін құрды.
Ғұндардың біріктіруші рөлінің арқасында сырттан келген тайпалармен байырғы тұрғындардың этникалық жақындасуы іске асты.
Сөйтіп, үйсіндер мен қаңлылардың монголоидтық тәсілге өтуі басталды.
1.Қазақстан тарихы. Очерк. 149-174-бб.
2.Қазақстан тарихы. 5-томдық 2-том., 2-бөлім, 1-2 тараулар.
3. Рысбайұлы К. Қазақстан Республикасының тарихы, 4-бөлім
4.Жолдасбайұлы С. Ежелгі және орта ғасырдағы Қазақстан, 119-146-беттер.
5.Абусейтова М.Х. Казахское ханство во второй половине XVI-века. А., 1985.
6.Левшин А.И. Описание киргиз-казачъих, или киргиз-кайсацких орд и степей. А., 1996.
        
        Жоспар
1. Қазақ хандығының құрылуы
2. Қасым ханның тұсында Қазақ хандығы
3. Есім ... ... ... ... ... ханның тұсында Қазақ хандығы
5. Тәуке ханның жеті жарғысы
6. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Қазақ ... ... ... ... ... ... сақ ... тікелей
жалғасы болып үйсін, қаңлы тайпалары саналады. Оны ... ... ... көзі көк, ат ... сэ (сақ) ... ... арасында жүр” – деп
көрсетеді.
Қазақ халқының шыққан тегі туралы көптеген аспектілері ішінен өзекті
ретінде ... және ... ... бөлшектеп алған
жөн.
Орта Азия мен Қазақстан өңірінде осы екі процестің екеуі де қатар ... ... ... ... екі ... ... ... ропалық
және түріктік кезеңге бөлуге болады. Бірінші кезеңде лингвистикалық ... ... ... ... ... ежелгі иран тобына
кіреді, яғни бұл кез б.з.д. III-I мың ... ... ... ... ... ... ... көптеген көшпелі
тайпалардың соның ішінде ғұндардың Батысқа қарай ... ... сақ және ... ... жалғасы – үйсін мен қаңлылар ғұн
тайпаларымен араласып, ассимиляцияға түскен.
Б.з.б. I ғасырда Солтүстік ғұндардың құрамына кірген ... ... ... бір ... ... ... Тянь-Шань арқылы өтіп, қаңлы
тайпалық бірлестігімен көрші-қолаң отырды, ғұндардың Қазақстанға өтуінің
екінші толқыны б.з. II ... ... ... орын ... Бұл ... ... толып жатқан тайпалары Шығыс Қазақстан мен Жетісуға
қоныс аударып VI ... ... өмір ... ... мемлекетін құрды.
Ғұндардың біріктіруші рөлінің арқасында сырттан келген ... ... ... ... іске асты.
Сөйтіп, үйсіндер мен қаңлылардың монголоидтық тәсілге өтуі басталды.
Б.з. VI ғасырынан бастап оңтүстік аймақта шығыстан, Алтай, Сібір ... ... ... ... байқалды. VI ғасырда Қазақстан жері
түгелдей құдіретті бір ... ...... ... ... ... деректерден алғаш Түрік қағанатының (542 ж.) одан кейін Батыс ... (603 ж.) ... ... мемлекеттер құрылғандығы белгілі. Одан
кейін Түргеш қағанаты (704-756 жж.), Қарлұқ қағанаты (756-940 жж.), ... (IX ғ. соңы – XI ғ. ... ... ... (893 – XI ғ. ... ... (XI – 1219 ж.), Қарахан мемлекеті (942-1212 жж.) өмір ... ... ... ... ... ... ... әсіресе екі
мемлекеттің тарихи рөлі ерекше болған. 1) ... ... ... ... ... болып қалыптасу пісіп – жетіліп, қалалық өмір
өркендеп, отырықшылық жанданып, қолөнер дамып, көрші жатқан ... ... ... жалпы мәдени экономикалық дамуы өскен. ... рет ...... дін ... ... ... ... болуы Қазақстан жерінде XIV-XV ғас. орын ... және ... ... ... ... ... ғас. 50-70 ... арасында Әбілхайыр хандығын Жетісудің Шу мен
Талас ... ... 200 ... адам ... ... Олардың бұл жерге
қоныс аударуының себебі: ... қол ... ... ... ... ... Шыңғыс әулетінен шыққан Керей мен Жәнібек ... ... келе ... қазақ халқының дербес мемлекетін құру. Ол ... ... ... ханы ... ... бұл ... қарс пайдаану үшін қарсы алып, қоныс берді. Тарихшы Мұхаммед
Хайдар Дулати ... атты ... ... ... «Ол ... Дешті
Қыпшақты Әбілхайыр хан биледі. Ол жошы әулетінен ... ... ... ... ... хан мен ... ... көшіп барды.
Есенбұға хан оларды жая қарсы алып, Моғолстанның батыс ... Шу ... ... ... ... ханы ... Керей жарияланды (1458-73 ж.) одан
кейін Жәнібек (1473-1480) Жетісуда берік қорғанысы бар ... пен ... ... ... сұлтанның Шығыс Дешті Қыпшақты билеу жолындағы
күресіне қосылды. Бұл 1468 жылы Әбілхайыр өлгеннен ... ... ... нәтижесінде XV ғ. 70 жылдары қазақ хандығының шекарасы ... ... ... үшін ... ... ... соғыстар
Жәнібек ханнан кейін қазақ хандығының тізгінін ұстаған Бұрындық хан (1480-
1511 жж.) ... да ... ... ханның тұсында Қазақ хандығы
16-17 ғғ. қазақ хандығы нығайып, оның ... ... ... ... ... ... ... процесін жедел жүзеге асырып, көзге түскен
хандардың бірі Жәнібектің ұлы Қасым.. ... ... ... жж.) тұсында
қазақ хандығының саяси және экономикалық жағдайы нығая түсті. Ол ... ... ... халқының қазіргі мекен тұрағы ... ... ... ... ... қол ... ... жайлауы
Ұлытаудан асты. Оңтүстік-шығыста оған Жетісудың көп бөлігі (Шу, Талас,
Қаратал, Іле өлкелері) қарады. Қасым ... ... Орта ... Еділ ... сауда және елшілік байланыс жасалды. Орыс мемлекетімен байланыс
болды. Ұлы князь 3 ... ... ... ... ... ... еді. Батыс Еуропа да қазақ хандығын осы кезде танып білді.
«Қасым ханның қасқа жолы» деген әдет-ғұрып ережелері негізінде ... ... ... хан ... ... ... бір ... бағынған
мемлекет болмады. Ол Қасым өлгеннен кейін ... ... ... қырқыс,
таққа талас басталды. Моғол және өзбек хандарының қазақ билеушілеріне ... ... ... ... ... ... ұлы және ... Мамаш қаза тапты.
Қасым ханның немере інісі Таһир (1523-1532) хан ... Оның ... әне ... ... ... ... және Монғол хандарымен әскери
қақтығыстар басталды. Бұл соғыстар қазақтар үшін ... ... ... ... және солтүстік-батыстағы жерінің бір ... оның ... тек ... ... ... ... ... інісі
Бұйдаштың (1533-1534) тұсында да ... ... мен ... ... ... ... хан ... орыс мемлекетімен дипломатиялық қатынас
жасап, батыс Европаға танылды.
Ұлы князь ... III ... ... ... князьдығымен
дипломатиялық байланыс орнатты.
Қасым хан алғашқы қазақ заңы – «Қасқа жолды» жарыққа шығарды. Бұл заң
қазақ арасында бұрыннан ... ... ... ... ... заң сол ... ... елдерінде жаппай қолданылып жүрген ислам
дінінің (шариғат) заңынан өзгеше, көшпелі ... ... ... ... ... Сол ... ол ... ханның атымен байланыстыры- лып: «Қасым
ханның қасқа ... деп ... ... ... Мұхаммед Хайдар Дулати Тарихи
Рашиди кітабінда: «Қазақ хандары мен сұлтандары арсында Қасым ... ... ... ... ... ... хан өлгеннен кейін сұлтандар мен
феодалдардың ... ... ... күшейді. Сыртқы саяси жағдай қолайсыз
болып ... ... ... қырқысуының зиянды ... ... әкеп ... ... кезінде Қасым ханның ұлы және мұрагері Мамаш қаза ... Есім ... ... ... хандығы
Тәуекел хан Орта Азияның сауда орталықтарына шығу үшін ... ... ол ... ... ... ... бұзып, Сыр бойындағы қалаларды
алып, Ташкент, Андижан, Акси, Самарқанд сияқты ... ... ... ... қаласын қоршауға алған кезде Тәуекел хан жараланып ... Одан соң ... Есім хан ... (1598-1628) билік етті. Ол 1598
жылы Бұқарамен ... ... ... шарт бойынша өзбектер бұрын тартып
алған Сыр бойы қалалар мен ... ... ... ... ... Сөйтіп,
Сыр бойындағы қалалар үшін, Оңтүстік Қазақстанның жерін кеңейту үшін ... ... ... күрес біраз бәсеңдеді.
Есім хан елді жуасытып бағындыру саясатын жүргізді. Сондықтан ол қанға
қан, құн ... ... алу, ... ... ... ұшыр ... айып салу және
т.б. уағыздады. Халық Есім хан заңдарын "Есім хан салған ескі жол! ... хан ... ... ... ... ер Есім» деген атпен әйгілі
болды, оған бұл атақ 1598-жылы ағасы Тәуекел ... ... ... ... ... көзге түскені үшін берілген екен. Есім хан — Шығай
ханның баласы, ол ... ... ... ... ... ... ... тағына отырған соң Бұхарамен бітім-шартын жасасып, Орта ... ... ... байланыс орнатуға ұмтылды. Қазақ хандығын
бір орталыққа бағынған мемлекет етіп ... ... ... ... ... деп аталған заңды құрастырды. Есім ханның қазақтарды бір орталыққа
бағындыру саясатына қарсы болған ... ... ... ... ... ... ... қараған соң оны Жәнібек ханның немересі,
Жалым сұлтанның баласы Тұрсын Мұхаммед ... ... еді. Ол көп ... хан ... ... ... ... өз атынан ақша соқтырып, «бажы
және хараж» алым-салықтарын ... ... ... хандығын екіге бөліп,
Түркістан қаласын орталық еткен Есім хан, ... ... ... ... хан ... еді. Бұлардың арасында соғыс қақтығыстары болды. Бұл екі
жақ ұйғыр, қырғыз, қарақалпақ билеушілерінен ... ... ... Есім хан тобы ... ... ... ... Тұрпанды
билеген Әбдірахим ханмен одақтасты. Ал Тұрсын ... хан жағы ... ... ... ... болды. Бұлармен одақтасып отырған
Әбдірахим мен ... де ... ... ... билеушілер болатын.
Есім хан өзіне мықты ... ету үшін ... ханы ... ... орнатты. Есім хан Әбдірахимнің қызы Патша ханымға үйленді де,
ағасы ... ... ... ... берді. Есім хан мен Тұрсын хан
арасында ... ... ... 1627-жылы Есім хан Тұрсын ханды өлтіріп,
қазақ хандығын өз қол астына біріктірді.
4. Тәуке ханның тұсында Қазақ хандығы
1680 ж. ... ... ... ... хан ... Оның тұсында
«Жеті жарғы» деген заңдар жинапы құрастырылды. Жеті жарғы ... ... заңы ... ... Оның ... баптарының мазмұны: қанға қан алу,
яғни біревдің кісісі өлтірілсе, оған ердің құнын төлеу (ер адамға 1000 қой,
әйелге 500); ... ... ... өлім ... ... ... құнын төлеу арқылы жеңілдетуге болады; денеге зақым келтірсе,
оған сәйкес құн төленеді (бас бармақ 100 қой, ... 20 қой); егер ... ... өлім ... ... ... ... кешірім жасаса, құн
төлеумен ғана ... ... ... екіқабат әйел жасаса жазадан
босатылады); төре мен қожаның құны қарашадан 7 есе ... ... егер ... ... әйел ... ... ханның заманында оның саясатына сәкес тыныштық пен бейбітшілік
орнады, дегенмен жаугершілік ... ел ... күн ... ... ол
өзінің қолбасшылық дарыны мен батырлығын да таныта білді. 1689 және 1702
жылдардағы ... ... ... ... ... 1711, 1712,
1714 жылдардағы жоңғарлардың қазақ даласына үш рет баса ... ... ... ... ол кісі көшпенділер даласында Батырхан атағына ие
болған.
Соның ішінде Тәуке хан ... ... күні ... дейін асқан
кеңмеңгер, дана ақыл иесі ретінде де сипатталады. Соған орай ол ... Әз ... ... ... ... деп ... ... «Әз»
атағын иемденген Қазақта тек екі хан болған - Әз-Жәнібек және ... ... ... ... Алтын Орданың ханы болса, Әз-Тәуке Қазақ
Ордасының ханы.
Жәңгірұлы Тәуке хан (1626-1718) – Қазақ хандығының ханы, ... ... ... Шешесі – қалмақтың хошоуыт тайпасының билеушісі Кунделен-
тайшының қызы. Мұрагерлік жолмен Қазақ ... ... ... қолға
алған кезде (1680ж.) Тәуке ел ағасы жасына келіп ақыл тоқтатқан, ... ... мол ... ... ... жан болатын. Сондықтан да
ол таққа отырып, әке ісін алға жалғап, оның саясатын ... ... ... келгенде бұрынғы сүрлеумен ... ... жаңа ... ... өзге ... ... ... оның шын мәнінде көреген
басшы, ақылды реформатор екенін танытанын қасиеті де осы ... ... Бұл ... ол ұлы ... ... ... ... бейімделеді.
Тәуке ханның елі үшін сіңірген ерен еңбегі екі қырымен айрықша назар
аударады. Бірі – ... ... аман ... ... саясатты білгірлікпен
жүргізіп, анталаған көп дұшпанға бел аудырмағаны. ...... ... реттеудегі саяси-құқықтық тәртіпті орнатуы. Ол төңірегіне топтан
торай шалдырмайтын, сыртқа ... ... жіп ... бір ауыз ... ... - ... беделімен елдің бірлік-берекесін ... ... ... халқын солар арқылы басқарды, ... ... ... ... ... замана тынысын тамыршыдай тап басып
танып, халықтың басын қосып, елдің бірлік – берекесін кетірер ішкі дау ... ...... ... елді ... ұстау мақсатында ой
тоғыстырып, бір бағытта игілікті іс-қимыл жасау арқасында Қазақ хандығының
жағдайы күрт жақсарып, ... ... ... Жұрт ерді ел ... ... ... ел қолдаса мереке екенін көрді. Сол себепті де Тәуке хан ел
билеген кез - ... ... « қой ... ... жұмыртқалаған» тыныш
берекелі заман болып қалды.
Бірақ, бұл, әрине ол кезде ... ... ... жоқ, ... күн ... ... халқы сыртқы жаудан қаймықпай алаңсыз ғұмыр кешті
дегенді білдірмесе керек. Керісінше, Тәукенің кезінде қалмақтармен ... ... ... жоқ. Сонау 1681 жылғы қалмақтың қоңтайшысы Галдан
Бошоктудың қалың ... Шу ... ... ... ... ... ... шабуылдар легі кейін оның немересі Цеван Рабтан билік
басына келген кезде де толастаған емес. Ұсақ қақтығыстарды ... ... 1714, 1717 ... қазақ пен қалмақ арасында ... ... ... Бұл ... ... елдің өз ішінде тыныштық
орнауында, халық ... ырыс ... - ... ... ... ... жойылуында, осыған ұйытқы болған ел басшысының
төңірегіне ... ... ... ... Сондықтан тарихшылар
Тәукені «Қазақ ордасының Ликургі» деп бағалайды. «Ликург» ... бір ... ... көне ... ... ... ... сондықтан ақылды,
көреген қайраткерлердің бәрін Еуропалық ... ... деп ... ... ... ... бұлай сипаттаған кейінгі зерттеуші Еуропалық
ғалымдар.
5. Тәуке ханның жеті жарғысы
Феодал шонжарларының өкілдері мен билерден құралған «хандық ... ... ... ... ... Жыл ... ... қаласының
түбіндегі Күлтөбеде үш жүздің басын қосқан құрылтайын ашып ... ... ... ... арқа сүйеп, феодал ақсүйектерді, сұлтандарды әлсіретуге
тырысты. Жүздер мен ұлыстар арасындағы үлкен ... ... ... ... ... би, ... ... алдында шешілетін болды.
Тәукенің тұсында «Жеті жарғы» деген атаумен әдеттегі құқық өлшемдерінің
жинағы құрастырылды. Мұнда феодалдық құқық ... мен ... ... шарттары белгіленді. Сөйтіп, қазақ халқының тарихында
ірі құқықтық өзгерістер енгізді. «Жет жарғы» сол заманға сай құқықтық ... ... ... ... ... ... ... этникалық, шаруашылықты
ұйымдастыру және жағрафиялық ерекшеліктеріне сай келетін аса ... Бұл ... ... ел ... заңы ... ... ... қылмысты істер, азаматтық құқық өлшемдері, сондай-ақ салықтар,
діни көзқарастар туралы ережелер енгізіліп, ол қазақ қоғамы өмірінің ... ... Оның ... шапқыншылығына қарсы күресте қазақ қоғамында
заңдылықты, тәртіпті нығайтудағы рөлі де ... кіші ... ... сұлтандар, тайпаларды билер, руларды ру
басылары, аймақтарды (аталар) ақсақалдар, ауылдарды ауыл ағалары басқарды.
Бұл жеті сатылы басқару ... ... ... қазақ қоғамында тым ертеден
келе жатқан тәртіп болатын.
Мал шаруашылығымен айналысқан қазақтар далалық ... қой, ... және сиыр ... Мал – ... төрт ... ... ... Талай ғасырлық тәжірибеден ... ... ... ... ... ... пайдалану тәртібін қалыптастырды.
Оңтүстік Қазақстан өңірі ертеден бері егіншілік мәдениетінің ... ... ... хандығы тұсында бұл аймақтардың дәстүрлі ... ... ... ... Арыс, Шу, Талас ... ... ... ... ... ... ... Өзен суларын тартып жер суландыратын
каналдар мен арықтар болды. ... ... ... ... ... ... саймандары тесе, кетпен, қарапайым соқа, тіс ағаш, ... ... ... кәсібі мен қолөнер дамыды. Өрмек тоқу, тері илеу өнері, ... ... ... ... ... ... Ұсақ мал ... тон-
шалбар, жарғақ киім жасалды. Ірі қара ... ... ... ... ... саба ... Киіз басу, текемет, сырмақ
жасауға қой жүнін пайдаланды. Мүйізден қасық, түйме, ... ... кең ... ... ... еді, олар ... ... күрек,
балта, шот, орақ, пышақ, қырғыш, таға т.б. жасады. Өндіріс саймандарынан
басқа соғыс қару-жарақтарын: ... ... ... айбалта, найза, жебе,
сүңгілер соқты. ... ... асыл ... әшекейлі бұйымдар:
білезік, жүзік, ... ... ... ер-тұрман саймандарын жасайтын
шеберлер – зергер деп аталды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1.Қазақстан тарихы. ... ... ... 5-томдық 2-том., 2-бөлім, 1-2 тараулар.
3. Рысбайұлы К. Қазақстан Республикасының тарихы, ... С. ... және орта ... ... ... М.Х. ... ... во второй половине XVI-века. А., 1985.
6.Левшин А.И. Описание киргиз-казачъих, или киргиз-кайсацких орд и степей.
А., 1996.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 12 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қазақ хандығының құрылуы және нығаюы."14 бет
16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы37 бет
VI – VIII Қазақ Хандығы20 бет
XV ғасырдың соңы мен XVI ғасырдың басындағы Қазақ хандығының сыртқы саяси қатынастары76 бет
XV – XVI ғасырлардағы қазақ хандығының құрылуындағы керей – Жәнібектің, Хақназар және Тәуекел хандардың тарихи рөлі және оны нығайту жолындағы ішкі және сыртқы саясаты78 бет
XVI ғ. Мухаммед Шайбани ханның Қазақ хандығына қарсы жорықтары56 бет
Xvi ғасыдағы қазақ хандығының саяи әлеуметтік және экономикалық дамуы16 бет
XVI-XVII ғасырлардағы Қазақ хандығы9 бет
XVI-XVII ғасырлардағы қазақ хандығы туралы4 бет
XVI-XVII ғғ Қазақ хандығы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь