Депозиттік сақтандырудың отандық және шетелдік тәжірибесі

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 Депозиттерді сақтандырудың теориялық аспектілері ... ... ... ..6

1.1 Депозиттерді сақтандырудың ұғымы мен мәні¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬¬ ... ... ... ... ... ...6
1.2. Банктік дипозиттердің концептаулды негізі ... ... ... ... ... ... 11
1.3 Депозиттерді сақтандыру жүйесінің шетелдік тәжірибесі ... ... ... .17

2 Қазақстан Республикасының депозиттерді сақтандыру жүйесін
Талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

2.1 Банк жүйесіндегі депозиттік операцияларды талдау ... ... ... ... .25
2.2 Депозиттерді сақтандыру жүйесінің қатысушысы . «Тұран Әлем Банкі» депозиттерін бағалау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31

3 Қазақстан Республикасында депозиттік рынокты жетілдіру
Жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36

3.1 Депозиттік портфельді басқару және ондағы тәуекелдерді
төмендету жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
3.2 Қазақстан Республикасындағы депозиттерді сақтандыру
жүйесінің даму келешегі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...44

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .52

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... .55
Диплом жұмысы тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының банк жүйесi – нарықтық экономиканың маңызды құрамдас бөлігі, ол экономиканың өcyiнe ықпалын тигiзеді және макроэкономикалық тұрақтылыққа жету мақсатына негізделеді.
Банк ісінде салымдар капиталды қалыптастырудың негізгі факторы ретінде қолданылады. Халықтың жинақ ақшасы кредиттік механизм арқылы қайтадан айналыс үрдісіне түседі, ол қоғамдық ұдайы өндірістің үздіксіз болуын қамтамасыз етеді және оның жеделдетілуін өз әсерін тигізді,бұл деген сөз еліміздің ұлттық табысының өсуіне әкеліп соғады деген сөз.
Халықтың өмір сүру жағдайының жақсаруына байланысты тұтыну мен шығындар құрылымы жинақ ақшалардың пайда болу мотивтері өзгереді. Мысалы, жанұя бюджетінде азық-түлік тауарларына кеткен шығын үлесі азаяды да, алдынала қорлануды талап ететін шығындардың үлес салмағы өседі.
Салымдар әр түрлі болуы мүмкін және олардың сыныптамасының негізінде салымдар көздері және олардың мақсатты арналуы секілді критерийлер (өлшем) жатады. Дегенмен де көбінесе критерий (өлшем) ретінде салымшылардың түрі мен салымдардың алыну түрі кездеседі.
Сонымен қатар, жинақ ақша ісінің дамуы Қазақстан Республикасының бүкіл банктік жүйесін нығайтады. Депозиттік операциялар айналымда жүрген ақшалай қаражаттарды банктерге тартуға мүмкіндік береді. Ал жаңа ресурстарды банк жүйесі кредиттік операциялар нәтижесінде алады. Алғашқы операциялардың осындай екі түрінің көмегі арқылы кредиттік ресурстардың өте ірі тобы-банктердің меншікті ресурстары құрылады. Сол себепті салымшылардың ең әлсіз бөлігі ретінде жеке тұлғалардың салымдарын кепілдендірудің арнайы қорларын ашу арқылы салымшыларға сақтандыруды қамсыздандыру жүйесін дамыту керек. Осындай мысалдар ретінде Қазақстан Республикасының Президенті Н.А. Назарбаевтың бастамасымен құрылған жеке тұлғалардың салымдарын кепілдендіру жүйесін айтуға болады. Бұл жеке тұлғалардың салымдары үшін әр түрлі жағымсыз жағдайлар (тәуекелдік) себепші болған шығынды өтеу үшін қолданылатын және ақшалай қаражаттардың мақсатты қорларын қалыптастыру әдістері мен түрлерінің жиынтығын құрайтын сақтандыру категориясы болып табылады.
Дипломдық жұмыстың объектісі – «БТА» АҚ болып табылады.
Бұл проблеманы зерттелу деңгейі өте төмен, сол себепті жеке тұлғалардың салымдарын кепілдендіру қорының қызметімен байланысты әдебиеттер мен практикасына талдау жасалған жұмыстарды жүргізудің қажеттілігі туып отыр.
Салымдарды мемлекеттік кепілдендіру жүйесі пруденциялдық қадағалау және кредиттердің соңғы инстанциясы ретінде Ұлттық Банктің қызметімен қатар банк жүйесінің қызметінің ең маңызды тұрақтандырғышы ретінде қарастырылады. Мұндай тұрақтандырғыштың бұрында біздің елімізде Халықтық банктерге деген сенімнің жоғалуына әкеліп соқты.
1. Страховое дело. Учебник под редакцией проф. Рейтмана Л.И. - Москва, «Рой» - 1992, 530 с.
2. Жуйриков К.К. Рынок и бизнес: страхование рисков - Алматы, «Каржы-каражат» - 1997, 232 с.
3. К. Жуйриков, И. Назарчук, Р. Жуйриков. Страхование: теория, практика, зарубежный опыт - Алматы, ОФ «БИС» - 2000, 382 с.
4. Ю.А. Соколов, Н.А. Амосова. Система страхования банковских рисков. Научное издание - Москва, «Әлит» - 2003, 288 с.
5. Н.Н. Хамитов. Банковское дело. Курс лекций - Алматы, «Экономика» -2005, 216 с.
6. Деньги, кредит, банки. Учебник. Под редакцией д.э.н. Г.С. Сейткасымова - Алматы, «Экономика» - 1999, 432 с.
7. Маянлаева Г.И. Организация страхового дела в Республике Казахстан -Алматы-2000, 122 с.
8. Гусева А.Е. Зарубежный опыт страхования банковских депозитов // Банковское дело, №5, 2000 г.
9. Казимагомедов А.А. Защита и страхование банковских депозитов в странах Восточной Европы // Банковское дело, №9, 1996 г.
10. Аналитические материалы IV Конгресса финансистов - Алматы, 15 ноября 2004 г.
11.Статистический бюллетень Национального банка РК за 2005г.// www.national bank.кz
12. Oсипенко Т.В. О системе рисков банковской деятельности // Деньги и кредит, №4, 2000 г.
13.Канаматов К.М. Страхование банковских депозитов и АРКО, Банковские услуги. №4, 1999г.
14. «Страхование депозитов - основа доверия казахстанцев к банковской системе»// "Панорама" № 27, 7 июля 2000
15. Кацеленбаум З.С К вопросу о сущности банковского депозита Деньги и кредит. М.-2006, №4.
16. Ларичев В.Д. Как защитить вклады граждан. Финансы 1996 г. №8.
17. Лисак Б. Казахстанские банки на пути перемен. "Финансы Казахстана"№ 8, 2007г.
18. «Депозитный рынок» // Рамазанов - Деловая неделя №2-2000.
19. «В Казахстане нет системы управления активами и пассивами инет полного понимания с какими рисками сталкивается банк»// Г Марченко-Панорама№29, 2007.
        
        ЖОСПАР
Кіріспе__________________________________________________________3
1 Депозиттерді сақтандырудың теориялық аспектілері______________6
1.1 Депозиттерді сақтандырудың ұғымы мен мәні______________________6
1.2. Банктік дипозиттердің концептаулды негізі________________________11
1.3 ... ... ... шетелдік тәжірибесі_____________17
2 Қазақстан Республикасының депозиттерді сақтандыру жүйесін
Талдау__________________________________________________________25
2.1 Банк ... ... ... ... ... сақтандыру жүйесінің қатысушысы - «Тұран Әлем Банкі»
депозиттерін бағалау______________________________________________31
3 Қазақстан Республикасында депозиттік рынокты ... ... ... ... және ... ... ... Қазақстан Республикасындағы депозиттерді сақтандыру
жүйесінің даму келешегі___________________________________________44
Қорытынды_____________________________________________________52
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі_________________________________55
Кіріспе
Диплом жұмысы тақырыбының өзектілігі. Қазақстан Республикасының ...... ... ... құрамдас бөлігі, ол экономиканың
өcyiнe ықпалын тигiзеді және макроэкономикалық тұрақтылыққа жету ... ... ... ... ... негізгі факторы ретінде
қолданылады. Халықтың жинақ ақшасы кредиттік механизм арқылы қайтадан
айналыс ... ... ол ... ... ... үздіксіз болуын
қамтамасыз етеді және оның жеделдетілуін өз әсерін тигізді,бұл деген сөз
еліміздің ... ... ... ... ... ... сөз.
Халықтың өмір сүру жағдайының жақсаруына байланысты тұтыну мен
шығындар құрылымы жинақ ақшалардың пайда болу ... ... ... бюджетінде азық-түлік тауарларына кеткен шығын үлесі азаяды да,
алдынала қорлануды талап ететін шығындардың үлес ... ... әр ... болуы мүмкін және олардың сыныптамасының негізінде
салымдар көздері және олардың мақсатты арналуы секілді критерийлер (өлшем)
жатады. ... де ... ... ... ... ... түрі
мен салымдардың алыну түрі кездеседі.
Сонымен қатар, жинақ ақша ісінің дамуы Қазақстан Республикасының бүкіл
банктік жүйесін нығайтады. Депозиттік операциялар ... ... ... ... ... ... ... Ал жаңа ресурстарды банк
жүйесі кредиттік операциялар нәтижесінде алады. Алғашқы операциялардың
осындай екі ... ... ... ... ... өте ірі ... меншікті ресурстары құрылады. Сол себепті салымшылардың ең әлсіз
бөлігі ретінде жеке ... ... ... арнайы қорларын
ашу арқылы салымшыларға сақтандыруды қамсыздандыру жүйесін ... ... ... ретінде Қазақстан Республикасының ... ... ... ... жеке тұлғалардың салымдарын кепілдендіру
жүйесін айтуға болады. Бұл жеке ... ... үшін әр ... ... ... себепші болған шығынды өтеу үшін
қолданылатын және ақшалай ... ... ... ... мен ... ... құрайтын сақтандыру категориясы болып
табылады.
Дипломдық жұмыстың объектісі – «БТА» АҚ ... ... ... ... ... өте төмен, сол себепті ... ... ... ... ... ... мен ... талдау жасалған ... ... туып ... ... ... ... пруденциялдық қадағалау
және кредиттердің соңғы инстанциясы ретінде Ұлттық Банктің қызметімен ... ... ... ең ... ... ... ... тұрақтандырғыштың бұрында біздің елімізде Халықтық банктерге деген
сенімнің жоғалуына әкеліп ... ... ... ... үлгісінің негізгі сипаттары
мынадай: азаматтар өздерінің жинақ ... ... ... ... жоғалтып алған ... өз ... ... ... бола ... ... көлеміне қарай 100% -дан
50%-ға дейін өтемақы төленеді (бірақ бұдан көп емес). Қажетті ... ... ... ... ... ... ... керек.
Сонымен,бұл жүйенің халықтың бүкіл дерлік топтарын қамтитын, біздің
коғамымыздың дамуының ... және ... ... ... ... ... сақтандыру мәселелерін теория жүзінде, практикада қарастыру
мынадай ... ... ... ... ... ... К. ... тәуекелдерді басқару", Кейси .Ф. "Банктерді кешенді сақтандыру",
Ю.А.Соколов, ... ... ... ... ... ... тәуекелдері", Масленченков.Ю., Команов.В. "Банк тәуекелдерін
сақтандыру", Романова.И.В. "Инновациялық қызметтің ... ... ... кезеңнің ерекшеліктерін ескере отырып нарықтық
экономикадағы сақтандырудың теориялық ... ... ... ... ... өту ... сақтандыру", "Қазақстандағы
сақтандыру - әрі қарай даму жолдары", "Қазақстанның ... ... ... ... "барыстың" платформаларының
бірі" атты еңбектерінде кеңінен зерттелген (баяндалған). Автор Қазақстан
Республикасындағы ... ... ... құрудың жолдарын, жеке
сақтандыру мен мүліктік сақтандырудың түрлерін жетілдірудің ... ... ... міндетті сақтандыруды әрі қарай
нығайту және жетілдірудің қажеттілігін дәлелдеп берді.
Сақтандыру ісін ұйымдастыру және Қазақстандағы ... ... әр ... аспектілері экономика ғылымының ... ... ... ... ісін ... еңбегінде, экономика ғылымының кандидаты И.М.Назарчуктың "Сақтандыру:
теория, практика, шетелдік тәжіриби" атты еңбегінде,заң ... ... ... құқығы" атты еңбегінде зерттелген.Сонымен
катар,ғылыми зерттеулер мен ... ... ... ... ... жазылған еңбектерінде бір ... ... ... ... енгізудің түрлері жайындағы
мәселелер әлі күнге дейін даулы және шешімін таппаған ... ... ... ... сақтандыруға (кепілдендіру) екінші
деңгейдегі банктердің қатысу ... мен ... ... ... ... институтының статусы жөніндегі
мәселелер де ашық ... ... ... ... ... отандық және ... ... ... ғылыми зерттеулер негізінде банк жойылған кезде
депозиттердің (салымдар) сақталуына кепілдік ... ... ... ... ... ... және ... принциптерін
жалпылау болып табылады.
Бұл жұмыста жүргізілген зерттеулер ... ... ... ... ... басқару механизмінде ... ... ... ... ... ... ... орнын анықтау
- депозиттерді (салымдар) кепілдендіру жүйесін заңнамалық реттеудің
қажеттілігін ... жеке ... ... ... сақтандыру (кепілдендірін)
практикасы мен қазіргі жағдайын зерттеу
- депозиттерді (салымдарды) кепілдендірудің ... ... ... ... ... ... шығару;
Зерттеудің тақырыбы депозиттік сақтандырудың ... және ... ... ... бөлiмде, жалпы банктердiң депозиттiк операцияларының
экономикалық маңыздылығы, негізгі ... ... және ... жіктелуі
қарастырылып өтті.
Екiншi бөлiмде, банктердiң депозиттiк операцияларына «БТА» АҚ
мысалында талдау жасалынып ... Бұл ... ... ... ... ... операциясы және оны ұйымдастыру тәртiбiне
сипаттама ... ... ... ... банктердің депозиттiк
операцияларын жетiлдiру жолдарына көңіл бөлінген. Депозиттік ... мен ... ... ... ... сондай-ақ депозиттерді
сақтандыру жүйесінің даму келешегіне тоқталдық. Бұл тарауда банктердiң
депозиттiк ... ... ... ... ... ... Депозиттерді сақтандырудың теориялық аспектілері
1.1 Депозиттерді сақтандырудың ұғымы мен мәні
Сақтандыру негізінде алғашқы қауымдық құрылыс ыдырай бастаған кезеңде
пайда болған деп есептеледі және ... ол ... ... бірден-бір
серігі болып кетті. Еңбектің қоғамдық бөлінуінің,табиғи айырбас ... ... ... ... ... жеке ... ... болуы
қорқыныш туғызды, мүлік иелерінің оның ... үшін ... ... ... ... ... апат, қауіп-қатер кесірінен жоғалып кету
қаупі, өрт, ұрлану т.б. ... ... ... ... ... ... ... тәуекелдік сипаттамасы әрбір меншік иесінің өз
мүлкі үшін және тауар ... ... ... үшін ... ... ... табылады. Осыдан барып заңды түрде материалдық ... ... ой ... бұл ... ... ... ... ынтымақты
үлестірме арқылы жасалады. Егер де әрбір меншік иесі шығынды өтеуді өз
мойнына алатын болса,оида ол өз ... ... сай ... ... ... табуы керек. Бұл біраз уақытты алатын еді және де өмір
сүру деңгейін төмендетер ... ... мен ... ... ... оқшауландырғаннан адамдардың қызметінің тиімділігі де ... ... ... қорлар осындай жағымсыз факторлармен
жойылып кетуі мүмкін еді.
Көп жылғы ... ... ... ... жүргізуші субъектілерге
екі маңызды түйін жасауға болады. Біріншіден, ... ... ... уақыт пен кеңістікте кездейсоқ келеді, яғни бір ... ... ... ... иелерінің бәрін қамтымай,тек аз ғана бөлігін қамтиды.
Екіншіден, мұндай оқыс, жағымсыз оқиғалардан ... ... ... үшін де, ... шеккен шаруашылық жүргізуші субъектілер үшін де
біркелкі емес. Мүдделі шаруашылықтың саны көбінесе әр түрлі ... ... ... көбірек болады. Мұндай жағдайда шығынның ынтымақты
үлестер иесі ... ... ... ... ... ... ... жуып-шайып неғұрлым көп шаруашылық саны қатысса,
бір қатысушыға соғұрлым аз қаражат үлесі тиеді. Осылайша, сақтандыру ... оның мәні ... ... ... ... ... ... негізінде апаттан, оқыс оқиғалардан жапа шеккендердің ... ... ... ... алғашқы түрі табиғи сақтандыру болып, ол тез бөлінетін
еңбектің өнімдерін-астық, фураж т.б. ... ... ... ... бұл ... ... зор болады, бірақ ол
сақтандыруды ... ... ... едәуір тарылтып жіберді.
Тауар-ақша қарым-қатынасының дамуына байланысты ақша ... ... ... бөлу ... мүмкіндігі туды.
Мұндай "босалқы қорды" жасау сақтандыру оқиғасы ... ... ... ... ... ретінде мүмкін болған. Мұндай ақшалай босалқы қор кең
ауқымды мүмкіндіктер туғызады әсіресе ... ... үшін ... шығын
сомасы оның қатысушылары арқылы өтеледі, ынтымақты түрде әрбір сақтандыру
оқиғасынан кейін өтеледі.Өзара ... ... ... ... ... ... ... саласына айнала бастады. Егер де ... ... ... ... ... ... сақтандыру қоры әлі де болса жасалмаған болса, әрі қарай
шығынның мүмкін ықтималды ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру жарналарының негізі ретінде қолданыла
бастады.Қазіргі қогамымызда ... ... ... ... ... ... мұнда меншіктің барлық түрі, ... ... да ... ... ... арендаторлар, азаматтар
сақтандырылады.
Сонымен, сақтандыру ... жеке ... мен ... тұлғалардың
мүліктік мүдделерін қорғау жөніндегі қарым-қатынастар (егер ... туа ... ... ... ... сақтандыру сыйақыларынан
(жарналары) тұратын ақшалай қорлар есебінен ... Бұл ... ... кем ... екі жақ ... ... ... қарым-
қатынас.
Бірінші жақ (субъект) бұл сақтандыру ұйымы(мемлекеттік, акционерлік
немесе меншіктік), оны біз ... деп ... ... ... ... шығарады (мысалы,сақтандыру оқиғасы кезінде
сақтанушыға шығынды төлеуге міндеттеме алады) және оларды өз ... ... ... ... мекемелер), жеке ... ... ... ... схема бойынша депозиттерді (салымдарды) сақтандыру жүйесі
құрылуына болады дегенмен де бұл схемаға өзіндік ерекшеліктер тән. Мысалы
депозиттік сақтандыру жүйесі ... ... ... ... ... (Қазақстан Республикасында осындай жүйе).
Экономикалық әдебиетте депозиттерді (салымдарды) ... ... 2 әр ... ... бөлуге болады:кодтандырылған
(имплицит (imhlicit)) және кодтандырылмаған (эксплицит (ехрlicit)).
Депозиттердің ... ... ... ... ... тән банк жүйесінің тұрақты гранты ретінде мемлекеттің рөліне
негізделген.Олардың негізгі белгілері болып:
- банк ... ... ... ... ... үшін заңды
жауапкершілікті көрсететін заңнамалық құқықтық актілердің ... ... ... мен ... ... анық ... болмауы;
- қаржылық көмек көрсететін арнайы қордың болмауы болып табылады. [1]
Депозиттердің (салымдардың) кодтандырылмаған сақтандыру ... ... ... ... - ... ірі және ... тепе-тең деңгейде сақтандырылған, ал мемлекетке сақтандыру қорын
құру үшін қаражат бөлудің қажеттілігі болмайды.
Кодтандырылмаған жүйенің жағымсыз жақтары көбірек және де оның ... ... жүйе ... жол ... және ... ... ықтияршылық шешімдерінің пайда ... ... ... ... ... (жұмысын жақсарту) жөніндегі шешім оған
мемлекеттің қатысу ... ... Жеке ... проблемалы
банктерге, әдетте қаржылай көмек көрсетілмейді;
- банк ... ... мен ... ... ... ... ... салық төлеушілердің иығына жүк ... ... ... ... ... банктердің банкротқа ұшырағаны
жөнінде шешім кабылдай алады;
Салымдарды (депозиттерді) сақтандырудың кодтандырылған ... ... ... ... ... ... олар ... заңды жүйеге жүгінеді. Заң шығаратын ... ... ... ... ... бір қатысушыларын сақтандыру
арқылы қорғауға жататын міндеттемелер түрі, ... ... мен ... шектеулері, сақтандыру қорының құрылуы мен
жұмыс істеу тәртібі, екі жақтың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... варианттары болуы
мүмкін:
- қатысушыларға деген талаптар сипаты бойынша: міндетті және ... ... ... бойынша: императивтік және диспозитивтік;
- сақтандырудың көлемін қамту бойынша: толық, шектеулі, дискрециялық;
- меншік түрі бойынша: мемлекеттік, жеке меншік, аралас;
- ... ... ... ... ... ... бойынша саралау, уақыт бойынша саралау;
- мемлекеттің қаржымен қамтамасыз етудегі қатысуы ... ... ... ... ... қосымша мемлекеттік кепілдіксіз;
Банктердің депозиттік операциялары мен жұмысының мықты жақтары мен
қатар, әлсіз жақтарын атап ... ... ... операциялардың
кеңеюі, персоналды оқыту және біліктілікті қайта жоғарылату, маркетинг
саясатын ... ... ... ... ... ... ... шоғырландыру, филиалдардың аясын ... ... ... ... ... ... акшанын ағылып
кетуінің нақты қаупі бар. Салымдармен (депозиттермен) жұмыс істеуінің мықты
және әлсіз ... ... ... ... ішкі және сыртқы орта
болып табылады.
Ішкі ортаға жататындар:
- салымдарды кепілдендіру жүйесін құру ... ... ... ... ... ... ... сонымен қатар пайыздық
сыйақының мөлшерлемесінің төмендеуі ... ... ... ... гөрі
табыстырақ салымдарға ағылып кету қауіпін туғызады;
- кадрларды банктік басқару ... ... ... ғана ... ... қажетті тренингтерді өткізуді де
өз мойнына алады;
- проблемаларды уақытында табуға бағытталған банктік маркетинг;
Тікелей әсер етудің сыртқы ортасына мыналар жатады:
- ... - жеке ... ... ... өсуі ... ... ... байланысты;
- салымшылар-заңды тұлғалар қор рыногының дамуына байланысты өз
капиталын депозиттік ... ... ... ... ... бәсекелестер,олар өздерінің жарнамалары арқылы салымшылар санының
азаюына себепші болады.
Сыртқы ортаның жанама әсеріне ... ... ... ... ... ... тұрақсыз экономикалық
жағдай,бұл салымдардың өсуіне себепкер болады ... ... өз ... алып ... ... болады;
- демографиялық фактордалықтың көп немесе аз саны ... ... аз ... ... ... ... ... рыногындағы жағдай,халықты әлеуметтік
қорғау, халықтың табысын құрудағы ... ... ... ... қабілеттілігі;
- географиялық фактор-банктердің бір территорияда шоғырлану деңгейі
немесе банктік уйымдардан региондардың қашықтығы, ... ... ... кызметтің басқа да(кәсіпкерлік) қызметкер
сияқты көп жақтылығы және ... ... ... ... кез - келген баик банкротқа ұшырауының ... ... ... ... ... ... ... тиімді
инструменті ретінде салымдардың (депозиттердің) сақтандыру (кепілдендіру)
жүйесін құрудың қажеттілігі туады.
Басқаша айтқанда, елімізде депозиттік ... ... ... және ... жүйесі жалпы алғанда, халықтың банк жүйесіне деген
сенімін нығайтады.
Қазақстандық салымшылардың ойында банкротқа ... ... ... ... өсу ... ... ... төмендеуі,
валютаның бағымының алдын-ала болжауға келмейтін өзгерістері, депозиттің
салымдарының (инвестициялардың) жоғары тәуекелі, кейбір банктердің ... ... ... сияқты факторларды(тәуекелдерді)
жатқызуға болады.(1 сурет)
1-сурет. Депозиттерді сақтандырудың ... ... ... ... К.К. Рынок и бизнес: страхование рисков - Алматы, ... - 1997, 232 ... көз ... ... сақтандыру - жұмыс істеп тұрған салымшылар
үшін де, әлуетті ... ... үшін де ... ... ... мөлшерге түсіру әдісі.
1999 жылғы мамырда Қазақстан қаржыгерлерінің бірінші Конгресінде
республика Президенті ... ... ... ... ... ... көтеру үшін қажетті шаралардың біріншісі ретінде
депозиттерді ұжымдық ... ... ... оны іске қосу деп ... Әлемдік тәжірибеде барлық экономикалық ... ... ... ... жүйесі бар. Сол жылғы қарашада Қазақстан жеке
тұлғалардың салымдарына кепілдік беру ... Қоры ... ... ... ... ... ... болды,
ол «Қазақстанның жеке тұлғалардың салымдарына (депозиттеріне) кепілдік беру
Ссақтандыру) Қоры» ЖАҚ жарғылық капиталына 1 млрд. теңге ... ... ... Банкі кепілдік беру Қорының жалғыз құрылтайшысы
болып табылады.
Қорды құрудың мәні әуелбастан айқын және ... ... ... ... сілкіністерден және жеке меншік қаржы ... ... ... ... ... ... ... құнын түсіріп
кететін, адамдардың ақшаны жинап ... ... ... ... ... Тек ... ... жыл ішінде ғана елдің Ұлттық Банкінің
ойластырылған және дэйекті қадамдары банк ... ... ол ... ... ... ... жоғары деңгейде көрсете
алатын қалыптасқан жүйеге ... бұл ... ... ... ... ... ... сенімді
кепілдік беретін Қорды құру одан әрі нығайтты.
Депозиттерді сақтандыру ... ... аз ... олар
қаржылық жүйені қосарлана реттеу экономика үшін өте тиімді деп пайымдайды.
Олардың пікірінше, депозиттерді сақтандыру ақыр ... ... ... ... банк ... ... заемшылардың,
мемлекеттік және саяси ... ... ... ... ... төмендетеді. Теориялық жағынан реттеуге болмайтын банк жүйесі
нарықтық тәртіпті сақтаған жағдайда депозиттерді ... ... ... ... ... күні әлемдегі бірде бір елде қосарланып
реттелген банк ... жоқ, ... ... оның ... ... ... ... араласуға мәжбүр. Жасырын және ашық сақтандыру
механизмдері бар көптеген ... ... 10 ... салымшыларды банктердің кең
ауқымды банкроттық салдарынан қорғап келеді. Кепілдік беру ... ... оның ... ... өтеу ... міндеттемелерін
орындау мақсатында депозиттерге кепілдік беру (сақтандыру) Қорының төлем
қабілетін сақтай білуі табылады. 2004 жылғы 1 ... ... ... ... ... 7 млрд. теңгеден асады. Инвестициялық тәуекелді
хеджерлеу мақсатында Қор ... 90%-ті ... ... ... ... ... қорғау жүйесінде тәртіптеуші сипатының болуы және осы
тұрғыда ... ... ... ... үшін ... шарттар
сақталуы тиіс: ол заңнамамен бекітілуі тиіс міндетті болып ... ... ... ... ... және ... әдістерінің айқын әзірлемелері
болуы тиіс. Оның үстіне, құзырлы мемлекеттік органдарға ... - ... және ... ... қатысты шаралар қолдану үшін өкілеттік
пен қажетті ақпарат берілуі тиіс, Ол банктердің көлемі мен ... ... ... - ірі және ұсақ ... және мемлекеттік банктерді
қамтуы тиіс; банк банкротқа ұшыраған жағадйда ... ... ... ... ... және оның тез ... ... қамтамасыз етуі
тиіс. Ұсақ салымшылар үшін ... ... ... ... ... Егер олар ... ... болса барлық банк жүйесіне сеніммен
қарайды.
Банк жүйесін реструктуризациялау және ... ... ... ... іс – ... жүргізілген кезде Қазақстанда салымдарға
кепілдік беру жүйесін енгізілуі банк ... ... ... ... ... ... ол халық шаруашылығын ... ... ... табылады.
1.2. Банктік дипозиттердің концептаулды негіздері.
Коммерциялық кәсіпорынның бір түрі ретінде банк мекеменің ... – оның ... ... ... меншікті емес, заемдық
қарадаттар есебінен қалыптасындығына. ... ... ... шексіз емес және кез-келген мемлекетте орталық банк тарапынан
шектеледі.
Тұрғындарының қаражаттарының тарту ... банк ... ... ... ... ақшалай қаражатын тартудың ... ... ... ... ... ... ... өзге, жеке тұлғалардың қаражаттардың салымдарға тарту үшін қайта
құрылған коммерцялық ... тек ... ... жемісті қызмет жасаған
біраз уақыттан кейін ... ... ... ... ... ... банктік жүйеге көшу экономикалық дербес коммерциялық
банктерді құру, шаруашылықты өзін-өзі қаржыландыру қағидаларына ... ... ... ... ...... ... тудырды.
Банктермен тартылатын қаражаттар құрамы бойынша түрлі болып келеді.
Олардың басты түрлері банктердің ... ... ... процесінде
тартылған қаражаттар, сондай қаражаттардың бірі Депозиттер–меншікті
қарыздық міндемелерді (Депозиттік және ... ... ... шығару жолыменаккумуляцияланған қаражаттар.
Депозиттік операциядар клиенттердің қаражатын банкке уақытша ұстай
тұруға мүмкіндік беретін экономикалық қатынастар.
Депозит ... ... және ... ... (пайдалы). Дипозиттің
көбі банкке несие капитал бере алады, оны соңынан банк кез – ... ... ... ... шарттар мен орналастыра ... ... ... пен ... ... ... алынған
пайыздық айырмашылық банк үшін еркін (бос) ақшалай қаражаттарды тарту және
несие капиталды орналастырудағы жүргізілген ... үшін ... ... Бұл ... ... кеңейту (ұлғайту) үшін банктер өз ресурс
базаларын (қорларын) кеңейтуге тырысады, олар "жалған салым ... ... үшін ... ... етілмелі есеп шотты қолданады.
"Банктің алтын қағидасында" банктің қаржылық талаптарының ... ... оның ... ... ... мен ... сай болу
керек. Осы қағидаға сәйкес, ... ... ... ... ресурсы ретінде қолдана алмайды. Себебі оларды ... ... алып алуы ... ... қатар банктік операциялардың
көпшілігі қолма-қол емес түрінде жасалады. Кассалық резервтер ... ... ... ... ... ... жоғарылатады
және басқа банктерге,басқа тұтынушыларға несиелерді ұсынуға бағытталады.
Кассалық резервтерден басқа ... ... ... депозиттерді
коммерциялық банктердің қызметінде шектеуші болып табылатын факторлар
орталық банк ... ... ... ... әр түрлі болуы мүмкін.Олардың ... ... ... ... ... ... ... сияқты критерийлер жатадыбірақ көп жағдайда
критерий ретінде салымшының түрі(категориясы) мен ... ... ... түрлеріне байланысты заңды тұлғалардың ... ... ... да банктер) және жеке тұлғаларды анықтауға
болады.
Депозиттерді алу түрі бойынша талап ... ... ... ... ақша ... ... (салымдар) немесе талап етілмелі салымдар - салымшылардың
есепайырысу шоты мен ағымдағы шоттарында белгісіз бір уақытқа қалып ... ... ... ... алып,банкті алдын-ала ескертпей-ақ
кез-келген уақытта басқа есепшотқа ауыстыру мүмкін.Әдетте салымдардың ... ... ... ең ... пайыз төленеді.
Талап етілмелі депозиттер(салымдар) біріншіден, ағымдағы есепайырысу
үшін қажет. Мұндай шотты аша отырпдұтынушы банкке өз ... ... ... тапсырады. Тұтынушының банктегі төлем операцияларын
күнделікті жүргізілуін бір шама шығындарды талап етеді, олар ... ... ... бір шама ... ... де ... ... маңызды факторы болып табылады. Күнделікті
тұтынушының банктегі ... ... ... ... ... ... ... Бірақ банктердің бұл шығындары қалай да
өтеледі,себебі талап етілмелі есепшоты бар тұтынушылар өздерінің ... ол ... ... ... ... ... ... қалады, оны банк өзінің коммерциялық
мақсатына қолданадыяғни ... алу үшін ... ... ... ... ... банктың көптеген тұтынушылары өздерінің ағымдағы есеп
шоттарынан үнемі алып, бірнеше ... ... ... аптадан кейін оларды
қайта толықтырып отыруынан құралады. Бірақ ... ... ... ... үшін ... бар ... ... Бұл экономиканың
кезеңдік сипаттамасына байланысты.Осы қаражаттар қалдығы мен талап етілмелі
есепшоттар арқасында банктер ... және ... ... ... күнге несие ретінде бере алады.
Талап етілмелі салымдар депозиттік немесе контокорренттік (ағымдағы)
есепшоттарға ... ... ... ... ... ... ... тек шоттағы нақты қалдық сомасын ғана ... одан ... ... ауыстыра алады,яғни ол тек өзінің салымына ғана
сене алады. Ал контокорренттік (ағымдағы) есепшотта ... әрі оң ... ... ... ... ... сәтте тек қана өз есепшотынан
салымын алып қана қоймай,белгілі бір уақытқа несие де ала алады. Дегенмен,
практикада бұл ... ... ... барады.Қазіргі кезеңде клиент
банкпен келісу арқылы депозиттік есепшоттан па несие алуына болады. АҚШ-да
бұл есепшоттар трансакциялық немесе ... деп ... ... чектер
жазып беруге болады.
Бұл есепшоттардың басты құндылығы-олардың жоғарғы өтімділігі, оларды
төлем құралы ретінде ... ... ... ... үшін ... негізгі кемшілігі-есепшот бойынша пайызды төлеудің
жоқтығы немесе аз ... ... ... ... ... ... ... Орталық Банкте мерзімді салымнан гөрі көбірек көлемде
ұстауы (сақтауы) ... ал ... ... ... есепшотты қолданғаны үшін
комиссия төлейді.
АҚШ-да заң ... ... ... ... есепшот бойынша пайыз
төлеуге тиым салады.Коммерциялық банктер өз салымшыларын ұстап қалу үшін
депозиттік есепшоттың жаңа ... ... бір ... жоғары
деңгейін қамтамасыз етер еді, екінші жағынан,салымшыларға белгілі бір ... ... ... ... ... ... деп аталды. Ол тек жеке
тұлғалар үшін ашылды. Бұл қаражатты алу ... ... ... ... тратасыоны үшінші тұлға төлемдер үшін ... ... ... есепшот,оған чектерге ұқсас есеп айырысу траттасын жазып беруге
болады,ол ... ... ... ... ... пайыздық
төлемдер түрінде табыс алуға болады. 1981 жылдан ... ... ... АҚШ-тың бүкіл территориясында заң жүзінде іске ... ... ... ... салымдар құрайды.Осы терминнен
көріп отырғандай, мерзімді салымдар белгілі бір ұзақ мерзімге салынады (бір
айдан кем емес). Салымшы үшін ... ұзақ ... ... мәні ... ... болып табылады. Банк үшін де бұл депозит тиімді, себебі ол
осы ... ұзақ ... бір ... ... ... ... алу үшін бере
алады.
Мерзімді салымдар ереже бойынша ағымдағы ... үшін ... ... ... ... ... ... салымдар өздері мерзімді салымдар өзі және алу ... бар ... ... ... салымдардың өзі
иесіне алдын-ала көрсетілген күні қайтып ... сол ... ... банк ... өз ойына қарай ұстай беруіне болады. Егер де сол бекітілген ... иесі ... ... ол ... ... ... секілді
ұстауына боладыяғни ол кез-келген келесі күндері өзінің ақшасын ала алады.
Алу жөнінде хабарламасы бар депозитке салымшыны ақшаны алғысы ... ... арыз ... ... ... ... ... 1 айдан
3 айға дейін, 3 айдан 6 айға дейін, 6 айдан 12 айға дейін,бір жылдан ... ... ... ... ... ... ... орнатылады. Практикада көбіне-көп алдын-ала хабарламасы бар
мерзімді депозиттер қолданылады.
Депозиттердің ... түрі ... ... ... ең көп ... ақша ... ... жинақ ақша есепшоты немесе жинақ кітапшасы бар
есепшот деп атайды. Депозиттің басқа түріне ... ... ... бар жинақ ақша салымы банктегі салымшылардың кррлануының сақталу
құнттылығы(ұқыптылығы)мен ... ... үшін ... салымдарын тарту үшін банктер жинақ ақшаның әр түрлі формаларын
қолданады: ұтыстық, сыйақылық, ... ... ... т.б.әдетте олар
тұтынушыларға қосымша қызмет ... ... ... ... қаражаттарды тарту үшін қосымша
шетелдік тәжірибені қолдануға мүмкіндіктері болады,мысалы:
- халықтың қаражатын ... ... әр ... ... қызметтердің кең ауқымын ұсыну соны ... ... ... көрсетудің әлементі);
- "тыныш" мақсатты жарнаманы қолдану(телефон,пошта);
- салым мерзімі аяқталғанда сыйақы берілетін инвестицицлық сипаттағы
салымдар бойынша жоғары пайыздық мөлшерлемені ... ... адал ... ... сыйақысының банктің тұрақты клиенттерге
төлеу;
- АЖБ және ҚААЕ ... ... ... бар ... олар ... ... және ... экономикалық
мүдделерін оңтайландыруға мүмкіндік береді;
70 жылдардың басында ... ... ақша ... ... ... гөрі ... пайыздың
мөлшерлемеге кепілдік беретін жинақ ақша ... ... ... ... ... ... ... алу жөніндегі бұйрық чегіне
(negotiable order of withdrawal-Now) ... ... есеп ... ... ... ... ... қолдана алады. Бұл есепшоттар нау-
есепшоттары деген атқа ие болып, шынтуайтқа келгенде ... ... ... ол ... ... ... ... коммерциялық банктері өз тәжірибелеріне клиент
(тұтынушы) үшін өте қолайлы ... ... ... ... - ... ... ... қаражаттарды жинақ ақша
есепшотынан ағымдағы есепшотқа аударуға ... ... ... деген ағымдағы қажетсінуден асып кететін ... ақша ... ... ... туады. Сөйтіп, тұтынушы үшін оның ағымдағы және
жинақ ақша шотындағы баланстарды қолдайтын ең ... ... ... ... ... ... ең ... түрінде алу қамтамасыз
етіледі.
АЖБ және ҚААЕ есепшоттарына ұқсас есепшоттарды отандық коммерциялық
банктер практикасында заңды және жеке ... ... ... көрсету
үдерісінде қолдануға мүмкіндік болады. Бұл жерде жинақ ақша ... ең ... ... қалдықтың мөлшерін қою дұрыс болар еді.
Мерзімді салымдардың бір түрі ... және ... ... болып табылады.
Сертификат-банк-эмитенттің ақшалай қаражаттар салымы жөнінде жазбаша
куәлік, бұл куәлік салымшының айтылған(келісілген) уақыт ... ... және ол ... ... алу ... куәландырады.
Сертификаттарды депозиттік жинақ ақша сертификаттарына бөлгеннен басқа
салымшылар түріне байланысты сертификаттарды мынадай белгілер ... ... ... ... ... ... ... топтап шығарылатын
сертификаттар;
- безендіру тәсіліне байланысты атаулы, ұсынушыға, айналыс мерзімі
бойынша, мерзімді, талап ... ... ... де ... ... ... алу ... өтіп кеткен
болса,мұндай сертификат талап етілмелі болып ... және ... ... ... банк оны ... керек. Банк алдын-ала мерзімді
сертификатты төлеуді алдын-ала ұсыну ... ... ... ... ... және ... төменгі мөлшерлемесін қарастыру
арқылы)
- төлемақы шарттары бойынша белгілі бір есеп ... ... ... ... төленіп отыратын пайыздық мөлшерлемесі бар, сертификатты ... ... ... ... ... ... үш түрлі тәсілдермен жүзеге асырылады
- жаңа шығарылым сертификаттарымен;
- қолма-қол ақшасыз аудару(салымдардың басқа ... ... ... ... арқылы;
- қолма-қол ақшамен (жеке тұлғалар үшін);
Сертификаттар шығаратын банк өзі сертификаттардың шығарылу ... ... ... ... шығарады. Шығарылым шарттары негізінде өз
сертификатын тиімді орналастыруды қамтамасыз ету үшін мынадай сәттерді еске
ұстаған ... ... үшін ... ... ... тартымды болуы;
- салымшы үшін ыңғайлы сертификаттың ең төменгі шегі;
- пайыздық мөлшерлемелерді қайта қараудың икемді механизмі;
- шығарудың стандартты ... ... ... ... ... мен өтеудің ыңғайлы күндері);
- наминалды төлеу мен пайыздарды есептеудің ... ... ... ... ... сертификаттары шығару жөніндегі хабардар
болуы,яғни кең ауқымды жарнама;
- сертификаттардың жай депозиттік келісім-шарттармен жасалған мерзімді
салымдардан едәуір артықшылығы бар,олар мыналар:
1) ... ... мен ... ... мүмкін болатын Қаржы
делдалдарының үлкен (көп) санының арқасында әлуетті инвесторлар ... ... ... ... ... иесі ... табыс
түсіру мақсатымен басқа тұлғаға сатуына болады, бұл жерде банк ... ... ал ... ... иесі өзшщ салымын алдын-ала алып алатын
болса ол өз табысын жоғалтады, ал банк үшін ... ... ... ... ... ... иесі ... салуда табыстың аз үлесін
жоғалтады.
Бәсекелестік күресте коммерциялық банктер несиелік ресурстар нарығында
өз депозиттерін сандық және ... ... ... ... ... ... керек. Олар бұл үшін түрлі тәсілдерді (проценттік ставка, салымдарға
түрлі ... мен ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың бірнеше негізігі
қағидаларын ұстанады. Олар мыналар:
➢ депозиттік операциялар банктік пайданы (таза табыс) ... ... ... ... пайда табу үшін жағдай туғызатындай
ұйымдастырылады;
➢ депозиттік операциялар ... ... ... ... субъекттермен
жүргізілуі тиіс;
➢ депозиттік операцияларды ұйымдастыру ... ... ... тыс ... ... ... ... мен несиелік салымдар және депозиттер мерзімі
мен сомалары бойынша ... ... ... ... мен ... ... қамтамасыз етілуі керек;
➢ депозиттік және несиелік операцияларды ұйымдастыруда ... бос ... ... ... ... банк ... тартуға септігін тигізетін ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде, депозиттер
бойынша міндетті ... ... ... ... ... ... мақсатында икемді проценттік
саясаттан басқа банктер өздерінің салымшыларына сақтандыру қорларын ... ... ... жеке тұлғалардың салымдарын сақтандырудың
мемлекеттік органдарына қатысу ... ... ... ... ... ... ... Міне сондықтан,
сақтандырудың түрлі формалары мен тәсілдері кең қолданысқа ие болды, ... ... ... ... ... ... ... ие.
1.3 Депозиттерді сақтандыру жүйесінің шетелдік тәжірибесі
Банктердің тұрақтылы проблемасы мен олардың өз салымдарын қайтару
қабілеті банк ісінің ... ... ... туған үкіметтің
қатысуымен сақтандыру ... ... ... жеке ... 1829 жылы ... ... 1917 ... дейін мұндай жаңалық 14
штатты аралап өтті. ... ... ... ... бұл амалдар
қолдау таппады. XX ғасырдың басына дейін ... ... ... ... дамуы мен тұрақты қаржылық және ақша дағдарыстары орын
алды.
1907-1908 жыдары қаржы нарығындағы ақша дағдарысна байланысты күшті
қаржылық ... ... ... ... ... ақша ... бақылау мен
салымдар бойынша проценттік ставкалардың жедел ... ... ... ... 1913 ... 23 ... ... резервтік жүйе туралы заң қабылдады, ол мына ... ... ... ... және ... аймықтық жүйелерді құру;
- Федералдық резервтік жүйенің оған мүшелері болып ... ... ... ... мен олардың қаржылық ахуалы
туралы есеп ... ... ... ... ... ... әсіресе 90-жылдарында көптеген дамушы елдер
орталық банктердің ... ... мен өзге ... ... мен ... қызметін күшейтуге тырысты. Осыған байланысты
салымдарды сақтандыру жүйесі Чилиде, Колумбияда, Кенияда, ... ... ... ... бастап Еуропалық экономикалық одақта
салымшыларды қорғау аясындағы ... ... мен ... ... ... ... ... ЕО органдары депозиттік
сақтандыру аясындағы банктік заңнаманы және оған ... ... ... ... ... ... ... 1
Әр түрлі елдердегі депозиттік сақтандырудың негізгі шарттары 2008 ж
|Елдер ... ... ... өтеу шегі ... ... ... ... |
|АҚШ |0,23 |100000 ... |0,012 |68000 ... |0,1 |50000 ... |0,03 ... 0%-ы ... |0,02 |17000 ... |0,12 |12000 ... |0,2 |13000 ... |0,5 |17000 ... |- |40000 ... |- |70400 ... |- |250000 ... |0,3 |75%, ... көп |
| | ... ... | |200 ... |
| | ... млн.лир-90% |
| | |1 ... ... ... Гусева А.Е. Зарубежный опыт страхования банковских депозитоів // ... ... №5, 2000 г. ... институционалдық ортаның маңызды әлементі депозиттерді
(салымдарды) сақтандыру жүйесі ... ... ... сақтандырудың
негізгі шарттары №1 кестеде кейбір елдерде көрсетілген.
Депозиттер мен ... ... ... құру ... ... ... банк ... дағдарысқа ұшыраган кезеңдерінде қабылданган,
АҚШ-та "Ұлы депрессия" (тоқырау) кезінде,Ұлыбритания 70-жылдардағы банктік
дағдарыс ... ... ең ірі ... ... ... ... ... практика банктін депозиттер мен салымдарды қорғау
тәсілдерінің көп түрлілігімен ерекшк.Бұның ең ... түрі ... ... ... ... шағымдарын тез арада қанағаттандыру
құқығын беру ... ... ... Қазақстан Республикасында
бар.Осындай жүйелердің алдына қоятын мәселелерге байланысты Ю.А.Соколов пен
Н.А.Амосов олардың құрылымдарының үш түрін атап көрсетеді:
- ... ... ... сай ... ететін депозиттер мен
салымдарды сақтандыру жүйесі;
- кепілдік жүйесі;
- жоғарыда айтылған екі жүйенің ... ... ... ... мүдделері тура да жанама да жасалады.Бірінші жағдайда банк
банкротқа ұшыраса салымшы арнайы қордан сақтандыру өтеуі ... ... ... ... Екінші жағдайда салымшыға мүмкін болатын шығындар
қайтарылмайды,бірақ банкті сауықтыру ... ... ... ... ... ... тек қана ... салымдарының
белгілі бір сомасы қайтарылады.
Жарнашылар(үлескер) мен құрылтайшылардың жарнасына сақтандыру арқылы
орнын ... ... ... ... ... және ... тұлғалардың депозиттердің және салымдардың барлық дерлік
түрі болып табылады,бүған ... ... ... сақтандыру өтеуі депозиттік сертификаттар бойынша
төленбейді).Сонымен ... ... ... ... ... мен салымдар және де жергілікті банктердің
шетелдегі филиалдарындағы депозиттер болып ... ... алу ... ... банк ... ... сот
шешімі қабылданғаннан кейін ала алады.
Айта кету керек, шетелдік банк практикасы банктік ... ... әр ... бай. ... ... шыға ... ... түрлері, сақтандырушылар, сақтандыру арқылы қорғау
объектісі,сақтандыру жарналарын есептеу сипаты) әрбір ел ... ... ... өз ... ... бұл жүйе ... ... бір-біріне сәйкес болып келуі мүмкін.
Тарихының дамуы үзағырақ АҚШ-тағы ... ... ... тоқталып өтейік.
Бұл жүйе 1934 жылы пайда болды және өзінің 70 жылдық өмір сүрген
кезеңінде ... ... ... Депозиттерді
Сақтандырудың Федералдық Корпорациясы (ДСФК) жүзеге асырады. Корпорация
банкроттықты ... бес ... ... ... ... екі тәсілді қолдана алады:
- көрсетілген нормалар шамасында депозиттерді қайтару;
- активтерді сатып алу жөнінде және жауапкершілікті өзіне алу жөнінде
мәмілеге келеді.
№2 ... ... ... ... ... ... ... 2
Депозиттің және салымдардың сақтандыру жүйесінің негізгі
Сипаттамалары
|Критерий ... ... ... институты |Банктер және ... ... ... ... ... ... ... Ұлыбритания |
| | ... ... ... |
| | ... ... |
| | ... |
| ... ... ... ... |
| | ... сақтандыру |
| | ... ... |
| | ... |
| | ... ... |
| | ... ... түрлері |Міндетті |АҚШ, ... |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... |
| ... ... ... ... ... |Мемлекеттік |АҚШ, ... ... |
| ... ... Франция, Люксембург |
| ... ... ... ... ... ... Франция |
|қорғау объектісі |валютадағы салымдар | |
| ... және ... ... |
| ... ... | ... ... мөлшерлеменің |Жапония, Германия, Канада |
|жарналарын |бірегей жүйесі | ... ... | | |
| ... |АҚШ |
| ... | |
| ... ... | |
|* ... Т.В. 0 системе рисков банковской деятельности // Деньги и |
|кредит, №4, 2000 г. ... ... ДСФК ... ... банк ... ... қайтарып, банктің активтерін жойып жібереді.
Кредиторлардың (басқа ... ... және ... тәуекелге
баратындықтан бұл әдіс акционелердің бақылауымен тәртіпті кепілдендіреді.
Бұл ... ... ... өз ... ең ... түсіндіруге болады. ДСФК ... ... ... ... ... ... ... кейін,
қаражаттарының бір бөлігін жойылатын активтер мен түсімдерден мүмкіндігіне
ие болды.
Екінші ... ДСФК ... ... ... ... ... ... банкпен банкротқа
ұшыраған ... ... ... бір ... ... алу ... ... және осы банктің барлық ... ... ... ... ... өзіне алады.
Мұндай практика барлық кредиторларға жүз пайыздық қорғауды мтамасыз
етеді және бұл ... ... ... ... сабақтастықты
көрсетеді, бұл сенім мен тұрақтылықты қамтамасыз етеді. Табысты банкпен
келісімшартқа отырудың алдында ... ... оның ... ... ... кезінде сатуға ұсынылған активтердің тек жартысы ғана
сатылуы мүмкін. Аукцион жеңген ... ... ... ... ... ... ... олардың баланстық құнынан жеңілдіктермен
алады. ДСФК мен банк арасындағы банкроттыққа ... ... ... ... қол ... ... негізінде ДСФК өзі алған пассивтері мен
сатып алынған банктік ... ... ... ... ... ... ... әрі қарай жойылуы үшін Корпорацияның ... ... ... ... түскен түсім Корпорацияның шығынды өтеуге
жіберген шығыстарының орнын толтырады. ДСФК өзі ... ... ... екі ... ... бірі ... трансферті болып табылады. Депозиттердің трансферті тек
сақтандырылған депозиттер мекн қамсыздандырылған ... ... ... ... ... банкке берілетін депозиттерді қайтарудың түрі ... ДСФК ... ... сай ... ... береді және осы
ресурстарды сатып алушы банк ... ... ... ... ... ... сатып алу үшін қолдануына болады. Бұл нысан сатып алушы
банктерге егер де олар шығыны жоғары, тұрақсыз депозиттерді ... ... ... жағдайда сақтандырылған депозиттердің трансферті
борышқорлық міндеттемелер бойынша ... ... ... ... ... төлеу қабілеті жоқ банктерге көмек көрсете алады. Депозиттерді
сақтандырудың федералды Заңы ДСФК-сын ... ... ... ... ... үшін көмек көрсетуге уәкіл етті. Көмек түрі
әртүрлі болуы мүмкін:
- ақшалай қаражатты беру ... ... ... ... ... көмек көрсету немесе басқа несиелік ұйымның
банкті сатып алуына өз ... ... ... көлемі әдетте банк активтерінің рыноктағы құны мен
банктің теріс меншікті капиталының сомасының айырмашылығына тең.
Басына ... ... банк те ... ... ... болатындықтан, ДСФК жағынан көмек едәуір артады. Мұндай ... ... ... ... ... ... бұны ДСФК шешім қабылдар
алдында жасайды.
Бүгінде әлемде кепілдік берудің негізгі екі ... бар: ... ... американдық және герман. Аталған жүйелер негізінде әлемнің
барлық елдеріндегі көптеген ... беру ... ... ... ... сақтандыру жүйесі конструкциясының негізі мемлекеттің бастамасымен
құрылған және Конгресс пен Федералдық кіметтің бақылауында ... ... ... ... Корпорация құрамына енетін бантер оның ... ... оның ... ... қол ... ... ... Корпорацияға
қатысушы банктер салымшыларын сақтандыруын жүргізуге ... ... ... сақтандыру жүйелері Канадада, Ұлыбританияда, ндістан және
т.б. елдерде ұйымдастырылған.
Германияда, ... өз ... ... ... ... және
сәйкес салалық одақтармен басқарылатын сақтандыру қорларына ... ... жоқ. ... ... ... құрлықтық елдерінде
(Нидерланды, Австрия, ... ... беру ... қалыптасуы
мемлекеттік емес банкаралық кепілдік беру жүйелерін қалыптастырудың герман
жолымен жүрді. Ұқсас жүйе ... да ... ... ... ... ... ... етеді. Испанияда
депозиттерге кепілдік беру Қоры құрамында тең ... ... банк ... ... банктер таныстырылған Кеңеспен басқарылады, ал
басшысы орталық банктің Председателі болып табылады.
Жапонияда депозитерді сақтандыру ... жеке және ... тең ... ... Жапония баксісмен де, қатысушы
банктермен басқарылады.
Берілген ұйымдарды кепілдік беру ... ... ... ... формаларын қолдануға қатысты келесі формаларды бөлуге болады:
- мемлекетпен қалыптастырылатын, басқарылатын және қаржыландырылатын
қорлар. Мұнда моральдік тәуекел бар, ... ... өзге ... ... ... бөліспейді;
- қоғамдық корпорациялармен басқарылатын және ішінара банктермен
қаржыландырылатын ... ... мен ... ... бірлесе басқарылатын және
банктермен қаржыландырылатын қорлар;
- мемлекеттің қатысуынсыз өзара ... ... ... ... ... ... ... әсер ете алатындай жоғары болса, онда
мемлекетпен дағдарыстан шығуға ... ... Яғни бұл - ... кепілдік беру формасы.
Кепілдік беру жүйесінің негізгі сипаттамаларын беру үшін ... ... ... ... ... ... ажыратуға
болады:
- жинақтаулардың мобильденуіне көмек беру, ол ішкі ... ... ... ету үшін ... зор;
- банк жүйесін қаржы дағдарыстарынан қорғау, банк жүйесі мен ... ... ... ... ... ... ... бағалай және ескере алмайтын ұсақ
салымшыларды олардан әлеуметтік ... ... ... ... ... ... тұтастай тұрақты
әрі тиімді жұмыс істеуі кезінде банктердің жеке ... ... ... бола ... ... ... банктік дағдарыс кезінде сақтандыру
қорының қаражаттары заңнамамен бекітілген кепілдіктердің ... ... ... ... ... АҚШ пен ... ... банктік
дағдарыстар). Жүйенің банктік дағдарысты болдырмау немесе орын алғанын шешу
деген мақсаттары шынайы болмай шықты. Ауқымды банктік дағдарысты ... ... ... ... депозиттеріне толық кепілдік беруге, ал
сақтандыру жүйесін банктік сектордағы ахуалдың тұрақтануына қарай ... ... ... беру ... резервінде белгілі бір көлемдегі
қаражаттар ... ... ... ... олардың сенімді сақталуы,
орналастырылуы мен жаратылуы мәселесі шешілуі ... ... ... ... резерв сомасы қомақты мөлшерге дейін жетеді. ... ... ... ... қоры 20 ... ... асып
жығылады. Осы қаражаттарды инвестициялау дербес ... ... ... ... салымдардың кейбір жалпы бағыттарын
қарастырады. ... ... ... ... ... ... ... орналастырудың жетекші принципі болып
табылмайтынын, ... ... мен ... ... ... ... мемлекеттер достастығы елдерінің депозитті сақтандыру жүйесі.
Бұрынғы экономикалық өзара көмек кеңесі мүше елдер арасында ... ... ... жүйесі Венгрияда. 1993 жылдың 30 маусымында күшіне
енген ... ... ... Қоры туралы" Заң кезінде
американдық ДСФК үлгісімен жасалған Канадалық ... ... ... ... еді. 1996 жылы "Банктік салымдарды
сақтандыру туралы" Заң Болгарияда қабылданды. Балтика елдерінде (Латвия ... ... ... ... ... және іс-әрекетіне
шектеулер арнайы заңнамамен ... ... ... ... келеді.
Осылайша, Латвияда Латвия Республикасы Қаржы ... ... ... беру қоры ... ал ... ... кепілдік
берудің Эстондық Қоры дербес ұйымы құрылды.
Азаматтардың салымдарының қайтарылуына кепілдік беру проблемасы ТМД
елдері үшін бірінші ретті ... ие. ... ТМД ... ... беру
жүйелерін құрудың бірегей қағидаларын жасауда, ең алдымен, кейін ұлттық
заңнамада қолдануға ... ... ... ... ... беру ... ... Заңын жасап, қабылдау орынды болар еді.
Еуропалық Одақ тәжірибесін зерделеу осы мақсатқа ... ... ... банк ... қаражаттарын қорғауды қамтамасыз ету мақсаты
болып табылатын "Депозиттерді сақтандыру ... Заң ... ... ... келісті жеке тұлғалардың ... ... ... Бұл салымшылардың жэбірлі категориясына жататын жеке
тұлғалардың ... ... ... дамытудың алғашқы қадамы
іспеттес. Мұндай заңның ... ... банк ... деген салымшылардың
сенімін арттыруға мүмкіндік берері сөзсіз.
Ресей ... жеке ... ... ... ... беру ... 1995 жылы ... банктік салмдарын міндетті
сақтандыру туралы" Заңның қабылдануына ишара жасалды, бірақ жоба ... ... ... Оның ... бірі ... ... ... салымдарды сақтандырудың федералдық Қорын қолдауға
бюджеттік қаражаттардың бөліну мүмкіндігінің бекітілуі болды. Бұл ... ... де жөн ... ... ... ... ... проблемалардың
барлығына қарамастан дамып келе ... ... ... ... ... әр ... депозиттерді сақтандырудың жеткіліктігі
жөнінде сөзталасты туғызады. Бұл ... ... ... ие ... ... ... ... Директивасына сай жобада).
1986 жылдың аяғында ЕЭҚ комиссиясы мынадай шешімге келді: ... ... ... ... депозиттерді сақтандырудың бірегей жүйесіне
қосылуы керек. Барлық мүше елдер осы ... ... ... ұлттық
заңында тиісті түзетулер енгізуі керек. Ұсыныс бойынша, барлық елдер ЕЭҚ
әйтеуір бір салымды ... ... ... ... ... ... ... түрінің болуы да мүмкін.
ЕЭҚ Кеңесінің Директивалары мүше-елдерде банк ... ... ... ... ету мәселесінің аз ғана болса да реттелуін
қамтамасыз етілуі керектігін көрсетеді.
Банктің (кредитордың) ерекше қорғалуы әлеуметтік және ... ... ... ... ... ету арқылы банк
секторының осал жерін азайтуға ... Бір ... ... күйреуі бүкіл
банк жүйесіне деген ... ... әкеп ... ... Егер ... өздерінің ақшаларының қайтарылатынына сенімді болса, онда ... ... ... ... ... күйреу мықты ірі банктерді де
күйзеліске ұшыратуы мүмкін, сондықтан салымдардың қауіпсіздігін ... үшін ... ... ... әрі ... ... мүддесіне
сай. [3]
2 Қазақстан Республикасының депозиттерді сақтандыру жүйесін
талдау
2.1 Банк ... ... ... талдау
Екінші деңгейлі банктер өз қызметінде бір жағынан ... мен ... ... бос ... қаражаттарын тартатын болса,
екінші жағынан, бұл ... ... ... ... ... ... халықтың әр түрлі қажеттіліктерін қанағаттандырады. ... ... ... үшін ... операциялардың негізінде қажетті
банк ресурстары жинақталады. Осының есебінен банк өзінің ... ... ... ... ... қаншалықты көп болса, банктің
алатын пайдасы да көп ... ... ... 2006-жылдың соңына банктік сектордағы барлық
депозиттер сомасы 2482593 млн. теңгеге жеткен. /12/ ... үшін ... ... ... ... 2338,0 млрд. теңге қүрады. Яғни, банктік
салымдар - экономиканың дамуына ықпал ... өте ... күш ... ... ... ... ... - 467%-ды қүрады. Соның ішінде,
ұлттық валютадағы салымдар - ... ... ... ... ... ... Ал, ... валютадағы банктік емес заңды тұлғалардың
салымдары ... ... осы ... жеке ... депозиттері
65,7-ға өскен. Шетел ... ... емес ... тұлғалардың
депозиттері 69,0-ға көтерілсе, жеке тұлғалардың салымдары 89,6-ға өскен.
Кесте 3
Банк жүйесіндегі депозиттер
(млн.тг.)
| |2004 ж. |2005 ж. |2006ж. |2007 ж. |2008 ж. ... ... |437941 |455543 |731167 |1039348 |2482593 ... ... | | | | | ... ... ... |171428 |165785 |386735 |604784 |839047 ... ... емес ... |110311 |259132 |351979 |454736 ... | | | | | ... жеке тұлғалардың |49931 |55474 |127604 |252805 |384263 ... ... |266513 |289758 |344432 |434563 |569155 ... ... емес ... |144285 |136665 |253484 |367217 ... | | | | | ... жеке ... |134903 |145473 |207767 |181079 |201938 |
* ... ... ... ... 2004-2008жж.
2005-жылы 2004-жылмен салыстырғанда барлық депозиттер 4,02%-ға 17602
млн. ... ... Ал, ... 2004-жылға қарағанда 60,5%-ға 275624 млн.
теңгеге жоғарылаған. 2007-жылы 2006-жылмен салыстырғанда 42,15%-ға 308181
млн. теңгеге өссе, 2008-жылы 2007-жылмен салыстырғанда
138,86%-ға 1 443 245 млн. ... ... ... ... өсу ... ... ... тұрғанымыздай, ұлттық валютадағы салымдар шетел
валютасындағы салымдарға қарағанда ... аз ... ... ... үлесі көтерілген. Мысалы, 2002-жылы ұлттық валютадағы
депозиттер мен ... ... ... ... ... ... 39,14% және 60,86%), ... 36,39%) және 63,61%)
болса, 2006-жылы 52,89% және 47,11%, ... 58,19% және 41,81%, ... 57,24%) және 42,76%) ... - ... бірден бір қайнар көзі болып
табылатындықтан, оның ... көп ... банк ... ... жүріп
жатқандығын айқындайды. Депозиттердің көп бөлігін жеке ... ... оның ... өте зор ... ... екінші деңгейлі банктеріндегі жеке тұлғалардың салымдарын
(депозиттерін) сақтандыру ... ... ... ... халықтың
салымдарының кенет өсуіне бір себеп болды. Олардың өсу қарқыны заңды
тұлғалардың өсу ... ... ... Келесі кесте бойынша ... ... ... ... ... ... болады.[8]
Кесте4
Қазақстан Республикасындағы кейбір екінші деңгейлі банктердегі
халықтың салымдары
(млн.тг.)
| |2004ж. |2005ж. |2006ж. |2007ж. ... ... ... |52755 |69243 |86889 |110148 ... ... ... с.і.:| | | | | ... ... ... |19218 |17946 |23293 |30833 |36354 ... салымдар |35537 |51297 |63596 |72481 |94556 ... ... |43643 |60537 |78037 |84930 ... ... с.і.: | | | | | ... етуіне дейінгі |3840 |5474 |7879 |11584 |17904 ... ... |39803 |55062 |69779 |72819 |86728 ... |36150 |52897 |68496 |88399 ... барлық салымдары, с.і.:| | | | | ... ... ... |4436 |7172 |9891 |10699 |15152 ... ... |31714 |45725 |58605 |77185 ... халықтың|10131 |14861 |21402 |42840 |61491 ... ... с.і.: | | | | | ... ... дейінгі |849 |1352 |1903 |2931 |4801 ... ... |9283 |13509 |19500 |39559 |56680 ... ... ... |8562 |6726 |9723 |11223 |12930 ... с.і.: | | | | | ... ... ... |298 |762 |1440 |1861 |1915 ... ... |8264 |5964 |8282 |9360 |11014 ... «АБН ... |3122 |4877 |4458 |4288 |5588 ... ... ... | | | | | ... с.і.: | | | | | ... ... ... |2376 |3966 |3547 |3655 |4883 ... ... |746 |911 |911 |633 |705 ... ... ... |146 |357 |449 |1184 |1234 ... ... |2859 |6069 |12828 |19214 |27229 ... ... ... |2979 |3608 |4731 |5741 |9791 ... с.і.: | | | | | ... ... дейінгі |397 |538 |729 |955 |1323 ... ... |2582 |3070 |4003 |4771 |8453 ... Банктегі» халықтың |2676 |5551 |8121 |5529 |10142 ... ... с.і.: | | | | | ... ... дейінгі |2041 |846 |1115 |1381 |2086 ... ... |635 |4706 |7006 |4148 |8056 ... ... Банк ... |2095 |2241 |1847 |1177 |1031 ... барлық салымдары, с.і.:| | | | | ... ... ... |1144 |1287 |1107 |719 |587 ... ... |951 |954 |740 |458 |444 ... ... халықтың |1855 |3228 |4029 |5119 |5980 ... ... с.і.: | | | | | ... жалғасы ... ... ... |1144 |1287 |1107 |719 |587 ... салымдар |1564 |2806 |3492 |4360 |4982 ... ... |1793 |2930 |6494 |12118 |17953 ... ... ... с.і.: | | | | | ... ... дейінгі |259 |260 |483 |888 |1780 ... ... |1534 |2670 |6010 |11003 |16172 ... халықтың барлық|1679 |2391 |3561 |4594 |6564 ... с.і.: | | | | | ... ... ... |49 |145 |331 |442 |848 ... салымдар |1629 |2246 |3230 |4105 |5113 ... ... ... |771 |774 |770 |829 |1136 ... ... с.і.: | | | | | ... ... ... |137 |222 |239 |338 |454 ... ... |635 |553 |531 |489 |680 ... ... ... |121 |139 |178 |356 |589 ... ... с.і.: | | | | | ... ... ... |75 |92 |145 |275 |464 ... ... |47 |47 |33 |80 |152 |
|* ... Банктің статистикалық бюллетені», 2004-2008жж. ... ... ... 15 ... ... ... ... көлемі жағынан алдыңғы төрт орынды «Халықтық Жинақ ... ... және ... Банкі»алса, 2006-
жылдан бастап бесінші орынды «Валют-Транзит Банкі» алған. 2006-жылға дейін
екінші орынды ... алып ... ... ... «ТұранӘлем
Банкі» оның орнын басқан. Бұл жерде «Халықтық Жинақ Банкінің» бірінші
орыннан ... оның ... ... ... —жинақтауға
мамандандырылғаны және соған сәйкес халықтың оған сенімінің күштілігі ... ... ... өзі ... келе жатқаны белгілі.
Қарастырылған екінші деңгейлі банктердің көбісінде мерзімді салымдар
талап етуіне дейінгі салымдарға ... ... көп. Ал, ... - «ЕАБ ... Банк ... ЕБ ... Банк Қазақстан» және
«Демир Банкте», керісінше, талап етуіне дейінгі депозиттер көп. Бұл аталған
банктердегі клиенттердің қолма-қол ... жиі және ... ... жұмыс
істейтіндігін көрсетеді. Ал, қазақстандық банктерде клиенттер қаражаттарын
көбінесе мерзімді депозиттерге ... ... ... ... ... да, ... одан ... ретінде сыйақы алуды қалайды.
Барлық банктердің ішінде «ЦентркредитБанкі», «Демир Қазақстан Банкі»,
«Каспийский ... және ... ... ... ... қарағанда қарқынды өскен. (40-130%-ға дейін). Бұл ... ... ... ... жұмыс жасайтындығын айқындайды.
Каспийский Банкіндегі депозиттердің ерекшелігі - ... ... ... ... ... ең ... ... болуында. «Особенный» депозиті
бойынша бұл 15000 теңге, 100 АҚШ долларын және 100 евроны құраса, «Денежный
дождь», ... ... ... ... ... 5000 ... ... және 50 евроға тең. «Прибыльный» депозиті ... ... ... 75000 ... 500 АҚТП ... және 500 ... ... бойынша бұл 740000 теңге, 5000АҚШ долларына тең. Сондай-
ақ, Каспийский Банкінде капитализацияны ... ... ... ... ... ... екі ... беріледі: біріншісі негізгі
пайыздық мөлшерлемелер, ... ... ... ... ... ... Бұл ... тартудың бір тәсілі
болып табылады. Яғни, басқа банктерде пайыздық мөлшерлеме теңгеде 11%-дан,
шетел валютасында 7,5%-дан ... ... ... ... ол теңгеде 13,74%-ды, шетел валютасында 8,71%-ды құрайды.
«Денежный дождь» ... ... ... - ... ... ... валютасын өзгертуге болады.
«Золотые традиции» депозиті зейнеткерлерге немесе жасы 50-ден асқан
адамдарға арналған. Егер ... ... ... ... бұзғысы келсе,
онда оны жеңілдікпен жасауға болады.
«Прибыльный» депозитіне қосымша салым салуға және ... ... Бұл ... тағы бір ... - келісім-шартты бұзған жағдайда
белгіленетін пайыздық мөлшерлемелер ... ... ... мерзімге - 7 күннен 31 күнге дейін
рәсімделеді. Пайыздық мөлшерлемесі 3-4,5% ... ... ... ... түрі де ... Онда ең ... ... мөлшері -
7 400 000 теңге болып табылады.
«ЦентрКредитБанкіндегі» депозиттердің ішінде ең тартымды көрінетін
-«Чемпион» депозиті ... ... Ол ... ... ... ... мерзімінен бұрын депозиттік келісім-шартты бұза
алады. Пайыздық мөлшерлеме 18 айға бекітілген. ... ... ... ... ... ... да болады. Сыйақы әр ай сайын капитализацияланады.
Сонымен ... ... ... – VISA Electron карточкасын тегін алуға
болады.[6]
«Долгосрочный» депозиті ұзақ ... - 24 ай, 36 ай және одан ... ғана ... 24 айға ... 10,5%, шетел валютасында 6,5%
белгіленсе, З6 ай және одан ... ... ... 11%, шетел валютасында
7%-ды құрайды.
«Срочный-накопительный» депозитінің ерекшелігі - онда ең ... ... (15000 және 100 АҚШ ... ... және ол қысқа
мерзімге ашылады. Басқа банктерде ... ... ... ... ... о ... және ... арналған
«Пенсионный» депозиті қарастырылған. «Подумай о детях» ... ... ... ... ... 18-ден 36 айдан жоғары мерзімге ашылса, «Пенсионный»
депозитін 3 айдан жоғары мерзімге ... ... ... ... банкте қаражат көп клиенттерге арналған депозит
түрі - «VІР» салымы қарастырылған. Ол бойынша салымның ең төменгі мөлшері -
50 000 АҚШ ... ... оның ... эквиваленті болып табылады. Ол 12
айдан 60 айға дейін ... ... ... ... ... ... ... салуға арналған «Рантье» депозиті бар. Оның ең төменгі
мөлшері теңгеде 100 000, ... ... 1000 АҚШ ... құрайды.
Депозиттік ресурстардың мөлшері бойынша ... ... ... ... ... ... ... ішінде «Халық Банкі»
80 жыл бойына жеке ... ... ... ... ... ... Оның депозиттері келесідей:
1. «Халықтық-стандарт» - салымды ... ... ... әрі
барынша мол табыс алу;
2. «Халықтық-жинақтаушы» - ақшаны ... ... әрі ... ... ... ... үшін» - балаларға жасалған қамқорлық және -
оның болашағына сенімділік;
4. «Халықтық-зейнетақылық» - ... ... ... ... ... - ... ... табу мүмкіндігі. Аталған
дёпозиттердің ішінде тек ... ... ... ... Сонымен қатар, толықтыру мүмкіндігі
«Халықтық-жинақтаушы», «Халықтық-зейнетақылық» және «Халықтық-балалар ... ғана бар. ... ... ... ... ... ... мөлшері Алматы және Астана қалаларына бөлек белгілейді.
«Казкоммерцбанкке» келетін ... оның ... ... пайыздық мөлшерлемелері басқа банктерге ... ... ... ... болып табылады.
«Казкоммерцбанк» банк жүйесінде ... ... ... ... тарту жағынан аталған банк барлық банктердің ішінде 3-орында
түр. Оның «Лучший» депозиті бойынша ең төменгі ... ... - 75000 ... және 500 ... ... Оның ... мөлшерлемелері қордың
белгілеген пайыздық мөлшерлемелерінен аспайды. Сыйақы мөлшерлемесі 36 ... ... ... ... ... ... Осы депозит
түрінің келесі нұсқасы - «7 000 000 ... ... ... ... ... ... жатқанымен, пайыздық мөлшерлемелері сондай
болып қалған.
«Классический» депозитінің ең төменгі мөлшері - 15000 геңге, 1003 ... ... ... ... ең ... ... - 6 ай. ... ай сайын есептеледі. Теңгеде және АҚШ долларында пайыз
фиксацияланған, ал еврода фиксацияланбаған. ... ... ... ... ... ... ... Мұнда да
ең төменгі салым саласы бар: 15.000 теңге, 100$, 100 ... ... ... сайын есептеледі.
Сондай-ақ, "Казкомерцбанктің" "Свобода" депозиті бар. Ол бойынша
қосымша салым салуға және 1 айда ... ... ... жартылай алуға
мүмкіндік бар. Бірақ, депозитте тұрақты 75.000 теңге, 500$ және 500 ... ... ... 12 ... ... ... ... депозиттер бойынша
пайыздық мөлшерлеме фиксацияланбаған.
Балаларға арналған "Детский" депозиті 1 ... ... және 1 ... ... ... да, ... ... сәйкесінше теңгеде 8%
және 10%, шетел валютасында 4,5% және 6,5% деңгейінде белгіленген. /18/
Екінші деңгейлі ... ... ... 1000.000 ұтыс ойнатуымен
клиенттерді тартады. Банктің ұтыс қоры 2008-жылы 9.100.000 теңгені құрады.
Ай сайын 65.000 теңге, 500$, 400 евро ... 6 ... кем емес ... ... салымшылардың ішінде 100.000 теңге ойнатылды. Әр тоқсан сайын
12 айдан жоғары мерзімге 130.000 теңге, 1000$, 800 ... ... ... ... 1000.000 ... беріледі. Ал, желтоқсан айында
болатын соңғы ойын нәтижесінде ... ... 5 ... ... ... "Темір-Сюрприз", "Темір срочный", "Темір VIР",
"Маленький ... ... ... ... ... ... бар. ... депозиті 12 айға дейін ашылады да, пайыздық
мөлшерлемесі теңгеде 8%-ға ... ... ... 4%-га ... Бұл ... ... ... мөлшерлемесі келісім-шартқа отырған
кезде беріледі.
Қосымша салуға, жартылай алуға болатын әрі ... ай ... ... түрлері - бұл "Темір срочный" және "Темір УІР" депозиттері. ... ... ... сома - 7000 ... 50$, 50 евро ... ... ... - 3 000 000 теңге, 2000$, 2000 ... ... 30 ... ... ... түрі - ... депозиті. Пайыздық мөлшерлемесі теңгеде -
4%, шетел валютасында - 3%о ... ... ... қоюға болатын "Гарантия" депозиті бар. Оның ең
жоғары пайызы теңгеде 10%>, шетел валютасында - 6,5% болып ... ... ... ... ... ... - «Тұран Әлем Банкі»
депозиттерін бағалау
БТА Банкі депозиттері – ең сенімді депозиттер. «Тұран Әлем Банкі»
Қазақстан ... жеке ... ... ... кепілдік беру (сақтандыру) жүйесінің алғашқы қатысушысы ... және ... ... №001 ... ... ... етеді. БТА
Банкінің барлық депозиттері Қазақстандық салымдарға кепілдік беру ... ... ... ашу сәтінен бастап Сіз өз салымыңыздың ағымдағы
жай-күйі жөніндегі өзіңізді қызықтыратын кез ... ... алу ... боласыз.
БТА Банкінің Қазақстан аумағында ... кең ... ... кез ... Сіз ... аша ... ... Сізге депозитті
ресімдеу үшін үйіңізден алысқа ... ... жоқ. Тағы бір ... ... яғни ... ... ... орналасқан кез келген
бөлімшеде (нақты бір бөлімшеге беркітпей-ақ) ашуға, сондай-ақ ... ... ... ... ... үшін, шынайы уақыт
режимінде депозитті Интернет арқылы толықтыру ... ... ... ... көптеген жылдар бойына жеке тұлғаларға арналған депозиттер
нарығындағы көшбасшылардың бірі болып әрекет етеді.
Ақшалай қаражаттарды ... ... кең ... ... ... ... ақшалай қаражаттар қозғалысын ... ... ... ... ... ... депозиті
"Формула Успеха" депозиті
"Формула Успеха-Капитал" депозиті
"Выгодный курс" депозиті
"Пенсионный" депозиті
"Детский мультивалютный" депозиті
"Sprint" депозиті
"Дружба" депозиті
"Антиинфляционный" ... ... ... ... де жоғарыда аталған банктердегідей зейнеткерлерге
арналған «Пенсионный» депозиті бар. Оның бір ... ... ... 2000 АҚШ ... кем емес ... және мерзімі 6 айдан кем болмаса,
онда депозиттің валютасын басқа валютаға ... ... ... ... бойынша Алматы және Астана қалалары үшін ең ... ... - 75000 ... 500 АҚШ ... және 500 евро ... ... 45000 ... 300 АҚШ доллары және 300 ... тең. ... ... ... ... ... алуға болады. Аталған депозит бойынша
ай сайын 100 сыйлық ойнатылады.
«Спринт» ... 7 ... 60 ... ... ... Ең төменгі
салым сомасы - 150000 теңге, 1000 АҚШ ... және 1000 ... ... ... ... ... ... төленеді. Қосымша қаражат
салуға немесе ішінара ... ... Бұл ... ... ... теңгеде
2-3,5%-ды құраса, шетел валютасында 1,5-3%-ды құрайды.
«Тұран Әлем Банкіндегі» ең тартымды деп саналатын ... ... ... ... ... Ол бойынша сыйақыны ай сайын
капитализация ... ... алып ... ... Ай сайын 100 ақшалай ұтыс
ойнатылады, негізіг ұтыс - 1 000 000 теңгеге тең. ... ... ... егер ... сомасы 2000 АҚШ долларынан және мерзімі 6
айдан кем болмаса, онда салымды басқа ... ... ... ең ... ... 75000 ... 500 АҚШ доллары және 500 евроға
тең.
Қаражаты көп салымшыларға платинум депозиті белгіленген. Оның ... ... 10 000 АҚШ ... 10 000 ... ... 1 500 000 теңгені
құрайды. Салым 3 ... 60 айға ... ... ... ... дайыздық
мөлшерлемелері көбейіп отырады. Қосымша салым салуға мүмкіндік бар. Ол 100°
АҚШ долларынан, 1000 евродан немесе 150 000 ... кем ... ... ... ... «Сезонный» депозиті жыл мезгілдеріне
қарай төртке бөлінеді:
- ... - ... ... ... ... - 1 ... 31 ... дейін;
- «Радуга» - 1-маусымнан 31-тамызға дейін;
- «Золотая осень» - 1-қыркүйектен 30-қарашаға дейін. Депозит мерзімі
3 ... 60 айға ... ... және ... ... қарай Сақтандыру ... ... ... аспайды. /17/
Сақтандыру сыйақысы «Тұран Әлем Банкі» және «Тұран Әлем ... 80% және 20% ... ... Оны ... ... болады:
Кесте 5
Сақтандыру келісім-шартының мерзімі бойынша сақтандыру
сыйақысын төлеу 2008 ж
|Сақтандыру |6 айға ... |1 ... ... ... | | ... | | ... (%-да) |0,7 |1 ... ... |700 |1000 ... | | |
| ... Әлем ... |560 |800 ... (80%) | | ... Әлем ... |140 |200 ... (20%) | | |
|* ... Әлем Банкі» мәліметтері бойьшша ... бұл ... ... ... де бар. ... депозитін ашқан клиентке пластикалық карточка беріледі де, ... ... ... сомасының 0,5%-ы мөлшерінде бір реттік сыйақы
аударылады. Бірақ, мұндайда бір реттік сыйақы алу үшін ... ... ... ... болуы керек. Яғни, «Тұран Әлем » Банктік ... ... ... ... ... ... байланыста жұмыс істейді.
Оны біз келесі депозит түрлерінен де ... ... бұл ... түрін
кез-келген адам аша алады. Ал, «Пенсионный» - депозиті тек ... жасы ... ... адамдар ашады. Жоғарыда айтылғандай, ... ... ... ... ... ... болады.
Зейнеткерлерге арналған тағы басқа депозит түрі бар: ... ... ... ... ... ... полисі жеңілдікпен рәсімделеді. Бұл
жеңілдіктерді депозитті орналастыру ... ... ... ... ... ... ... банк маржасы 2008ж.
|Депозиттің несие алу |Маржа, % ... ... ... | ... ... | |
| ... ... ... |
|3 ... |5,5 |6,5 ... айға ... |4,5 |6 |
|6 ... 1 жылға дейін |4 |5,5 ... ... ... |3,5 |5 ... ... |3 |4,5 |
|3 ... жоғары |2,5 |3,5 |
|* ... АҚ ... ... ... ... ... және ... дождь»
депозиттері бойынша алдыңғы 3 айда жеңілдік болмағанымен банк маржасы ... ... ... Әлем ... ... ... ... 2008ж.
|Валютасы ... ... ... |
|құрылымдық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
* ... Т.В. О системе рисісов банковской деятельности // Деньги и
кредит, №4, 2000 ... ... ... ... тәуекелдермен байланысты.
Тәуекел нәтижесінде шығынға ұшырамау үшін сақтандыру қызметтерін пайдалану
және банктің активтік-пассивтік операцияларын дұрыс ... ... ... ... ... ... бір шығындарды шығаруға алып
келеді, бірақ ол шығындардың орны тәуекелдің орын алуы кезінде қайта толып
отырады. ... ... ... ... жеке ... қатысушы-банктің банкротқа ұшырауы жағдайында сақтандыру
қорыменен қайтарылып ... ... жеке ... ... ... онда әлі де ... тәуекел дәрежесі жоғары.
Банктің депозиттік операциялары бойынша тәуекелді ... ... ... ... ... сақтандырудың
орталықтандырылған міндетті қорлары), ерікті ... және ... ... ... екі ... ... пайдалану арқылы).
Осы мәселені депозитерді сақтандыру жүйесіне қатысушы ... ... ... ... ... дәрежесін ескере отырып
блок-тәсіл түрінде келесі суреттен көруге болады:
Сурет 4. Жеке тұлғалардын депозиттерін сақтандыру ... ... ... Т.В. 0 ... рисков банковской деятельности // Деньги и
кредит, №4, 2000 г.
Тәуекелді ретроспективтік ... ақша ... ... ... ... (банктің төлем балансын немесе корр-шотын басқару).
Бірақ та ақша ... ... ... ... ... негізгі
мақсаты - тек алдыңғы кезеңдегі мәліметтерді ... ғана ... ... ... ... ... қаражатарының жағдайларын
болжау және банктің болашақтағы осыған сәйкес жағдайын анықтау.
Депозиттік операциялар бойынша тәуекелді ... және ... ... ... ... ... ... тартудың құрылымдық талдамасы. Коммерциялық банктердің
ресурстарының негізгі бөліктерін тартылған қаражаттар құрайды, ал меншікті
қаражаттар біршама аз ... ... ... бойынша ресурстардың
құрылымдарында өзгешеліктер бар, ол ең алдымен олардың құрылғаннан бастап
қызмет етіп келе ... ... ... әр түрлілігіне, олардың
жарғылық ... әр ... ... ... ... саны мен ... және т.б. ... коммерциялық банктердің ресурстарының құрылымы ... ... ... ... керісінше, әмбебаптылығына, олардың
әрекеттерінің ерекшелігіне, ссудалық ресурстарының нарықтық ... ... ... ... атап ... өте әр түрлігімен сипатталады. Салыстырмалы сапалық түрде
тартылған ... ... ... ... ... ... мерзімдері бойынша жүргізуге болады, ол қаражаттардың банкке
экономиканың қандай секторынан және қандай ... ... ... ... ... ... мақсатты түрде кестелік макеттерді
пайдалану арқылы жүргізуге болады, себебі осы әдіс ... ... ... ... мәліметтерімен салыстыруға қолайлы. Бұл жерде
материалдар синтетикалық есеп үшін де ... ... ... ... үшін де ... ... ... сандық талдау банктің ... ... ... ... үлес ... немесе жалпы тартылған
қаражаттарындағы бірнеше топтың үлесін анықтау арқылы жүзеге асырылады. Осы
тектес талдаулар аталған банктің пассивтік операцияларының ... ... ... - ... ... анықтауға мүмкіндік береді. Одан басқа
тартылған қаражаттардың құрылымын аналитикалық есептің мәліметтері ... ... Бұл ... ... ... ... ... байланысты зерттеуге мүмкіндік береді. Тартылған
қаражаттардың құрылымын тек қана ... ... ғана ... ... ... байланысты талдауға да болады. Банктің салыстырмалы талдау
әдісін пайдалана отырып, осындай операциялардың көлеміндегі ... оның банк ... ... анықтауға болады. Бірақ та қазіргі
экономикалық әдебиеттерде ... ... ... ... пассивтерін басқару тұрғысынан қарастырмайды, ал осы тұрғыдан
қарастыру банк үшін өте тиімді болар еді.
Активтердің өтімділігі тұрғысын және ... ... ... ... деңгейінде бөлімшелері, клиенттері және операция деңгейі тұрғысынан
анықтауға болады. ... ... ... ... ... ... және ... портфельдің сапасын көрсетуге мүмкіндік береді.
Анығырақ айтсақ, осы мақсатпен мақсатты түрде қайта құру ... ... ... ... ... ... ал ... аналитикалық
жұмысты бастау үшін пассивтің және активтің баптарын қайтадан топтау ... ... ... үшін ... ... ... қажет. Осында айта
кететін бір жай, бірыңғай көзқарасты ... ... ... ... жасау үшін жалпы қағидаларды ұстанады ... ... ... ... ... ... ерекшелікке ие болады. [12]
Осыдан шығатын қорытынды, тіпті ... ... ... да, әрбір банк оны өз жағдайына ыңғайлауы керек. ... ... ... соң баланс пен ... ... ... және ... ... жетілдіру үшін ұсыныстар
көрсетіледі. Анығырақ айтар болсақ, депозиттердің тұрақты бөлігін анықтап,
депозиттік портфельдің ... ... ... ... практикалық
көрсеткіштерді ескеріп (ірі көлемді депозиттер, басқа да ... ... ... ... және ... банк ... депозиттік
саясатын негізделген жолмен жасауды қолға алады. Банк ... ... ... ... ... ала ... тартылған қаражаттарды
тиімді орналастыруды басты мақсат етіп қойады. Өйткені қаражаттарды ... - ... өз ... ... ... ... ... меншікті қаражаттар мен олардың мобилизациясы арасындағы ... ... ... - ... ... ... ... қағаздар
нарығындағы орналастырылған акциялар есебінен құралған, резервтік қоры,
банк пайдасы.
Тартылған ... ... ... ... ... ... - нетто тартылған қаражаттар.
Кр-несиелік салымдардың жалпы сомасы.
Аталған көрсеткіштің 100% көлемінде ... - ... ... ... ... ... есебінен жүргізілетінін көрсетеді. 100%-тен
жоғары көрсеткіш депозиттік портфельдің несиелік салымдардың өсу қарқынынан
артып кеткендігін ... және ... ... қаражаттар көлемінің тек
қана несиелік ресурстар ретінде ғана ... ... ... ... ... да ... ... көзі болғандығын дәлелдейді.
2. Депозиттердің құрылымын талап етілу деңгейлері бойынша талдау.
Талап етілу деңгейіне байланысты тартылған қаражаттар ... үшін ... ... ... ... ... ... (мемлекеттік бюджеттің қаржылары
және бюджеттік ұйымдардың қаржыларын, есеп ... ... ... және жеке тұлғалардың ағымдағы шоттары);
2) мерзімдік депозиттер;
3) банкке бағалы қағаздарды сатқаннан түскен қаржылар;
4) кредиторлар;
5) басқа банктердің кредиттері.
Ағымдағы ... ... ... ... ... бір ... салымдар, екінші жағынан, пассивтік тұрғыдан қарастырғандағы ... ... ... ... ... ... ... банк операциясының кірістілігін төмендетеді, бірақ балансының
өтімділігін ... ... ... және талап етілу
шоттарындағы қалдықтардың өсуі әдетте кері тенденция орын ... ... және ... ... қалдықтар үлесінің
артуы, мәселен, жеке тұлғалардың, ресурстардың арзандығын анықтайды, ... ... ... арзан келеді. Бірақ та бәсеке жағдайында банктер мерзімді
шоттармен, егер де шот ірі ... ... онда ... пайыздық
мөлшерлемесі банкаралық деңгейде болады, ал ... ... ең ... ... Осындай жағдайда клиенттерден тартылған
ресурстар үлесінің өсуі ... ... ... кірістілігін
көрсетеді.
Коммерциялық банктердің өте ірі банкаралық ... ... біз ... ... деп айта ... ... тартылған қаражаттардың
диверсификациясы банктердің өтімділігін қамтамасыз етеді; ал банкаралық
несиелердің артуы ешқашан диверсификациялауға жол ... ... ... банк ... арзан бөлігінің үлес салмағы
неғұрлым артық болса соғұрлым оның ... ... және ... ... банк маржасы осы жағдайда ең жоғары болуға ұмтылады.
Сонымен бірге айта кету керек, талап етуге дейінгі депозиттер - бұл ... ғана ... ... ... ... болжауға келмейтін құрал, сондықтан да
олардың тартылған қаражаттардағы үлесінің жоғары болуы банктің өтімділігін
нашарлатады.
Әлемдік тәжірибеде тартылған қаражаттарда осы ... ... ... ... ... ... елдерінде басқадай да көзқарастар ... ... ... ... 60%-ке ... ... етіледі, ал 10% -
талап етуге дейінгі шоттарда, оны ... ... ... ... ... қоса ... ... жүйедегі тәжірибеде
активтер мен банк ... ... және ... арақатынастарын
талдауды кеңінен пайдалануды тиімді деп санаймыз. Сонымен ... ... өте ... деп ... ... ол ресурстар көздерін ... ... соң банк осы ... ... ... шығындарды да
көрсетеді. Сонымен бірге, банк балансының ... ... ... бір
мөлшерде оның активінің құрылымын да көрсетеді, ... осы ... ... ... бағыттарын айқындайды.
3.Мерзімі бойынша депозиттер құрылымын талдау. Коммерциялық банктердің
шоттар жоспарындағы ... ... ... ... ... ... негізінде өте бір ақпаратты болып табыла бермейді. Одан ... ... ... ... ... ... қаражаттардың
мерзімдері бойынша топтастырылуы табылады, ... ол ... ... бойынша активтері мен пассивтерінің ... ... ... ал ол ... ... мен ... үшін өте керек:
1) талап етуге дейінгі шоттардағы қаражаттар;
2) 1 айға ... ... ... ... 1 ... 3 айға дейінгі шоттардағы қаражаттар;
4) 3 ... 6 айға ... ... ... 6 ... 1 жылға дейінгі шоттардағы қаражаттар;
6) 1 жылдан жоғары депозиттік шоттардағы қаражаттар.
Осындай ... ... ... ... ... ... жағдай туғызады және соған сәйкес банк ... ... және ... ... ... ... ... өтуімен жоғарыда
көрсетілген шоттар бойынша аударған жөн. Мысал, егер ... 1 ... ... ... ... және оның ... 3 ай ... қалса,
онда бұл депозит алдымен 6 айдан 1 ... ... ... ... 3 ... 6 айлық шотта ескеріледі.
Трансформация - бұл банктің стратегиясы, онда ресурстар қысқа мерзімді
нарықтан сатып алынады (себебі олар арзан болады) және ұзақ ... ... ... Осындай стратегия уақыт өте келе ... ... ... пайыз деңгейінің төмендеу ... орын ... Осы ... банк ... ... қаражаттарды тарта отырып,
осылайша ұзақ мерзімдік активтерді қаржыландырады. Трансформациялау ... ... ... жоғары.
Мұнда ең үлкен қауіпті өтімділік тәуекелі иеленеді. Банк әр уақытта
ұзақ мерзімді активтерді ... ету үшін ... ... отырады. Егер де
нарықта қажетті сома болмай қалса немесе банк займ ала алмаса, онда ... ... ... ... да, ... ... ... айырылады
және әрі қарай банктің қарызы өте құрделене түседі. қарыз алу ... ... ... тез ... тура ... онда банк ... қабілетсіз
бола түрып өтімділігін жоғалтады.[14] Тағы басқа тәуекел ... ... - бұл ... ... Егер банк ұзақ ... ... ... бойынша қайтаратын болса, ал қаржыны ... ... ... ... ... және кенеттен пайыздық
мөлшер көтерілген жағдайда қысқа ... ... алу ... ұзақ ... ... кетуі мүмкін.
4.Трансформациялық тәуекелдің бағалануы. Сонымен, транс-формациялық
тәуекел ... ... мен ... ... ... ... неғұрлым жоғары болған ... ... ... ... сипатта сәйкессіздікті көрсету үшін трансформациялық
коэффициент қолданылады, ол ... ... ... ... - қысқа мерзімді ресурстар.
S - қысқа мерзімді ссудалар.
К - ... ... ... ... ... банк ... түседі. Сондықтан да ресурстарды трансформациялауды сақтандыру
мен қысқа мерзімдік ресурстардың бір ... ... ... ... ... ... ... басым көпшілігінің
трансформациялау тәуекелінің жоғары ... ... яғни ... ... ... ... мерзімді пассивтерді тарту ... оның өзі ... ... тудыруы мүмкін.
Осындай жағдайда, трансформациялау тәуекелін төмендету үшін активтері
мен пассивтерінің оптимальды құрылымын ұстап тұру керек, яғни, өте ... өте ұзақ ... ... ... жол ... ... бірге банкаралық несиелердің және депозиттердің нарығында
қайта қаржыландыруға ... ... ... үшін ... ... ... қалыптастыру керек.
5. Депозиттер тұрақтылығының дәрежесін бағалау.
Коммерциялық банктің несиелік саясатын дайындаудағы ... ... ... банктің ресурстық базасына нақты мінездеме беру ... ... ... әсер етпейтін қаражаттар ... ... ... ... ... ... тұрақты
бөлігі мерзімді депозиттерді және талап етуге ... ... ... ... ... несиелеу мақсатына қолдана алатын депозиттің осы
бөлігін ... әр ... ... ... ... көрсеткіштері ... ... ... көрсетеді.
Олардың бірі - салынған салымның орташа сақталу мерзімі. Ол ... ... - ... ... сақтау мерзімі.
О - салымдардың орташа қалдығы.
В - салымдарды беру бойынша ... - ... ... ... ... тұрақтылығын көрсететін келесі көрсеткіш – салымдар
ретінде қабылданған қаражаттардың ... қалу ... - ... ... жыл ... ... ... қалдығы.
Он - салымдар бойынша жыл басындағы шоттардағы ... ... - ... ... ... ... түсімдер.
Бұл коэфициенттер банкирлерге белгілі бір нақты мерзімдегі депозиттік
портфельдің жағдайын бағалауға мүмкіндік береді, алынған талдау ... ... ... ... ... және оның ... байланысты бағыттарын анықтайды.
3.2 Қазақстан Республикасындағы депозиттерді сақтандыру
жүйесінің даму келешегі
Қазақстандық салымшылардың коммерциялық банктерге ... ... ... проблемасы халық салымдарының жинақ банктерде құлдырауы
мен жекеленген қаржылық құрылымдардың тоқырауы және ... ... ... ... ... ... туындап отыр. қазіргі
коммерциялық ... ... ... жекелеген тұлғалардың
салымшылар саны өсуде, ... ... ... ... және ... ... қорғауды жетілдіру қажеттігі де туындады.[15]
Ұлттық банк ... жеке ... ... ... ... қоры ... ... тиімді жұмыс атқаруына бағытталған шаралар
жүргізілуде. Бірақ аталған жүйенің дамымаған жерлері мен ... бар және оны ... үшін ... ... ... ескеруіміз керек. Көптеген елдерде салымдарды сақтандыру мен
кепілдендірудің ... ... ... ... ... ... біз
өз еліміздегі осы тектес жүйені жетілдіруге пайдалануымыз керек.
Банктердің қалыпты жұмыс ... ең ... ... - ... ... ... жүйенің болуы. Осындай жүйелер дамыған
елдердің көпшілігінде бар және ол өзара байланысты екі ... ... ... ... ... ... экстремалды жағдайларда
банктерге қаржылық көмек көрсетеді, яғни екіншіден, депозиттер бөлімі
бойынша ... ... ... олардың салымдарын ... ... ... жүйе үшін өте бір ... мәселе - шот ... ... ... ... ... Әр елде ... салымдарды қорғаудың әр түрлі механизмдері бап.
Қордың құрылтайшысы ұлттық банк болып табылады. Қордың акцияларын ҚР
үкіметі және ... ... ... алуы ... ... ... ... 1
млрд. теңгені құрайды. қордың атқарушы органы -басқарма болып табылады.
Басқарма тоғыз адамнан тұрады. қор ... ... ... ... ... банктің екі өкілі, қатысушы банктердің төрт өкілі және ... ... бір ... кіреді, қор басқармасының төрағасы
ұлттық банктің ұсыныумен ... ... ... ... ... шоттары тек ұлттық банкте ашылады. ... ... ... қор ... 80 пайыздан кем емес мөлшерінде ... ... ... ... ... 10 % -тен ... ... Құрмына
негізгі қызметтерді атқарады:
- қатысушы-банктің еріксіз таратылуы жағдайында оның салым-шыларына
(депозиторларға) салымдары (депозиттері) бойынша ережемен анықталған ... ... ... ... ... басқаратын;
- қатысушылар куәліктерінің есебін жүргізеді;
- қор жарғысында қарастырылған және қазіргі ережелерге, ... ... ... да ... ... ... ... де атқарады.
Қор өз қызметтерін атқаруда мынадай құқықтарды иеленеді:
- ... ... ... ... жән жеке ... ... ... ұжымдық кепілдендіру (сақтандыру) объектісі
болып табылатын салымдардың ... ... ... мен ... ... ... алып отыруға;
- ұлттық Банкке қатысушы банктердің қазіргі ережелер мен банктік
заңдама талаптарын бұзу фактілері ... ... ... ... ... мен ... тіртіп бойынша қатысушы-банкті
жеке тұлғалардың салымдарын (депозиттерін) міндетті ұжымдық кепілдендіру
(сақтандыру) жүйесінен ... ... ... ... ... ... ... еріксіз таратылатын қатысушы банктерден
салымдар бойынша төленетін өтемақы ... ... мен ... ... ... ... ... берілген банктің салымшыларға қормен өтемақы мөлшерінде
еріксіз таратылатын қатысушы банктерден талаптарды ... ... ... ... ... ... ... құрамына өз өкілін
енгізуге;
- қатысушы банкті тарату ... ... өз ... ... сот алдында өтініш жасауға;
- өз құзыретінің шегінде басқа да құқықтарды жүзеге асыруға ... ... ... ... ... қор:
1. еріксіз таратылатын қатысушы банктерге регрестік талап қою құқығын
иеленеді;
2. ұлттық банкке өзінің қызметі ... ... есеп ... соның
ішінде ұлттық банк анықтаған тәртіпте, формада, ... ... ... ... есепті береді.
Қор басқармасының өкілеттілігі:
1. Банктерде жеке тұлғалардың салымдарын міндетті ұжымдық кепілдендіру
жүйесіне енгізу туралы шешім қабылдау.
2. ... ... ... қорға міндетті күнтізбелік және басқа да
жарналардың қатысушы банктермен мөлшерлемесін салу мерзімдерін бекітеді.
3. Банк ... ... ... ... ... ... ықпал ету шаралары мен санкцияларды қолданады, банктік
жарнамада ... ... ... ... және ... банктік шоттарын жүргізуге берілген лицензиялардың күшін ... ... ... туралы ұлттық банкке өтініш беруге ... ... жеке ... ... міндетті ұжымдық
кепілдендіру жүйесінен шығару туралы шешім ... қор ... ... ... келісім бойынша сенімдік басқаруға
беру туралы шешім ... ... ... ... ... ... ... туралы шешім қабылдайды.
7. Агент-банкті таңдайды;
8. Қор басқармасының ... ... және ... ... ... ... жыл ... кірістер мен шығыстар сметасын бекітеді.
10. қазіргі ережелерге сәйкес басқа да өкілеттіктер.
Қордың лауазымды тұлғалары мен ... өз ... ... барысында қатысушы-банктердің қызметі туралы белгілі ... ... тек ... ... ғана ... ... сақтауға міндетті.
Қатысушы банктердін міндеттері:
1) Уақтылы және толық көлемде міндетті күнтізбелік және басқа ... қор ... ... сай ... ... ... уақытында және толық көлемде қорға ұсынып отыру.
3) Еріксіз таратылған қатысушы-банк туралы сот шешімі ... ... ... салымшы алдындағы міндеттеменің орындалуы жайында қорды дереу
хабардар ... Жеке ... ... ... ... ... ... болып табылатын салымдар бойынша банктік салымдарды келісім шарт
бойынша енгізу, салымдар бойынша өтемақы төлеу, ... ... ... ... ... ... мен қатысушы банктің салымдары туралы
ақпаратты еріксіз таратылу жағдайында беруге талап ету ... ... ... ... жеке ... ... ... ұжымдық
кепілдендіру жүйесіне қатысатындығын қатысушы-банктің берілген күні мен
нөмері ... ... ... ... ... ... клиенттер сұрақтарына жасбаша және ауызша ... ... ... ... шартын хабарлау.
6) Салымшылар алдындағы міндеттемелердің уақытылы және толық
орындалмауын туғызатын ... ... ... дереу хабардар ету.
7) қорға еріксіз таратылу жағдайындағы ... ... ... ақша қабылдауын дәлелдейтін мәліметтер мен банк
растаған құжаттардың ... яғни қор ... ... ... ... ... салымдарының міндетті ұжымдық кепілдендіру
объектісі болып табылатынын ... ... ... ... ... ... басқа да талаптарды орындау.
Қатысушы банк қазіргі ережелер мен ... ... ... банк ... ... ... қарастырылған шектеулі ықпал ету
шаралары мен санкциялар қолдануға құқылы.
Банктер өтініш пен ... ... ... міндетті күнтізбелік
жарнасын төлегені ... ... ... ... ... қатысушы куәлігін алады. қор қатысушылар куәлігінің ... ... ... ... ... жүргізеді. қатысушы
куәлігін алған банктер қатысушы-банктер реестрінде тіркеледі.
Банктер жеке тұлғалар салымдарын ... ... ... ... ... куәлігі мына жағдайларда қайтарып алады:
- қатысушы-банкке депозиттер қабылдауға жеке ... ... ашу және ... ... ... ... ... тоқтата тұруға шешім қабылданғанда;
- жыл бойында бірнеше ... (екі ... одан да көп) ... ... ... болса немесе аударымдарды толық көлемде жасамаса;
- қазіргі ережелер мен белгіленген басқа да талаптар бұзылғанда.
Жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... жағдайда және оның қатысушы куәлігі ... ... банк банк ... ... ... банкке жеке тұлғалар
салымдарын міндетті ұжымдық кепілдендіру жүйесінен шығарылғандығы ... банк осы ... ... кейін үш күн ... ... ... ... соң банк ... ... куәлігін үш күн ішінде
қайтарып беруге міндетті.
Қор басқармасының қатысушы куәлігін банкке беру ... ... ... ұжымдық кепілдендіру жүйесінен банк қатысушы-банкті
шығару туралы шешімі үш жұмыс күні ішінде ... ... ... ... ... орыс тілінде жариялануы тиіс.
Салымшылар алдында өз міндеттерін атқару үшін қор ұлттық банктен, ... ... ... қарыз алуға құқығы бар немесе ұлттық ... ... ... ... ... ... ... олардың
кепілдемелері негізінде қарыз ала алады.
Күнтізбелік жарнаның міндетті мөлшерлемесі әрбір қатысушы-банктер үшін
оның қаржылық жағдайы мен әдістеріне сәйкес жеке ... ... ... бұл ... ... тоқсанның соңғы мерзіміндегі күнтізбелік
міндетті жарна төленер алдында салымдар ... 0,125 %-тен 0,375 ... ... ... ... қалыптастыру үшін салымдар бойынша өтемдер келесі тәртіппен
жүзеге асырылады:
1) Салымдар бойынша ... ... ... өтеу үшін ... ... ... міндетті күнтізбелік жарналар мен қор активтерін
орналастырудан түскен инвестициялық табыстар сомасы пайдаланылады.
2) ... ... ... ... жеткіліксіз болған
жағдайда қордың жарғылық капиталынан 500 млн. теңгеден ... ... ... ... өтеу үшін ... ... ... сомасы
жеткіліксіз болған жағдайда жетіспеген соманың 50%-н қатысушы ... ... ... ... ... ... арқылы төленеді, ал салымдар
бойынша жетіспеген соманың 50% қор есебінен қарызға алынады.
Салымдарды өтеу үшін қордың қарызға ... ... ... ... ... есебінен төленген өтелу сомалары еріксіз таратылатын
қатысушы-банкке регресті талапты қанағаттандыру есебінен жабылады, сонымен
бірге ... ... ... мен ... қор ... қатысушы
банкке тартылған, сақтандыруға жатқызылған салымдарының мөлшеріне тәуелді
түрде белгіленетін төтенше жарналар есебінен жабылады.
Қатысушы-банкке ұлттық ... ... ... ... ... ықпал
етуі мен санкциялары банк заңнамасында қарастырылған болса да, бұл ... ... ... және ... ... ... ... депозиттерді өтеудің балама әдістері.
а) Банк-мост-І. Мост-Банк тұжырымының ... бір ... ... ... банк ... ... банктің лицензиясының күшін жойғанда,
ол сол мезетте салымдарды міндетті түрде сақтандыру қорына жаңа ... яғни ... ... ... ... мен барлық
активтерін қабылдап алады. Бұл лицензия банктің функциясын қатаң шектеп
отырады. Мысалы, ол жаңа ... ... ... жаңа ... ... ... Оның ... қызметі - сақтандырылған салымшыларға
төлемдер төлеу және несиелер мен бағалы қағаздар бойынша алымдар жинау.
Сақтандырылған ... ... ... жүргізілгеннен кейін мекеме
жойылады.
б) Банк-мост-П. Салымшылардың сақтандырылған қаражаттарын қайтару
үшін ... ... ... процесс болып табылатын депозиттерді
міндетті сақтандыру қоры пайдалана алатын "мост-банк идеясы.
Банкротқа ұшыраған банктің лицензиясын алғаннан ... ... ... жаңа банктік лицензияны беріледі. Бұл ... жаңа ... ... ... ... 30, 60 немесе 90 ... ... ... ... ... ... ... банк ескі
лицензиясын алғаннан кейін таратылған мүшелермен ... ... ... ... ... ... ... жаңа лицензияға сәйкес банк
ескі лицензиясы бойынша сақтандырылған міндеттемелерді өз ... ... ... ... ... бір ... ... және оңтайлы арендалық
ставкада операция жүргізуші ... ... ал ол ... ... ... өзінің меншікті ақшалай қаражаттарын
пайдаланады, бірақта барлық шығындалған сомалар таратылған ... ... және ... ... ... болып табылады.[16]
Сонымен қатар, келісімде кеңседегі төлемдерді өтеу және сәйкес ... ... ... ... бір ... жарналардың нұсқасын
енгізуі керек. Есеп жүргізу ... ... және ... ... ... сақтандыру қоры сақтандырылған жедел ... ... ... етеді, қормен өтемеген депозиттер бойынша
таратылу жөніндегі комиссияға кінарат-талаптарды қою ... ... мен ... ... ... мекемелер қордың таратылу
жөніндегі комиссиямен ... ... ... ... еді.
б) төлемақы әдістері. Кейбір жағдайларда, банк-агент талап ... ... ... ... ... жері ... ... немесе шығындар
жоғары болуы мүмкін. Сақтандырылған салымшыларға төленетін ... ... ... және ... ... мүмкін.
Тәжірибеде қор және оның агенттері банкротқа ұшыраған банкке сапарлар
жүргізеді, банкротқа ұшыраған банктің есепті құжаттарьщ ... ... ... анықтайды. Содан кейін сақтандырылған
салымшыларға төлемақы төлеудін ... ... ... ... чек
бойынша жасайды. Содан қор сақтандырылған салымшыларды төлемақысының
сомасына дейін, таратылған банктің ... ... ... әдісті қор қатысушы-банктермен балама тәсілдермен, ... ... ... ... ... ... ... Осы процестің
бір бөлігі ретінде, шығындарды ... ... ... ... Ол
яғни шығындар арасында болжанған операцияларға салыстыру және салымдарды
төлеуге шығындарды ... ... ... ... ғана қор ... ... жүргізе алар еді.
в) сақтандырылған салымдарды табыстау (Банк-агент). Біздің ... қор ... ... ... ... ... Бірақ та бұл ережелерге есеп жүргізуге, құжаттауға ... ... ... үлгі ... есеп ... ... төмендейтін еді,
бірақ сақтандырылған салымшыларға сәйкес хабарламалар енгізілетін ... ... ... және ... ... ... ... олар
процестің аяғына дейін онда қала береді, ... қор ... ... ... ... ... (айталық, 12 немесе 18 ай) барлық талап
етілмеген ақша қорға қажетті құжаттармен қайтарылуы тиіс.
Қор жойылуға арналған активтерден ... ... ... ... етеді. Басында қор жойылудан түсетін мүмкін қаржы көлемін
есептеу ... қор ... ... ... ... "қаржы жағдайы
туралы есептің" шығуына дейін қайтатын сомаға кем дегенде жылына бір ... ... Бұл ... ... ... қате ... өте маңызды орын алады.[17]
Қорға саясатты қабылдау немесе қордың алғашқы шығындарын екі ... ... ... ұстануға мыналар ұсыныс жасайды:
1. қордың резервтеріне қосылатын ... ... ... банкрот болған банкті жоюдан түсетін дебиторлық ... Егер ... ... ... ... депозиттерді өтеуге жетпесе,
екінші компонентке сәйкес қор ұлттық банктен қарыз алып, ол үшін ... ... ... қоя ... бөлшектеп қайтару. Қорға қосымша және тез өтелетін салымдар
керек болса, онда ... ... ... ... ... асыруды
ұсынады. Егер де жеткілікті мөлшерде қорды жинап алатын болса, қор ... ... ... ... ... ... мүмкін. Дегенмен
қайтарудың орнына келесі ... ... ... ... ... Бұл ... түскен сома ордың меншігі болатынын және
ол қалай келгеніне байланыссыз екенін ... ... банк ... ... қаржылық қаражаттары. өзінің заңды міндеттемелерін орындау үшін
ақша алудың 4 көзі ... 1 ... ... көлеміндегі бастапқы капитал
2) қатысушы - банктердің жарналары
3) өз қаражаттарын инвестициялаудан түскен ... ... ... ... өтеу үшін ҚР ұлтты, банкінен алынған
несиелер.
Қамтамассыздандырылмаган несие желісі. Ұсыныс ... ҚР ... ... ... да көздерден несие алуға құқық беруді айтар едім, осы
несиелік желі 5-10 жыл мерзім ішінде болуы тиісті, ... соң бұл ... ... ... ... сенімін арттыра түсер еді. Тағы да бір
артықшылығы - бұл қатысушы-банктерге олардан қысқа мерзім ... ... ... ... ... ... ... қаржы талап
етпейтініне сенімін көтереді. Сонымен қатар, банкроттықтың қаржылық әсері
уақыттарға тең ... ... ... ... - депозиттердің орнын толтыру, яғни сақтандырылған
депозиттерді банктің банкрот болғаннан кейін қысқа ... 100 % ... ... ... жойылуға шығарылған активтерден сақтандырылған депозиттердің орнын
толтыру сомасын талап ... ... ... ... банктердегі
жеке тұлғалардың депозиттерін ұжымды ... ... ... ... және банктік қызмет ... ... ... ... ... және ... Егер ... линиясы ашық болса, онда 29-баптың
жағдайын былай ... ... ... ... банктердің
сақтандырылмаған депозиттері толық көлемінде өтелуі керек - алдымен ол
салымдар ... ... ... ал содан соң ... 500 млн. ... ... ... ... ... ... түсіндіру жұмыстарын жүргізу.
Қордың төрағасы және оның қызметкерлері халықты қордың бар екенінен
хабардар ... көп ... ... Оған ... ... ... ... интервью беру, баспа басылымдары жатады және де олар
"Ең негізгі 10 сұрақ және оған ... атты ... ... ... ... ... ... жетуіне көмектесетін біраз
бағдарамалар да бар.
Біріншіден, қатысушы-банктердің қызметкерлері сақтандыру ... ... ... ... ... ... ... шаралардың
жүзеге асырылуы банк мүддесіне сай болып ... ... ... ... ... ... банктерге сенімі артады.
Екіншіден, ҚР ұлттық банкі өз қызметкерлерін, соның ішінде банктік,
бакьпшу— ... ... ... сақтандыру
жөнінде оқытуы керек. Бұл қызметкерлер кейін ... ... ... ... жұмсалуы мүмкін.
Сонымен бірге, біз қор туралы ақпаратты-жарнамалық ... ... ... ... веб-сайтына, қатысушы-банктер веб-сайтына орналастыруды
ұсынамыз. Интернетті қолданатын ... аз ... ... саны ... ... ... жеке ... салымдарына кепілдік беру қоры
отандық банк жүйесіне деген тұрғындардың ... ... ... ... ... тәжірибелік қызметі оның Қазақстан Республикасының
жалпы банк жүйесіндегі маңызды ... ... ... ... ... ... беру ... отандық банктердің
салымшыларының мүдделерін қорғаудағы тиімділігін дәлелдеп келеді.
Жасалған талдаулар көрсеткендей, ... ... ... жоқ, бірақ сол я өзге формада ол ... ... ... ... ... ... бөлігі болып табылады. Мәселелердің
едәуір жемісті шешілуі үшін ... ... ... бар ... ... ... оны ... өзіміздің шынайылығымызбен
үйлестіруімізі қажет.
Біздің мемлекеттің өзі жеке тұлғаларды тарту саласында банк ... ... ... кепілі болуы тиіс жеке тұлғалардың салымдарының
қайтарымдылығына кепілдік беруге қатысты ұйымды ... ... ... ... ... сақтандыруда мемлекет банктроттығы бүкіл
банк жүйесін есенгірететін мемлекеттік емес банктерге жауапты болуы керек.
Кепілдік беруші-ұйым мен ... банк ... ... банк ... тұрақтылығын қамтамасыз ... ... ... ... ... жүргізуден көрінеді. Сақатндыру
сомаларын төлеуге қатысты қор ... ... ... ... ... оның ... ... берілуі мүмкін.
Сонымен қатар, Қорға төбесін әлі бір көрсетпеген мәселермен алысуға
тура келеді. ... ... ... ... ... ... ... Мысалы, кепілдік беруге ... ... ... негізге салымшы шотта орналастырған ... сома ... ... проблемалы банктердің міндеттемелерін
орындауға қажетті қаражаттардың жеткілікті деңгейін жинақтауда ... ... ... ... бұл ... ... қалдырмас. Яғни
орналастырылған уақытша бос қаражаттардың орташа сомасы өсе түседі. ... де ... бола ... ... ... ... жасай отырып, депозиттерді сақтандырудың мемлекеттік қоры
банктер мен ... ... ... ... ... ... ... бұл феномен "моральдық тәуекелдік" проблемасы атауын
алды. ол банк ... ... ... ... ... мен ... ... жасауға зауықтың жоқтығынан көрінеді. Олар тек
банкпен қойылған ставкалар мөлшерін ғана бағдар етіп алады. Жоғары ставканы
қаржылық тұрғыда тұрақты емес ... ... ... ... дел-салдығы корпорация тарапынан қажетті өтемақылар көлемін үлғайта
түсіреді. Басқа жағынан алғанда, консервативтік банктер депозиттер бойынша
едэуір төмен ... ... ... елеулі көлемін тартуға
дәрменсіз болып қалады, я болмаса "проценттік ... ... ... Сақтандыру шектеулері шоттың әрбір ... ... ... ... ... ... кешенділік
сипатқа ие болады.
Қазақстан Республикасының банк жүйесі даму жолында және осы кезеңде
оның кейінгі ... жеке ... ... ... қайтарылуына
кепілдік беруге қатысты ... ... ... жеке ... ... беру Қоры ... ... құқықтық негіздерін жедел
түрде бекітілуінен көрінері сөзсіз.
Әрине, Қазақстанның банк ... жаңа ... ... ... беру
жүйесін енгізумен тұрғындар қатысушы банктердегі салымдарының сақтаулығына
шынайы кепілдік берілген құқыққа ие болды. Осы қадаммен ... ... ... ... ... стандарттарына жетуі айшықтала
түсті.
Салымдарға кепілдік беру ... ... ... ... ... ... мен талартарға сай келуі үшін барын аямауда.
Заңнамалық іргетасын реттеу саласындағы қордың негізгі жетістіктер мен
ілгері қадамдарын баса атап кеткім келеді. ... ... беру ... және ұсақ ... ... ... Әділет Министрлігінде
қабылданған соңғы Ережелермен келісті келесі аспекттер қамтылды:
- кепілдік беру объекттері ... яғни ... ... еке ... ... етілмелі салымдары (депозиттер) кірді;
- кепілдік беру объекттері болып ... жеке ... ... ... ... торы жойылды, сөйтіп, ... ... жеке ... ... ... мерзімді салымдары мен
міндеттемелер бойынша өтемнің ең жоғарғы тұрақты сомасы бекітілді;
- ... ... және ... беру ... ... ... жауапкершілігін ескере отырып, банктердің міндеттері
кеңейтіліп, оларға талаптар да арта түсті.
Жеке ... ... ... ұжымдық кепілдік беру жүйесінің
нормативтік және құқықтық ... ... ... үстінде. Кепілдік беру
Ережелеріне енген ... ... ... өз ... ... ... ... жылдық балансын, сондай-ақ қаржылық-шаруашылық іс-
әрекет нәтижесі туралы ... ... және ... ... ... ... құрылған жеке тұлғалардың салымдарына
кеплдік беру қорының арнайылығын айта кетсем ... ... орын ... ... ... ... ... азаматтардың таңдау жасау
құқығын кеңейте түскен қаржы нарығындағы өзінше ... ... ... ... ... салымдарды сақтандыру Институты 70
жылдан ... ... ... ... ... ... ... жүйесі әлемнің
70-тен астам елінде бар. Бірақ ТМД елдері арасында ... осы ... ... ... ... ... ... дело. Учебник под редакцией проф. Рейтмана Л.И. -
Москва, «Рой» - 1992, 530 ... ... К.К. ... и ... ... ... - Алматы, «Каржы-
каражат» - 1997, 232 с.
3. К. Жуйриков, И. Назарчук, Р. ... ... ... ... опыт - ... ОФ ... - 2000, 382 с.
4. Ю.А. Соколов, Н.А. Амосова. Система страхования ... ... ... - ... ... - 2003, 288 с.
5. Н.Н. Хамитов. Банковское дело. Курс лекций - Алматы, «Экономика»
-2005, 216 с.
6. ... ... ... ... Под ... ... Г.С.
Сейткасымова - Алматы, «Экономика» - 1999, 432 с.
7. Маянлаева Г.И. ... ... дела в ... Казахстан
-Алматы-2000, 122 с.
8. Гусева А.Е. Зарубежный опыт страхования банковских депозитов //
Банковское дело, №5, 2000 ... ... А.А. ... и ... банковских депозитов в
странах Восточной Европы // Банковское дело, №9, 1996 г.
10. Аналитические материалы IV ... ... - ... ... 2004 ... ... Национального банка РК за ... ... ... Т.В. О ... ... банковской деятельности // Деньги и
кредит, №4, 2000 г.
13.Канаматов К.М. Страхование банковских ... и ... ... №4, ... ... ... - основа доверия казахстанцев к банковской
системе»// "Панорама" № 27, 7 июля ... ... З.С К ... о ... банковского депозита Деньги
и кредит. М.-2006, №4.
16. ... В.Д. Как ... ... граждан. Финансы 1996 г. №8.
17. Лисак Б. Казахстанские банки на пути ... ... 8, ... «Депозитный рынок» // Рамазанов - Деловая неделя №2-2000.
19. «В ... нет ... ... ... и ... ... ... с какими рисками сталкивается банк»// Г Марченко-
Панорама№29, 2007.

Пән: Сертификаттау, стандарттау
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет
Сақтандырғыш жарылғыш заттар44 бет
7 -арна: кәсіби деңгейі мен шығармашылық шеберлігі50 бет
«Алатау» ЖШС өнімінің бәсеке қабілеттілігіне баға беру33 бет
«Алтын сапа» сапа деңгейі20 бет
«Фудмастер» компаниясы18 бет
«Қазақстан» және «Хабар» телеарналарындағы адамзатқа тән құндылықтарды насихаттайтын бағдарламалардың шығармашылық сипаты45 бет
Азық-түлік нарығын мемлекеттік реттеу100 бет
Азық-түлік нарықтарын мемлекеттік реттеу13 бет
Ауыл шаруашылық салалардың ел экономикасындағы маңыздылығы7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь