Алакөл көлінің экологиялық жағдайы


КІРІСПЕ

НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.ӘДЕБИ ШОЛУ
1.1.Алакөл көлінің экологиялық жағдайы
1.2.Алакөл қорығының құрылу тарихы
1.3.Физика.географиялық жағдайына сипаттама (климаты, топырағы, суы)

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Қазақстанның өзіне ғана тиесілі көл суы: Балхаш көлі, Алакөл және Теңіз көлі бар. Осы көлдердің ішінде көлемі жағынан Балхаштан кейінгі орынды алатын Алакөл көлі.
Алакөл көлі – Қазақстанның оңтүстік шығыс бөлігінде орналасқан, Қытай шекарасына қарай. Алматы облысы мен Шығыс Қазақстан облыстарының шекарасын Алакөл көлі алып жатыр.
Алакөл көлі – Қазақстандағы ең ерекше көл, ол өзінің табиғатының сұлулығымен ерекшеленеді. Көл теңіз деңгейінен 347 метр биіктікте орналасқан. Көлдің ұзындығы 104 км, ал ені 52 км, орташа тереңдігі 22 метр, ең терең жері 54 метр. Судың көлемі 58,56 куб км, жағалауының ұзындығы 348 км. Көлге 15 өзен қүяды, олардың негізгілері: Ұржар, Қатынсу, Емелқұйса, Ырғайты, Жаманты, Жаманөткел, Тасты. Алакөлдің ортасында Үлкен, Кішкене Аралтөбе, Белқұдық аралдары орналасқан. Жағалаудың климаты қатаң континентальды, көлде катты желді режим байқалады.Желдің максимальды жылдамдығы солтүстік бөлігінде 40-50 м/сек оңтүстік шығыс және орталық бөлігінде желдің жылдамдығы 50-60 м/сек. Жел күзде және қыста өте қатты болады, көлдегі толқын биіктігі 2-2,5 м. Көлдің суы теңіз суының құрамындай тұзды. Менделеев таблицасындағы барлық элементтер бар (йодтан басқа). Судың беткі температурасы 26 градус, солтүстік зонасында 30 градус, 20 метр тереңдікте судың температурасы 18 градустан аспайды. Көлдің суы емдік қасиеті бар, әр түрлі тері ауруларын жазатын қасиетті су.[1]
ХII-XIX ғғ бірнеше атаулары болған Турге-Нор (монғол тілінен аударғанда «мост-озеро»),Алактагол, Ала тениз, Алакта.[2]
Алакөл көлі өзінің табиғатының байлығымен ерекшеленеді. Табиғаты тіршілік иелерінің сан алуандылығымен, әлемде сирек кездесетін тіршілік иелерімен ерекше орын алады.[3]
Қазіргі таңда осы ерекше табиғат ортасына да саналы тіршілік иелерінің қолы жетіп, осы ортаның экологиялық жағдайына кері әсерлері байқалуда. Алакөл көлі туристтік аймақ болғандықтан, көлге әсіресе жаз айларында демалуға ағылып келген туристтерден көл зардап шегуде. Қаншама ғасырлар бойы табиғат айнасындай сақталып келген Алакөл көлінің де ластанып, табиғатының сарқылу қаупіне әкелген түрі бар.[4]
1. Ақбасова А.Ж., Жамалбеков Е.Ү., ҚалыбековТ., ҚолұшпаеваА.Т., РысбековҚ.Б., Саинова Г.Ә., Сәндібеков М.Н. Экологиялық энцеклопедия. Алматы,2007.
2. Труды Алакольского государственного природного заповедника. Т.1/Сост. Н.Н. Березовиков. – Алматы: Издательство «Мектеп»,2004.
3. Голубев А. Алаколь//Записки РГО по общей географии. 1867.Т.1.
4. Шлеймович П.И Почвенный покров Алакольской впадины//Алакольская впадина и ее озера. Алма-Ата: Наука6 1965.Вып.12.С. 62-78
5. Беремжанов Б.А., Снегирева Н.Е., Химическая характеристика оз. Алаколь//Химия и химическая технрлогия. Алма-Ата,1963.Т.1.
6. Коровин В.И., Кудрин Р.Д. Уровенный режим Алакольских озер//Алакольская впадина и ее озера. Алма-Ата: Наука, 1965. Вып. 12. С. 122-140.
7. Березовиков Н.Н. Заказник «Реликтовая чайка» и его роль в сахранении уникальных гнездовой колониальных птиц на оз. Алаколь
8. Ауезов Э.М., Грачев В.А. Исчезающие и редкие птицы Алакольской котоловины//Редкие звери и птицы Казахстанаю Алма-Ата: Наука, 1977ю Сю 135-138.
9. Ауезов Э.М. О находке колонии реликтовой чайки Larus relictus//Вестник АН КазССР 1970 № 1. С. 59-96.
10. Дементьев Г.П. Отряд Чайки (Lariformes)//Птицы Советского Союза. М., 1951. Т.3.
11. Березовников Н.Н., Анисимов Е.И., Левинский Ю.П. Итоги и перспективы научно-исследовательской деятельности Алакольскогозаповедника//Труды Алакольского заповедника. Алматы: «Мектеп». 2004. С. 56-67.
12. Береззовиков Н.Н. Кратки очерк истории фауны и флоры Алакольской котловины//Труды Алакольского заповедника. Алматы: «Мектеп», 2004. С.
13. Стуге Т.С. О зоопланктоне Алакольских озер//Проблемы охраны и устойчивого использования биоразнобразия животного мира Казахстана. Алматы, 1999.С. 145-146.
14. Струге Т.С. Крупа Е.Г. Смирнова Д.А. Зоопланктон Алаколь-Сасыккольской системы озер//Труды Алакольского заповедника. Алматы: «Мектеп», 2004. С. 119-136.
15. Ауезов Э.М. Реликтовая чайка на оз. Алаколь//Колониальные гнездовья околоводных птиц и их охрана. М., 1975. С. 58-59.
16. Ковшарь А.Ф. Реликтовая чайка//Птицы Казахстана. Дополнения. Алма-Ата, 1974. Т. 5. 407-411.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1.ӘДЕБИ ШОЛУ
1.1.Алакөл көлінің экологиялық жағдайы
1.2.Алакөл қорығының құрылу тарихы
1.3.Физика-географиялық жағдайына сипаттама (климаты, топырағы, суы)

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

Кіріспе
Қазақстанның өзіне ғана тиесілі көл суы: Балхаш көлі, Алакөл
және Теңіз көлі бар. Осы көлдердің ішінде көлемі жағынан Балхаштан кейінгі
орынды алатын Алакөл көлі.
Алакөл көлі – Қазақстанның оңтүстік шығыс бөлігінде
орналасқан, Қытай шекарасына қарай. Алматы облысы мен Шығыс Қазақстан
облыстарының шекарасын Алакөл көлі алып жатыр.
Алакөл көлі – Қазақстандағы ең ерекше көл, ол өзінің
табиғатының сұлулығымен ерекшеленеді. Көл теңіз деңгейінен 347 метр
биіктікте орналасқан. Көлдің ұзындығы 104 км, ал ені 52 км, орташа
тереңдігі 22 метр, ең терең жері 54 метр. Судың көлемі 58,56 куб км,
жағалауының ұзындығы 348 км. Көлге 15 өзен қүяды, олардың негізгілері:
Ұржар, Қатынсу, Емелқұйса, Ырғайты, Жаманты, Жаманөткел, Тасты. Алакөлдің
ортасында Үлкен, Кішкене Аралтөбе, Белқұдық аралдары орналасқан. Жағалаудың
климаты қатаң континентальды, көлде катты желді режим байқалады.Желдің
максимальды жылдамдығы солтүстік бөлігінде 40-50 мсек оңтүстік шығыс және
орталық бөлігінде желдің жылдамдығы 50-60 мсек. Жел күзде және қыста өте
қатты болады, көлдегі толқын биіктігі 2-2,5 м. Көлдің суы теңіз суының
құрамындай тұзды. Менделеев таблицасындағы барлық элементтер бар (йодтан
басқа). Судың беткі температурасы 26 градус, солтүстік зонасында 30 градус,
20 метр тереңдікте судың температурасы 18 градустан аспайды. Көлдің суы
емдік қасиеті бар, әр түрлі тері ауруларын жазатын қасиетті су.[1]
ХII-XIX ғғ бірнеше атаулары болған Турге-Нор (монғол тілінен
аударғанда мост-озеро),Алактагол, Ала тениз, Алакта.[2]
Алакөл көлі өзінің табиғатының байлығымен ерекшеленеді.
Табиғаты тіршілік иелерінің сан алуандылығымен, әлемде сирек кездесетін
тіршілік иелерімен ерекше орын алады.[3]
Қазіргі таңда осы ерекше табиғат ортасына да саналы тіршілік
иелерінің қолы жетіп, осы ортаның экологиялық жағдайына кері әсерлері
байқалуда. Алакөл көлі туристтік аймақ болғандықтан, көлге әсіресе жаз
айларында демалуға ағылып келген туристтерден көл зардап шегуде. Қаншама
ғасырлар бойы табиғат айнасындай сақталып келген Алакөл көлінің де
ластанып, табиғатының сарқылу қаупіне әкелген түрі бар.[4]
Жұмыстың мақсаты:
Алакөл көлінің экологиялық жағдайын (суын, топырағын,
өсімдігін), Алакөл мемлекеттік қорығының ұйымдастырылуы және қорғау
қызметіне талдау жасау.
Жұмыстың міндеттері:
- Алакөлдің суына, топырағына, өсімдігіне қоршаған ортаның әсерін
зерттеу;
- Алакөл мемлекеттік қорығының құрылу тарихымен танысу;
- Алакөл мемлекеттік қорығының биологиялық әр алуандылығымен танысу;
- Алакөлдің жұмбақ шағаласы;
- Көлдің, қорықтың физико-географиялық жағдайларымен танысу;
- Алакөл мемлекеттік қорығын қорғау және күзету қызметіне талдау жасау;

1. ӘДЕБИ ШОЛУ
1. Алакөлдің экологиялық жағдайы
Алакөл алабы Қазақстанның оңтүстік-шығысында, Шығыс Қазақстан
обылысының оңтүстігін, Алматы облысының солтүстік-шығысын алып жатыр.
Алапты жан-жағынан тау жоталары - солтүстігінде – Тарбағатай, шығысында –
Барлық және Майлы жоталары, оңтүстігінде Жетісу Алатауы қоршап тұр. Тек
қана батыс бөлігі ылғал жеткізуші ауа массаларына ашық. Оңтүстік шығысында
тауаралық тар жазық - Қаптағай қақпасы арқылы Қытай жерінде орналасқан
Ебінұр көлі алабымен жалғасып жатыр.[5]
Алаптағы гидрометриялық бақылау жүйелерінің дамуы, негізінен, суармалы
егіншілік, мекен-жайларды сумен қамту, жол құрылыстары және т.б. көптеген
техникалық қажеттіліктердің сұраныстарымен байланысты. Өзендер ағындысын
зерттеулерді ең алғаш өткен ғасырдың басында, Ресейдің Қоныстандыру
Басқармасы жүргізген. Алғашқы бақылау бекеттері 1914ж. – Қатынсу, 1915ж. –
Тентек, Қосақ өзендерінде ашылған. Осылар секілді ХХ ғасырдың 30-жылдарына
дейін ашылған бекеттерде бақылаулар анда-санда жүргізілгенімен, ағындының
көпжылдық өзгерістерін білу үшін бұл зерттеулер өте бағалы.[6]
1930 жылдардан бастап, суармалы егіншіліктің дамуына байланысты ҚазКСР-
ның мелиорация және су шаруашылығы Министрлігі ағындыны бақылауды қолға
алды. Бірақ бұл бақылаулар негізінен өсіп-өну кезеңін ғана қамтыған.[7]
Алаптағы негізгі өзендер ағындысын жүйелі түрде бақылауларды ҚазКСР-
ның Гидрометеорологиялық қызмет Басқармасы (ГМҚБ) 60-жылдары бастады.
Жалпы, аталған ауданда түрлі кезеңдерде 58 бақылау бекеті жұмыс
істеген. Олардың 22-сі Қазгидрометтің (1988 жылға дейін ГМҚБ) қарамағына
болса, 36-сы мелиорация және су шаруашылығы Министрлігінің қарамағында
болды.[8]
Сонымен бірге, олардың жұмыс істеген кезеңдері де сан түрлі. 1930
жылға дейін ағынды бақыланған бекеттер саны бесеу болса, 1950 жылға дейін –
36, 1960 жылға дейін – 40, 80 жылдары – 7, ал 2000 жылдан бастап бар-жоғы 3
бекет қалды. Қолда бар деректерді талдай отырып, 1964 жылы 17 гидробекет,
1980 жылға дейін тағы 20 гидробекет жабылғанын айтуға болады. Соңғы жылдары
гидрометерологиялық жүйелерді қалпына келтіру шаралары іске аса бастады,
2003 жылы Еміл өзенінде бақылау бекеті ашылған.[9]
Аталған бекеттердің 30-ында ғана жылдық ағын бақыланған, ал қалған
бекеттерде бақылаулар тек өсіп-өну кезеңін қамтыған. Бекетердегі
бақылаулардың ұзақтығы 2-ден 61 жылға дейін созылады (1-кесте). Сонымен
бірге, кейбір бекеттер тек экспедициялық зерттеулер кезінде ғана жұмыс
істеген. Мысалы, ГМҚБ қарамағында болған 11 бақылау бекеті тек 1960 – 1964
жылдары ғана бақылау жүргізген.
Біз көрсетіп отырған 1-кестеде тек жылдық ағындылығы бақыланған 30
бекет келтірілген. Бұлардың 21-і ГМҚБ-ның, 9-ы мелиорация және су
шаруашылығы Министрлігінің бақылау бекеттері. Ал, тек өсіп-өру кезеңін ғана
бақылаумен қамтыған 28 бекеттің 19-ы Ұржар өзені және Тарбағатай жотасының
оңтүстік-батыс беткейлері өзендерінің алабында, 8-ші – Қатынсу және Еміл
өзендері алабында, біреуі Барлық жотасындағы өзенде орналасқан.

Бақылау қатарларының ұзақтығына байланысты бекеттердің үлестірімі.

Аудандар абббббб 1.Ұржар өзені және Тарбағатай жотасының
оңтүстік-батыс беткейлері өзендерінің алаптары 4 - 2 2 3 - - 11
2. Қатынсу және Еміл өзендері алаптары. 2 - 3 - 2 - - 7
3.Барлық және Майлы жоталры, Жоңғар Алатауы өзендері алаптары. 7 - 2 -
2 - 1 12 Кестеден көріп отырғанымыздай
бекеттерінің 43 пайызында ағынды қатарлары 5 жылдан аз, ал 30 жылдан асатын
қатарлар тек 8-бекетте.
Алап аумағын зерттеулер бірқалыпты қамтымаған. Ағынды бақылау
бекеттері, негізінен, Ұржар және Тентек өзендері алабында орналасқан.
трансшекаралық Еміл өзені алабында бақылау мерзімі жеткілікті 2 ғана бекет
болса, тікелей Емілдің ағындысы тек 1961-1963 жж. бақыланған. Ескеретін
жайт – суармалы егіншілік дамыған тауалды белдеуі бақылаулармен аз
қамтылған. Көптеген кішігірім өзендер, уақытша ағынсулардың ағындысы да
жеткіліксіз зерттелген. Мысалы үшін, алапта орналасқан 10 трансшекаралық
ағынсудың ешбірінде ағынды жеткілікті бақыланбаған.
Негізінде өзендер ағындыларын бақылаудың басым бөлгі таудан шығар
тұстарда жүргізілген әрі олар 500-ден 2000 м-ге дейінгі биіктерді ғана
қамтыған. Шаруашылық әрекеттері қарқынды дамыған төменгі биіктік белдеулері
жеткіліксіз бақыланған.
Тентек, Ұржар, Қатынсу, Қарақол және т.б.өзендерде орналасқан сутарту
каналдары жайлы деректердің сапасы төмен әрі барлық мерзімдердегі сутарту
шамасын тыңғылықты көрсете алмайды.
Бақылау деректерінің осы айтылған кемшіліктеріне қарамай, 70-жылдарға
дейінгі деректерді пайдаланып алап өзендерінің ағындыларын жалпылау
тұрғысынан Ресурсы поверхностных вод анықтамалық монографиясының бағасы
өте жоғары. Оған дейінгі зерттеулерден П.Ф.Лаврентьевтың, В.В.Голубцовтың,
Е.Г.Юринаның, Л.Д.Лаврентьеваның (Тарбағатай жотасының оңтүстік-батыс
беткейлері бойынша), К.П.Воскресенскийдің 1958 жылға дейінгі бақылау
деректері негізінде жазылған еңбектерін, кейінгі зерттеулерден алаптағы
негізгі өзендердің ағынды режимі жайлы В.М.Болдыревтың еңбектерін атап
өтуге болады.
Жалпы, жоғарыда келтірілген мәліметтерге сүйеніп, алаптағы ағынды
бақылау бекеттерінің жеткіліксіздігін, өзендерінің ағынды режимі өте
шектеулі дерек көздері негізінде зерттелгенін атап өту қажет.[10]
Алакөл көліне қазіргі таңда өзендердің барлығы дерлік құймайды, себебі
келіп құятын өзендердің арнасы кеміп, құрғақшылық жағдайында. Осы себептен
де көлдегі су көлемінің азайып кету қаупі бар. Жазды күні келіп демалатын
туристтердің де көлге әкелетін зияны жетіп артылады.

1.2 Алакөл қорығының
құрылу тарихы.
Алакөлде қорық құру идеясы ғылыми ортада ертеден
қалыптасты. Сонау 1980 жылдары ҚазССР Ғылым академиясы және КСРО АШМ
Табиғатты ғылыми – зерттеу институтында қорық үйымдастыру ұсыныс ретінде
жасалған. Алғашқы жоспар бойынша Алакөл қорығының ауданы 120 мың га болуы
керек еді. Бұл аумақтың ішіне Тентек өзенінің атырауы, Сасықкөл көлінің
шығыс, Ұялы (Қошқаркөл) көлінің солтүстік – батыс жағалаулары және осы
көлдер аралығындағы Батпақты Мойнақ, сондай-ақ, Алакөл көліндегі аралдар
кіруі керек болған. Қорықты құру 1986 ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Балқаш көлінің экологиялық жағдайы
Балқаш көлінің қазіргі экологиялық жағдайы
Балхаш көлінің даму тарихы мен экологиялық жағдайы
Қопа көлінің экологиялық ахуалы
Балқаш көлінің физикалық-географиялық жағдайы
Алакөл
Бурабай көлінің экологиялық жағдайын микробалдырлар көмегімен бағалау
Қазақстан Республикасының экологиялық жағдайы
Алакөл қорығы
«Арал теңізі мен Балхаш көлінің экологиялық проблемалары»
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь