Қазақстандағы моноқалалардың әлеуметтік-экономикалық даму мәселелері

Мазмұны 2
Кіріспе 3
1.Моноқалаларды дамытудың әлемдік және Қазақстандық тәжірибесі 6
1.1 Моноқала туралы түсінік 6
1.2 Қазақстанда моноқалалардың қалыптасу жағдайы 9
2. Қазақстандағы моноқалалардың қазіргі кездегі даму жағдайы мен проблемалары 16
2.1 Өнеркәсіптік қалалар 19
2.2 Ресурстық қалалар 24
2.3 Көліктік маңызы бар қалалар 26
2.4 Моноқалалардың проблемаларын шешудегі әлемдік тәжірибе. 27
3. Қазақстандағы моноқалалардың даму болашағы 29
3.1 Өңірлерді дамыту бағдарламасындағы қаланың маңызы 29
3.2 Индустриялық иновациялық даму бағдарламалары 32
3.3 Моноқалаларды дамытуда жеткен жетістіктер 45
3.4 Моноқалаларды дамыту жөніндегі ұсыныстар 48
Қорытынды 52
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 56
Қосымшалар 59
Әлемдік қаржы дағдарысы жағдайында экономиканы дамытуға қоғамды басқару мен өндіріс салаларында экономикалық тиімді және озық инновацияларды жетілдіру негіз бола алады.
Ғалымдар мен мамандардың көпшілігі жиі қайталанып жатқан экономикалық дағдарыстар себептерін экономиканы басқару модельдерінен іздейді. Осыған орай, анағұрлым қолайлы басқару құралдарын анықтау мақсатында экономикалық модельдердің батыстық, исламдық және басқа да түрлерін зерттейді.
Ұлттық экономиканы басқару үшін жекелеген елдердің үкіметтері әлемдік тәжірибеден негізінен екі үлгіні қолданатындығын көруге болады. Олардың біріншісі — басқарудың монетарлық үлгісі, ал екіншісі — өндірістік үдерістер технологиясымен басқару үлгісі. Шын мәнінде, бұл үлгілер бір экономикалық жүйенің екі жағы тәрізді, экономиканы басқарудың өзара толықтырушы құралдары болып табылады. Кезінде олардың арасындағы байланыстар өндірістің капиталистік және социалистік тәсілдері дамуының идеологиялық себептері бойынша ажырап қалған болатын. Басқарудың ұштасқан екі үлгісінің арасындағы ажырап қалған байланысты қалпына келтіру арқылы әлем елдерінің көпшілігінде қолайлы экономикалық басқарудың сапалы жаңа технологиясы құрылуы мүмкін.
Қазіргі кезде бірқатар аймақтардың экономикалық баяу дамуы еңбекпен қамтудың қамтамасыз етілмеуіне алып келді. Халықтың кірісінің деңгейі әлі төмен. Осы жағдайда Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында «Қазақстан-2050» стратегиясы – қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» нақтылап былай дәлелдеген: «Өтіп бара жатқан жылда біз моноқалаларды дамыту бағдарламасын жүзеге асыруды бастадық. Жаңа жұмыс орындарын ашуға, әлеуметтік мәселелерді шешуге, кәсіпорындарды жұмыспен жетілдіруге айтарлықтай ресурстар бағытталды». Қазақстан экономикасының кеңістіктік дамуы көбінен сараланумен сипатталатыны белгілі. Бұл табиғи-шикізаттық, өндірістік, кадрлық әлеуеттердің үлкен айырмашылығына ғана емес, сонымен бірге аймақтардың қалыптасқан қызмет бағытының деңгейіне, олардың нарықтық қатынастарға бейімделу деңгейіне, ішкі және сыртқы нарықтардағы бәсекеге қабілеттілік шарттарына да байланысты. Сондықтан, республиканың әрбір шағын қаласының мәселелерінің сөзсіз өзіндік ерекшеліктері бар, бірақ олар алғы шарттармен де сипатталады. Қазақстанның шағын қалаларының экономикалық дамуының негізгі мәселелері: өнеркәсіптік бір саласы басым болатын қала мекендерінің болуы, білікті кадрлар мен инвестицияларды қатыстыруда тиімді болмайтын бәсекелес позициялар, өнеркәсптік кәсіпорындарының көпшілігінің технологиялық қалыс қалуы, жастардың неғұрлым ірі қалаларға қоныс аударуы болып табылады. Қазіргі индустриалды – инновациялық жаңғырту жағдайда өзекті мәселенің біреуі шағын қалаларды жандандырудың мемлекеттік бағдарламасын әзірлеу болып тұр.
1. Послание Президента Республики Казахстан Н.А. Назарбаева народу Казахстана «Социально-экономическая модернизация – главный вектор развития Казахстана». //Казахстанская правда, №32 (26851) - 28 января 2012г.
2. Коновалова Т. А. Государственные механизмы повышения эффективности развития монопромышленных городов стратегического значения // Молодой ученый. — 2013. — №3. — С. 229-234.
3. Вишевская Н.Т. Реформа законодательства о защите занятости в странах с развитой рыночной экономикой // «Труд за рубежом», № 1, 2002. С. 88-108.
4. Гранберг А.Г. Основы региональной экономики. 3-е изд. М.: ГУ ВШЭ, 2003. 495 с.
5. Дёшина С.П. Диверсификация экономики моногорода как фактор снижения социальной напряженности // Вестник Ижевского государственного технического университета. 2010. № 1. С. 69-72.
6. Карпов Е.В. Концепция стратегического плана социально-экономического развития крупного промышленного моногорода (на примере Магнитогорска)// Научный вестник Уральской академии государственной службы: политология, экономика, социология, право. 2007. № 1. С. 63-66.
7. Реструктуризация градообразующих предприятий: уроки и передовой опыт Восточной Германии // Исследовательский центр ИПМ, Немецкая экономическая группа в Беларуси. Интернетресурс: http://www. research.by/
8. Тарасюк В.М. Как развивать моногорода// Дайджест-финансы. 2010. № 3. С. 41-45.
9. Ткачук С.Н. Малый бизнес - важный резерв развития моногорода // Экономические и социальные перемены: факты, тенденции, прогноз. 2010. Т. 11. № 3. С. 34-42.
10. Алушкин Ю.А. Моногорода в региональной экономике России: основные характеристики и новые условия развития (Россия, Санкт-Петербург) Евразийский международный научно-аналитический журнал "Проблемы современной экономики" №3 2010
11. Лыскова Е. А. Основа построения модели развития моногородов // Молодой ученый. — 2011. — №1. — С. 95-97.
12. Пыткина С.А., Бедрий А.И. Особенности развития промышленных моногородов на современном этапе // Российское предпринимательство. — 2013. — № 4 (226). — c. 124-129. — Управленец. – 2009. – № 1–2. – С. 46–53.
13. Бедрий А.И., Ковалева Е.Б. О со держании понятия «трансформация промышленного моногорода» // Российское предпринимательство. – 2013. – № 1.
14. Гонтмахер Е.Ш. Самый тонкий элемент экономики // Русские новости. – 2009. – 9 июля. – [Электронный ресурс]. – Режим доступа: http://russianews.ru/newspaper/25081/25113.
15. Загоруйко И.Ю., Главацкий В.Б. Определение понятия «город» как концептуальная основа разработки механизмов устойчивого развития моногородов // Национальные интересы: приоритеты и безопасность. – 2010. – № 15. – С. 29–32.
16. Ивашина Н.С., Улякина Н.А. Развитие монопрофильных городов регионов России: проблемы и перспективы // Инновационный вестник Регион. – 2012. – № 1. – С. 54–59.
17. Петрикова Е.М. Системно-динамическая модель развития моногорода / Материалы Общероссийской конференции «Моногорода: современные решения». – Москва, 21 мая 2010 г.
18. Пыткин А.Н., Загоруйко И.Ю. Постановка проблемы моногородов: поиск решений органами власти и корпоративным сообществом // Российское предпринимательство. – 2010. – № 8 (2). – С. 154–158.
19. Татаркин А.И. Проблема моногородов должна решаться на государственном уровне // Управленец. – 2009. – № 1–2. – С. 45.
20. Модели в географии/ Под ред. П. Хаггета, Дж. Чорли.- М.: Прогресс, 2001. W. Cristaller. 1933
21. Экономическая география. 2002г. http://vocable.ru/dictionary/767/word/modeli-v-yekonomicheskoi-geografi
22. Маслова А.Н. экономическая база монопромышленных городов: особенности, конкурентоспособность, потенциал //Международная интернет-конференция «Фктуальные вопросы современной науки». Сб.научн. трудов. – М., «Спутник+»,2008. –С.160-164.
23. Пути активизации социально-экономического развития монопрофильных городов России. – М., 2004. – С.8.
24. Васиян Р.И. О проблемах развития монопрофильных городов России. //Всероссийский экономический журнал ЭКО. – 2011. -№8. – С.132-135.
25. Петрикова Е.М. Коиплексная инвестиционная программа экономики моногорода //Региональная экономика: теория и практика. – 2010. - №43 (178). –С 19-33.
26. ДемидоваЕ. Проблемы и перспективы развития малых городов России. - Екатеринбург. – 2009. //http://mmj.ru/economics.html?&article;.
27. http://kungur-info.ru/articles/econom/151.html
28. http://ru.wikipedia.org/wiki/ города Казахстана.
        
        Қазақстандағы   моноқалалардың әлеуметтік-экономикалық даму мәселелері
Мазмұны
Мазмұны 2
Кіріспе 3
1.Моноқалаларды дамытудың әлемдік және Қазақстандық тәжірибесі 6
1.1 Моноқала туралы түсінік 6
1.2 ... ... ... ... ... ... ... кездегі даму жағдайы мен проблемалары 16
2.1 Өнеркәсіптік қалалар 19
2.2 Ресурстық қалалар 24
2.3 Көліктік маңызы бар қалалар 26
2.4 Моноқалалардың проблемаларын шешудегі әлемдік тәжірибе. 27
3. Қазақстандағы ... даму ... ... ... ... ... маңызы 29
3.2 Индустриялық иновациялық даму бағдарламалары 32
3.3 Моноқалаларды дамытуда ... ... ... ... ... ұсыныстар 48
Қорытынды 52
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 56
Қосымшалар 59
Кіріспе
Әлемдік қаржы дағдарысы жағдайында экономиканы ... ... ... мен өндіріс салаларында экономикалық тиімді және озық инновацияларды жетілдіру негіз бола алады.
Ғалымдар мен ... ... жиі ... ... ... ... ... экономиканы басқару модельдерінен іздейді. Осыған орай, анағұрлым қолайлы басқару құралдарын анықтау мақсатында экономикалық модельдердің ... ... және ... да ... ... ... ... үшін жекелеген елдердің үкіметтері әлемдік тәжірибеден негізінен екі үлгіні қолданатындығын көруге болады. Олардың ... -- ... ... ... ал ... -- өндірістік үдерістер технологиясымен басқару үлгісі. Шын мәнінде, бұл үлгілер бір ... ... екі жағы ... ... басқарудың өзара толықтырушы құралдары болып табылады. Кезінде олардың арасындағы ... ... ... және социалистік тәсілдері дамуының идеологиялық себептері бойынша ажырап қалған болатын. Басқарудың ... екі ... ... ... ... ... ... келтіру арқылы әлем елдерінің көпшілігінде қолайлы экономикалық басқарудың ... жаңа ... ... мүмкін.
Қазіргі кезде бірқатар аймақтардың экономикалық баяу дамуы еңбекпен қамтудың қамтамасыз етілмеуіне алып келді. Халықтың кірісінің деңгейі әлі төмен. Осы жағдайда ... ... ... Н.Назарбаевтың Қазақстан халқына Жолдауында стратегиясы - ... ... жаңа ... ... нақтылап былай дәлелдеген: . Қазақстан экономикасының кеңістіктік дамуы көбінен сараланумен сипатталатыны белгілі. Бұл табиғи-шикізаттық, өндірістік, кадрлық әлеуеттердің үлкен айырмашылығына ғана ... ... ... ... ... қызмет бағытының деңгейіне, олардың нарықтық қатынастарға бейімделу деңгейіне, ішкі және сыртқы ... ... ... ... да ... ... республиканың әрбір шағын қаласының мәселелерінің сөзсіз өзіндік ... бар, ... олар алғы ... де сипатталады. Қазақстанның шағын қалаларының экономикалық дамуының негізгі мәселелері: өнеркәсіптік бір саласы басым болатын қала мекендерінің болуы, білікті ... мен ... ... тиімді болмайтын бәсекелес позициялар, өнеркәсптік кәсіпорындарының көпшілігінің технологиялық қалыс қалуы, жастардың неғұрлым ірі қалаларға қоныс ... ... ... Қазіргі индустриалды - инновациялық жаңғырту жағдайда өзекті мәселенің біреуі шағын қалаларды ... ... ... әзірлеу болып тұр. Сол себепті моноқалалардың бәсекеге қабілетті артықшылықтарын ескере отырып, ... ... даму ... ... ... және орта ... ... көрсеткіштерінің мониторингісін жүргізу, әлеуетті анықтау өзекті болып тұр. Бұл жағдай моноқалалардың дамуында тағы бір ... ... - ол ... ... ... ... ... тұрақтылықты қамтамасыз ету моноқалалардың әлеуметтік қауымын құрайтын тұрғындардың барлық топтарын әлеуметтік қолдау жүргізбей мүмкін болмайды. Ең ... ... ... төмен болатын, тұтыну әлеуеті төмен болатын және әлеуметтік қызметтердің қолжетімділігі төмен болатын азаматтар ерекше қолдау көрсетуді қажет ... ... ... іске ... үшін ... ... ұсыныстар береді. Жағдайы төмен отбасыларын әлеуметтік қолдаудың көрсетілуін қамтамасыз ету үшін және ... ... ... мен ... мөлшерін анықтаған кезде, ең алдымен, табыс пен еңбекақы төлеу саласында, әлеуметтік норматив ретінде тамақтану үлесі жалпы құнның 45%-нан ... ... ... ... прогрессивті құрылымымен күнкөріс минимумын пайдалану қажет. Моноқалалардың дамуына және оның халқының әлеуметтік деңгейін көтеру жолында азық-түлік көмек, медициналық көмек және ... ... ету, ... үй ... білім алу және кәсіби даярлыққа ықпал жасауды жатқызуға болады.
Тақырыптың өзекті мәселенің біреуі - ... ... ... ... ... табылады. Республикада қалалық келісімге қол қою тәжірибесінің болмауы қала аймағында ұжымдық - ... ... ... ... қатынастарының параметр тізімдерін есепке алып келісім жасаудың ғылыми-әдістемелік негіздерін дайындау қажеттілігі бар ... ... ... ... Президенті Нұрсұлтан Назарбаев халыққа арнаған өзінің кезекті Жолдауында үкіметке жергілікті өзін-өзі басқаруды дамыту тұжырымдамасын әзірлеуді және ... ... ... дайындауды тапсырды. Осы жағдайға сәйкес Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігінің бағдарламасында моноқалалардың әлеуметтік-экономикалық дамуы қарастырылады.
Дипломдық жұмыстың ... ... ... ... ... даму ... ... қойылған міндеттер:
* Моноқалалар туралы жазылған әдебиеттермен танысу
* Диссертациялық жұмыстар мен ... ... ... ... ... ... ... түсіру
* Басты жолдарды (теміржол, тас жолдарды) картадан көрсету
* Моноқалалардың шаруашылықтағы маңызын картаға ... ... ... ... ... және ресурстарын толтыру
Жұмыстың жаңалығы: Қазақстанда бүгінгі таңда моноқалалардың дамуы мен гүлденуіне, ... ... ... жаңа ... ... ... жоспар құрылып көптеген миллион қаржы бөлініп жатыр. Қазіргі кезде моноқалалардың дамуы бірінші жолға қойылып отыр, зерттеу жұмыстары әлі де ... ... ... ... бұл жұмыста жүргізілетін зерттеу жұмысы өте маңызды.
1.Моноқалаларды дамытудың әлемдік және ... ... ... ... ... - бұл бір ... бірнеше қала құраушы, бір бейінді және шикізаттық бағыттағы қаланың экономикалық және әлеуметтік жағдайын ... ... ... ... ... және өнеркәсіп өндірісінің негізгі бөлігі (20 пайыздан астамы) шоғырландырылған қала.
Моноқалаларды дамыту жөніндегі шараларды әзірлеу ... ... елді ... ... шешудегі әлемдік тәжірибе ескерілді. Әлемнің әртүрлі елдеріндегі және ... ... ... ... ... мен ... ... қазіргі кездегі Қазақстанның моноқалаларындағы жағдаймен ұқсас. Қалалардың монобейінділігі Қазақстан экономикасының бірегей сипаты емес. Бір салалық ... ... ... ... елдерінде де кең таралған. Әртүрлі елдер өздерінің моноқалаларының проблемаларын шешудің түрлі жолдарын ... ... ... ең ... ... Австралия, Жапония және АҚШ сияқты елдердің моноқалаларының проблемалары. Мысалы, Германияда Рур ... ... ... ... ... ... шешу үшін ... көмір саласын субсидиялау үшін салығын енгізді. Әлемдік моноқалаларды дамыту практикасында Теннант-Крик қаласы (Австралия) тәжірибесінің орны ... Қала ... ... ... ... ... ... қамту деңгейін сақтау үшін мемлекет және қала құраушы кәсіпорын мамандар мен шахтерларды басқа кен орындарына ... ... бұл ... ... ғана ... кадр әлеуетін сақтап қалуға да мүмкіндік берді. Жапонияда моноқалалардың проблемаларын шешуді мемлекет пен қала ... ... ... ... асырып отырды. Бұл жерде қызметкерлердің бір бөлігін компанияның ... ... ... ... ... ... Бұл ретте қала құраушы кәсіпорын экономиканың әртүрлі ... жаңа ... ... ... ... және ... ... өмірге қажетті тауарлар мен азық-түлік өндіру, технопарк құру).
Моноқаланың экономикасын әртараптандырудың ... ... бірі ... ... ... (АҚШ) ... саналады. Қаланың табиғи артықшылықтарын және инвестициялар тарту бойынша үкіметтің ойластырылған ... ... ұсақ ... бос ... ... беру, жоғары білім инфрақұрылымын дамыту және басқа шаралар) пайдалана отырып, қала металлургиялық қала ... ... ... ... ... шеше алды. Әлемдік тәжірибе көрсеткеніндей, мемлекет тарапынан да, қала ... ... ... да ... мүдделестік жоғары болған қалалар өздерінің проблемаларын шешуде неғұрлым табысты болды. ... ... ... ... ұйымдастыру, қала құраушы кәсіпорынның жаңа өндірістерді құруы, салық жеңілдіктері сияқты негізгі күштер кәсіпкерлікті ынталандыруға бағытталған моноқалаларда едәуір алға басу ... ... ... ... шешу ... бірі - ... экономикасын ұзақ мерзімдік әртараптандыруға бағытталған балама өндірістерді орналастыру бойынша деп аталатын жобалар болып табылады.
Моноқалалар санатына тұрғындарының саны 10 ... 200 ... ... ... ... ... өңдеу секторының қала құраушы кәсіпорындарының өнеркәсіп өндірісінің көлемі жалпы қалалық өндіріс көлемінің 20 пайыздан ... ... ... қала ... ... ... ... халықтың 20 пайыздан астамы жұмыс істейтін;
қала құраушы кәсіпорындары жартылай істейтін немесе мүлдем істемейтін өлшемдердің бірімен сипатталатын қалалар ... ... ... моноқалаларға қаламен экономикалық тығыз байланыстағы қала маңындағы ... мен ... елді ... әкімшілік бағыныста.
Қазақстандағы моноқалалар
Қазақстан Республикасында қазіргі уақытта қала мәртебесі бар 86 елді мекеннің 27-сі ... ... ... ... №1 ... ірі ... ... тізбесін негізінен халық саны 100 мыңнан асатын 4 қаланы (Теміртау, Рудный, Жаңаөзен, Екібастұз) қоспағанда халық саны 50 мың ... ... ... ... ... олардың салалық құрылымдарының экономикалық базаларын талдау, негізгі қала құраушы кәсіпорындар туралы деректер ... ... үш ... ... ... ... берді:
Өндіру өнеркәсіптері басым дамыған - 21 қала:
көмір өндіру - ... ... ... ... және газ ... - ... Құлсары, Жаңаөзен;
металлкенінөндіру Арқалық, Балқаш, Зыряновск, Қаражал, Кентау,
Лисаковск, Риддер, Рудный, Текелі, Хромтау;
шикізат ... өзге ... ... - ... ... ... өндірісі басым дамыған 6 қала:
химия өнеркәсібі - ... ... ... өнеркәсібі (алтын), уран өндірісі - Степногорск;
металлургия өнеркәсібі - ... ... ... ... ... - Курчатов қаласы.
Қала құраушы кәсіпорындардың ағымдағы жағдайларына қарай моноқалалар мынадай болып ... ... ... ... ... моноқалалар (19 қала) - Абай, Ақсай, Ақсу, ... ... ... Жітіқара, Зыряновск, Қаражал, Құлсары, Курчатов, Лисаковск, Риддер, Рудный, Сәтбаев, Теміртау, Хромтау, Шахтинск, ... ... ... ... ... ... ... (5 қала) - Арқалық, Жаңатас, Қаратау, Сораң, Степногорск;
қала құраушы кәсіпорындар мүлдем жұмыс істемейтін қалалар (3 ... - ... ... ... ... моноқалалардың қалыптасу жағдайы
Моноқалаларды дамыту - тек өңірлердегі әлеуметтік, экономикалық ... ... ғана ... ең ... ... ... орналастыру мәселелерін де шешуге мүмкіндік береді. Моноқалаларды дамыту арқылы тұрақты дамудың үш ... ... қол ... ... ... тиімділігі, әлеуметтік тепе-теңдік және қоршаған ортаның тұрақтылығы. Себебі Қазақстандағы өндірістік күштер мен еңбек күшінің оннан бірі осы қалаларда ... ... ... ... ... ... ... (заманауи қалалық инфрақұрылымдардың шоғырлануы, ақпарат каналдары, елді мекендердегі экологиялық қолайлы өмір т.б.) ... ... яғни ... ... ... ... күшінің, инновациялық технологиялардың, ақпарат көздерінің шоғырлануына кедергі келтіруде.
Осыған байланысты 2012 жылдың 25 мамырында Үкіметте қабылданды. Аталған бағдарлама бойынша, ... ... - бұл бір ... ... (көп ... қала құраушы, бір бейінді және шикізаттық бағыттағы қаланың экономикалық және әлеуметтік жағдайын айқындайтын кәсiпорындарда еңбекке жарамды халықтың және ... ... ... ... (20 ... ... шоғырландырылған қала.
Моноқалалар санатына тұрғындарының саны 10 мыңнан 200 мыңға дейін адамы бар:
қаланың негізінен өңдеу секторының қала құраушы кәсіпорындарының өнеркәсіп өндірісінің ... ... ... ... ... 20 пайыздан астамын құрайтын (мономамандандыру);
қаланың қала құраушы кәсіпорындарында жұмыспен қамтылған халықтың 20 пайыздан астамы жұмыс істейтін;
қала құраушы кәсіпорындары ... ... ... мүлдем істемейтін өлшемдердің бірімен сипатталатын қалалар кіреді.
Бағдарламаның бір артықшылығы - ... асуы тиіс ... ... ... тиіс ... санының оңтайлы мөлшері таңдалып алынған. Себебі мұндай қысқа ... ... ... ... 87 ... дамуын қамтамасыз ету мүмкін емес болар еді. Моноқалаларды дамыту аймақтардың өзіндік ұйымдастырылуына, ресурстарын тиімді іске асыруына, экономикалық өсу зоналарының қалыптасуына, ұзақ ... ... ... ... ... ... ... өндірістік күштерді шоғырландырудағы ең басты мәселе - елдің аймақтары түрлі деңгейде дамыған, экономикалық, ... даму ... ... күн ... ... ... дәуірдегі және өтпелі кезеңдегі Қазақстанның аймақтық саясатында теңестіруші қағида басым болды. Алайда, әлемдік тәжірибе көрсеткендей, ... ... ... ... ... теңестіру нәтиже бермейді. Мемлекет емес, бизнес бәсекелік қабілеті бар аймақтарды таңдайды. Өз таңдауында ол масштаб ... ... ... емес экономикалық қашықтық (тиімді орналасу), даму кедергілерін азайтатын жақсы институттар, жоғары дамыған адам капиталына сүйенеді. Сондықтан, Моноқалаларды дамыту ... ... ... - ... ... тіршілікті белсендіру, яғни тек ірі өндіруші ғана емес, өңдеуші шағын және орта бизнестің де аймақтарға баруына жағдай жасау ... ... ... ... ... әлі де ескі ... ... кездесіп отыратынын мойындауымыз керек. Себебі, еліміздегі шағын қалаларды дамыту әлі де ескі ... ... ... ... Мұны ... ... ... да көруге болады. Мысалы, бағдарламада өңдеуші сала бойынша 27 моноқаланың тек алтауы дамытылады, олар: химия өнеркәсібі бойынша - ... ... ... - ... ... ... ... машина жасау бойынша - Степногорск. Және бір моноқала - Курчатов ғылыми-эксперименталдық орталық ретінде ... Ал ... ... ... 21 ... барлығы да өндіруші өнеркәсіп орындары жұмыс істейтін қалалар болып табылады.
Атақты американдық әлеуметтанушы ... ... ... деген болатын. Бұған бір дәлел - АҚШ-тағы Кремний алқабы.
Сондықтан, ел ... ... ... экономикалық мәселелердің шешімін табу үшін тек ескі өндіріс түрлерін дамытуға ... беру аз, ... ... әсіресе, шағын қалаларда шын мәнінде инновациялық болып табылатын өнім түрлерін ... және осы ... сай адам ... ... ... ... қолға алу қажет.
Моноқалаларды дамыту бағдарламасында бұл мәселе аз қозғалған. Бұл қалалардағы өндіріс ... ... ... ... ... ... ... орталықтарындағы жоғарғы оқу орындарына берілген. Ал моноқалаларда жаңа оқу орнын ашу тек Текелі қаласында (Ағахан университеті) шетелдік демеушілердің көмегімен жүзеге ... ... және қай ... ... әлі белгісіз.
Қазақстандағы моноқалалардың негізгі қордаланған мәселелерін мынадай үш топқа біріктіруге ... ... ... қала ... ... ... ... немесе оған қауіп төнуі (өндіруші кәсіпорындардың кен орындарының ... ... ... ... ... ... ... әртараптануы;
қала тұрғындарының қала құраушы кәсіпорындардан жоғары деңгейдегі тәуелділігі;
қала бюджетінің қала құраушы негізгі кәсіпорыннан түсетін салықтардан тәуелді болуы.
2. ... ... пен ... жұмыспен қамту деңгейінің жоғары болуы;
көптеген моноқалалардағы халықтың табыс ... ... ... ... ... ... ... Өмірлік маңызы бар инфрақұрылымдар мәселесі:
инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылымдардың тозуы;
моноқалалардың аумағындағы экологиялық мәселелердің ушығуы.
Бір айта кетерлігі, моноқалалардың көпшілігінде жылу және су ... ... ... ... тозығы жеткен.
Бұл мәселелердің барлығы әр аймақтағы моноқалаларды өз ... ... ... ... шешілуі тиіс. Көріп отырғанымыздай, моноқалалардан халықтың ірі қалаларға қарай көшуі тұрақты жұмыс орнының жоқтығынан, осыған байланысты әлеуметтік жағдайдың өршуінен болып ... ... ... ... ... ... кәсіпорындары бар қалалардың өзінде де халықтың басқа жаққа ... ... ... байқалады. Бұл, өз кезегінде, осы қалалардағы экологиялық жағдайдың төмендігі мен жұмыс орындарының тозығы жетіп, ... күн ... сай ... ... шет аймақтардағы жалақының төмендігі мен уақытында төленбеуі мәселелерімен түсіндіріледі. Моноқалалардың жағдайын жақсарту үшін тек сол ... өзі ... ... ... ... үшін ... мәдени және әлеуметтік орталық болып табылатын облыс орталықтары мен ... ... пен ... ... көзі ... ... ... де дамыту қажет. Әсіресе, соңғыларының даму болашағы ешқандай бағдарламамен толыққанды қарастырылмауда. Моноқалалардың маңындағы елді-мекендер де осы ... ... ... ... ... қосылса, еліміздің кеңістіктік дамуындағы, өндірістік күштерді тиімді шоғырландырудағы көптеген түйіткілді мәселелер өз шешімін табар еді.
Моноқала проблемасы - бұл бір ... ... (көп ... қала ... бір ... және шикізаттық бағыттағы қаланың экономикалық және әлеуметтік жағдайын ... ... ... жарамды халықтың және өнеркәсіп өндірісінің негізгі бөлігінің шоғырландырылуы, ол өзіндік ерекше Қарағанды ... және ... ... маңында орналасқан көптеген серіктес-қалаларда кездеседі.
Моноқалаларды дамыту мемлекеттік бағдарламасының басты бағыты - ... ... ... мен ... және орта ... ... болып табылады. Осы үшін, деп аталатын жоба жүзеге асырылмақшы. Осындай жобалар тек қана қайта құралған кәсіпорындар ғана ... ... ... ... да болуы мүмкін. Бұл үшін инвестор табуылу керек. Бұл ... ... ... облыстық және республикалық органдармен бірлесе шешіп жатыр.
Жобаларды іске асыру қалай жүріп жатыр, қандай өзекті мәселе бар анықтап, министрліктер мен ведомстволарға ... ... ... ... ... ... орындалуын бақылауды қамтамасыз етуге бағытталған.
Мемлекет тарапынан ынталандыру жолымен тұрғындарының тегіс іскерлік белсенділігі ... ... ... ... оған ... жоқтарға мемлекет есебінен даму орталықтарына көшуге мүмкіндік берілетін, миллиардтар салынып, көшелері, бүкіл бейне-көркі ... ... бір ... күні қараған қазіргі құқы тірлігінен құтылатын қалалардың тізімі мынадай: Ақмола ... - ... ... облысында - Хромтау, Алматы облысында - Текелі, Атырау облысында - Құлсары, ... ... - ... ... ... - ... мен ... Қарағанды облысында - Балқаш, Жезқазған, Қаражал, Сарань, Сәтбаев, ... ... және ... ... ... - ... Жітіқара, Лисаковск және Рудный, Маңғыстау облысында - Жаңаөзен, Павлодар облысында - Ақсу мен Екібастұз, Шығыс Қазақстан облысында - ... ... ... және ... ал ... ... ... - Кентау.
Біздің сөздік қорымызда жуықта моноқалалар атты жаңа түсінік пайда болды. Құбылыс ... оны жаңа деу аса ... ... ... жақында пайда болғаны рас. Өкінішке қарай, бұл біздің экономикамыздың әзірше аз зерттелген ... ... ... Республикасы Президентінің 2012 жылдың 30 қаңтарындағы №261 Жарлығын орындауға байланысты Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2012 жылдың 25 ... №683 ... ... жылдарға арналған моноқалаларды дамыту Бағдарламасы бекітілген болатын. Бағдарлама елді 2020 жылға ... ... ... ... сызбасын (схемасын) іске асыру тетіктерінің бірі болып табылады. Болжамдық ... ... ... ... ... ... құжаттардың бірі болып табылады және экономика салаларын, инфрақұрылым мен ... ... ... ... ... қарастырған Қазақстан Республикасын 2020 жылға дейін дамытудың Стратегиялық жоспарын ... ... ... ... болып саналады. Аталған бағдарлама моноқалаларды әртараптандыру арқылы ... ... ... ... және орта ... ... ... құрылымын қамтамасыз етуге бағытталған. Соған сәйкес, экономикалық күш-қуаты жоғары, орта, төмен моноқалалар анықталады. Сонымен ... ... , , , т.б. ... ... ... дамуына мемлекеттік қолдау көрсету бойынша атқарылатын шаралардың ойлы ... ... ... және ... (әрі ... -- ... ... ұзақмерзімдік негізде елді постдағдарыстық даму жағдайында дамытуға бағытталған шараларға назар аудара отырып толықтырады.
Моноқала (1 сурет) -- бұл -- ... ... (20%) ... өндіріс, еңбекке қабілетті халқы, әдетте, бір профильдегі және шикізаттық бағыттағы (мономамандандырылған) бір немесе бірнеше қала құрушы ... ... ... байланысты қалада болып жатқан барлық экономикалық және әлеуметтік процестерді айқындайтын қала.
1 сурет Қазақстанның моноқалалары
Моноқалалар санатына халқының саны ... 200 мың ... ... ... ... ... олар ... белгілермен сипатталады, атап айтқанда:
1. Қала құраушы кәсіпорынның өнеркәсіптік өндіріс көлемі негізгі өндіруші секторда жалпықалалық өндіріс көлемінен (мономамандандырылған) 20 ... ... ... Қала құрушы кәсіпорындарда еңбекпен қамту халықтың жалпы санының 20 пайыздан астамын құраса;
3. Қала құрушы кәсіпорындар жартылай жұмыс істесе ... ... ... ... ... ... және ... байланысты Қазақстан үшін аса маңызды мәселені зерттеу Қазақстан моноқалаларын дамыту Бағдарламасы аясында жүргізілді. Аталған бағдарламаға белгілері бойынша халқының саны 1,53 ... ... ... қала ... 16,8 пайызын құрайтын 27 моноқалалар өтті, солардың ішінде 16 қала тиісті аудандардағы әкімшілік орталығы болса, 11 қала ... ... ... ... ... ... Текелі, Серебрянск, Курчатов, Шахтинск, Сарань, Қаражал, Лисаковск, Арқалық, Ақсу, Жаңаөзен. Олардың бір ... ... ... ие ... болса, енді бір бөлігі аудандардың қосылуына байланысты аудан орталығы мәртебесін жоғалтқандар. Қазақстан моноқалалары санын ... ... 50 мың ... ... ... ... ... төрт қала -- Теміртау, Рудный, Жаңаөзен, Екібастұз бұларға кірмейді, оларда ... саны 100 ... ... 27 моноқалалардың 19-ында қала құрушы кәсіпорындар жұмыс істейді, 5-уінде -- жартылай, 3-уінде мүлде жұмыс істемейді. Қарағанды облысында 8 ... ... ... мен ... ... 4, ... ... облыстарында 2 моноқала бар. Елді алғашқы дағдарыс толқыны келіп ұрған кезде одан негізінен халқының экономикалық ... ... ... ... ... ... Мысалы, дағдарысқа дейін моноқалалардағы өнеркәсіптік өндірістің үлесі 43-44 ... ... ... ... бұл ... 25 ... дейін төмендеп кетті. Жүргізілген жұмыстар аталған қалалардың дамуына кедергі келтіретін себептерді анықтап, қала құрушы кәсіпорындардың, жалпы қалалардың бизнесінің даму ... ... ... ... Сарапшылар пікірінше, төмендегідей белгілері бар болса, қаланы монопрофильді деп те атауға болады екен, атап ... ... бір ... ... бір ... бірнеше біртекті кәсіпорындар болса немесе салалық рыноктың тар сегментіне қызмет көрсетсе, ал қаланың басқа кәсіпорындары тек қаланың ішкі ... ... иә ... ... ... ғана қызмет көрсетсе;
-- қалада қаланың ішкі қажетін өтеуге қызмет көрсететін кәсіпорыннан басқа бір ақтық ... ... ... технологиялық тізбекпен байланысқан ел -- қала бюджетінің табыс бөлігі бір (немесе бірнеше) ірі кәсіпорынның ... ... ... ... қала ... жұмыспен қамту саласы нашар әртараптандырылса (кәсіби құрам біртекті болса);
-- қала едәуір ірі елді мекендерден әжептәуір қашықта ... (бұл ... ... ... ... қалада алғашқы екі белгі бар болса немесе қаланы сыртқы әлеммен байланыстыратын дамыған инфрақұрылым (автокөлік жолдары, теміржол, телефон желісі, т.б) жоқ ... ... ... болуы
Қайсыбір түсінікте моноқала сөзі монофильдік қалалық білім, монофильді экономикалы қала, шағын ... т.б. осы ... ... синонимі, ол бізге Кеңес Одағынан қалған. Өйткені дәл сол кезде елдің ірі республикасы аймақтарының бірінің дамуында негізгі салмақ құрылыс пен ... ... ... ... ... мен ... ... поселкелерге салынып, бұлар елдегі салалардың біріндегі базбір кәсіпорынға қатаң телініп, ... ... ... ... ... ... шағын қалаларға бөліп, Кеңес басшылары өз кезегінде халықтың монопрофильді қалаларға деген ... үшін ірі ... ... ... шектеу қойды. Бірақ, КСРО-ның ыдырауынан кейін оның кеңістігінде жаңа тәуелсіз мемлекеттер пайда болып, моноқалалар мәселесі өзекті маңызға ие бола ... ... ... бұл ірі бизнес пен инвесторлар, сондай-ақ қаржылық институттар еш толқусыз мегаполистерді таңдап алып, шағын қалаларды назардан тыс ... ... ... ... ... ... дағдарыс ірі бизнестің ірі қалаларда орнығуға деген ниетін одан әрмен ... ... ... ... ... ... ... шағын қалаларды тастап, мегаполистерге қоныс аударуға талпынған халықтың көші-қон белсенділігінің ... ... ... ... ... жиі ... бастады. Бұл өз кезегінде елдің әртүрлі аймақтарында үйлері , инфрақұрылымы қираған, болашағы жоқ пайда болуына ... ... ... ... ... ... ... қоныстануымен ерекшеленетін халықтың ықшам өмір сүруі жүйесін жатқызамыз. Заманауи моноқала -- әдетте саны 50 мың шамасында ... бар, ... ... ... ... дәрежеде дамыған өндірістік базасы бар қала. Оларға инфрақұрылымның ... ... мен ... ... құрылыстар, жер телімі жақын орналасқан үй шаруашылығы тән. Моноқалалар территориясы жөнінен біртұтас, ... ... ... қала ... үшін ... ... ... және қала территориясындағы кез келген адамның өмірлік тұтынуын қанағаттандыру үшін ... ... ... болып келеді. Кеңес Одағында елді мекеннің тек экономикалық қана емес, әлеуметтік қызмет те атқаратын, сол ... ... өмір сүру ... ... ететін қала құрушы кәсіпорындармен тығыз байланыстылығы -- ... ... ... ... Көп ... қала ... кәсіпорындардың жұмысшылары ведомстволық тұрғын үйлерде тұрса, қазандық, балабақшалар, ауруханалар мен білім мекемелері де кәсіпорын балансында болатын. ... ... ... ... ... ... шығатын шығындар өнімнің өзіндік құнына енгізілетін, бұл оны көпшілік жағдайда нарықтық экономика кезінде бәсекеге қабілетсіз ететін-ді.
2. Қазақстандағы моноқалалардың ... ... даму ... мен ... даму және ... ... ... бір бағытта жұмыс істейтін қалалардың жағдайына зерттеу жүргізді. Және оның қорытындысы бойынша Қазақстанда жалпы тұрғындарының саны 1,5 млн. ... ... қала ... 16 ... ... ... 27 ... қала анықталып отыр. Шағын қалалардың көп көп шоғырланған өңірі - ... ... (8 ... Ал ... ... және Қостанай облыстарында моноқалалар төртеуден болса, Жамбыл және Павлодар облыстарында - екеуден. ... ... ... ... дамуын қамтамасыз ету мақсатында экономиканы әртараптандыру және шағын және орта бизнесті ... ... өсу ... еңбек ресурстарының жинақылығын арттыру арқылы еңбек әлеуетін шоғырландыру сияқты іс-шаралар атқару жоспарлануда.
Айта кету керек, шағын қалалардың проблемаларын шешу бойынша тиімді ... ... үшін ... ... ... ... ... көрсетіп отырғандай, моноқалалардың проблемаларының шешудің негізгі жолдары - олардың экономикаларын әртараптандыру, көші-қонды ынтыландыру, жекелеген жағдайларда - жұмысшылар мен мамандарды ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Шағын қалалардың экономикаларын әртараптандырудың аясында инвестициялық жобалар іске ... ... Оған ... Индустрияландыру картасы бойынша әр шағын қалада жоқ дегенде 1 жоба іске асыру жоспарлануда. Сондай-ақ қара құрушы кәсіпорындарға қосалқы және қызмет ... ... ... әр ... ... ... ... шағын және орта бизнестің дамуын ынталандыру мақсатында және бағдарламаларының барлық тетіктері пайдаланылмақ. Қазіргі таңда 20 шағын қалада Индустрияландыру ... мен ... ... 114 жоба іске ... ... ... ... жұмыс істеп жатқан кәсіпорындардың өндірістік сыйымдылығына байланысты шағын қалаларды оңтайландыру, экономиканы әртараптандыру және ... және орта ... ... экономикалық өсу нүктелеріндегі еңбек ресурстарының жинақылығын арттыру арқылы еңбек әлеуетін шоғырландыру, қалалардың ... және ... ... ... көрсету сияқты міндеттерді іске асыру ұсынылуда.
Қазіргі уақытта моноқалалардағы жағдайды өзін-өзі айқындау ... ... ... болады: бір жағынан, қала, сөз жоқ, оның ... үшін ... ... болып саналса, оған көмектесу қажет әрі мүмкін, екінші жағынан, тұрғындардың қала тағдырына жеке қатыспаушылығы ... жиі бой ... ... ... ... ... бұру ... бірақ ол қазірдің өзінде одан тыс қалған.
Моноқалалар мәселесі шын мәнінде әлдебір жоғалтып алған ірі және алып кәсіпорындардың мәселесі ... ... Бұл ... ... ... ... иә ірі ... орналасқандығы маңызды емес. Бұған тек қабылданатын шаралардың жеделділігі мен мәселенің өткірлігі ғана тәуелді. Ірі қалаларда да, ... көп ... қала ... жоқ ... елді ... де ... ... шаралар қабылдануы керек. Егер кәсіпорын жай қала құраушы ғана емес, моноқала экономикасында басымдыққа ие болса, ... ... ... ... бола түседі. кәсіпорын іс-қызметіндегі кез келген ... ... ... кері ... ... ... қала ... табысына, еңбек нарығындағы жағдайға т.б. Қаржы дағдарысы монотерриторияны бүкіл посткеңестік кеңістікте әлеуметтік-экономикалық мәселеге ... да, ... ... ... ... Шетелдік мемлекеттердің тәжірибесі моноқалалар мәселесінің негізгі шешімі олардың экономикасын әртараптандыру, өңдеу өнеркәсібінің ... ... ... ... емес ... ... екендігін көрсетіп отыр. Моноөнеркәсіптік қалаларды қайта құру саласында Германияның тәжірибесі айтарлықтай қызығушылық тудырады. Атап ... жөн, ... ... кешенді бағдарламаларын жасаумен Германияда айтарлықтай талдау және ұйымдастырушылық күш-қуатқа ие, сондай-ақ мемлекеттік органдар мен қаржылық шеңберлерде беделі бар ірі ... ... ... ... ірі құрылымдардың біріне бірнеше ондаған жылдар бойы моноқалаларды қайта құру мәселесімен айналысып келе жатқан AS P ... ... және ... ... орын ... мәселені шешудегі әлемдік тәжірибе мен талдауды есепке ала отырып, Бағдарлама аясында моноқалаларды приотеризация әдісімен үш бағыт бойынша мемлекеттік ... ... ... ... болады. Бірінші бағыт: моноқалаларды тұрақты жұмыс істеп тұрған кәсіпорынның өндірістік сыйымдылығына қатысты оңтайландыру. Аталған ... ... ... ... ... күш-қуаты, оларды дамытуға кері әсер ететін факторлар, сондай-ақ ... ... зор жаңа ... жағы анықталатын болады.Екінші бағыт: моноқалалар халқын еңбекпен қамтудың тиімді құрылымын қамтамасыз ету үшін экономиканы әртараптандырып, орта және шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... іске ... жергілікті атқарушы органдар индустриялық-инновациялық іс-қызметке мемлекеттік қолдау ... ... ... ... ... ... әрбір моноқалада жүзеге асыру үшін 1-3 (якорлық) инвестициялық жобаларды таңдап алатын болады.Үшінші бағыт: моноқалалардың еңбек ресурстарының оңтайлылығын көтеру, ... ... даму ... ... елді ... мен ... өсу ... өз еркімен қоныс аударуға ынталандыру. Бұл бағыт халықтың еңбекпен қамтылуына ықпал ететіндей белсенді шараларды іске асыру жолымен ... ... ... ... шараларын қарастырады. Бұл оқыту және моноқалалар тұрғындарын еңбекке орналастыруға көмек көрсету, сондай-ақ, моноқалалар жастарының техникалық оқу мекемелері мен ... ... ... оқуына жағдай жасау. Моноқалалардың тұрғындарын оқыту мен еңбекке орналастыруғакөмектесу, өзін-өзі жұмыспен қамтығандарды, жұмыссыздар мен әлеуметтік жағынан аз қамтылғандарды ... ... ... ету ... ... ... 2011 ... 18 шілдесінде бекіткен №815 қаулысына сәйкес, оқуды ұйымдастыру және қаржыландыру Ережелері аясында жүзеге асырылады.
Төртінші бағыт: моноқалалардың әлеуметтік және инженерлік инфрақұрылымын ... ... ... ... ала отырып дамыту. Бюджеттік шығындардың тиімділігін арттыру мақсатында ... ... және ... инфрақұрылымдарын дамыту оларды дамытудың ұзақмерзімдік болашағын ескере отырып, моноқаланың даму күш-қуаты дәрежесіне байланысты іске асырылатын болады. Әлемдік ... ... ... екі жолы бар екенін көрсетеді. Біріншісі (американдық) -- қашан тұрғындар жұмыс бар ... ... ... аударғанда. Сол кезде қала ауқымы қысылғанымен, қала өзінің қалалық ... ... ... ... жол ... -- бұл ... ... мемлекеттік және аймақтық бағдарламалары. Оған экологиялық тазарту, инфрақұрылымды дамыту жобалары мен ескі салаларда жұмыс істейтіндерді жаңа мамандықтарға оқыту ... ... үшін ... ... ... ... анағұрлым тиімді сынды: біріншісі -- мемлекеттің ауқымды көмегімен, екіншісі -- қала ... ... ... жол ... ... ... ... тұрған кәсіпорындарды жаңа бизнесті дамыту үшін дайын өндірістік алаң ретінде пайдалануға ... ... ... ... ... ... кәсіпорынды тарту үшін бірқатар жеңілдіктер беруге тура келеді. Екіншісі -- қала ... ... ... ауыстырады. Негізгі кәсіпорынды жапқан кезде, ол өндірістік мәртебесін жоғалтады, бірақ ауылдық жердің орталығы болып қала береді. Моноқалалар мәселесі тез ... ... Бұл ... ... өздерінің атқаратын ролі зор. Оларға да тәуекелді бағалап, бейімделудің өздеріне тиімді отбасылық стратегиясын табуға тура келеді.
2.1 Өнеркәсіптік ... ... ... ... мұраларының бірі - өндірістік циклдері (өндірістік құрамдауышы) бөлінбестей кәсіпорындардың халық алдындағы әлеуметтік және ... ... ... ... ... ... ... қағидаттары бойынша құрылған монобейіндегі елді мекендер. Қазақстанда моноқалалар тізбесі халық саны 1,53 млн. адамды немесе елдің ... ... ... 16,8 ... (1-қосымша) құрайтын 27 қаланы қамтиды, олардың ішінде 16 қала ... ... ... ... болып табылады, 11 қала аудан орталықтары болып табылмайды - Степногорск, Текелі, Серебрянск, Курчатов, Шахтинск, Сораң, ... ... ... ... ... ... бір ... облыстық маңызы бар қалалар болып табылады, бір бөлігі аудандардың ... ... ... орталығы мәртебесін жоғалтты.
2 сурет Моноқала тізбесінің халық саны
Қазақстандағы моноқалалардың тізбесін негізінен халық саны 100 ... ... 4 ... ... ... ... Екібастұз) қоспағанда халық саны 50 мың адамға дейін шағын қалалар құрайды. Қалалардың, олардың салалық құрылымдарының экономикалық базаларын ... ... қала ... кәсіпорындар туралы деректер қалаларды мынадай үш функционалдық типке бөлуге мүмкіндік берді:
1) өндіру өнеркәсіптері басым дамыған - 21 ... ... ... - ... ... Шахтинск, Екібастұз; мұнай және газ өндіру - Ақсай, Құлсары, Жаңаөзен; металл кенін өндіру - ... ... ... ... ... Лисаковск, Риддер, Рудный, Текелі, Хромтау; шикізат ресурстарының өзге түрлерін өндіру - Жаңатас, Қаратау, Жітіқара;
2) өңдеу өндірісі ... ... 6 ... ... өнеркәсібі - Серебрянск; машина жасау, металлургия өнеркәсібі (алтын), уран өндірісі - ... ... ... - ... Жезқазған, Сәтбаев, Теміртау;
3) ғылыми-өнеркәсіптік орталық - Курчатов қаласы. Қала ... ... ... ... қарай моноқалалар мынадай болып бөлінеді:
1) қала құраушы кәсіпорындар жұмыс істейтін моноқалалар (19 қала) - ... ... ... Балқаш, Жаңаөзен, Жезқазған, Жітіқара, Зыряновск, Қаражал, Құлсары, Курчатов, ... ... ... ... ... Хромтау, Шахтинск, Екібастұз;
3 сурет Жаңаөзен қаласының дамуына - 11 млн теңге бөлініп ... қала ... ... ... ... ... ... (5 қала) - Арқалық, Жаңатас, Қаратау, Сораң, ... қала ... ... мүлдем жұмыс істемейтін қалалар (3 қала) - Кентау, ... ... ... ... ... ... ... жоқ және қаржыландыру жоспары бойынша ауданнан қаржыландырылады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Өндіру өнеркәсіптері басым дамыған - 21 қала
Көмір өндіру - ... ... ... ... ... өнеркәсіптік даму деңгейі тұрғысында республика аймақтары арасында бірінші орын алады. Онда ... екі ... ... ... Бірі ... ... оған Қарағанды, Теміртау, Саран, Абай, Шахтинск, Ақтау, Жезқазған қалаларындағы электр энергетикасы, машине жасау, металл өңдеу, химия, ... ... ... ... ... кіреді, екіншісі Балқаш түсті металлургия өнеркәсіптік кешені, ол негізінен мыс кендерін өндіру және өңдеуге тазартылмаған және тазартылған мысты, түсті прокатты, ... ... ... ... және басқа полиметалл концентраттарын шығаруга маманданған. Осынау кәсілорындық торап Жезқазган, Балқаш, Сәтпаев, Қаражал қалаларының,Жәйрем, Жезді, ... ... ... ... ... мең ... байыту фабрикаларын, мыс қорыту зауыттарын, өнеркәсіптін химия, азық-түлік және басқа салаларын ... ... ... ... ... және ... ... елеулі өзгерістермен сипатталады. Облыстың республикадағы өнеркәсіптік өндірістің ... ... үлес ... 15% ... асып ... ... ... 300-ден астам бірлескен және шетелдік кәсіпорындар жұмыс істейді. Олардың ішіндегі ең ... ... ... ААҚ, ол көп қырлы, өндірісі аяқталған циклды кен-металлургия кәсіпорны, әрі бірқатар зауыттар, кеніштер және энергетикалық нысаңдардьі біріктіреді; ААҚ, ол ... ... ... кәсіпорындардын барлығының Қарағанды бассейнінің көмір шахталарының ЖЭО, қосалқы және басқа да ... ... ... ... ... ... ірі ... ААҚ болып табылады. Мәшине жасау және металл өңдеудегі жетекші кәсіпорындар Пархоменко атындағы мәшине жасау зауыты, НТЭК>> ЖАҚ, ААҚ, ЗПХ ЖАҚ, ААҚ және ... ... ... ... және пластмасса бұйымдар шығаратын негізгі өнеркәсіптік кәсіпорындар қатарына ЖШС, ААҚ, ЖШС ... ... , ЖШС ... ... Құрылыс материалдарды өндірумен ААҚ және ЖШС айналысады.
Жеңіл ... ірі ... ЖШС және ЖШС, ... ... фирмасы саналады.
Өндірістік мәселелерді шешу және тұрғындардың қажеттіліктерін қанағаттандыру, ... жаңа ... ... үшін тың өндірістік куаттар және нысандар іске қосылуда, ... ... мен ... және өңдеу өнеркәсібінің техникалық жабдықтарына қосалқы бөлшектер өндіру және тұтыну тауарларын даярлау ауқымы ұлғая түсуде.
Мұнай және газ ... - ... ... ... ... ... ... терең барлау жұмыстарының нәтижесінде Маңғыстау өте ірі мұнай мен газ қоры бар өлкеге айналды. Облыста 59 ... кен ... ... ... 40-ы ... ... ... 18-і бірлестігінде. Мұнай және газ өндіру орталықтарында ескерусіз қалған Ақсай, Құлсары, Жаңаөзен қалаларын моноқалалар қатарына ... әрі ... ... көзделіп отыр.
Кен орнында гранит тау жыныстарымен байланысты болса, Елеместе - карбонит теңіз шөгінділерінде табылды. Қазір триас дәуіріндегі өндірістік ... мен газ ... тек Оңт. ... ... ... ... Триастың әрбір үш бөлімшелерінде құнарлы қабаттар барлығы дәлелденді. Олардың ішінде орта триастың мұнайлылығы мен газдылығы, басқа бөлімдермен салыстырғанда ... ... Осы ... қабаттарда мұнай мен газ кендері ұсақ кеуекті тау жыныстары коллекторларында орналасқан. Триастың құнарлы қабаттары 2900 - 4400 м ... ... ... обл-ның отын қоры ресурсы және оның басым бөлігі юра ... ... Оңт. ... ... ... Солт. Үстірт және Оңт. Каспий маңы аймақтарындағы табылған мұнай-газ кен орындарының көпшілігі юраның құнарлы қабаттарымен байланысты.
Теңге газ кен орнынан өнім ... ... ... ... ... ... ... төм. жылылықпен тазарту қаралды. Бұрынғы Бүкілодақтық ғыл.-зерт. мұнай ин-тының Маңғыстаудағы лабораториясының негізімен Ақтау қ-нда Қазақтың ... және ... ... ... ... бөлімі ашылды. 1971 ж. Жаңаөзен қ-н тұщы сумен қамтамасыз ету мақсатымен Түйесу - Жаңаөзен су ... ... ... Теңге кен орнынан (1972) өндірістік газ өндіру басталып, Орта Азия - Орталық газ ... ... іске ... ... ... ... ... Қаламқас кендеріне Еділ суын пайдаланды. 1988 ж. өндіру басқармасы құрылғаннан бері ... ... ... 50 млн. т-ға ... ... ... мұнай кен орны пайдалануға берілді. Солт. Придорожное, Солт. Қарамандыбас мұнай және Жарты, Мақат, ... ... ... ... газ кен орындары ашылды. 1989 ж. Придорожное кен орны пайдалануға беріліп, мұнай өндіріле бастады. Батыс Ақтас және ... ... ... ... ... кен ... ... 1990 ж. Атамбай мұнай кен орны пайдалануға беріліп, Ащыағар мұнай кен орны ашылды, ал 1991 ж. Айрантақыр мен Ащыағар ... кен ... ... ... Қазіргі уақытта Өзен, Қарамандыбас, Қаламқас, Қаражанбас, Жетібай - Бектұрлы, Асар, Оңт. Жетібай, Шығыс Жетібай, Оймаша, ... ... ... ... мұнай-газ кен орындары өндірістік пайдалануда. Придорожное, Ащыағар, Атамбай, Айрантақыр, Солт. Аққар кен ... ... және ... ... жүріп жатыр. Осы кен орындарының ішінде Өзен өзінің қоры ... өте ірі кен орны ... ... ... ... ... өкіметі тұсында тек мұнай ғана емес, сонымен бірге минералдық тыңайтқыштар, полистирол, былғары шикізаттарын экспорттаушы ... ... ... ... ... ... кезеңдерінде өнеркәсіп өнімдерінің құрылымы шынайы өзгерістерге ұшырады. Өнеркәсіптік өнімнің жалпы көлемінде кен ... ... ... ... 1991 ж. ... 2006 ж. ... ... өсті. Сала дамуының мұндай ерекшелігі облыста мұнай мен газ кен ... ... ... және ... ... жедел әрі қарқынды дамуымен түсіндіруге болады. Қазіргі уақытта облыста мұнай өндіру көлемінің жыл ... өсу ... ... Аймақтағы мұнай өндірудің негізгі көлемін ӨФ, АҚ, , т.б. ірі ... ... ... ... ... Қаражал Кентау, Лисаковск, Риддер, Рудный, Текелі, Хромтау;
Қалалар экономикасының негізін құрайтын - өнеркәсіп. Мұндағы пайдалы қазбалар өнеркәсіптің салалық бағытын ... ... ... - кен ... ... ... ... кәсіпорын ЖШС Зырян кен байыту кешені. Зыряновск қаласында 7 өнеркәсіптік, 5 ... ... 1611 орта және ... ... ... ... етеді.
2.2 Ресурстық қалалар
Өнеркәсіптік өндіріс және шағын бизнестің жай-күйі Моноқалаларда Қазақстанның өнеркәсіптік өндірісінің едәуір ... ... ... ... облысы өнеркәсіп өндірісінің жалпы көлемінде Степногорск қаласының иеленетін үлесі едәуір (2009 жылы 32,3%, 2010 жылы 27,5 %, 2011 жылы 28,9 %), ол ... ... ... ... ... ... облысы Хромтау қаласының аумағында Қазақстанның хром кен барлық көлемі және ТМД-ның хром ... 95 %-ы ... ... ... облысының Жітіқара қаласындағы хризотил-асбест кендерін өндіру мен байыту және осының негізінде тауарлы асбестті өндірумен айналысатын жалғыз ғана ... ... ... бар.
Қостанай облысы экономикасына Рудный қаласында орналасқан ... ... ... ... ... игеру) үлкен ықпалын тигізеді. Өнеркәсіптік өндірістің жалпы көлемінде кәсіпорын 57 % ... ал ... ... - 62,4 % құрайды.
Негізінен қорғаныс саласында арнайы жұмыстарды атқару үшін Кеңес Одағында жабық әкімшілік-аумақтық елді мекендер құрылған ... ... ... уақытта Моноқалалар қатарына жатқызуға болады. Қазақстанда мұндай қалалар қатарына Курчатов қаласы жатады. Моноқалалардағы өнеркәсіптік өндіріс бір-екі салаларға ... ... ал ... ... ... ... емес немесе қала құраушы өнеркәсіптік кәсіпорындар жұмыс істеуін тоқтатқан. Өндіріс көлемінің төмендеуі немесе қала құраушы ... ... ... ... ... жалпы нашарлауына алып келеді.
Жан басына шаққандағы өнеркәсіптік өндіріс көлемі моноқалаларда - мұнай, газ ... және ... ... ... (Ақсай, Ақсу, Қаражал, Хромтау, Зыряновск, Құлсары, Риддер) орташа республикалық деңгейден артық.
Пайдалы қазбаларды өндіру жерлерінде орналасқан ... ... кен ... өмір ... ... ... деген сұраныс деңгейіне байланысты болады.
Қазақстанның батысындағы (Ақсай, Жаңаөзен, Құлсары) жаңа мұнай және газ кен ... ... ... ... Моноқалалар өндірісі өсуінің жоғары қарқындарына, инвестициялардың үлкен көлеміне және халықтың ... ... ие. ... ... ... қазбалар қорларының азаюынан, өнімге деген сұраныстың төмендеуінен жағдайы төмендеп кеткен өндіру профильді бірқатар Моноқалалар бар. Оларға Арқалық ... ... ... ... (кендегі түсті металдардың аз болуы), Жітіқара (асбестке сұраныстың азаюы) қалалары және ... ... ... ... өнеркәсіп кәсіпорындары шығаратын өнімнің бәсекеге қабілеттілігінің төмендігінен, сұраныстың болмауынан, өнім өткізу нарықтарының алыс болуы немесе тасымалдаудың жоғары тарифтері (мысалы, Серебрянск ... ... ... ... ... жұмыс істеуде. Олардың жағдайы қондырғының физикалық және моральді тозуымен, көші-қон нәтижесінде білікті кадрларды жоғалтуымен үдей түскен.
Моноқалалардың ішінен өнеркәсіптік ... ... ... толық тоқтатылған қала топтары ерекшеленеді. Олар - Жаңатас, Қаратау, Серебрянск.
Моноқалаларда шағын бизнесті дамытуға төмен өндірістік және тұтынушылық ... ... ... кепілді мүліктің болмауы салдарынан қаржылық-кредиттік ресурстарға қол жетімсіздігі кедергі келтіреді.
2.3 Көліктік маңызы бар қалалар
. ... ... ... ... екі ... ... болады. Олар: темір жол бағытына жақын орналасқан қалалар (20 қала) және темір жол бағытынан алыс немесе тіптен ... жол ... ... (7 ... ... 27 ... ... халықаралық маңызы бар автомобиль жолдарына жақын 7, республикалық ... бар - 14, ... ... бар - 7 қала ... ... ... тежейтін негізгі проблемалардың бірі - өндірістік инфрақұрылымның қанағаттанбаушылық жағдайы. Әсіресе көлік алыстығы және автомобиль жолдарының ... ... ... ... тұр. ... өткізу нарықтарынан, қала агломерацияларынан алыс, көлік тұйығы Арқалық (590 шм), ... (550 шм) және т.б. ... ... ... ... облыс орталықтарымен байланысы ерекше оңалту жұмыстарын талап ететін автомобиль жолдарына тәуелді. Инженерлік және әлеуметтік инфрақұрылымның қанағаттанғысыз жағдайы елдің ... ... ... бірі ... ... Су ... ... жылу және электр жүйелерінің тозуы елеулі қаржылық салымдарды талап етеді. Осылайша, Моноқалалардың жартысынд (14 қала) электр жүйелерінің тозуы 70 %-ды ... Бұл ... ең ... ... ... (94 %), ... (82 %), және ... (81,3 %) қалаларына тән. Жылу желілерінің тозуы Текелі (80%), Зыряновск (80 %), ... (78 %), ... (68 %), су ... ... ... (95 %), ... (82 %), Серебрянск (75 %), Курчатов (74 %), Қаратау (60 %), Кентау (60 %) қалаларында байқалады.
Моноқалаларда апатты үйлердің жоғары ... ... ... үй қорының жалпы ауданына апатты үйлердің жалпы ауданы үлесінің ең нашар көрсеткіштері Арқалық (84,7 %), Абай (36,7 %), Жаңаөзен (10,9 %), ... (8,4 %) және ... (7,1 %) ... ... ... ... тіршілік сапасына және экономикалық әлеуетті қорғау деңгейіне техногендік факторлар мен ... ... ... ... ... ... ... антропогенді қысым, және де маусымдық су тасқынына, селге, жер жылжуына, өртке, жер ... ... ... ... ... ... тұру инфрақұрылымын құру жұмыстарының бітпегені кері әсер тигізуде.
Моноқалалардың әлеуметтік инфрақұрылымының негізгі проблемалары, сонымен қатар, балалық мектепке дейінгі мекемелердің жетіспеушілігіне, ... ... ... ... ... ... және ... да мәселелерге байланысты. Осылайша мектепке дейінгі білім беруді қамту көрсеткіші Қаратау қаласында - 34,8 %, ... ... - 35,4 %, ол ... ... ... ... (3-6 ... балалар үшін 65,4 %).
2.4 Моноқалалардың проблемаларын шешудегі әлемдік тәжірибе. ... ... ... ... ... ... ... елді мекендердің проблемаларын шешудегі әлемдік тәжірибе ескерілді.
Әлемнің ... ... және ... ... ... моноқалалардың проблемалары мен жағдайлары көбінесе қазіргі кездегі Қазақстанның ... ... ... ... ... Қазақстан экономикасының бірегей сипаты емес. Бір салалық мамандандырылған қалалар әлемнің басқа елдерінде де кең таралған.
Әртүрлі ... ... ... ... ... ... жолдарын таңдады. Біздегі жағдайға ең жақыны Германия, Австралия, Жапония және АҚШ сияқты елдердің моноқалаларының проблемалары. Мысалы, ... Рур ... ... ... құлдырауға байланысты проблемаларды шешу үшін мемлекет көмір саласын ... үшін ... ... ... ... ... ... Теннант-Крик қаласы (Австралия) тәжірибесінің орны ерекше. Қала шахталарындағы көмір ... ... ... ... қамту деңгейін сақтау үшін мемлекет және қала құраушы кәсіпорын мамандар мен шахтерларды басқа кен орындарына көшіруді ... бұл ... ... ғана емес, кадр әлеуетін сақтап қалуға да мүмкіндік ... ... ... ... ... ... пен қала ... кәсіпорын бірлесе жүзеге асырып отырды. Бұл жерде қызметкерлердің бір ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылды. Бұл ретте қала құраушы кәсіпорын экономиканың әртүрлі салаларында жаңа ... ... ... (электроника және ақпараттық жүйелер, өмірге қажетті тауарлар мен азық-түлік өндіру, технопарк ... ... ... әртараптандырудың табысты мысалдарының бірі ретінде Бирмингем қаласының (АҚШ) ... ... ... ... артықшылықтарын және инвестициялар тарту бойынша үкіметтің ойластырылған саясатын (мысалы, ұсақ өндірушілерге бос өндіріс алаңдарын ... ... ... ... дамыту және басқа шаралар) пайдалана отырып, қала металлургиялық қала ... ... ... ... проблемаларды шеше алды.
Әлемдік тәжірибе көрсеткеніндей, мемлекет тарапынан да, қала құраушы кәсіпорын тарапынан да ... ... ... ... ... ... ... шешуде неғұрлым табысты болды. Қайта даярлау қурстарын, бизнес-инкубаторларды ... қала ... ... жаңа ... ... ... ... сияқты негізгі күштер кәсіпкерлікті ынталандыруға бағытталған моноқалаларда едәуір алға басу байқалады.
Сонымен ... ... ... шешу ... бірі - ... экономикасын ұзақ мерзімдік әртараптандыруға бағытталған балама өндірістерді орналастыру бойынша деп ... ... ... ... ... ... даму болашағы
3.1 Өңірлерді дамыту бағдарламасындағы қаланың маңызы
Әлеуметтік даму тікелей өңірлерді дамыту бағдарламасына айланысты. Мысалы, моноқаладағы өмір ... ... саны ... ... өзгеріп келеді. 2012 жылғы санау бойынша (1 ... ... ... ... ... ... саны
Екібастұз
128 584 адам
Балқаш
70 305 адам
Жаңаөзен
99 087 адам
Жезқазған
85 189 адам
Құлсары
53 740 ... 643 ... 860 ... 310 ... 357 ... 401 ... 096 адам
Шахтинск
37 093 адам
Жетіқара
34 688 адам
Ақсай
33 633 адам
Абай
26 447 адам
Текелі
27 895 адам
Арқалық
27 726 адам
Қаратау
27 365 ... 654 ... 765 ... 715 ... 729 адам
Жаңатас
21 192 адам
Ақсу
42 383 адам
Серебрянск
9 597 адам
Рудный
15 049 адам
Саран
14 265 адам
Халық: 2012 жылы Моноқалалардағы халықтың ... саны 1,53 млн. ... ...
Он жыл кезең ішінде Моноқалалардағы халықтың жалпы өсуіне қарамастан (4 %-ға), олардың 11-інде халық саны 11,8 %-ға қысқарды. Нәтижесінде ... ... ... ... - 33,5 %, ... - 19,5 %, Абай - 19,3 %, ... - 18,2 % және ... ... - 16,3 % ... (1 ... ... Халық санының азаюы
Моноқалалардан халықтың миграциялық кетуінің негізгі ... - ... пен өзін өзі ... ... ... ... халықтың ақшалай кірістерінің төмендігі, білім алуға ұмтылыстары ... ... ... ... ... ... ... кетуінің басқа проблемасы халықтың қартаю үрдісі болып табылады. Кейбір қалаларда жұмысқа қабілетті жастан үлкен ... ... 18 %-дан ... ... ... және ...
2) жұмыспен қамту және жұмыссыздық:
Қазіргі күнде көптеген моноқалалардың неғұрлым өткір проблемасы жұмыстың болмауы болып табылады. Нәтижесінде, жұмыссыздықтың және халықтың ... ... ... үлесінің жоғары деңгейі. Орташа республикалық деңгейді орташа қалалық деңгеймен (2009 жылы 7,2 %) ... ... ... ... жоғары көрсеткіші Арқалық (9,4 %), Кентау (8,7 %), Ақсу (7,9 %) ... ... ... басқа, көптеген моноқалаларда экономикалық белсенді халықтың үштен бірінен көбі өзін-өзі жұмыспен ... ... ... ... жұмыспен қамтудың неғұрлым жоғары көрсеткіштері Қаратау (49,7 %), Арқалық (49,3 %), Жітіқара (47 %), Жаңатас (31,7 %) және Құлсары ... (30,7 %) ... (2 ...
2 гистограмма Моноқалалардағы өзін-өзі жұмыспен қамту көрсеткіштері
Еңбек нарығында сұраныс пен ... ... ... ... ... еңбек нарығында ұсыныс жағынан негізінде жақын ауылдық аудандардан ... ... ... ауыл ... ұсыныс түседі.
Көшіп келген ауыл тұрғындарының біліктілігі көбінде өте ... және ... ... ... ... ... ... салдарынан Моноқалалардың перспективалары мен экономиканы дамыту перспективаларын негізге ала отырып, жаңа сапалы негізде кадрлық әлеуетті ... ... ... ... ... ...
3) халықтың өмір сүру деңгейі
Еңбек нарығындағы проблемалардың тікелей салдары ... ... ... ... ... болып табылады. Көптеген Моноқалалардың орташа жан басына шаққандағы кірісі орташа облыстық деңгейге жетпейді.
Айталық, Арқалық, ... ... ... ... ... жан ... шаққандағы қаржылық кірістері орташа облыстық деңгейдің 80-85%, ал Хромтау қаласында - 73 % құрайды.
Моноқала ... ... ... көзі ... мен ... ... бюджеттік) еңбекақы болып табылады. Олардың үлесі кірістердің жалпы сомасының 50-60 %, кірістердің 20-30 % зейнетақылар, шәкірт ақылар, әртүрлі жәрдем ... ... ... түсімінің - 10-15 %, қалғаны - жақындар мен достарының көмегі.
3.2 ... ... даму ... ... ... нысаналы индикаторлары мен оны іске асыру нәтижелерінің ... ... орта және ұзақ ... перспективада тұрақты әлеуметтік-экономикалық дамуы.
4 сурет Моноқалалардағы үйлердің құлдырау көрсеткіші
Бірінші 5 жылдықта:
1) экономикалық ... ... ... бір ... ... ... ... іске асыру нәтижесінде өнеркәсіптік өндіріс көлемін - кемінде 20%-ға ... (2011 ... ...
2) ... ... ... істеп тұрған шағын кәсіпорындар санын - 2 есе ... (2011 ... ...
3) моноқалалардағы кірісі күнкөріс минимумынан төмен халық санын - ... ... етіп ...
4) ... ... деңгейін - 5,5%-дан аспайтындай етіп төмендету.
10 ... ... ... жұмыс істеп тұрған шағын кәсіпорындар санын - 4 есе ... (2011 ... ...
2) ... кірісі күнкөріс минимумынан төмен халық санын - 6%-дан аспайтындай етіп азайту (2015 жылы күнкөріс минимумы шамасын айқындау әдістемесін ... ... ...
3) ... жұмыссыздық деңгейін - 5,0 %-дан көп емес деңгейге дейін төмендету.
Міндеттері
Бағдарламаны іске асыру шеңберінде міндеттерді шешу төрт ... ... ... асырылады:
1. Тұрақты жұмыс істейтін кәсіпорындардың өндірістік сыйымдылығына байланысты моноқалаларды ...
2. ... ... және ... ... қамтылғандарының оңтайлы құрылымын қамтамасыз ету үшін шағын және орта бизнесті дамыту.
3. Моноқалалардың еңбек ресурстарының ұтқырлығын ... ... ... даму ... бар елді мекендерге және экономикалық өсу орталықтарына өз еркімен көшуге ынталандыру.
4. ... ... және ... ... ... ... ... есептей отырып дамыту. Бағдарлама міндеттерін шешу мақсатында уәкілетті орган нормативтік құқықтық базаны жетілдіру жөнінде ... ... ... ... мен ... ... ... Бағдарламамен айқындалған нысаналы индикаторларға қол жеткізу нәтижелері туралы келісімдер жасалады.
Бағдарламаны іске ... ... ... атқарушы органдар уәкілетті органның ұсынымдарына сәйкес (2 - қосымша) ... ... ... және ... ... ... ... топтау жүргізіледі, оның негізінде олардың проблемаларын шешу тәсілдері (шаралары) де әртараптандырылады.
Жалпы алғанда әлемдік тәжірибені және қазіргі проблемалар талдауын ескере ... ... ... ... ... ... ... былайша басымды ету ұсынылады:
1-басымдық. Төмен әлеуетті моноқалалардың бірінші ... ... ... ... ... Орта ... моноқалаларды дамыту үшін жағдай жасау.
3-басымдық. Жоғары әлеуетті моноқалаларды одан әрі ... ... ... ... моноқалалар ағымдағы бәсекелестік жағдайында және қабылданған мемлекеттік бағдарламалық құжаттар, оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... дами алатын қалалар ретінде қаралады.
Бірінші бағыт: Тұрақты жұмыс істейтін кәсіпорындардың өндірістік сыйымдылығына ... ... ...
1. ... экономикалық әлеуетін және перспективалы жаңа мамандандыруларын анықтау.
Осы бағыт ... ... ... ... ... ... ... теріс әсер ететін факторлар, сондай-ақ моноқалалардың перспективалы жаңа мамандырылулары анықталатын ... ... ... ... ... ... ... бірге әрбір моноқаланың жүйелік диагностикасын және олардың жағдайы мен перспективаларының маркетингтік талдауын жүргізеді. Мемлекеттік ... ... ... ... және моноқалалардың бірінші кезектегі өткір проблемаларын шешуге бағытталады.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... қарай әртараптандырылатын болады. Жоғары даму әлеуеті бар ... ... ... ... ... ... шеңберінде, оларды дамыту мониторингі жүргізе отырып дамитын болады. Төмен және орта ... ... ... ... ... ... жоғары санатқа көтеру үшін Бағдарлама шеңберінде мақсатты түрде қолдау көрсетіледі.
Уәкілетті орган моноқалаларды ... ... ... ... мен басқа да ұйымдар тарапынан қолдануын үйлестіруді қамтамасыз етеді.
2. Моноқалаларды дамытудың кешенді жоспарларын әзірлеу. Жергілікті атқарушы органдар даму перспективаларын, ... ... ... және моноқалалардың жаңа мамандандыруларын айқындай отырып, Ұзақ ... ... ... ... ... ... жоспарларын (бұдан әрі - ДКЖ) әзірлейді. Уәкілетті орган ДКЖ әзірлеу бойынша ұсынымдар әзірледі, оларға ... ... ДКЖ ... ... ...
1) мақсаттары, міндеттері және дамудың басымды бағыттары;
2) нысаналы көрсеткіштер мен индикаторлар жүйесі;
3) іске ... ... ... және ... ...
4) жергілікті атқарушы органдардың қызметін моноқалаларды дамыту бөлігінде жетілдіру жөніндегі шаралар. ДКЖ бәсекеге ... ... ұзақ ... ... ... ... дамытуды, экономика құрылымын әртараптандыруды, кәсіпкерлікті және іскерлік белсенділікті ... ... өмір сүру ... ... ... ... ... жалпы елді және өңірді дамытуға интеграцияны қамтамасыз етуі тиіс.
3. Моноқалалардың басты ... ... ... ... ... ... болжанатын санын ескере отырып, әлеуметтік, тұрғын үй және ... ... ... мен ... ... болады.
Әлеуметтік, тұрғын үй және инженерлік инфрақұрылымды дамыту жөніндегі жоспарлар тұрақты жұмыс істейтін кәсіпорындардың ... ... ... ... ... ... ... моноқалаларды дамыту, жаңғырту және оңтайландыру жөніндегі шараларды қамтуы тиіс.
Екінші бағыт: Экономиканы әртараптандыру және моноқалалардың жұмыспен қамтылғандарының оңтайлы құрылымын қамтамасыз ету үшін ... және орта ... ... іске ... осы бағыты шеңберінде мынадай іс-шаралар көзделеді:
1. Моноқалалардың экономикасын ұзақ ... ... үшін ... ... іске ... ... атқарушы органдар индустриялық-инновациялық қызметті мемлекеттік қолдау саласындағы уәкілетті органмен бірлесе отырып, ... ... іске ... үшін 1-3 инвестициялық жобаны іріктейтін болады.
Бұл ретте ӘКК-тардың моноқалалардағы осы жобаларға қатысуы үшін Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасында айқындалған ... ... ... ... ұлғайту жүргізіледі. инвестициялық жобаларды мемлекеттік қолдау ... ... ... ... (, және ... да салалық бағдарламалар) шеңберінде жүзеге асырылады.
Шағын және орта ... ... іске ... мемлекеттік қолдау осы бағыттың 6-шы кіші бөлімінде көрсетілген шараларды көрсету жолымен ... ...
2. ... ... моноқалаларда, олардың ерекшелігін ескере отырып, қосалқы және қызмет ... ... ... ...
ҰӘҚ>> АҚ, ҰБХ>> АҚ компанияның ерекшеліктерін, жобаның қаржы-экономикалық және ... ... ... ала отырып, моноқалалардағы инвестициялық жобаларды ықтимал іске асыру бойынша шаралар қабылдайтын болады.
3. Қала ... ... ... ... ... ... ... қосалқы және қызмет көрсету өндірістерін, тапсырыстарды орналастыруы. Жергілікті ... ... қала ... ... ... ... әрбір моноқалада кемінде бір инвестициялық жобаны іске асыру жөніндегі шараларды оның мамандандырылуына сәйкес қабылдайтын ...
4. ... ... ... ... ... Бұл ... мыналар арқылы іске асырылады:
1) Қаратау және Жаңатас қалаларында АҚ тәжірибесінің мысалында қолданыстағы мамандандыруды жаңғырту үшін стратегиялық ... ... ... ... ... ... тарту үшін Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа ... ... ... ... жөніндегі ұлттық жоспар шеңберінде мемлекеттік қолдау көрсету ... ... ... ... ... төмен және орташа әлеуетті моноқалаларда инвестициялық стратегиялық жобаларды іске асырушы заңды тұлғаларға газға, ... ... ... ... ... толтыру немесе бір бөлігін төлеу, жер учаскесін сатып алу және ... ... ... сатып алу жолымен өнеркәсіптік жеңілдіктер ұсынылатын болады. ... ... ... ... ... кен ... ... пайдалану мерзімі бар кәсіпорындарға уәкілетті органмен тікелей келіссөздер негізінде жер қойнауын пайдалану құқығын беру мүмкіндіктері қарастырылатын болады.
2) ... ... ... ... ... кен ... ҰК>> ... немесе кәсіпорындардың шикізат базасын ұлғайтуға мүдделі жеке инвесторлардың қатысуымен, оларды ... ... ... ... ... ...
5. ... шешу және моноқалалардың транзиттік әлеуетін дамыту.
Жергілікті атқарушы ... ... ... ... және ... министрлігі ҰӘҚ>> АҚ-мен бірлесе отырып, тұйыққа тірелу проблемасын шешу үшін көлік инфрақұрылымын ... ... ... қабылдайтын болады.
6. Моноқалаларда шағын және орта бизнесті дамыту. Моноқалаларды шағын және орта кәсіпкерлікті жандандыру үшін ... ... ... ... ...
1) салалық шектеулерсіз кредиттер бойынша пайыздық ставкаларды субсидиялау және төмен және орташа әлеуетті моноқалалар үшін ... ... ... ... ... мөлшерлерін ұлғайту;
2) өндірістік (индустриялық) инфрақұрылымды дамыту;
3) жаңа өндірістер құруға 1,5-тен 3 млн. ... ... ... ... ... ... ... дамыту бойынша әріптестік бағдарламаларын (қала құраушы кәсіпорындары бар мемлекет) іске асыру;
5) микрокредиттік ұйымдары бар ... ...
6) ... ... ... ...
7) өзін-өзі жұмыспен қамтыған, жұмыссыз және аз қамтамасыз етілген тұрғындарға кәсіпкерлікті дамытуға жәрдемдесу.
Бұл ретте мемлекеттік қолдаудың жоғарыда көрсетілген ... ... ... ... кәсіпорындарына;
минералдық шикізатты өңдеуді жүзеге асыратын және Қазақстан
Республикасы ... 2010 ... 31 ... № 1514 ... ... мониторингке жататын ірі салық төлеушілердің тізбесіне енгізілген металлургия өнеркәсібінің кәсіпорындарына; құрылтайшылары ұлттық басқарушы холдингтер, ұлттық холдингтер, ұлттық ... мен ... ... капиталына қатысу үлестерінің) елу және одан көп пайызы тікелей немесе ... ... ... ұлттық басқарушы холдингке, ұлттық холдингтерге, ұлттық компанияларға тиесілі ұйымдар болып табылатын заңды тұлғалар, сондай-ақ меншік ... жеке ... ... ... ... тұлғаларға; акциздік тауарлар шығаруды көздейтін жобаларға көрсетілмейді.
Кредиттер бойынша сыйақы ставкаларын субсидиялау шарттары. Екінші ... ... ... өзге ... ... ... ... бойынша сыйақы ставкаларын субсидиялау төмен және орташа әлеуетті моноқалаларды кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыратын шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне жаңа кредиттер ... ... ... ... ... 2012 жылдың 1 шілдесінен бастап банктермен берілген кредиттер ... ... ... ... ... ... ... бағытталған 2012 жылғы 1 шілдеден кейін алынған Бағдарламаның критерийлеріне сәйкес кредиттер жатады.
Субсидиялау айналым ... ... ... ... 30% аспайтын негізгі қаражатты сатып алуға және/немесе жаңғыртуға және/немесе өндірісті кеңейтуге берілетін кредит шеңберінде жүзеге асырылатын қаражат айналымын ... ... ... ... ... кредиттер бойынша жүзеге асырылмайды.
Кредиттің сомасы - 750 млн. теңгеге дейін.
Кредиттің мерзімі - 10 ... ... ... мерзімі ұзарту мүмкіндігімен бірге 3 жылды құрайды. ... ... ... ... сыйақы ставкасы 14%-дан аспайтын кредиттер бойынша ғана ... ... ... бұл ... 10%-н ... өтейді. Жобаларды субсидиялау туралы шешімді өңірлік үйлестіру кеңестері (бұдан әрі - ӨҮК) ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерлік субъектісіне бағдарламаның барлық құралдары шеңберінде кешенді қолдау ... ... ... (индустриялық) инфрақұрылымды дамыту шарттары: Өндірістік (индустриялық) инфрақұрылымды дамыту жетпейтін инфрақұрылымды жақындатудан тұрады және өндірістерді жаңғырту мен ... ... ... ... ... ... ... үшін де әрі өнеркәсіп алаңдарды ұйымдастыру шеңберінде де жүзеге асырылуы мүмкін.
Қаражат бөлу тек ... ... ... мен ... ... ... жолдар, су бөлу, газдандыру, су тартқыш, бу құбырлары, ... ... ... ... ... қазандықтардың құрылысы мен реконструкциясы, су құбырлары, теміржол тұйықтары, телефон орнату, кіші ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымды дамытуға қаражат бөлу Қазақстан Республикасының бюджет заңнамасына сәйкес ... ... ... ... ... жеткізу бірнеше жобаларды қамтамасыз етуге бағытталуы мүмкін.
Инфрақұрылым құрылысы (реконструкциясы) жеке жоба үшін инфрақұрылымды жақындатқан ... жоба ... 50 ... ... ... ... ... құруға 1,5-тен 3 млн. теңгеге дейінгі мөлшерде гранттар беру шарттары:
Бағдарлама шеңберіндегі ... ең ... ... бір кәсіпкер үшін 3,0 млн. теңгеден аспайды.
Грант қаражатын нысаналы гранттар ұсынуда кәсіпкерлерді іріктеу бойынша өткізілген конкурстардың қорытындылары бойынша жергілікті ... ... ... әрі - ... арқылы мемлекет ұсынатын болады.
Республикалық бюджеттен бөлінетін қаражат моноқалалар бойынша жекелеген квоталарды айқындай отырып жергілікті бюджеттерге жіберілетін ... ... ... үшін үйлестірушілер гранттарын ұсынуға үміткер әрбір моноқаладағы шағын кәсіпкерлік субъектілерінің өтінімдерін іріктеу бойынша конкурстық комиссия құрады және оның ... ... ... ... ... ... қағидаттары: кәсіпкерлер үшін тең жағдайлар жасау, сондай-ақ оларға ... ... ... ... ... жан-жақтылығы мен оларды зерттеулердің толықтығы, қабылданатын шешімдердің ... ... ... ... ... ... өтінімдерді қараған кезде кәсіпкердің бизнес-жобасын бағалаудың мынадай ... ... ... береді:
1) бизнес-жобаның бәсекеге қабілеттілігі (нарықтық қажеттілікті пысықтау - ... ...
2) ... енгізуге дайындығы (өндірісті ұйымдастыру мәселесін пысықтау, кәсіпкерді, өткізу нарығын орналастыру үшін орын-жайдың болуы, өндірістерді іске қосу үшін ... ... болу ... ... міндетті шарты кәсіпкердің бизнес-жобаны іске асыру шығыстарын ұсынылатын Грант көлемінің кем ... 20%-ы ... қоса ... ... ... ... ... қаражатын мынадай мақсаттарға пайдалана алады:
1) негізгі құралдар мен материалдарды ... алу;
2) ... емес ... ... алу;
3) ... ... алу;
4) франшизаға құқықтарды сатып алу.
Грант қаражаты Бағдарлама шеңберінде жылжымайтын мүлікті, жер учаскесін сатып алуға және жалдау ақысы ... ... ... ... ... ... орынбасарынан және комиссия мүшелерінен тұрады. Конкурстық комиссияның құрамы атқарушы билік ... ... ... өкілдерінің, салалық сарапшылардың, ғылыми-білім беру мекемелерінің, өңірлік бұқаралық ақпарат құралдарының, қаржы агентінің міндетті түрде қатысуымен жасалады. Конкурстық комиссияның ұсынымдары ӨҮК-де ... олар ... беру ... ... ... ... болады.
Моноқалаларда шағын кәсіпкерлікті дамыту бойынша әріптестік бағдарламаларын (мемлекеттің қала құраушы кәсіпорындармен) іске асыру шарттары.
Мемлекеттің қала ... ... ... ... іске ... ... ... үлгісінде ірі компаниялардың, мемлекеттің және қаржы институттарының күш-жігерін біріктіру арқылы өңірлерде шағын және орта ... (ШОБ) ... мен ... ... ...
Республикалық бюджеттен Бағдарлама шеңберінде мыналарды қамтитын құралдардың инвестициялық пакеті ұсынылатын болады:
1) кредиттер ... ... ... ...
2) ... кепілдік беру;
3) инфрақұрылымды жеткізу;
4) ісін жаңа бастаған кәсіпкерлерді қолдау;
5) бухгалтерлік есеп, салықтық есептілікті жасау, ІТ-қызметтер, заң ... ... ... Сапа ... ... енгізу мәселелері бойынша жобаларды сервистік қолдау;
6) жобасы шеңберінде квоталар ұсыну. Әріптестік бағдарламаларын іске асырудағы ірі компаниялардың рөлі:
1) ... ... ұзақ ... ... ... ... ... кәсіпорындары шығарылатын өнімдерді ҰК>> АҚ, ҰК>> АҚ, ЖШС, ЖШС, ЖШС, АҚ, АҚ, ҰАК>> АҚ, АҚ ... ірі ... ... ие ... ... қосу;
2) дамыту үшін шикізатқа квоталар ұсынуды;
3) баламалы қызмет түрлерін дамыту жөніндегі жобаларды қолдауды білдіреді.
Халықаралық ұйымдар:
1) ... ... және ... сатып алуға;
2) оқыту бағдарламалары мен мамандандырылған тренингтерді ұйымдастыруға;
3) консультациялар беру үшін тікелей кәсіпорындарға біліктілігі ... ... ... ... ... ... ... Әріптестік бағдарламаларын іске асыру тетіктері:
1) әріптестік бағдарламаларын іске ... ... ірі ... ... ... ... әзірлеу;
2) әріптестік бағдарламаларын іске асыру бойынша ірі компаниялар, жергілікті атқарушы органдар, КДҚ>> АҚ арасында өзара түсіністік пен ... ... ... қол қою;
3) ... ... ... ...
4) ірі компанияның сатып алынатын тауарлар мен қызметтер тізбесінің негізінде жергілікті ШОБ ... ... алу үшін ... ... ... ... мен өзара іс-қимыл форматын айқындауы;
5) жергілікті ШОБ субъектілерінің өзекті тізілімін құру және жүргізу және оларды өнім ... ... ... жүйе ... ... ... КДҚ>> ... қатысуымен моноқалалардың ШОБ субъектілерімен мерзімдік кеңестер өткізу;
7) таңдалған пилоттық бағыттар бойынша ШОБ-тың мүдделі компаниялары есебінен әлеуетті қатысушыларды іріктеу және олар үшін ... ... мен ... ... ... ұйымдастыру; жаңа қызмет түрін қалыпқа келтіру, бизнес-жоспар әзірлеу, технологиялар мен жабдықтар сатып алу, маркетингті және ... ... және т.б. ... ... ... жеке ... көмек көрсету;
8) жергілікті ШОБ субъектілерімен ұзақ мерзімді келісімшарттар жасау;
9) қаржыландыруды ұсына отырып, жеткіліксіз ... ... ... көмектесе отырып мәселелерді шешу. Барлық моноқалаларда микрокредит ұйымдары бар бизнес-инкубаторлар құру шарттары ... жаңа ... ... ... ... жобалар). Ісін жаңа бастаған кәсіпкерлерді қолдау үшін барлық ... ... ... ...
Бизнес-инкубаторлардың қызметі жалға орын-жайлар ұсынуды, консультациялар беруді, бизнес-жоспар ... қоса ... ісін жаңа ... ... кешенді қолдау көрсетуді, шағын кредиттер ұсынуды, сервистік қызметтер көрсетуді, кәсіби ... ... ... ... ... ... ... болады. Осыған байланысты бизнес-инкубатор аумағында шағын кредит беру ұйымдары, сервистік компаниялар мен ... ... ...
КДҚ>> АҚ ... ... ... мамандарды да тарту арқылы халықаралық ұйымдар мен қаржы институттары ... ... ... оларды жемісті жұмыс жасайтын халықаралық аналогтарда тағылымдамадан өткізе отырып инкубаторлар қызметкерлерін тұрақты түрде оқыту жүзеге асырылатын ... ... құру және ... үшін ... ... іске ... ... ірі компаниялар тартылатын болады. Бизнес-инкубаторлар жергілікті атқарушы органдардың қаражаты, ... ... ... іске ... ... ірі компаниялардың демеушілік қаражаты есебінен құрылатын болады. Бизнес-инкубаторлардың қызметін әдіснамалық қолдау халықаралық ұйымдардың ... ... ... КДҚ>> АҚ арқылы жүзеге асырылатын болады. Әрбір моноқалада кәсіпкерлікті қолдау орталықтарын құру шарттары. Кәсіпкерлерге және кәсіпкерлік ... бар ... ... ... ... үшін ... кәсіпкерлікті қолдау орталықтары құрылатын болады.
Орталықтардың көрсетілетін қызметтер кешені:
1) бизнесті ашу және ... ... ... ... ...
2) кәсіпкерлікті қолдау бағдарламалары туралы хабардар етуді;
3) ... ... ... шарттарды түсіндіруді және қолдау алу үшін құжаттар жинау бойынша консультациялар беруді;
4) ... ... ... консультациялар беруді қамтиды. Кәсіпкерлікті қолдау орталықтары жергілікті ... ... ... ... ... қолайлы қол жеткізуін қамтамасыз ету үшін халыққа қызмет көрсету орталықтарының орын-жайларында орналастырылатын болады.
Кәсіпкерлікті қолдау ... ... ... ... ұсынады, ақысы республикалық бюджет қаражаты есебінен төленетін болады.
Кәсіпкерлікті қолдау орталықтарын құру операторы КДҚ>> АҚ ... ... ... ... ... ... және аз қамтамасыз етілген халықтың кәсіпкерлікті дамытуға жәрдемдесу шарттары. Аталған бағыттың шеңберінде мемлекеттік қолдаудың келесі түрлері ...
1) ... ... ...
2) ... ... ... көрсетуді ұсына отырып кәсіпкерлік негіздеріне ақысыз оқытуға жіберу;
3) шағын кредиттерді ...
4) ... ... ... дамыту.
Шағын кредит беруге өзін-өзі жұмыспен қамтыған, жұмыссыз және аз ... ... ... ... өз ... ... ... кеңейтуді қалайтын және мүмкіндіктері бар, моноқалаларда тұратын Қазақстан Республикасының азаматтары және оралмандар (бұдан әрі - тұлғалар) қатысады. ... ... ... беру кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған жұмыспен қамтуға жәрдемдесетін белсенді шара болып табылады. Шағын кредит беру шарттары:
Республикалық бюджеттен бюджеттік ... ... ... ... 0,01 жылдық сыйақы ставкасымен қайтарымды, шұғыл және ақылы қағидатында 5 жылға ұсынылады; бюджеттік кредиттің нысаналы бағыты - өз ісін ... және ... ... ... ... ... ... мақсаттарына, өткен қарыздарды өтеуге және жылжымайтын тұрғын-үйді иеленуге ұсынылмайды; кредит ұсыну мерзімі - 5 жылдан көп ... ... ең ... сомасы 3,0 млн. теңгеден аспауы қажет; кредит бойынша соңғы қарыз алушыға, шағын кредит ... ... ... ... ... ... өтеу ... кредит беру мерзімінің ұзақтылығының үштен бірінен жоғары емес жеңілдік кезеңі ұсынылуы мүмкін.
Моноқалаларда ... ... ... ... беру ... мен ... бойынша жүзеге асырылады.
Шағын кредит беруде және мемлекеттік қолдау көрсетуде өзін-өзі жұмыспен қамтыған, жұмыссыз және аз қамтамасыз етілген ... ... ... ... ... мен ... қатысу жағдайы Жұмыспен қамтуға жәрдемдесетін белсенді шараларға қатысатын тұлғаларға кәсіпкерлікті мемлекеттік ... ... және ... ережесінде қарастырылған. Конкурсты ұйымдастыру және өткізу тәртібін, кредиттік ресурстарды іріктеу және микроқаржы ұйымдары мен кредиттік қоғамдастықтарға беру, ... ... ... ... ... ... ... мониторинг жүргізу шарттары Микрокредиттік ұйымдар мен кредиттік серіктестіктерге конкурстық негізде кредит беру қағидаты шеңберінде көзделген.
Үшінші бағыт: Жоғары ... даму ... бар елді ... және ... өсу орталықтарынан өз еркімен көшіруді ынталандыру арқылы моноқалалардың еңбек ресурстарының ... ... ... бағыт халықты жұмыспен қамтуға жәрдемдесуші белсенді шараларды іске асыру жолымен еңбек ресурстарының ұтқырлығын ... ... ...
1. ... ... ... және ... орналасуларға жәрдемдесу.
Моноқалалар тұрғындарын оқыту және жұмысқа орналастыруға жәрдемдесу өз бетінше жұмыспен ... ... мен ... аз ... ... ... ... орналасуына жәрдемдесуді ұйымдастыру және қаржыландыру қағидаты шеңберінде жүзеге асырылатын болады.
2. Моноқалалар тұрғындарын техникалық және ... ... беру ... ... оқу ... ... қамтамасыз етуді. Моноқалалардағы жастарды оқыту Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың мемлекеттік бағдарламасы шеңберінде жүзеге асырылатын болады. ... ... ... енді ... ... ... ... даярлау орталықтарында (Атырау, Өскемен, Екібастұз, Шымкент) оқыту, сонымен қатар моноқалалардың тұрғындарын ірі өндірістік компанияларға ... ... ... ... оқу ... ... ... пысықталатын болады.
3. Жоғары әлеуметтік-экономикалық даму әлеуеті бар елді мекендерге және ... өсу ... ... ... көшіруге ынталандыру. Жоғары әлеуметтік-экономикалық даму әлеуеті бар елді ... және ... өсу ... ... ... ... ... қолдау алуда жастар басым құқыққа ие болады.
Өз бетінше жұмыспен айналысушылар, жұмыссыздар мен табысы аз ... ... ... ... азаматтарын төмен әлеуметтік-экономикалық даму әлеуеті бар моноқалалардан жоғары әлеуметтік-экономикалық даму әлеуеті бар ... және ... өсу ... ... бір ... ... ... асыралуы мүмкін. Жұмыспен қамту бағдарламасын іске асыру мәселелері жөніндегі ... ... ... ... ... комиссиялар берген өтініштер мен ұсыныстардың және Жұмыспен қамту бағдарламасы операторының ... ... ... республиканың басқа облысына көшіру жүзеге асырылуы мүмкін. Ерікті көшіруге мемлекеттік қолдау көрсетілетін ... ... ... ... сәйкес келуі қажет:
1) өз бетінше жұмыспен ... ... мен ... аз ... санатына жатуы;
2) соңғы үш жылда әлеуметтік-экономикалық даму әлеуеті төмен моноқалаларда ... ... ... ... ... ...
1) көшіруге субсидиялар ұсынуды;
2) кәсіптік даярлау, қайта даярлау және біліктілікті арттыру курстарында оқуды, сонымен ... жаңа ... ... ... орналасуына жәрдемдесуді;
3) заңнамада бекітілген тәртіпте Қазақстан Республикасы азаматтарына қызметтік үйлер беруді;
4) психологиялық бейімделуді қамтиды. Көшіруге байланысты субсидиялар ... ... ... ... ... ... ... бағыт: Моноқалалардың әлеуметтік және инженерлік инфрақұрылымын халықтың оңтайлы ... ... ... ... ... әлеуметтік және инженерлік инфрақұрылымы бюджеттік шығындардың тиімділігін арттыру мақсатында моноқаланың даму әлеуетінің деңгейіне байланысты ұзақ мерзімді перспективаларды ескере отырып ... ... ... және ... ... ... және ... бюджетте көзделген қаражат шегінде моноқалалардағы көшелерге жарық жүргізу және абаттандыру, тұрғын-үй қорларын сақтау және қоқыстарды шығару, рұқсат етілмеген қоқыс ... ... жою, ... ... бұзу, қатты тұрмыстық қалдықтарды және мал көмінділерінің полигондарын жайластыру, ... су ... ... ... ... балалардың аула ойын алаңдарын орнату, қала ішілік автомобиль ... мен ... ... ... ... скверлерді, көшелерді жайластыру, арық желісін жөндеу бойынша шығындар қаржыландырылады. ВАК одан әрі дамыту ... ... ... әлеуеті жоғары және орташа моноқалалар бойынша инвестициялық жобалар бюджеттік заңнамада бекітілген тәртіпте қаржыландырылады. Бұл ... ... ... ... қала ... ... ... мәселелері шешіледі (жылумен, сумен, электрмен, газбен жабдықтау, жолдар, апатты және тозығы жеткен тұрғын үйлерді ысыру, абаттандыру және экология), сондай ақ ... ... ... ... салу және ... ... Әлеуметтік инженерлік инфрақұрылымды дамыту жөніндегі жобалардың қуатын моноқаланы дамытудың құрылымы мен өндірісті одан әрі әртараптандыру және ... ... өсу ... ... ... есепке ала отырып ескеру керек.
3.3 Моноқалаларды дамытуда жеткен жетістіктер
Жаңаөзен қаласы
5 сурет ... өрт ... ... 6 ... ... Маңғыстау облыстық ТЖД өрт сөндіру және апаттық-құтқару жұмыстары депосы ашылды (5 сурет). Ол қалалық агломерациялар және ... ... ... ... асыру аясында салынды.
Қоймалар мен өрт сөндіру техникасына арналған бөлмелері бар төрт ... ... ТЖД ... ... ... және жаңа ... ... ашуға мүмкіндік береді.
Онда 20 бөлмеден тұратын жатақхана, өрт ... мен ... ... ... ... де ... қаласындада бағдарламасы жүзеге аса бастады.
6 сурет бағдарламасы. USAID бағдарламасының өкілдері
бойынша USAID ... ... ... ... ... Қарағанды облысында өткізді.
Америкалық үкіметтік емес ұйым өкілдері бизнес ережелерін үйрету бойынша алғашқы ілкі жобасын Теміртау қаласында іске ... ... ... ... кейін кәсіпкерлерге сертификат табыс етті. Бизнесмендер үшін тренингтер тегін өткізілді.
Болашақта ұйымдастырушылар кәдесыйлар бұйымдарын жасау бойынша әйелдерге ... ... ... өткізуді жоспарлап отыр.
Бұған қоса, қалада шағын гранттар бағдарламасы енгізілмек, ... ... ... ... ... ... жоспарда бар. Байқауға қатысуға 35 жасқа дейінгі адамдардың ... ... бере ... ... ... ... білдірушілер шағын ғана бизнес жоспар құрып,оны таныстыруы қажет. ... ... біз оны ... ең жақсы деген жобаны таңдап, іріктеп аламыз. Сыйлықтар беріледі, бірінші орынға 150 теңге шамасында, кәсіпкерлік жайлы кітаптар, ақыл-кеңестер ... ... USAID ... Халықаралық даму жөніндегі агенттігі) қаржыландырады, ал оны іске асырушы - PYXERA Global компаниясы.
Бағдарлама үш ... ... оның ... жаңа ... ... ... ... және орта бизнес дамиды.
Абай қаласы
7 сурет Биыл Абай қаласында 22 ШОБ нысаны пайдалануға беріледі
Биылғы жылы Қарағанды облысының Абай қаласында 22 жаңа ... ... ... ... беру жоспарлануда.
2014 жылдың екінші жартысында шағын және орта бизнестің 22 жаңа нысанын пайдалануға беру, жұмыспен қамтылғандардың санын 5 380 ... ... ... өнім ... ... дейін арттыру жоспарлануда.
Сонымен қатар өткен жылы Абай қаласында Кәсіпкерлікті қолдау орталығы ашылды, мұнда бір ... ... 225 адам ... екен.
Моноқалаларды дамыту бағдарламасы бойынша Абай қаласының 4 жеке кәсіпкері 56 млн теңге көлемінде кредит алған. Тағы ... жаңа ... ... 8 млн ... ... беріліпті, 62 млн теңге өзін-өзі жұмыспен қамтығандарды, жұмыссыздар мен тұрмысы төмен тұрғындарды шағын кредитпен қамтуға бағытталған.
Қабылданған ... ... ШОБ ... саны ... ... ... 29 бірлікке артты. 153 қосымша жұмыс орны ашылды. Өндірілген өнімдердің көлемі 19 %-ға өсіп, 7 млрд теңгеден ... ... ... ... моноқаласында шағын стадион бой көтерді
Қалада спорт инфрақұрылымы дамыған: екі спорт кешені, жүзу бассейні, 19 ... ... 5 ... және 1 ... ... 3 ату тирі бар. ... жылы ... стадионды қайта қалпына келтірудің жобалық-сметалық құжаттамасы дайындалып, жобаның құны - 658 млн теңге құрады. Бұл барлық ... ... бар ... ... ... ... жылы 12-ші ... ауданда шағын стадион мен 11-ші шағын ауданда әмбебап спорт алаңын салу жоспарланып ... ... ... ... ... өзенінде жағалау салынады
2013 жылы қалалықтардың жақсы демалысы үшін жағдай жасау мақсатында Жеңіс Саябағын абаттандыру бойынша жұмыс жүргізілді. Барлық ... ... 70 млн ... ... ... ... ... одан әрі абаттандыру бойынша жұмысты жалғасып жатыр. Бүгінгі таңда қалалықтар үшін Тобыл өзенінің жағалауын салу маңызды болып ... ... ... ... ... ... ... бойынша әзірленген Моноқалаларды дамыту бағдарламасы осы жылдың 1 қаңтарынан бастап іске қосылды. Алайда, Бағдарлама іс жүзінде қалаларды абаттандыруға ... ... ... ... ... ... жөндеу, балаларға арналған алаңдарды жайластыру) 6 млрд. теңге бөлінген және 170 жоба іске асырылған кезде 2012 жылы пилоттық ... ... ... күні ... ... ... 27 қала ... олардың халқының саны 1,53 млн. адамды құрайды немесе елдің қалалық халқының 16,8 %-ы. Олардың 16 қаласы тиісті ... ... ... болып табылады, 11 қаласы аудан орталықтары емес (Степногорск, Текелі, Серебрянск, Курчатов, Шахтинск, Сарань, ... ... ... ... ... ... бір ... облыстық маңызы бар қалалар болып табылады, енді бір бөлігі аудандарды бір біріне қосуға байланысты аудан орталығы мәртебесін жоғалтқан. ... ... ... ... саны 100 мың адамнан астам Теміртау, Рудный, Жаңаөзен, ... төрт ... ... ... ... халқының саны 50 мың адамға дейін шағын қалалар құрайды.
Моноқалаларды даму әлеуеті бойынша топтарға бөлу жұмыстары ... ... ... 27 ... ... 6 ... экономикалық әлеуеті жоғары, 19 қаланың экономикалық әлеуеті орташа және екі ... ... ... төмен деп есептейміз. Жұмыстың болмауы және оның салдары ретінде ... және өзін өзі ... ... ... ... ... ... қазіргі уақытта көптеген моноқалалардың басты мәселесі ... ... ... деңгейінің жоғары көрсеткіштері республика бойынша деңгеймен салыстырғанда Арқалық (9,4 %), Кентау (8,7 %), Ақсу (7,9 %) қалаларында байқалады.
3 гистограмма ... ... ... ... жұмыс істейтін кәсіпорындардың өндірістік сыйымдылығына байланысты моноқалаларды оңтайландыру жұмыстарын ... Бұл ... ... ... бірі - халықтың болжанатын оңтайлы санын ескере ... ... және ... инфрақұрылымды дамытуға және жаңғыртуға бағытталған бас жоспарларды түзету.
2. Экономиканы әртараптандыру, шағын және орта ... ... ... бір ... жобаны іске асыруды қамтамасыз етуге тиіс.
Барлығы 25 мыңнан астам жаңа жұмыс орындарын ашумен және 600,0 млрд. теңгеден астам ... ... ... 47 жоба ... ... ... ... (47) жобалар санының ішінен:Степногорск, Хромтау, Балқаш, Жезқазған (3), Арқалық (2), Екібастұз қалаларында 9 жоба ... ... ... ... іске ... ... ... Моноқалаларда қосалқы және қызмет көрсететін кәсіпорындарды орналастыру жұмыстары жоспарға сәйкес ҰӘҚ>> АҚ, ҰБХ>> АҚ компанияның ерекшелігіне, жобаның ... және ... ... ... ... инвестициялық жобаларды іске асыру мүмкіндігі бойынша шаралар қабылдауға тиіс. Жергiлiктi атқарушы органдар қала құраушы компаниялармен ... ... ... ... бір ... ... іске ... қажет.
Қазіргі уақытта, осы жұмыс қанағаттанғысыз қарқынмен жүзеге асырылып жатыр, мониторинг мынадай жағдайды көрсетіп отыр: 27 моноқаладан 15 ... ғана ... ... 12 ... ... жоқ: Құлсары, Ақсай, Қаратау, Жаңатас, Абай, Балқаш, Жезқазған, Қаражал, Шахтинск, Лисаковск, Жаңаөзен және Курчатов. Бұл қолға алынып, ... ... ... ... ... ... бірі ... ірі қала құрушы кәсіпорындармен бірлескен серіктестік бағдарламаларын іске асыру болып табылады. Серіктестік бағдарламаларды іске асырудағы ірі ... рөлі ... ... ұзақ ... ... ... ету, ... қолдау болып табылады. Өткен жылы Теміртау қаласында Атырау, Маңғыстау, Қарағанды және Шығыс Қазақстан облыстарының әкімдіктері, ҰК>> АҚ, АҚ, ЖШС және ... ЖШС, ЖШС ... ... ... және ... ... ... жасалды. Жамбыл облысында 2013 жылдың 8 ақпанында Жамбыл облысының әкімдігі және ЖШС арасында шағын және орта ... ... ... өзара ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойылды. Алайда көптеген қалаларға осы бағытта жұмысты жандандыру қажет.
5. Ең маңыздысы - ... және орта ... ... ... ... және орта ... дамытуды ынталандыру мемлекеттік қолдаудың мынадай тетіктері бойынша іске асырылады:
- моноқалалар кәсіпкерлерінің кредиттерін салалық шектеулерді алып ... ... (1,8 ... теңге), 10 %-ға субсидиялау;
- 3 млн. теңгеге ... ... және ... гранттар беру (300 млн. теңге);
- микрокредит беру (1,7 ... ... ... ... ... (28 млн. ... ... жобаларына инфрақұрылым тарту (711 млн. теңге).
Бизнесті дамытуға барлығы 2013 жылы - 4,7 ... ... ... ... күнге 1 млрд. теңгеден астамы игерілді. Әкімдіктер КДҚ-пен бірлесіп бағдарламаның шеңберінде барлық 27 моноқалада кәсіпкерлікті қолдау ... ... (136,2 млн. ... ... олар ... ... ... шаралары туралы ақпарат беру, сондай-ақ халықтың ең ... ... ... тарту жоспарланып отыр.
Қорытынды
Моноқалалардағы өнеркәсіптік дамудың экологиялық салдарлары қатарына атмосфералық ауаның ластануы, топырақтың, тұщы судың және су қоймаларындағы ... ... ... ... ... жоғарылауы жатады.
Экологиялық қолайсыздықдың көздері:
1) күл үйінділерінің жиналуы, жалпы қалалық тазалау ғимататтарының ...
2) ... ... мен қалаға жақын орналасқан дала сүзгіштері жағдайының нашарлығы;
3) үйінділер мен кен өндіруші ... ... ... ... үлкендігі;
4) қатты отынмен жұмыс істейтін көптеген шағын қазандықтардың ластаушы заттарды шығаруы ... ... ... дамуын тежейтін негізгі проблемалар мен факторлар. Өткен кезеңде елдің моноқалаларының көбінде негізінен қала құраушы кәсіпорынның немесе басым саланың жағдайымен ... ... ... ... ... ... көлемдерінің төмендеуі, қала құраушы кәсіпорындардың ішінара немесе толық тоқтауы моноқалалардағы әлеуметтік-экономикалық жағдайдың едәуір нашарлауына әкеліп соқты.
Қазақстанның ... ... ... ... - ... ... санының қысқаруы, тұрғындардың тұрмыс жағдайының нашарлауы, әлеуметтік шиеліністіліктің өсуі.
Мысалы, ... 20-25 ... ӨБ ... кезде ЖШС) сияқты кәсіпорындарда қызметкерлер саны ... ... - 10,6 мың ... 1,5 мың адамға дейін. Сораң қаласының ӨБ-де 1985 жылы 7 мың адам жұмыс істеген болса, қазіргі уақытта жұмысшылар саны 500 ... ... ... ... ... ... да көптеген моноқалаларында байқалады.
Өндіруші кәсіпорындардың шикізат базасының ... ... ... ... ... төмендігі, қала құраушы кәсіпорындардағы ескірген технологиялар, Кеңес Одағының ыдырауына байланысты технологиялық тізбектердің үзілуі өндіріс көлемінің ... мен қала ... ... жұмысы тоқтауының негізгі себептері болып табылады.
Осылайша, моноқалалардың экономикасы мен әлеуметтік саласын талдау ... тән ... ... ... ... ... ... мыналар жатады:
* Экономикалық проблемалар:
* негізгі қала құраушы кәсіпорынның тоқтауы немесе тоқтау кауіпі ... ... ... кен ... ... ... ... өнім);
* қала экономикасының әртараптандыру деңгейінің төқмендігі;
* халықты жұмыспен қамтудың қала құраушы кәсіпорынға тәуелділігінің жоғарылығы;
* қала ... қала ... ... ... ... ... ... жоғары деңгейлігі және салық базасының қысқаруы.
* Әлеуметтік проблемалар:
* жұмыссыздық деңгейінің ...
* ... ... тұрғындардың кіріс деңгейінің төмендігі, жалпы өмір сүру сапасының төмендігі;
* көптеген моноқалаларда халық санының азаюы;
* әлеуметтік шиеленіс өсімінің ықтимал ... ... ... ету ... ...
* ... және ... инфрақұрылымның тозу деңгейінің жоғарылығы;
* аумаққа түсетін экологиялық жүктелімнің ...
* ... ... және ... сипаттағы төтенше жағдайларға едәуір бейімділігі.
Әлеуеті жоғары және орташа моноқалалар үшін:
1. Бекітілген нормативтерге дейін жеткізумен әлеуметтік ... ... ... және ... ...
Бұл ретте қолданыстағы мемлекеттік, салалық бағдарламалар шеңберінде әлеуметтік инфрақұрылым объектілерін реконструкциялау және (немесе) салу іс-шаралары жүргізілетін ... ... ... бір ... ... халқы әлеуметтік саладағы қол жетімді және сапалы қызметтермен қамтамасыз етіледі.
Облыстардың әкімдіктері әзірлейтін моноқалаларды дамытудың кешенді жоспарларында кәсіптік-техникалық білім беру ... ... ... ... арттыру, оның ішінде жатақханалар салу үшін қаражат көзделетін болады.
2. Тыныс-тіршілік инфрақұрылымын ... ... ... ... ... және ... салу (сумен-, жылумен-, электрмен-, газбен жабдықтау, кәріз және телекоммуникация, ... ... ... ... үшін ... көздерінің мүмкіндіктерімен сомалардың теңгерімділігі және құны есептелген, инвестициялауға жататын объектілері айқындалған әрбір перспективалы бір ... ... ... ... ... ... жабдықтау. бағдарламасының критерийлеріне сәйкес іске асырылатын моноқалада шағын кәсіпкерлікті және қайта өңдеу ... ауыл ... ... үшін су ... ... азайту және моноқаланың сапалы ауыз сумен қамтамасыз етілу деңгейін арттыру бойынша іс-шаралар.
Электрлендіру. Жаңа электр желілері ... ... беру ... ... және жөндеу.
Жолдар. Моноқалаларды ірі қалалармен немесе облыс орталығымен байланыстыратын жолдарды реконструкциялау, күрделі және ... ... ... Газ тарату желілерінің құрылысы, сұйылтылған газбен толтыру және баллон алмастыру орталықтандырылған пункттерін ... ... ...
Моноқалаларда аварияларға, апаттарға және зілзала апаттарға қарсы тұру инфрақұрылымын дамыту. Жаңа және қазіргі бар өрт сөндіру депосына және суда ... ... ... ... ... ... мен ... сейсмикалық күшейту, инженерлік қорғау құрылыстарын салу, шаруашылық ауыз сумен және өртке қарсы сумен жабдықтауға күрделі жұмыс жүргізу.
Әлеуеті ... ... ... және ... ... ... орташа республикалық деңгейде болады. Моноқалаларда жөндеу және қалпына келтіру, ал жекелеген қалаларда апатты тозығы ... ... ... бұзу жөніндегі іс шаралар іске асырылады.
Мына критерийлерді ескере отырып, қаржыландыруға жобаларды ... ... ... ... жету мақсатында жүзеге асырылатін болады:
1. Салу ... ... ... инженерлік инфрақұрылым объектілерінің болмауы.
2. Моноқалада тұратын тұрғындардың ... мен ... ... ... ... ... төтенше жағдай қаупін төндіретін әлеуметтік инженерлік инфрақұрылым объектілерінің күрделі және апаттық жағдайы.
3. Әлеуметтік инженерлік инфрақұрылым объектілерінің болмауы/күрделі ... ... ... ... ... алмаған тұрғындар саны.
4. Әрбір моноқалалар бойынша Кешенді жоспарда көзделген ... ... ... ... міндеттерін іске асыру мынадай іс қимыл алгоритміне сәйкес жүзеге асырылады:
1. ... ... ... ... облыс әкімдіктері ұзақ мерзімді кезеңге әрбір моноқалаларды дамытудың кешенді жоспарын әзірлейді.
2. ... ... ... ... ... тобы ... ... қарайды.
Жұмыс тобы әрбір кешенді жоспарды егжей-тегжейлі зерделейді, пысықтау бойынша ұсыныстар береді және мемлекеттік қолдау шараларын ... әрі ... оны ... ... ... бойынша ведомствоаралық комиссияның қарауына енгізуі үшін инвестициялық жобаларды іріктейді.
3. ... ... ... жобалар тиісті бюджетті қалыптастыруда тиісті республикалық және басым бюджеттік инвестициялардың жергілікті тізбелеріне қосылуы.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
* ... ... ... ... Н.А. ... народу Казахстана . //Казахстанская правда, №32 (26851) - 28 ... ... ... Т. А. ... ... повышения эффективности развития монопромышленных городов стратегического значения // Молодой ученый. -- 2013. -- №3. -- С. ... ... Н.Т. ... ... о ... ... в ... с развитой рыночной экономикой // , № 1, 2002. С. 88-108.
* ... А.Г. ... ... ... 3-е изд. М.: ГУ ВШЭ, 2003. 495 ... ... С.П. ... экономики моногорода как фактор снижения социальной напряженности // Вестник Ижевского государственного технического ... 2010. № 1. С. ... ... Е.В. ... ... ... социально-экономического развития крупного промышленного моногорода (на примере Магнитогорска)// Научный вестник Уральской академии государственной службы: политология, экономика, социология, право. 2007. № 1. С. ... ... ... ... ... и передовой опыт Восточной Германии // Исследовательский центр ИПМ, Немецкая ... ... в ... ... ... research.by/
* Тарасюк В.М. Как развивать моногорода// Дайджест-финансы. 2010. № 3. С. ... ... С.Н. ... бизнес - важный резерв развития моногорода // Экономические и социальные перемены: факты, тенденции, ... 2010. Т. 11. № 3. С. ... ... Ю.А. ... в ... ... России: основные характеристики и новые условия развития (Россия, ... ... ... ... журнал "Проблемы современной экономики" №3 2010
* Лыскова Е. А. Основа построения модели развития моногородов // Молодой ... -- 2011. -- №1. -- С. ... ... С.А., ... А.И. ... развития промышленных моногородов на современном этапе // Российское предпринимательство. -- 2013. -- № 4 (226). -- c. 124-129. -- ... - 2009. - № 1 - 2. - С. 46 - ... ... А.И., ... Е.Б. О со ... ... // ... предпринимательство. - 2013. - № 1.
* ... Е.Ш. ... ... ... ... // ... новости. - 2009. - 9 июля. - ... ... - ... ... ... ... И.Ю., ... В.Б. Определение понятия как концептуальная основа разработки механизмов устойчивого развития моногородов // ... ... ... и ... - 2010. - № 15. - С. 29 - ... ... Н.С., Улякина Н.А. Развитие монопрофильных городов регионов России: проблемы и ... // ... ... Регион. - 2012. - № 1. - С. 54 - 59.
* ... Е.М. ... ... ... ... / Материалы Общероссийской конференции . - Москва, 21 мая 2010 ... ... А.Н., ... И.Ю. ... ... ... ... решений органами власти и корпоративным сообществом // Российское предпринимательство. - 2010. - № 8 (2). - С. 154 - ... ... А.И. ... ... ... ... на ... уровне // Управленец. - 2009. - № 1 - 2. - С. ... ... в ... Под ред. П. ... Дж. ... М.: Прогресс, 2001. W. Cristaller. 1933
* Экономическая география. 2002г. http://vocable.ru/dictionary/767/word/modeli-v-yekonomicheskoi-geografi
* Маслова А.Н. экономическая база ... ... ... ... ... ... интернет-конференция . Сб.научн. трудов. - М., ,2008. - С.160-164.
* Пути активизации социально-экономического развития ... ... ... - М., 2004. - ... ... Р.И. О ... развития монопрофильных городов России. //Всероссийский экономический журнал ЭКО. - 2011. -№8. - ... ... Е.М. ... ... ... экономики моногорода //Региональная экономика: теория и практика. - 2010. - №43 (178). - С 19-33.
* ДемидоваЕ. ... и ... ... ... ... ... - Екатеринбург. - 2009. //http://mmj.ru/economics.html?&article.
* ... ... ... ...

Пән: Экономикалық география
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Моноқалаларды қалыптастыру мен дамыту79 бет
Windows NT – ң монолитті құрылымы22 бет
Ішкі монолог36 бет
Алюминий. Алюминий монополиялары5 бет
Бәсеке және монополия15 бет
Бәсеке және монополия туралы26 бет
Бәсекелік ортаны қалыптастыру және монополияны реттеу6 бет
Бәсекелестіктің дамуы және монополистік қызметтердің23 бет
Дара жарнақтылар немесе лилиопипсидтер класы - моnосотүlеdоnеае, lilioрsidае27 бет
Драмалық монологтың көркем әдебиеттегі рөлі24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь