Литий

Таңбасы Li. А = 6,941; М(Lі)= 6,941 г/моль.
Электрондық құрылымы: Li 1s 22s 1
Ашылуы. Литий - гректің тас деген сөзін білдіре отырып,1817 ж. ашылды. Берцелиустің шәкірті швед химигі И.А. Арфведсон Уто, темір кенінде табылған, минералды талдай отырып, оның құрамында жаңа элемент бар екендігіне тұжырым жасаған.1818 ж. метал күйіндегі литийді ағылшын оқымыстысы Хэмфри Деви алды. Бұл элементті 1855 ж. неміс химигі Р.Бунзен және ағылшын ғалымы О.Матиссен де электролиз арқылы алған болатын..
Литийдің физикалық қасиеті
Литий, судан жеңіл, ауада оңай тотығатын, ашық металдық жылтыры бар, сілтілік металл тобына жатады. Ауада тез тотығатын болғандықтан керосин, май бойында темір банкілерде сақтайды.
Изотоптары
Табиғатта литий екі түрлі изотоп түрінде ұшырасады: 36Lі және 37Li. Жасанды, ядролық реакциялар нәтижесінде радиоактивті 38Lі және 39Li алынады. Алғашқысының жартылай ыдырау периоды 0,841 секунда, ал соңғысынікі - 0,468 секунда.
Табигаттагы қосылыстары
Литийдің 150-ден аса минерал түрлері бар. Тұрмыста оның негізінен бес түрі кең қолданыс табады:
Li А1 [Sі2О6] - сподумен
К Li1.5 А11,5 [Si 2Al 10] - лепидолит .
LіА1[Si 4 O10] -петалит
LiAl[PO4](Ғ,ОН) - амблигонит
К Lі (Ғе,Мg) А1 [Si3 Al10] (Ғ,OН)2 - циннвальдит
Алынуы
Лабораторияда литий азидін ыдырату арқылы литий алынады.
2Li N3 2Li + 3N2↑
Li+ + e- → Li0 │ 2
2N3- — 2e- → 3N2 │ 1
Өндірісте литийді көп жағдайда литий хлоридінің балқымасын электролиздеу арқылы алады. Мұнан соң кезегімен литий карбонатын, литий хлоридін алады. Литий хлоридінің балқымасын, хлорлы калий тұзы қатысында электролизге ұшыратады:

Катод (болат) - : Li+ + е- → Li сұйық
Анод (графит) + : 2Сl- – 2е- → С12 газ.

Аса таза (особо чистый) литийді LiI + LiВг қоспасын электролиздеп алады.
Литий алу барысында төмендегідей реакциялар да пайдаланылады:
Sі + 2Li20 4Li + SіО2,
Кремний орнына ферросилиций қолданылады.
2А1 + ЗLi2О = 6Li + А1203
А1 — 3e → А13+ | 1 тотықсыздандырғыш
Li+ + e → Li0 │3 тотықтырғыш
Литийді инертті газ атмосферасында алюметермия әдісімен алу барысы жоғарыдағыдай тотығу-тотықсыздану реакциясына негізделген.
        
        
Л и т и й.
Таңбасы Li. А = 6,941; М(Lі)= 6,941 ... ... Li 1s 22s ... ... - ... тас деген сөзін білдіре отырып,1817 ж.
ашылды. Берцелиустің шәкірті швед химигі И.А. Арфведсон Уто, ... ... ... ... ... оның ... жаңа элемент бар
екендігіне тұжырым жасаған.1818 ж. ... ... ... ... ... Деви ... Бұл ... 1855 ж. ... ... және ... ... ... де ... ... алған
болатын..
Литийдің физикалық қасиеті
Литий, судан жеңіл, ауада оңай тотығатын, ашық металдық жылтыры бар,
сілтілік металл ... ... ... тез ... болғандықтан керосин,
май бойында темір банкілерде сақтайды.
Изотоптары
Табиғатта литий екі түрлі ... ... ... 36Lі ... ... ... ... нәтижесінде радиоактивті 38Lі және 39Li
алынады. Алғашқысының жартылай ... ... 0,841 ... ал ... 0,468 ... ... 150-ден аса минерал түрлері бар. Тұрмыста оның ... түрі кең ... ... А1 ... - ... Li1.5 А11,5 [Si 2Al 10] - ... ... 4 O10] ... - ... Lі (Ғе,Мg) А1 [Si3 Al10] (Ғ,OН)2 - циннвальдит
Алынуы
Лабораторияда литий азидін ыдырату арқылы литий алынады.
2Li N3 2Li + ... + e- → Li0 │ ... — 2e- → 3N2 │ ... ... көп ... ... ... балқымасын
электролиздеу арқылы алады. Мұнан соң ... ... ... ... ... ... хлоридінің балқымасын, хлорлы калий тұзы ... ... ... - : Li+ + е- → Li ... ... + : 2Сl- – 2е- → С12 ... таза (особо чистый) литийді LiI + LiВг қоспасын ... алу ... ... ... да ... + 2Li20 4Li + ... орнына ферросилиций қолданылады.
2А1 + ЗLi2О = 6Li + ... — 3e → А13+ | 1 ... + e → Li0 │3 ... ... газ атмосферасында алюметермия әдісімен алу барысы
жоғарыдағыдай тотығу-тотықсыздану реакциясына негізделген.
Химиялық қасиеті
1. Литий галогендермен тікелей әрекеттесіп, тұз түзеді. Фтор, хлорда
литий өздігінен ... Li + Ғ2 = ... + С12 = ... ... ... ... ал иодпен қыздырғанда
барып қосылыс ... - суда ... ... және ... түзбейді. Литийдің өзге
галогенидтері суда жақсы ериді, қыздырғанда ыдырауға түспей, балқиды.
2. Литий ауада оттегімен тез тотығады:
4Li + 02 ... ... ... ауада көк жалынмен жанады да Lі20 ... ... қиын ... суда өзге сілтілік металл оксидтеріне
қарағанда баяулау әрекеттесетін негіздік оксид.
Lі20 ауада көмір қышқыл ... оңай ... ... + С02 = ... Li20 -ның ... ерітіндісі сілті болып табылады:
Li20 + Н2O = 2LiОН
Өзге сілтілік металдардай литий, ... ... ... ... ... Li202 түзбейді.
Литий пероксиді - литий ... ... ... ... ... ... әсер ету арқылы алынады:
2LiOН + 2Н202 Li2О2 ∙ Н202∙ ... ... ... ... ... ... үстінде
ұстап, бос күйіндегі Li202 жеке бөліп алады.
Литий күкртпен төмендегідей қосылыстар түзеді.
2Lі + S = Li2 S ... ... + 2S Li2S2 ... металдар ішінде азотпен жеңіл әрекеттесіп нитрид
түзетін ... ... ... 250°С-ге дейін көтеру
реакция жылдамдығын арттырады.
6Li + N2 → 2Li3 N жасыл қара түсті литий
нитриді.
Сұйық аммиак бойында ... ... ... ... ... ... ... + хNНз →[Li ∙yNHз]+ + -e NH3
Балқыған литий үстінен газ күйіндегі аммиакты өткізгенде литий
амиді түзіледі:
2Li + 2NН3 → 2LiNН2 + ... ... ... ... ... ... ақ фосформен
немесе элементтерді өзара тікелей әрекеттестіру арқылы ... + Р → ... ... ... ... ... және гидроксид түзеді:
Lі3Р + ЗН20 → ЗLiОН + ... ... ... Li3Аs өте ... ... әсерінен тез ыдырайды.
4. Сілтілік металдар ішінен қыздыру барысында тікелей көміртекпен
және азотпен қосылыс беретіні литий элементі:
2Li + 2С Li2С2 ... ... ... ... ... ... түзіледі.
Li 2С2 + 2Н20 → 2LiОН + С2Н2
Қыздыру барысында Li 2С2 элементтерге оңай ыдырайды.
5.Сутекпен литий тұз ... ... ... береді:
2Li + Н2 → 2LiН
Li — e- → Li+ | ... + 2e- → 2Н- | 1 ... ... 450°С -де ... қайтадан литиймен сутекке ыдырай
алады :
2LiН →2Li + Н2↑
Литий гидриді төмендегідей өзгерістерге оңай түседі:
2LiH + H2S → Li2S + 2H2 ... – 2e- → H2 │ ... + 2e- →H2 │ ... + HCl → LiCl + ... + CO2 → HCOOLi ... ... гидриді алюмогидрид алуда кең қолданылады:
LiН + (А1Н3)n → Li[А1Н4]
эфирдегі ... ... ... ... ... ... ... қышқылдармен еркін
әрекеттеседі:
2Li + H2 O →2 LiOH + H2 ↑
2Li + CH3Br →CH3Li + LiBr
Li + ... → 2C2H5OLi + ... ... + 2HCl → 2LiCl + H2 ... + H2SO4 → Li2SO4 + ... және оның ... ... қасиеттері
Литий - күмістей ақ, аса жеңіл металл. Литий басқа металдар арасында
өзінің жеңілдігі бойынша бірінші орында. Ол алюминийден 5 есе ... ... 2 ... ... ... ол ... ... де, керосиннің бетіндеде
қалқып жүреді.
Литийді сілтілік металдар арасында иондану энергиясының ... ... атом мен ... ... емес ... ... тұрады. Оның стандартты
электродтық потенциалы басқа металдардың бәрімен ... ... ... ... ... ... Сондықтан литийдің химиялық белсенділігі
қалған сілтілік металдардыкінен аз.
Сілтілік ерітінділердегі литий ... ... жұқа ... ... ... ... ... баяу әрекеттеседі:
2Lі + 2Н20 = 2LiОН +H2
Ол ауада тез қарлығады да қара-сұр қабықша түріндегі оксид Li2О және
литий нитриді Lі3N ... Ол ... ... ... ... қыздырғанда
литий нитридін Li 3N түзетін жалгыз ... 200С ... ... тұтанады, осы тұстағы оның жалыны
сарғьлт-қызыл түсті болады. ... ... ... ... ... ... Lі20 ... шамалы мөлшердегі асқын тотық та Lі202 түзіледі.
Литий оксиді Li20 - ақ ... ... зат, ол ... ... ... ... ... кезде асқын тотықпен Li202 араласа, сол сияқты ... ... ... ... ... қыздырған кезде де түзіледі.
Li20 сумен белсенді әрексттесіп, гидроксид түзеді; ... ... ... ... тұз ... гидроксиді LіОН – түссіз, су тартқыш, суда ... зат, ... ол суда ... сілтілік металдар гидроксидіненен гөрі нашарлау ериді.
Қыздырғанда LіОН ыдырайды:
2LіОН Li2О + ... ... ... ... сульфатынын Li2S04 ерітіндісіне
Ва(ОН)2 әрекет етіп, теңдеу бойынша алады:
Lі 2SO4 + ... = ВаS04 + ... ... ... литий хлоридінің ерітіндісін электролиздеп.
Гидроксид суға литиймен әрекет ... ... ... + Н20 = LiOН+ 1/2 ... - ... аккумуляторға керекті құрамдас: ол олардың электр
сиымдылығын жоғарылатады және олардың жұмыс істеу ... ... ... ... ... ... стеаратының өндірісінде пайдаланады -
60°С аяздан бастап 1200С жылу аралығында кеңінен ... ... ... ... ... Олар ... арктика жағдайында да, ыстық
тропика жағдайында да бірдей жарамды және жоғары ... үшін ... ... ... кезде (800°С) литий гидрид LіН түзеді — барлық
бірінші топ металдары ... ... ең ... ... ... ... ... әрекеттескенде сутекті бөледі ... ... 2800л ... ... ... Н20 = LiОН + H2 , ∆H0 = -132,3 ... ... молекуласында теріс зарядталған сутек ионының бар
екендігін ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді. Литий гидриді аммиакпен имидті береді:
2LiН + NНз = Li2NН + ... ... ... ... ... ... ... сақтаушы кеудешеге
(жилетке) кейде литий гидридінің таблеткатарын орналастырады.
Литий үшін иондық ... ... тән. ... ... ... ... түзеді.
Вакуумдағы көміртекпен литийді қыздырған кезде карбид Lі2С2 алынады,
ол ацетиленнің туындысы ... ... Егер бұл ... сумен әсер
етсе,онда ацетилен бөлінеді.
Күкірт пен литийді батқытқан кезде ... Lі2S ... ол ... ... ... Литий сульфиді сулы ерітіндіде жеңіл
гидролизденеді:
Li2S + H2O = LiHS + ... ... ... ... сульфатқа дейін тотығады, және де осы
тұста ол оттектің екі ... ... ... екен. Литийдің басқа сілтілік
металлдардан өзгешілігі сол, ол полисулъфидтерді тузбейді.
Литий фосформен фосфид Lі3Р ... ол ... ... ыдырайды:
Li3Р + ЗН20 = ЗLiOН + РН3
Гидроксидке немесе литий карбонатына сұйытылған азот қышқылымен әрекет
еткенде ... ... емес ... ... LiNO3 алынады:
LiОН + НNO3 = LiNO3 + Н20,
ол 600 0С кезінде ыдырайды:
2LiN03 = Lі20 + 2NО2 + ... ... ... ... ... ... ... еритін литий карбонаты Lі2С03 түзіледі:
2LiОН + С02 = Lі2С03 + ... ... ... ... ... ... барынша термиялық
тұрақты литий сульфаты Li2S04 түзіледі:
Lі2СО3 + Н2S04 = Li2S04 + С02 + Н20
Литийдің карбонаты ... ... ... ... ... ерімтал (бұл екінші топтағы негізгі топша
металлдары үшін тән), сол ... ... Li3Р04 да ... ... Бұл да ... ... жер металдармен ұқсастығын
көрсетеді.
Қыздырылған кезде ... ... ... (мыс, ... және т.б.) ... жеңіл балқып, балқымалардың
беріктігін және тұтқырлығын ... ... мен ... ... ... сәйкесті қышқылдармен НҒ
немесе НСI,НJ әрекет етіп алуға болады, мысалы:
Li2С03 + 2НСІ = 2LiСІ + С02 + Н20
Литий ... суда және ... ... ... Хлориді бұл
еріткіштерде жақсылау ... ... ... ... ... ... ... нашар еритін сілтілік жер металдарының хлоридінен
бөліп алуға мүмкіндік береді.
Сол сияқты литийдің ... ... де су мен ... ерімтал.
Олардың бәрі де су мен аммиакты өзіне ... ... ... да әртүрлі
гидраттар мен амммиакаттарды (мысалы, ... ... және ... ... йодиді йод ерітіндісінде полийодтарды (LіJ7, LіJ9 және т.б.)
береді
Металдық литийге көмірсутектердің галоидты ... ... ... ... белсенді алкилдік және арилдік туындыларын алуға ... ... ... ... LіС2Н5, фениллитий LiС6Н5
Литий және оның қосылыстарының қолданылуы
Литий, атап айтқанда оның изотопы Li, тритийді алу үшін шикізат көзі,
өйткені ол ... ... ... (сіңіреді):
Li + 10 n→31Н + 4 2Не
№1 мысал. Литий элементі екі табиғи ... ... 6Lі ... 7,52%) және 7Li (92.48%). Литий элементінің салыстырмалық атомдық
массасы неге тең?
Шешуі. Литий ... ... үшін ... ... ... ... ... яғни т(Li)= 100г. Енді осындағы 6Lі изотоп-
тың массасын есептейміз:
Осы массадағы литийдің зат саны ... осы ... Li ... ... мен санын есептейді:
Таңдап алған үлгідегі литий затының жалпы саны болады:
п(Li) = п ( 6Lі) + п ( 7Lі) = 1,25 моль + 13,21 моль = ... ... ... ... ... масса сандық тұрғыдан алганда молярлық массаға тең,
демек Аr(Lі) = ... 7Li ... ... жылу ... және жылу ... ол ... реакторларда тиімді жылу тасымалдаушы болып
келеді. Сондықтан ядролық энергетика - литийдің негізгі тұтынушысы.
Литийді шамалы (аз) ... ... ... және басқа металдарға
қосымша ретінде қосу құймалардың беріктігін ... және ... ... әрекетіне қарсы едәуір төзімді етеді. ... ... ... бу ... ... ... енгізеді. Мысты,
жезді немесе қолалық құймаларды қышқылсыздандыру үшін 50% дейін литийі бар,
кальций мен ... ... ... ... буында алюминийді токпен
пісіруге болады.
Литий қосылыстарын керамикада жылтыратпа (глазурь) мен кіреукені
(эмалъ) дайындау үшін ... шыны ... - ... ... ... пен ... ... үшін.
Литий тұздарын медицинада подаграны және шизофренияны емдеу ... ... адам ... ... ... ... үшін де
пайдаланады.
Литийдің барлық газдармен қосылу ... бұл ... ... ... тазарту үшін, балқыған металды еріген газдан тазалау ... ... ... ... ... ... ... изопреннің
полимеризация реакциясын үдейту үшін қолданады, ал ... ... ... хлориді мен бромидін судың буын қайтымды байланыстыру үшін
ауаны конденсирлейтін қондырғыларға ... ... ... ... ұшып ... ... ... кешен түзу есебінен
жақсы жұтады.
Литийдің биологиялық қызметі. Литийді ... ... ... су ... темекіде, сарғалдақта) ... ... мен ... ... ... Литий тұзына бай жерлерде ... ... ... ... ... енеді.
Адам үшін үлкен концентрациядағы литий тұздары қауіпті, ал литий шаңы
мен тозаңы болатын ауамен демалу, зиянды ісіктің пайда ... ... - ... ... ... алюминий, мырыш қорғасын құйма-
ларын алуда;
— балқыған металдар бойынан еріген газды арылтуда;
литий қосылыстары силикат, шыны ... ... ... ... ... ... беру үшін;
фторлы литий оптикалық приборларды алуда;
литий және литий органикалық қосылыстар ... ... ... ---дивинил өндірісінде;
- литий гидриді- сутек алуда; ... ... - ... ... ... және ... ұзартуда;
- литий металы-ядролық реакторларда;
- литий дейтериді - уран және торий ... ... ... о л д а н ы л а д ы ... ... 6 3Li -сутек изотопы тритийді өндіретін бірден-бір
шикізат көзі болып табылады, яғни:
6 3Li +1 0 n → 3 1H + 4 ... ... ... орын алу үшін температураны 50 млн
градусқа дейін көтеру қажеттігі есте болу керек.
Литий қосылыстары адамның ми ... ... - ... ... ... ... ... алады.
Н а т р и й
Таңбасы Na. Аr = 22,989; М(Na) = 22,989 ... ... 11 Na 1s2 2s2 p6 ... ж. Хэмфри Дэви жаңа натрий және калий элементтерін ашқандығын
жария ... ... бір жыл ... ... және Луи ... күйдіргіш натрмен
темірді әрекеттестіріп натрийді алды.
Физикалық қасиеті. Нат р и й –күміс түсті ақ металл. Ол ... ... және ... не ... тәрізді саусақпен уқаланады. (оған
құрғақ немесе керосинге малынған ... ғана қол ... ... ... металдар қатарына жатады. Натрий металдық жылтыры бар, ауада
тез тотығатын элемент. Сілтілік металдар тобына ... Ол ... сәл ... ... ... Егер оның бір ... керосинмен бірге пробиркада
қыздырса, натрий тез балқиды және пішіні сынап тамшысына ұқсас ... ... оңай ... және ... тогын өте жақсы өткізеді.
Натрийді керосин бойында сақтайды. Физикалық қасиеттері жөнінен ... ... ... тек қана бір ... Na ... ... - ... ... ... SO4 - ... S04 ∙ 10Н 2 О - ... немесе Глаубер тұзы
NaNO3 - Чили ... [AlF6 ] - ... ... ... ... арқылы
алынады:
NaOH ↔ Na+ + OH-
Катод (болат): Nа+ + е- → ... ... 40Н – е-→ 2Н20 + ... хлорлы натрий және хлорлы кальций қоспасының
элсктролизі. Хлорлы кальций балқу температурасын ... (600°С ... ... ... Nа++е → Nа ... ... ... 2Сl- - е→ ... ... хлор ... натрий өздігінен тұтанып түз түзеді:
2Na + F2 = 2NaF
2Na + Cl2 = ... + Br2 = ... + I2 → ... ... оңай тотығады және пероксид түзеді:
2Nа + 02 = Nа202 ... ... ... және ... ... ... пероксид түзілуіне
әкеліп соқтырады:
Nа + 02 = Nа02.
Сілтілік металдардың топша бойымен жоғарыдан төмен қарай пероксид
және асқын ... ... арта ... оксиді төмендегі өзгеріс бойыншатүзіледі:
Nа202+ 2Nа= 2Nа20
Аталған ... ... ... мен ... ... вакуум жағда-
йында әрекеттесуінен де түзіледі:
5NaN3 + NaNo3 = 3Na2 O + ... және ... ... ... тор құрылымынан тұратын
тотықтырғыштық қасиетке ие қатты заттар,сумен ... ... ... ... + 2H2O = 2NaOH + ... + 2H2O = 2NaOH + H2O2 + ... құрамына диамагнитті ион [O]2- ,ал асқын пероксид
құрамына парамагнитті ион [O]- кіреді. Na2O2 немесе NaO2 алюминий
ұнтағымен, ағаш үгіндісімен ... өзге ... ... аз ғана су не
күкірт қышқылының қоспасы қатысында күшті жарқылмен жарылыс береді.
Na2O2 + 2CO2 → 2Na2CO3 + ... + CO→ ... ... ... негізделген.
3Na2O2 + 2Al → 2 NaAlO2 + 2Na2O
Қышқылмен әрекеттесіп сутегі пероксидін түзеді:
Na2O2 +2HCl → 2NaCl + + ... ... ... ... ... түзеді.Ал, қатты күйдегі
натрий гидроксидіне озонмен әсер етсе ,озонид түзіледі:
4NaOH + 4O3 = 4NaO3 + 2H2O + ... ... [O3-] ионы ... . ... ... ... жағдайдың өзінде оңай ыдырайтын қосылыс.
2NaO3 = 2NaO2 + O2
Озонид  су, ... ... ... ... + 2H2O = 4NaOH + ... - e- → 3O20 ... + e- → O20 + O2- ... → 5O2 + 2O2-
4NaO3 + 2H2SO4 → 2Na2SO4 + 2H2O + ... ... ... ... сульфидтермен қатар
полисульфидтер де түзеді. ... тек ... ... ... ... ... дейін теңеледі:
2Na + S Na2S
Na2S + (n-1)S ... n ... дейн ... сульфиді ылғалды ауада тиосульфатқа айналады
Na2 S + 2O2 + H2 O → Na2 S 2 O3 + ... – 8e -→ [SO3 S] 2- | 1 ... +4e-→ 2O2- | 2 ... + 2O2 → S2 O3 + ... О32- ионы [S03S]2- ... және сульфидотриоксосульфат ион деп ата-
латыны есте болуы керек. Біз көп жағдайда тиосулъфат ... деп ... ... натрийді селен және теллурмен қосып балқыту натрий
селенидін және теллуридін береді:
2Na + Sе = Nа2Sе
2Na + Те = ... және ... су ... ... + 2Н20 = 2NаОН + Sе + ... литийге қарағанда, азотпен жай қыздырғанда әрекеттеспейді.
Литийден өзге сілтілік ... ... алу үшін азот ... ... ... ... әсер ету ... + N2 = 2Na3 N
Түзілген натрий азиді «суға өш» ... ... ... тез
тартады, онымен белсенді түрде әрексттесіп, аммиак түзеді:
Na3N + ЗН20 =ЗNаОН + NН3↑.
Натрий фосфидін алу үшін элементтерді тікелей әрекеттестіреді ... ... ... ... ақ ... ... + Р = Nа3Р
2Nа + 5Р = Nа2Р5.
Фосфид ... өте ... ... яғни ... ... + ЗН20 = ЗNаОН + РН3↑
Натрий арсениді фосфидтерге ... ... және ... ... ... + ЗН20 = ЗNаОН + АsН3
Натрий карбидін қызған натрийге ацетилен қосу арқылы алады:
2Na + С2Н2 =Nа2С2 ... ... ... ... көміртекпен тікелей әрекеттестіру
арқылы алуға болады. Ал ... өзге ... ... ... ... қосу арқылы алады.
Натрий ацетилениді, литий ацетилениді сияқты сумен әрекеттесіп
ацетилен және гидроксид түзеді:
Nа2С2 + 2Н20 → 2NaОН + ... ... өзге ... ... ... ... түзбейді, алайда
калиймен 12,3°С балқитын К-Nа құймасын береді.Бұл қасиеті ... ... ... ...... ... араласпайтын литийге қарағанда -
алюминий, ... ... ... ... ... амальгама береді.Аммиактағы ерітіндісі қорғасын, сурьма,
висмуттармен бинарлы қосылыстар береді:
4Na + 9Pb Na4Pb9 жасыл түсті ... + ... ... ... ... + ... қоңыр түсті ерітінді.
Осы аммиакта алынған бинарлы қосылыстар ... ... ... ... ... + Нg →NаНg натрий амалгамасы.
6.Натрий сутекпен әрекеттесіп тұзтектес гидрид түзеді:
2Na + Н2 = ... ... ... де оңай ... ... ... сумен белсенділеу әрекеттесіп, сутек және
гидроксид түзеді:
Na + Н20→NaОН + Н2↑
Осы орайда, сілтілік металдарды ... ... ... ... бе, әлде ... ... бе бірінші әрекеттестінін
анықтау мақсатында реакция үшін Гиббс энергиясының ... ... 1) Na + ... + ... = ... - ... = (-419,2) -(-237,8) =-181,4 кДж.
2) Na + НСl → NаСІ + ... = ... - ... = (-384,0) ... = -252,8 ... екі реакция үшін Гиббс энергиясының ... ... < ... яғни (-252,8) < (-181,4).
Демек, натрийдің суға қарағанда ... ... ... ... және бірінші ... ... тұз ... білдіреді.
2Na + Н2S04 → Nа2S04 + Н2↑
10Nа + 12НNO3(конц.) = ... + N2+ ... - e - →Nа+ | ... + 10 e- → N2 |11 ... Nа + 10HNO3 ... = 8NaNO3 + NH4N03 + ...  е-→ Nа+ | ... + 8 e-→ N3- | 1 ... ... ... ... ... де
тотықсыздандырғьштық қасиет көрсетеді:
4Nа + ТiСІ4 Ті + 4NаС1
8Na+ Na2S04 4Nа20 + Nа2S
Na0 – e- → Na+ | 8 ... + e- → S2- | 1 ... + 4Na Zг + 2КҒ + ... + ZгС14 Zг + ... +2NH3 + 2С 2NаСN + ... ... тотығы (оксиді) Naг02 -өте белсенді тотықтырғыш: онымен
жанасқан кездегі сірке қышкылы жанады. Nа202 оттектің ... ... ... кезде түзіледі де көп мөлшерде жылу бөлінеді:
2Na + O2 = Na2O + 124ккал
Техникада Na2O2 (оксилитті) алюминийлік ... ... ... Ол -сарылау түсті ... оны Кипп ... ... ... ... бір қалыпты берілетін көзі ретінде
пайдаланады.
Сумен Nа202 ... ... мен ... ... тотығының түзілуімен
жүреді:
Na2O2+ 2Н20 = 2NаОН + Н202
Әртүрлі материалдарды ағарту үшін, жууғыш ұнтақтарды дайындау ... үшін Nа202 ... осы ... ... заттармен (көмір, фосфор, алюминий, ... ... ... ... қатысында Nа202 соншалықты қызу әрекеттеседі,
бұл реакциялар өздігінен тұтанумен және ... ... ... ... газ ... асқын тотығымен карбонатқа байланысады, тағы
да оттек болінеді:
2Nа202 + 2С02 = 2Nа2СО3 + 02↑
немесе
Nа2O + 2КО2 + 2С02 = Na2С03 + К2СО 3+ ... ... мен ... ... ауаны тазарту үшін,
сол ... ... ... ... көзі ... ... асқын
тотығын қолдану осы реакцияларға негізделінген.
Натрий гидроксиді NаОН (каустикалық сода) - суда жақсы еритін
күшті ... ... ... ол ... инелі кристалды масса, ылғал тартқыш.
Оның кептіргіш ретінде қолданылуы осы қасиетіне негізделген.
Өнеркәсіптегі NаОН натрий хлоридінің NаС1 ... ... ... + 2Н20 = 2NаОН ... ... ... сөндірілген ізбес пен соданың ... ... ... + ... = 2NаОН + ... суда ерімейтін кальций карбонатын СаС03 ... ... ал NаОН ... ... барабанға құяды, онда ол ... ... ... сода ... болады, оны грекшеде
каустика дейді. Сондықтан мұндай жолмен алынған ... ... сода деп ... ... суда ери ... мол жылу бөледі. Сондай-ақ NаОН
СО2-мен қызу әрекеттесіп, соданы Nа2СО3 түзеді:
2NаОН + СО2 = Na2C03 + ... орай NаОН ... ... сақтайды
NаOН судағы ерітіндісі, гидрототығы ... ... ... ... ... хром және т.б ) ... тұздар түзеді:
Zп + 2NаОH = Nа2ZпО2+ Н2↑
натрий цинкаты
Сол сияқты күйдіргіш натр ... ... ... ... қышқылдар тұзын түзеді,мысалы:
4Р + 3NаОН + ЗН20 = РН3 + 3NаH2Р02
Қышқылдармен NаОН немесе КОН реакциясы кезінде тұздар түзіледі:
NаOН + ... + ... ... ... ... ... ... негіздерді
ығыстырады:
2NаОН + СоСl2 = 2NaС1 + Со(ОН)2
Артық мөлшердегі ... ... ... ... ериді:
3NаОН + АІСl3 = 3NaС1 + АІ(ОН)3
NaОН + AI(OH)3 = ... ... ... ... ... ал оның ... ... [Ме(ОН)n] m- болады.
Балқыған күйдегі күйдіргіш натр шыны, фарфор ыдыстарды жеміреді, ауа
жеткілікті кезінде платина ыдысына да әрекет ... ... ол ... ... ... де ... әрекет етеді.
Натрий күкіртпен сульфид Na2S береді, оны натрий сульфатын ... ... ... + С Nа2S + ... ... әсерінен Nа2S тиосульфатқа дейін баяу тотығады:
2Nа2S + 202 + Н20 = Nа2S203 + 2NаОН
Егер балқытылған сульфидке күкіртпен әрекет ... ... ... ... ... ... ... болады.
Натрий азотпен нитрид Nа3N түзеді, оны азот атмосферасыңда болатын
натрийге электрлік баяу разрядпен әсер ету ... ... ... ... ылғал тартқыш және сумен қызу
әрекеттеседі:
Na3N + ЗН20 = ЗNаОН + ... мен ... ... Э3Р және Э2Р5 түзеді, оларды
құрамдастардан тура синтезбен алады немесе ... ... ... ақ фосфордың әрекет етуімен де алады:
ЗNа + Р = ... ... ... ... + Н20 = NаОН + ... ... натрийді 350°С дейін қыздырғанда амид NаNН2 алынады:
2Na + 2NH3 = 2NaNН2 + Н2↑
Түзілген амидтер — кристаллдар, ... ... де ... ... + Н20 = NаОН + ... жасыл бояғышты — индиго мен А витаминінің өндірісі үшін
пайдаланады.
Балқытылған амид ... азот шала ... ... ... ...... азиді NaN3 түзіледі.
Натрий басқа ... ... ... ... ... сәйкесті катиондарды (мысалы, титанның) металға ... мен ... ... реакция өнімін вакуумда қыздырған кезде
натрий карбиді (ацетилиді) Nа2С2 алынған:
2Nа + С2Н2 ... + ... ... ... ... + Н20 = NаОН +
С2Н2
Сілтілік металдар спирттермен ... түзе ... ... - ... + 2Na → ... - СН20Na + Н2↑
сол сияқты органикалық қышқылдармен, натрий ... ... ... ... ... майлы қышқылдардың натрийлік тұздарын (мысалы,
С17Н35СООNа)сабын алу үшін кеңінен пайдаланады.
Натрийдің ... мен оның ... ... ... ... ... ... таралған, олар жер қойнауында көп
мөлшерде, көлдердің, теңіздер мен мұхиттар суында, сондай-ақ өсімдіктер мен
жануарлардың тініңде кездеседі.
Тас ... ... ... жер шарының әртүрлі жерінде бар
(Белоруссияда, Австрияда, АҚШ-та, ... ... ... және ... ... ... түрпішін мен текстурада кристаллдық қат-қабаттар
түзеді, кейде олар ішінара ... ... ... ... ... Мұндай түстер
радиобелсенді сәуле әсерінен тұз кристалдарында натрий металының бөлінуі
салдарынан пайда болады. Тас тұзының ... ... ... ... су ... (көлдердің) кеуіп кетуі себеп.
Велички (Полъша) қаласының маңындағы ескі тұзды қазбаларда кең
дәліздер мен ... ... бар, олар тас ... ... ... ондаған шақырымға созылады және әртүрлі фигурамен безендірілген.
Сол сияқты әлсіз ... ... ... ... ... әрине қиялға
жетелейді. Осыңдай залдардың біреуінің тұзды қабырғасына суретшілер
барельеф ... - ... да ... ... ... кеш» ... ... хлориді (ас тұзы) NaСІ теңіз суында, сол ... ... ... мол ... ... ... тепе-теңцікті зерттей зерделеу,
физика-химиялық талдаудың маңызды да кең ауқымды саласын ... ... деп ... және де ол ... ... ... ... хлоридінің
маңызды да негізгі тұтынушыларының бірі тамақ өнеркәсібі.
Натрий сульфаты табиғатта ... ... ... минералында
Nа2SО4∙10Н2О (глаубер тұзы) және сусыз тұзда Na2S04 (тенардит минералында)
кездеседі.
Натрий гексафториді Nа3А1Ғ6 - ... - ... ... ... ... тек ... ғана бар. Балқығыш шақпақтастан (шпат) ... ... ... ... үшін ... мәні ... нитраты жерасты суларының белгілі әрекеті жоқ ... ... ... ... ... ... ... табиғатта бикарбонатпен бірге содалы
көлдер табанында шоғырланатын трон минералы түрінде
Nа2С03∙NаНС03∙2Н20 кездеседі. Бұл ... ... ... Сібірде,
Солтүстік Африкада, АҚШ-та бар. Содалық көлдерде моногидрат ... жөне он сулы ... ... (натрон) кездеседі.
Соданы алу үшін әуелде Леблан әдісін қолданған, ол сонау 1791 жылы
жасақталған. Бұл әдіс ... ... ... ... және ... таспен
күйдірген:
Na2S04 + 2С + СаСОз = Nа2С03 + СаS + 2С02 ↑
Содалық балқыманы сумен өндейді, сода сілтісізденеді және ... ... ... Na2С03 ∙Н20 ... Nа2С03 ... ... Натрийдің сусыз
карбонатын кальцинирленген сода деп атайды.
«Кристаллдық сода» термині гидрат Na2СО3-10Н2О дегенді ... (ас) ... ... ... түрінде болып келеді.
XIX ғасырдың екінші жартысында Леблан әдісін аммиакты-хлоридтік (Сольве
әдісі) әдісі ақырындап ығыстыра бастайды, ол ... ... ... және ... ... ... негіз.Сольве әдісі
бойынша натрий хлоридінің ерітіндісін аммиакпен, сосын көмірқышқылды
газымен жоғары ... ... ... химизмі:
NН3 + Н20 = NН4ОН
NHОН + С02 = ... + ... = NaНС03 ... ... түріңде бөлінеді, оны кептіре қақтап бөледі,
нәтижеде карбонатты — кальцинирленген соданы алады:
2NаНС03 → Nа2С03 + Н20 + ... ... ... ... да тұз ... ... ... хлориді ізбес сүтімен және ыстық бумен өнделінеді және ... ... ... үшін ... аммиак беріледі (аммиакпен қанықтыру).
Металдық натрий авиация моторында ... ... ал ...... энергетикалық қондырғыда қолданылады.
Натрийдің қорғасынмен құймасын, сол сияқты оның ... ... ... де бар оны, теміржолдардағы өстік ... ... үшін ... ... ... ... ... маңызды рөл
атқарады.
Натрий гидроксиді сабын қайнату өндірісінде, мұнай ... ... ... ... ... ... ... тоқыма және
өнеркәсіптің басқа да салаларында қолданылады.
Соданың, ... ... ... ... бояғыштардың, қопарылғыш заттардың, тыңайтқыштың өндірісіне
натрий хлоридінің, сульфатының және ... ... саны ... ... ... және ... ... арнайы газды жарықты шамда қолданылады. Мұндай натрийлік шамдар
неон ... ... және онда ... ... шамалы мөлшері
болады. Шамды қосқан кезде неонда ... ... ... ... ... ... буландырады да, шамалы уақыт өткен соң, неонның
қызыл түсті жарығы натрийдің сары
жарығымен алмасады. Жарықтың қуатты көзі болып ... ... ... жоғары тиімділігіне орай ... ... ... үшін ... ... ... Европа елдерінде тамақ өнімдерінің заттаңбасында, сәйкесті
қоспаларға жауап беретін Е-саны нұсқалады. Айталық, қоспа Е = 200-290 - ... (Е 221 - Nа2S03, Е 250 -NаNO2) Е 251 - NaN03); Е = 300-321 ... ... (Е301 - ... ... Е=322 және одан ... ... тұрақтандырғыштар (Е 339 — натрий дигидрофосфаты (V), Е ... ... ... биологиялық функциясы. Барлық өсімдіктерде аз мөлшердегі
натрийдің иондарын байқауға болады, бірақ та ... ... ... ... Жануарлар организміндегі натрий иондары
калий иондарымен бірге жүйке серпінін беруші қызметін атқарады.
Натрий иондары организмнің сулық ... ... ... ... ... артық мөлшері суды ... ... ... ... ... және ... ... тұздары клеткадағы осмостық қысымды
анықтайды және ферменттік жүйенің жұмысына ... ... ... аталатын, 0,85-0,9%-ды ерітіндісін, көп қан
кеткен кезде көктамыр (вена) ішіне құю үшін қолданады.
Қолданылуы
-натрий цианидін ... ... ... ... ... каучугін алуда:
-жоғары молекулалы спирттерді натриймен тотықсыздандыру арқылы
алуда;
-теміржол тасымалында қорғасынмен 0,58% Na бар ... ... ... ... ... ретінде авиация двигателдерінде, атом
реакторларында сүңгуір қайық двигателдерінде, қысым арқылы құймаларды құюда
кең қолданады.
.
К а л и ... К. Аr = 39,098; М(К) =39,098 ... ... К ... 1807 ж. ... Дэви күйдіргіш калий балқымасын электролиздеу
нәтижесінде калий элементін алды.
Калий –көкшілдеу келген күміс түсті ақ металл.Барлық ... ... ... ... меншікті салмағы бірге жақын,ал
балқыу температурасы ... ... ... да Ауада, ылғалда тез
тотығатын болғандықтан керосин, май астында сақтайды. Сонымен қатар, калий
ауызы балқытып ... шыны ... ... газ ... ... жолы - этил ... қосып калий этилатын
алу.төмен.Калий-жұмсақ, пышақпен оңай кесілетін сілтілік металл өкілі.
Табиги изотоптары
(93,08%); (6,91%) және ... ... ... ... ... =1,3109 ... қосылыстары
КСl∙МС12∙6Н20 ... - ... - ... - ... ... - ... - ... гидроксидіне не хлоридіне натриймен әсер ету
арқылы калий алынады
КОН + Na NаОН + ... + Nа NаC1 + ... ... КСІ ... элекгролиздеу арқылы
калий алынады.
Химиялық қасиеті
1. Галогендермен әрекеттесуі.
Калий — литий мен натрийге ... фтор ... ... ... сұйық броммен қопарылыс береді, ал иодпен әрекеттесуі баяулау
өтеді:
2К + С12 = 2КС1
2К + I2 = ... ... ... ... ... ... және ... төмендейді.
Калий бромиді және иодидінің судағы ... ... ... ... ерітінділері, полигалогенидтер түзуге
бейім.
КВг + Вг2 ↔ К[Вг(Вг2)]
КІ + J 2 ↔ ... ... ... ... ... оңай тотығады. Литий оксид, натрий пероксид түзетін
болса, калий оттекте жанып асқын перосид түзеді:
K +O2 = ... ... ... ... ... әрекеттесіп калий оксидін
береді.
К02 + ЗК = 2К20
Ақ түсті калий ... суда ... еріп ... ... ... + H2O = ... асқын пероксиді су, қышқыл қатысында оңай ыдырайды:
2К20 + Н20 = 2КОН + Н202 + ... - е- →О2 | ... + е- → 023- | ... + 2НС1 → 2КС1 + Н202 + ... ... де өзге ... металдардың озониді сияқты
озонмен олардың гидроксидтеріне әсер ... ... + 403 = 4КО3 + 2Н20 + ... + е- → О3- ... - 4е- → 02 | ... ... де натрий озониді ... ... ... барысында калий күкіртпен сульфид түзеді.
2К + S = К2S
Күкірттің ... ... ... ... бірге қайнататын
болсақ, полисульфидтер алынады. ... ... үшін п = 6-ға ... + (п-1)S ... ... ... теллурмен қосып балқыту
нәтижесінде калий селениді және ... ... + Н20 = 2КОН + Sе + ... 2- - 2е- → Sе | 1
2Н+ + 2е- → Н | ... ... ... ... нитриді натрий нитриді секілді электрлік ұшқын разряды
кезінде түзіледі:
6 К(бу) + N2 2К3N
Калий, ... ... ... түзеді:
ЗК + Р →К3Р
2К + 5Р →К2Р
2К - 2е- → 2К+ | ... + 2е- → Р52- | ... ... өте ... ... бетінен ацетиленді өткізгенде калий карбиді
түзіледі:
2К + С2Н2 → К2С2 + ... ... ... литий ... ... ... ... да ... ... ацетилен және
гидроксид түзеді:
К2С2 + H2О → С2Н2↑ + КОН
6.Гидриді
2К + Н2 → ... ... ... тұз ... ... гидрид түріне жатады да
түрлі реакцияға бейім болып келеді:
2КН + 02 К20 + ... + Н2О → КОН ... + Н2S → К2S + ... + НСІ → КСІ + ... + С02 ... калий формиаты.
7.Калийдің күрделі заттармен әрекеттесуі.
Калийдің сумен әрекеттесуі ... бере ... + 2Н20 ... + ... ... ... ... металдардың бәрі де
карбонатқа ... + 2Н20 + 2С02 → ... + ... – е- → К+ | ... + 2е- → Н2 | 1
2К + 2НС1 →2КС1 + Н2↑
2К + Н2S04 ... + ... + ...... + ... ... ... түзуі.
Калий мен натрийдің КNa сұйық құймасы пайдаланылатын жерлерін натрий
тақырыбында айтып ... ... ... ... ... ... қолданылуы.
Калий элементі:
-оттегін регенерация жасайтын калий пероксидін алуға;
-титан өндірісінде тотықсыздандырғыш ретінде;
-ядролық реакторларды жылу тасымалдағыш дүниелік ... ... ... ... үшін;
-синтетикалық каучук алу барысында катализатор ретінде кең қол-
даныс табады.
Калий ... ... ... ... - ... ... ... және металлургияда флюс
ретінде;
КСІ - тыңайтқыш ретінде, калий алуда;
КВг - ... ... ... - ... ... ... және медицинада;
К2С03 - шыны өндірісінде, сабын қайнатуда, ауыл шаруашылығында
тыңайтқыш ретінде;
К3Р04, К4Р207, К3Р3О10 - кір жуатын зат құрамыңда;
КСIO3 - пиротехникада, ... ... - ... металдарды алу барысында шихта ретінде;
K4[Ғе(СN)6]∙ЗН20 -металдарды бояу және фотографияда;
КСN - алтын, күміс өндірісінде, гальваника шаруашылығында болат
бетіне ... беру ... - ... ... ... бояу ... текстиль өндірі-
рісінде;
KNO3 - тыңайтқыш ретінде,қопарғыш зат,оқ-дәрі өндірісінде кең қол-
данылады;
10. Калий қосылыстарының маңызы.
Калий қосылыстарының адам ... де ... ... де алар
орыны ерекше.
Егер, натрий - жасушаның (клетка) сыртын қоршаған басты ионы болса,
калий жасушаның ішкі басты ионы ... ... ... ... ... үшін ... тепе-тендігі ауадай
қажет. Калий мөлшері жасушаның, жүректің жүйке тамыр-талшықтарының жұмысын
реттейді.
Калий жетіспеген өсімдік ылғалды ... ... өсуі ... ... ... қоңыр тартады. Жеміс дәні өнім беру ... ... ... ... ... төзімсіз болады.
Өсімдіктер дүниесіне ... ... ... ... Калий қосылыстары бауырда, мейізде, кептірілген өрікте,
жеміс-жидектерде мол болады. Сондықтан да дұрыс тамақтану адам ... ... ... ... кепілі.
11. Қосылыстағы калий элементін анықтау.
Қарастырылып отырған ерітіндіге бір ұшы дөңгеленіп сақина жасалған
сымды батырады да, жанаршамның (горелка) ... ... ... ... ерітіндіде калий қосылысы болғаны.
Калийді анықтау үшін жалын фотометриясын, атомды
спектроскопиялық талдау ... ... ... ...... ... тұнбаға көшіріп,
гравиметрия әдісімен мөлшерін де анықтауға болады.
Рубидий
1. Рубидий — латын тілінде «қызыл» деген мағынаны білдіреді.
Таңбасы - RЬ. ... = 85,468; М(RЬ) = 85,468 ... ... Rb Іs1 2s2 р6 3s2 р6 d10 4s 2р6 5s1.
Ашылуы. Лепидолит ... ... ... ... ... ... элементін ашқан неміс ғалымдары Кирхгофф және ... ... ... ... жаңа ... тән ... отырып, оның аталуын қызыл деп қабылдаған.
Рубидий - ... ... ... бар, оңай ... ... изотоптары
8537 Rb - 72,15%; 87 37RЬ - ... ... тау ... мен ... ... ... өте
аз мөлшерде ұшырасады. Кларк мөлшері 9-15∙10-3%
Лепидолит минералы құрамында рубидий Rb2О түрінде 0,2% кейде 1-3%
шамасында ... ... ... ... ... өсімдіктер дүниесі - шай,
қант, кұрағы, кофе ... ... ... күлінде 0,0004%-ке дейін
болады.
Рубидий карналлитке ұқсас RbСl∙МgС12∙6Н20 минералын түзеді және ... ... ... ... де ... - мыс, ... қалайы, қорғасын секілді элементтерден көп,
алайда өндірілуі қиын, ... көп ... ... оның ... ... ... тотықсыздандыру арқылы
алады:
2RЬС1 + Са СаСI2 + 2RЬ
Реакцияны темір түтікте вакуум жағдайында кварцтан ... ... ... ... Температура 700-800°С шамасында рубидий хлориді -
хлорын ... ... ... өзі ... ... ... ұшады.
Қолданылуы
Рубидий элементі - әлі әзірге кең қолданысқа ие болған жоқ, ... ... ... бірнеше ондаған килограмды ғана құрайды.
Рубидий қосылыстары - ... ... ... ... ... ... ... мазасызданып ұйқы қашқанда
жайбарақаттандырып ұйқы шақыру дәрмегі ретіңде пайдаланылады.
Аналитикалық химияда Мп, Zг, Аu, Рd және Аg ... ... ... ... ... қосылыстарының катализаторлық қасиеті жан-жақты зерттелуде.
Синтетикалық мұнай синтол алуда катализатордың маңызды құрамдас ... ... ... ... и н т о л деп - 140-150 атм. қысымда 410°С ... «су ... ... және иіс газы қоспасы)
түзілген спирт, альдегид, кетон қоспасын атайды.
Ц е з и ... - Cs. ... = 132,901; ... ... ... 1s 2 2s 2 p 6 3s 2 p 6 d 10 4s 2 p 6 d 10 5s 2 5p 6 6s ... ... ... ... және ... 1860 ж. ... ... деп есептеледі.
Таза металл күйіндегі цезийді тұңғыш рет 1882 ж. швед ... ... ... тұз ... ... ... - тұтқырлығы жоғары, кәдімгі температурада сүзбе күйінде
болатын сілтілік металл. Балқу температурасы 28,5°С.
Табиги изотопы: ... ... ... ... табигатта екі минералы бар:
поллуцит (Сs,Na) [А1Sі2О6] nН20
авогадрит К∙Сs(ВҒ4).
Цезий - ... ... ... да ұшырасады.
Цезий кларкі - 3∙10 -4 %.
Алынуы
Цезий - вакуумды - ... ... ... ... ... ... ... хлорид алынады да, оны кальциймен
тотықсыздандырады:
2СsС1 + Са → СаСI + ... ... ... ... ... ... экстракциялық және
сорбциялық жолмен де алады.
Қолданылуы
Цезий және оның қосылыстары
- радиотехникада, әртүрлі ... ... ... ... ... ... жене ... оптикалық
түрлендіргіштер (преобразователей) өнеркәсібінде;
-жартылай өткізгіштік қасиетке ие ... ... ... ... ... ... - ... - ароматты комірсутектердің
сутектендірілуін (гидрогенизация) жеделдетеді;
-«атом сағаттарын» жасауда ... ... Сs ... ... ... Бұл бір ... синтезді басқару жағына жол ашады.
Зияндылығы
Цезий өндірісінде жұмыс істейтін адамдардың ... қан ... ... ... ... жолдары ауруына шалдығуы байқалған.
Франций- 233 87Fr
Ашылуы. Периодтық заңдылықты пайдалана отырып, Д.И.Менделеев
францийге - ... ... 1871 ж. ... ... ... Франций
элементін Мария Складовская-Кюридің шәкірті Маргарита Пере 1939 ж. ... - ... ... ... металл. Ең тұрақты деген
франций изотопының жартылай ыдырау мерізімі- 22 минут , балқу температурасы
8°С, ал ... ... ... 23387 Ғr - жер ... ... ... 500 г ... құрайды.
Сондықтан да франций элементін зерттеу оның жасанды радиоактивті
изотоптарын пайдалануға негізделген.
Мысалы, алтыннан жасалған қаңылтырды ... ... ... (140 МэВ) ... -212 ... ... ... францийдің массалық саны 203 тен 229
-ға дейінгі 27 түрлі изотопы алынды.
К,олданылуы
Францийді ... ... ... элементін табиғи қосылыстарда оңай
анықтауға болады.
Францийді медицина саласында қолдану жолдары зерттелуде.
Франций тұрмыста кең қолданыс таба қойған жоқ.
Рубидий, цезий және францийдің химиялық ... ... ... ... ... яғни ... ... тұз түзеді:
2Rb + С12 = 2RЬС1
2Сs + СI2 = ... + С12 = ... ... элементтер сұйық броммен қопарылыс бере ... ... өзге ... ... ... ... RЬ, Сs, Ғг әрекеттесіп пероксидтер түзеді:
Rb + O2 = Rb2O2
Сs + 02 = ... К, RЬ, Сs ... ... ... ... ... түзетіні айтылады:
Rb + O2 = RbO2
Сs + 02 = Сs02
Сонымен қатар, төмендегідей қүрамдагы оксидтер бар ... ... Rb9O2 Сs70; Сs40; Сs30; ... ... ... ... ... натрий,
калий пероксид, асқын пероксидтерінде байқалатын қасиеттер тән.
RЬ, Сs ... ... ... түрдегі гидроксидтеріне оттекпен
әсер ету арқылы алады.
Рубидий, цезий сульфидтері, нитридтері, карбидтері және гидридтерін
алу өзге сілтілік металдардікі секілді және ... тән ... ... ... ... ... ... жөне озонидтері өзге сілтілік
металдардың аталган қосылыстары сиякты ... ... та ... ... + СО→ ... + СО → ... + 2е → 2O2- | 1 тотықтырғыш
С2+ ─ 2е → С4+ | ... иіс ... ... ... ... + СО → ... + ... + е- → 02- + 02 | 2
тотықтыргыш
С2+ ─2е - → ... 1 ... [О]2^ - ... ал ... ... ... ... түрады:
2RЬ02 + СО → RЬ2СОэ + 02
202- + 2ё →2O 2- + О2 | ... - 2е → С4+ | ... ... ... ... ... күшті тотықтырғыш,
үнтақ күйіндегі Мё,А1,Мп жөне т.б. ... ... ... 202 + S → Nа2S03 + ... + 2А1 → ... + ... + S → ... + S02 → К2S04 + 02↑
2RЬ02 + S02 → RЬ2S04 + 02 ... + 2NO2 → 2RЬ NO3+ ... ... металдар қасиетін салыстыру
Сілтілік металдар периодтық кестедегі орындарына сәйкес өз ... ... бір ... ... Nа К RЬ ... ... артады, радиус ұзарады, ядро заряды өседі
Li20 Na20 К20 RЬ20 ... ... ... NаОН КОН RЬОН ... ... ... Nа2С2 К2С2 RЬ2С2 ... қыздырғанда элементтерге ыдырайды жене көрсетілген бағытта
тұрақтылығы арталы
Li2S Nа2S К2S RЬ2S ... Nа2S5 К2S6 RЬ2S6 ... ... тұрақтылыгы артады
LiСІ NaCI КСІ ... ... ... ... артады
LiН NаН КН RЬН ... ... ... ... RЬН, СsН ... ... ... |Сульфат |Карбонаттар |Нитраттар |Гидроксидтер |Оксидтер |
| | ... ...... |845 |723 |264 |450 ... |
|Na |884 |851 |307 |318 ... |
|K |1069 |891 |334 |360 ... ... | | | | | ... |1060 |837 |310 |301 ... |
| |1010 |610 |414 |272 ... |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ұқсас (көлденең
периодтылық). Сілтілік металдар ішінен литий ғана магний сияқты ... ... ... оңай қосылып LiN және МgN түзеді.
Литий және магнийдің фториді, карбонаттары ортофос-фаттары суда нашар
ериді.
Литий және магний гидроксидтері ... ... ... ... ал өзге ... ... ... балқып балқыма
береді.
Сілтілік металдар қосылыстарының өзгеріске үшырау (балқу немесе ыдыру)
температуралары ерігіштігі 3.2-кестеде жинақталған. ;
3.2 - ... ... ... ... ыдырау темнературалары
3.3 -кесте Сілтілік металл түздарыныц 100 г ... г ... ... |Карбонат |Нитрат |Гидроксид |Фторид |Галогенид ... |35 |1,3 |85 |13,0 |0,13 |162 ... |28 |29,4 |92 |114 |4,1 |184 |
|K |12 |112 |38 |119 |102 |148 ... |51 |450 |65 |178 |131 |163 ... |182 ... |27 |320 |370 |87 |
| | ... | | | | ... ... ... байланыс энергиясы және ... ... ... ... | F | CI | Br | J |
| ... Металл-металл,металл – сутек және ион ... ... жылу ... ... – |Металл – |Ион ... |
| ... ... ... |кДж/моль |
| Li |0,267 |0,159 |Li+ 0,060 | -519 ... |0,307 |0,188 |Na+ 0,095 |-406 |
|K |0,392 |0,224 |K+ 0,133 |-322 ... |– |0,236 |Rb+ 0,148 |-301 ... |– |0,249 |Cs+ 0,169 |-276 ... металдардың езара байланыс үзындығы, катион-дардың гидратациялану
энтальпиясы 3.5-кестеде топталған
төмендепше есептеиміз:
.3.2- есеп. 3.1-есепке ... ... ... ... ... ... массасы сол қарастырылып отырған атомның
көміртегі 12С атомының 1/12 бөлігінен неше есе ауыр ... ... ... ... ... табылады. Ал, көміртегі атомының 1/12 бөлігінің^
массасы т (с)/12 = ... ... тең және ... ... ... бірлігі болып табылады (м.а.б.).
Олай болса, атомның массасын анықтау үшін, оның салы-стырмалы атомдық
массасының жанына м.а.б. ... ... I ... ... m(Li) = 6,92 ... = 85,55 м.а.б.
Ал, кодімгі кепке таныс «кг», «грамм» бірлігінде анық-тағыңыз келсе, оңда
төмендегідей түрде есептеу жүргізесіз:
m(Li) = 6,92 = 6,92.1,66-10 -27 = 11,487 ∙10 -27 ... = 85,55 ∙= ... -27 = ... -27 ... ... Литий атомының ядросы үш протон төрт нейтроннан ... сол ядро ... ... энергия шамасын анықтаңыз
Шешімі.Ең бірінші кезекте периодтық кестені немес анықтама қүралын
пайдаланып литийдің жоғары дәлдіклей анықталған атомының салыстырмалы
массасын ... ... = 6,941 ... m(Li) = 6,941 ... ... және ... массаларын жазып аламыз
m(р) = 1,00783 м.а.б.
m(n) = 1,00867 м.а.б.
Егер, литий ядросы үш ... және төрт ... оны осы ... қосындысын анықталық:
m= (3∙1,00783 + 4∙1,00867) м.а.б. = 3,02349 + 4,03468 =
= 7,05817 м.а.6.
Ал, ... ... ... 6,941 ... Масса дсфек-тісін
анықтаймыз:
m = 7,05817 - 6,941 = 0,117 м.а.б.
Литий атомының ... ... ... ... ... формуласы
бойынша есентеуге болады, яғни:
Е = т ∙ с2.
Біз энергняның атомдық бірлігі (атомная ... ... ... ... ... есептелік.
1 энергияның атомдық бірлігі (э. а.б.) = 931,501 МэВ, Ал, 1 э. ... МэВ 1 ... -не ... келеді. Олай болса, 0,117 м.а.б. -не
келетін энергая шамасын анықталық:
Е = 0,117 • 931,5016 = 108,98 ... - ... ... ... ... де, ... де ... белгілі. Түз қышқылы хлорлы сутектің судағы ерітіндісі
екендігі мәлім. Осы ... ... бір ... ... ... ... түрғыда калий сумен ... ... ме, ... бе?
Шешімі. Калийді түз қышқылына салғанда төмендегі-*й реакциялар орын алады:
2К + 2Н20 = 2КОН + ... + 2HCI = 2KCI + ... ... ... ... яғни судан жеңіл. Олай болса, оның су
бетіндегі белігі ауадағы оттегімен де тотығады:
K + O2 = KO2 ... ... ... ... бірінші жүретінін анықтау
үшін Гиббс энергиясы өзгерісін анықтаймыз.
1 -реакция үшін:
∆G0 = 2∙∆G0г(КОН)-2∆G°.(Н2О)
∆G0 = 2 ∙ ... - ... = -273,94 ... - ... үшін:
∆ГG° = 2∙∆G(КС1) -2∆G°(НС1)
∆G0 = 2[(-408,0) - ... = -553,6 ... ... ... = ... = -209 ... үшін ең кіші ... энергиясының өзгерісі 2-реакция үшін
калийдің қышқылмен әрекеттесуіне ... ... түр. Олай ... калий ең
бірінші кезекте қышқмлмен әрекеттеседі. Онан соң ... ... ... ... есеп ... ... ... металдар тақырыбына есептер
3.5 - есеп. 20 г натрий фосфиді (ИазР) гидролизге ұшырағанда
түзілетін ... ... (қ.ж.) ... ... 4,0 г ... натрий үнтагы үстінен шамалы қыздыру
барысында (азот атмосферасында) ... ... 5,2 г-ға ... Қоспа
құрамының үлееін (%) анықга?
3.7- есеп. 3,9 г калийді артық мөлшерде алынған күкіртпен қыздырды.
Қандай зат, қандай ... ... ... ... ... ... асырыңыз:
КСІ → К → КОН →К2СОэ →КНСОз → ... → Nа202 → Na20→ NаОН → NаНS04 → ... → Li2С2 → LіОН → Li2О → ... → LiСІ
RЬ → RЬS→ RЬОН → RЬ → RЬН ... ... ... литий, натрий және калий иондары бар ерітінді
берілді. Ерітіндідегі литий ионын анықтаңыз.
3.10- есеп. ... ... ... ... 3,8 ... ... тұздың осы жағдайдағы ерігіштік шамасын анықтаңыз. Ерігіштік
100 г еріткішке шағын есептелетін шама екенін еске саламыз.
3.11- есеп. Ерітінді ... ... ... ... ... ... ... Жоғарыда келтірілген ерітінді берілген. Ерітінді
құрамындағы натрий иондарын анықтаңыз.
3.13- есеп. Темендегі теңдеулерді аяқтаңыз:
NaH + Н20 ... + Н20 ... + Н2О ... + NaNO3 ... ... 63,3 г ... ... кристаллогидратын қыздыру
барысында 39,6г су бөлінді. Кристаллогидрат формуласын анықтаңыз.
3.15- есеп. Судық электролизін 25°С, 112 КПа ... 2,1 л ... газ ... Осыған қажетті электр
зарядының ... ... - ... 8,4 г ... ... ... тұздың қандай
мөлшерін алуға болады?
3.17-есеп. Гиббс энергиясының өзгерісін ... ... ... ... стандартты қысым, ал температурасы өзге Т
жагдайында орын алса, Гиббс энергиясының өзгерісін қалай анықтауға болады?
3.18есеп. 52,06 г ВаСI2 ... 400 моль суда ... ... 2,16 кДж жылу ... Бір моль ... 400 моль суда ... қДж жылу мелшері сіңіріледі. Сусыз ВаСI2 түзының гидратациялану жылу
шамасын анықтаңыз.
3.7.2. Есептердіц шығарылуы
3.7 - есеп. Берілгені:
т(К) = 3,9 г
8 — ... ... + S → ... + 5S → ... + 6S → ... ... ... стехиометриялық завды-лықты сақтай отырып,
эквивалентті түрде реакцияға түседі. Калий мөлшерін анықтаймыз:
т(К) 3,9 п(К) = = 0,1 ... М(К) ... ... ... 2 моль ... 1 моль ... Олай болса, 0,1 моль ... 0,05 моль ... оңай ... ... - есеп.
электролиз
2КС1 → 2К + С12 ... + Nа → NаСІ + ... + 2Н20 → 2КОН + ... + Н2С03 → К2С03 + ... + Н20 + С02 → ... + НСІ → КСІ + Н20 + ... + 02 -> Nа202
Nа202 + 2Na-> 2Nа20
Nа2О + Н20 -> ... + Н2S04 -> NаНS04 + ... + NaОН -> Na2SO4+ ... 2Lі + 2С -> ... + Н20 → LiОН + ... →Li2О + ... + С02 -> ... »
Li2СОз + 2НС1 -> 2LiС1 +Н20 + ... 2RЬ + S -> ... + 2Н20 -> 2RЬОН + ... > 4RЬ + 2Н20 + ... + Н2 -> ... + CO2 → ... - ... III е ш і м ... ... ионы бар ... ... түсін белгілі бір реңге
бояуы арқылы анықтауға болатынын білесіздер. Литий - ... ... ... натрий -сарыға, ал калий - күлғінге бояйды. Алайда натрий ионы ли-
тин ионып ашуга кедергі келтіреді. Сондықтан да, литий ... тон ... ... ... ... ... ... озге сілтілік ме-талдардыц аталған
түздарына қараганда суда нашар ериді. Осы қасиетті пайдаланамыз.
1. ... ионы бар ... ... ... ... карбонат-
тары бар ерітінділермен ақ түнба түзеді.
Lі+ + К2С03 -> Lі2С03 ↓ + 2К+
Li+ + Nа2С03 -> ... ↓ + ... ... ... ... ... ... -3 шамасын қүрайды.
2. Сілтілік ортада литий иондары К2НРО4,Na2НРО4 ерітін-
ділермен Li3PO4-тің ақ түнбасын береді.
ЗLi+ + ... + ОН - -> Lі 3РО4 ↓ + Н20 + ... = 3,2∙10 -9. ... ионы ... ... ... ... калий, натрий иондары бар ерітіндіден 3-4 там-
шы алып, оның үстіне 3-4 тамшы аммиак ерітіндісін және
осынша ЖІіҒ ... ... соң осы ... ... ақ түсті литий фториді түнбаға түседі: ЕК(ІіҒ) =
3,8 10_3.
3.10 - ... Ш е ш і м ... ... ... ... ... сипаттау үшін «Ерігіштік
көбейтіндісі» немесе «Ерігіштік константа-сы-Кх0» шамаларын пайдаланады.
Бірінші жағдайда нашар еритін ... ... ... ... алынса, «Ерігіштік константасы» үшіп сол
иондардың активтіліктерінің көбейтіндісі алынады, яғни:
ЕК(LiҒ) = С(Li+) • С(Ғ -); К3° (ЬіҒ) = ...... ... ЕК пайдаланыла беріледі және анықтама қүралдарында
опчг тілінде «ГІР» (произведсние пастворимости) мәні келтіріледі.
Есеп шартында ЕК = 3,8- 10 ... ... ... ... ... күйі үшін мына теңцік
орыңцы:
ЬіҒ ;р> Ьі+ + ... = С(Ғ-). ... ... бойынша:
К = С(Ьі )-С(Ғ-і; К- С(ЬіҒ) = С(Ьі+) • С(Ғ"). С(ЬІҒ)
Мүндағы
К ... = ... Олай ... = С(ЬІ+) • С(Ғ).
Шарт бойынша С(Еі+) = С(Ғ~). Демак,
ЕК(ЬіҒ) = С°-(Еі+); ... = ... = д/3,8 10'3 = ... ... М(ЬіҒ) = 26 г/моль.
Еріген ЕіҒ массасын есептейм]з:
М(ЬіҒ) = 2,6 • 6,16 10"2 = 1,60 ... ... ... ... тең деп ... г ... 1,60 г түз ... яғни 998,4 г суда 1,60 г ЬіҒ
ерітілген. с ; . ... деп те атай ... ... ... бар болса, микроскоп аркылы ... ... қара ... ... ... ... қиыршықтарды
(кристалдары) оңай аңгаруга болады.
Ерітіндіде аммонин иондары жоқ ... ... ... ... натрий- калийдің
Шешімі.Талдау. Калнй, күкіртпен әрекеттесіп
сульфидтүзеді. Есеп шарты бойынша күюрт артық мөлшерде алынгандық-тан
сульфид ... ... ... түзеді. Реақция теңцеу
-лерін келтірелік
сипатының рН шамасы 4-6 мәнін қүрағаны жөн.
^аз[Со(ІЧ02)б] ~ ... ... үзақ ... бары-сында жайлап
ыдырап өзге заттарға айналады.
3. Калий иондарын анықтаудың және бір жолы калнй тартратының түзілуі.
Тартрат ... ... ... ... түздары. Қүрылым
формуласы:
О Н Н ... I I ... - с- с - с
/ I I ... он он ... ... және ИаНС^І-ЦОб суда жақсы ерімтал. Ал КНС4Н4О6 ... ... ... ... 2-3 тамшысына осынша ЫаНС^НіОь ерітіндісін
тамызады. Мүмкіндігінше реакңияны ... ... ... ... 20°С ... 100 г суда ... 0,53 г, ал 60°С де ... 2,5 г -ды ... ... ... ... ақ ... калийдің гид-ротартраты КНС4Н4О6
түзіледі:
К+ + HC4H4O6 ↔ ... ... ... қышқыл, сілтілерде ерімтал:
КНС4Н4О6 + Н+ ↔ Н3С4Н406 + К+
КНС4Н4О6 + ОH- ↔ С ... + Н20 + ... ИН4+ ... жок ... көз ... керек, өйткені нашар
еритін ГШ4НС4Н4О6 - қосылысы да ақ түсті түнба.
3.12 - есеп. Ш е ш і м ... ... ... ... ... үшін платина немесе нихром
сымын пайдаланады. ... сым ... т ... ... ... жөне үшы шыны ... ... 1-2 с.м шығып тұруы тиіс. Сымды
алдын-ала түз ... ... ... ... да ... ... ... түс пайда болса, түз қышқылына батырып қайта тазартады. Бәсең сары түс-
түз ... ... ... ... да әсерінен болуы мүмкін.
Зерттелетін ерітіндіге ... ... ... онан соң ... болсақ, натрий иондарына тән сары түс жалынға рең береді. Жалын
сары түсі бірнеше ... ... ... ... Ка* жоқ ... ... сары
түске бо-ялмайды.
2.Ерітіндіде литий ионы жоқ болып, тек №+, К+ бар
болса, натрийдің гексагадроксостибаты түзілуін пайдаланады:
Na + К[SЬ(ОН)6] ?=> ... + ... ... ... ... ... зерттелетін ерітіндіден гамызады да,
оны жайлап қыздыру арқылы қүрғатады. Мүнан соң ... ... ... массаға бір-екі тамшы сүйы-
тылган сірке қышқылындағы уранилацетат ІЮ2(СНзСОО)2
ерітіндісін қосады. Бір-екі минуттан соң микроскоп арқылы
оның байқалатын ... ... ... және ... ... ... апетат қиыршықтары түзіледі.
Na+ + NaUO2(СH3СОО)2+ СНзСООН →Nа[U02(СН3СОО)3] + Н+
Натрий уранил ацетат формуласын қос түз ... ...... береді.
3.13 - есен. Ш е ш і м і.
NaН + Н20 -> NаОН + ... + Н20 → Na+ + ОН - + ... + Н20 ↔. ... + Н20 ↔ Na+ + ОН ... + Н20 → Nа+ + ОН ... +2Н20 → 2NаОН + Н202
Nа202 + Н20 -> Nа+ + ОН~ + ... + NаNОз → ЗNa2О + ...

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Литий-ионды аккумуляторлар13 бет
Биогенді S элементтерінің биологиялық ролі, қатынастарының медицинада қолданылуы13 бет
Көміртек диоксиді44 бет
Литидің жалпы сипаттамасы3 бет
Наполеон саяси билікке жету жолында13 бет
Бейорганикалық сілтілердің технологиясы13 бет
Вакуумды-ионды құралдар17 бет
Жылуаккумуляторлық материалдар12 бет
Ұялы телефондарды зарядтау құрылғысы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь