Ағылшын, қазақ және түрік тілдеріндегі анималистік мақал – мәтелдер

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
I Бөлім. Мақал . мәтелдердің зерттелу аясы.
1.1. Аталар сөзі . ақылдың көзі ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Мақал . мәтел мен фразеологизімнің
ара .қатнасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
1.3. Мақал . мәтелдерді айшықтау тәсілдері ... ... ..25
II Бөлім. Анималистік мақал . мәтелдер
2.1. Ағылшын, тілдеріндегі анималистік
Мақал . мәтелдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
2.2. Ағылшын, түрік тілдеріндегі анималистік
мақал . мәтелдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 40
2.3. Қазақ, түрік тілдеріндегі анималистік
мақал . мәтелдер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 53
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...63
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .65
Халықтың сан алуан бімдердінің алғашқы іргетасы сонау ерте кездің өзінде – ақ ауыз әдебиетінің түрлі жанырларында қалана бастаған. Кез-келген халықтың баға жетпес асыл мұрасына айналған, фальклордың негізгі саласының бірі болып табылатын мақал – мәтелдер сыртқы дүниенің небір тылсым сырларын ашып көрсетеді. Әрбір халықтың даналығы мен шешендігінің куәсі болып тұратын
осы сөз маржандары кез –келген халықтың өшпес мұрасы, әрі
өткен өмірдің, қилы –қилы замандардың хабаршысы іспеттес.
Мақал –мәтелдер әу баста дана мен ойшылдың, шешен мен ақын –
Жыраулардың көмейінен ағытылған асыл сөздер болған.
Түркі халықтары өздерінің мақал – мәтелдерін « аталар сөзі »,
« ақыл сөзі », « нақыл сөз », « даналық сөзі », « көсем сөзі » дей отырып, « Атаңның сақалына қарама, айтқан мақалына қара »,
« Мақал –мәтел маржан сөз, қоса көрме арзан сөз » деуі – халықтың
берген әділ бағасы. ( 19.8)
Тілдегі осы тамаша сөз орамдарының құрамындағы компоненттер семантикалық жағынан ерекшеленіп, ұйытқы сөз қызметін атқарады. Осындай ұйытқы сөздердің бірі болып табылатын жан – жануарлар атаулары, қарастырылып отырған жұмыстың « Ағылшын, қазақ және түрік тілдеріндегі анималистік мақал – мәтелдер » атты тақырыбына негіз болып отыр.
Тақырыптың өзектілігі. Түркі тілді халықтарда анималистік мақал – мәтелдер көптеп кездеседі. Қарастырып отырған қазақ, түрік тілдеріндегі мақал –мәтелдердің көпшілігі төрт түлік, жан – жануарлар негізінде қалыптасқан. Ағылшын тілінің мақал – мәтелдері болса түркі халықтары, соның ішінде, қазақ және түрік тілдерінің мақал –мәтелдерінен алшақтау, яғни компоненттері жөнінен, құрамында кездесетін жан – жануарлар атауының сан алуандылығымен ерекше-
ленеді. Халықтың осы көне мұрасын, атап айтқанда, үш тілдің ( ағылшын, қазақ, түрік ) анималистік мақал – мәтелдер мағыналық тұрғыдан болсын, құрамына қарай болсын, талдап, ішкі мәнін ашу –қазргі тіл бөліміндегі өзекті мәселелердің бірі десек те бол
Жан – жануарлар атаулары тілдердің басым көпшілігінің лекси-касының ең көне қабатын құрап, көптеген мақал – мәтелдердің пайда болуына негіз болған бірліктер қатарына жатады. Анималистік мақал –мәтелдеоде жан – жануарлар атауының қолданылу аясы, оладың халыққа жеткізер мағыналық астары әр тілдің мақал – мәтелдерінде әрқилы болып келеді. Осыған қарамастан, барлық халықтардың мақсат – мүддесі, ой – арманы сай келгеніндей, мақал – мәтелдердегі, оның ішінде, ағылшын, қазақ және түрік тілдеріндегі анималистік мақал –мәтелдердің мағыналас, яғни синонимдес, және де керсінше қарама –қарсы мағынада антонимдері де ұшрасады. Аталған мәселелер тақырыптың өзектілігін көрсетеді.
1. Антрушина Г. Б. Афанасьева О. В. Морозова Н. Н. Лексикология английского языка –Москва : Дрофа, 2000.
2. Аханов К .Тіл білімінің негіздері –Алматы : Санат , 1993.
3. Әуезов М. Шығармалары, мақалалар, зерттелу –Алматы : Ғылым, 1969.
4. Баймахан Т. Байтелиев А. Утешова Н. Тайтулеуова Н. Английские пословицы и поговорки и их эквиваленты в руском и казахском языках –Алматы : Мектеп, 2000
5. Байтұрсынов А. Шығармалары –Алматы : Жалын, 1989.
6. Виноградов В. В. Об основых типах фразеологических единиц в русском языке –Москва : Изд . АНН. СССР. 1947.
7. Горький М.Әдебиет туралы –Алматы : Ғылым, 1954.
8. Горький М. Материалы и исследования –Москва : АН. СССР, 1934.
9. Ғабдуллин М. Қазақ халқының ауыз әдебеті –Алматы : Ғылым, 1974.
10. Джумабаев Ю. Д. Мамедов Ш. Ф. Этическая мысль в Средней Азий в IX—XV в.в. –Москва : Изд. АНН.СССР, 1974.
11. Урила Кеңеспева
12. Жарықпаев Қ. Аталар сөзі — ақылдың көзі. —Алматы : Қазақстан, 1980.
13. Ihsan Kurt. Turk Atasozlerine Psikolojik Bir Yaklasim — Ankara : Kultur Baskanligi, 1997.
14. Ismail Z. Muhittin Gumus. Turce Aciklamali Kazak Atasozleri — Ankara : Ankara &: English, 1995.
15. Катаринский В. Сборник киргизских пословицы –Оренбург , 1899.
16. Kurgan S. Divanu Lugat ‘ it Turk Uzerine –Ankara, 1972.
17. Қоңыратбаев Ә. Қазақ фольклорының тарихы –Алматы : Ғылым, 1998.
18. Мұхамбетқалиева Р. Қ. Фольклордағы тұрмыс –тіршіліктің этникалық таным. –Алматы : Санат , 2001.
19. Muallimoglu N. The Turkish Delights. A Treasury of Proverbs and Folk Sayings. –New York City: National Education Press. 1998.
20. Нұрмаханов А. Түрік фразеологиясы –Алматы : Ғылым, 1998.
21. Орынбеков М. / / Ақиқат, 1994. № 6.
22. Сайлова А. Т: Қазақтың мақал –мәтелдері. –Алматы : Көшпенділер, 2005.
23. Steven Hegard 7 Review of New Redhouse Turkish –English Dictionary –Ankara : Archlvum Ottomanlcum, 1971.
24. Turk Atasozleri ve Deyimleri –Istanbil : Milli Kutuphane Baskanligi, 1997.
25. Yanar A. Hayvan Motifli Atasozleri ve Deyimlerimiz : Erdemli, 1997.
26. Yoldasev I . Turkce Aciklamali Ozbek Atosozleri –Ankara & Engin 1995.
27. Yurtbasi M. Siniflandirilmis Turk Atasozleri –Ankara : Ozdemir Yayincilik, 1994.
28. 500 English proverbs –Алматы : Кочевники, 2003.

Сөздіктер :
1. Aksoy O. A. Atasozler ve Deyimler Sozlugu –Istanbul : Inkilap, 1988.
2. Кеңесбаев І .Қазақ тілінің фразеологиялық сөздігі –Алматы : Савнат,1997.
3. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі –Алматы : Ғылым, 1983.
4. Лингвестический энциклопедический словарь –Москва , 1990.
5. Longmen Idioms Dictionary Addision Wesely Longmen Limited , 1998.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.....3
I Бөлім. Мақал – мәтелдердің зерттелу аясы.
1. Аталар сөзі - ақылдың көзі.................................5
2. Мақал – мәтел мен фразеологизімнің
ара
–қатнасы.......................................................18
3. ...... ... ... ... Анималистік мақал – мәтелдер
2.1. Ағылшын, тілдеріндегі анималистік
Мақал –
мәтелдер.......................................................30
2.2. Ағылшын, түрік ... ... ... ... ... ... анималистік
мақал –
мәтелдер........................................................53
Қорытынды...................................................................
63
Қолданылған әдебиеттер.............................................65
Кіріспе
Халықтың сан алуан бімдердінің алғашқы іргетасы сонау ... ... – ақ ауыз ... түрлі жанырларында қалана
бастаған. Кез-келген ... баға ... асыл ... ... ... саласының бірі ... ... ...
мәтелдер сыртқы дүниенің небір тылсым сырларын ашып көрсетеді. Әрбір
халықтың ... мен ... ... ... ... сөз маржандары кез –келген халықтың өшпес ... ... ... қилы ... ... ... ... –мәтелдер әу баста дана мен ... ... мен ақын ... көмейінен ағытылған асыл ... ... ... ... мақал – мәтелдерін « ... ... ақыл сөзі », « ... сөз », « ... сөзі », « ... сөзі »
дей отырып, « Атаңның сақалына ... ... ... қара ... Мақал –мәтел маржан сөз, қоса көрме ... сөз » деуі – ... әділ ... ( 19.8)
Тілдегі осы тамаша сөз орамдарының құрамындағы ... ... ... ... сөз қызметін атқарады.
Осындай ұйытқы ... бірі ... ... жан – ... қарастырылып отырған жұмыстың « Ағылшын, ... ... ... ... мақал – мәтелдер » атты тақырыбына
негіз болып отыр.
Тақырыптың ... ... ... ... ...... ... кездеседі. Қарастырып отырған қазақ,
түрік ... ... ... ... төрт ... жан ... негізінде қалыптасқан. Ағылшын тілінің мақал – мәтелдері
болса түркі ... ... ... ... және ... ... ... алшақтау, яғни компоненттері
жөнінен, құрамында ... жан – ... ... ... ... ... осы көне ... атап айтқанда, үш тілдің
( ағылшын, ... ... ) ... мақал –
мәтелдер мағыналық ... ... ... ... ... ішкі ... ашу ... тіл бөліміндегі өзекті
мәселелердің бірі ... те ...... ... ... басым көпшілігінің
лекси-касының ең көне қабатын ... ... ...... болуына негіз ... ... ... ... мақал –мәтелдеоде жан – жануарлар ... ... ... ... ... мағыналық астары әр тілдің
мақал – ... ... ... ... ... ... ... мақсат – мүддесі, ой – ... ... ...... оның ... ... ... түрік тілдеріндегі анималистік мақал –мәтелдердің мағыналас,
яғни ... және де ... ... ... мағынада
антонимдері де ұшрасады. ... ... ... ... ... ... — ағылшын, қазақ және түрік
тілдеріндегі ... ...... ... ... құбылыстарын, заңдылықтар мен ... ... ... үш ... де ... ... анималистік мақал – мәтелдерді
көрсету.
Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... ... ... және түрік тілдеріндегі анималистік
мақал ... мән ... аша ... ... ... әр ... өзіне тән ой саптауын, ... ... ... адам мінездерінің сан ... ... ... ашып көрсетеді.
Зерттеудің әдістері. ... 3 ... ( ... ... ... ) ... осы ... анималистік мақал ... ... яғни ... әдісі қолданылады.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен, ... ... ... тізімінен тұрады.
ІБөлім. Аталар сөзі — ақылдың көзі.
Ауыз ... ... ... ... ... орны
бар қомақты үлкен бір ... бар, ол – ...... ... атты ... ... бір ... баланатын осынау
ғибаратты сөздер қоғам ... ...... салт ... және де ... ой – ... мен мінез – құлқын
тайға ... ... дәл, әрі ... етіп ...... – тіл қазынасы, ойдың тапқыр өрнегі.
Ұрпақтан ... ... ... ... ... ... ... сөз зердесі арқашан да тәрбие тұрғысында ... ... ... әр ... ... биік орын алатын
сөз маржандары. Халқымыздың сөз саптау ... және ... де ... ... ақиқат. Осы шеберліктің
куәсі ... ... ... ... ... қалған, әлі күнге
дейін өз құндылығын жоғалтпаған мақал – ... . ... ... сан ғасырлар бойы өз ... ... ... ... түсетіні анық.
Қазақ халқының ... мен тіл ... ... ... ... – мәтелдерде көрініс таба білді. Осыған ... ... ... ... келтіре кетуіміз орынды болар:
«...Мақал –мәтелдердің ... ... ... ... ... ... берілген терең, ... ... ... –осындай тамаша ... ... ... ... ... ... ... дарынының, оның ... ... ... (3.234)
Қазақ тілі түркі тілдер тобына жатады. Орта Азия ... ... ... ... – мәтелдерін « тұнып тұрған
философия » (10.25), « Ол адам ... ... ... ... ... ... » ( 20.33) деп атап
көрсетеді. Бұл пікірлер тек қазақ ... ...... ... баға ... сонымен қатар бүкіл ... ... ...... табиғатына тиісті.
Мақал – мәтелдердің өзіне тән ... ... ... ... ... ... әрі ... «таза мінсіз асыл сөздерді » ... білу ... ... да бей – жай ... ...... халықтың
сан ғасырлар бойы ... ... ... ... ... аясын, өмірі, үміті мен тілегін бір – екі ... ... ... ... ... ... мұрасы, ауыз
әдебиетінің тамаша бір ... ... ... мен ... ажыратылуы. Көбіне қазақ ... ... не ... ... ... ... мен ... ажыратылып
көрсетілмей, бір ғана ... яғни ... ... ... ... ... atasoz ... тілінде ) деп ... ... екі ... ... ... де,
алдыңғысында шарт немесе жалпы ... ... ... ... ... ... Кең ... екм болмайсың.
Әзіл айтсандаң да әділ айт. ... бір ... ... ... ... ... көтергені – дақылы жоқтығы,
жігіттің кеудесін
көтергені – ... ... Тұз ... ... келтірсе, мақал
сөздің сәнін келтіреді және тағы ... ой – ... ... ... ... ... да, ... түрде жанамалай айтылған
ишара ... ... ... екі – ақ ... ... жер
жарады. Қызым саған айтам, ... сен ... Үй ... үй артында кісі бар. ... ... сай. ... ... ... ... бара ма. Лақ та өлерде тұяқ ... ... тал ... Біреу тңып секіреді, ... ... ... ... бас ... Батырға да жан керек. Баяғы
жартас бір жартас. ... ... ... ... ... ... ... « Түркі фразеологиясы » атты ... ... ... мен ... ... ... түркі тілдес халықтарда
бөлек айтылмайды, ... бір атау ... яғни « ... » ... деп көрсетеді. Сонымен бірге, мақалдарға құрамының
тұрақтылығы жөнінен ... сөз ... ... ... бұлар
да ерте кездері қалыптасқан , ... ішкі ... ... ... қарағандакөлемі қысқа, әрі ой ... ... ... ... ... ... ойы түйінді болып
табылатын сөз ... және ... ... ... ... ашып
түсіндірген келесі тіл маманы, жазушы Ахмет Байтұрсынов болады. Ол
« сөз ... ... » және « Қара сөз бен ... ... » тоқтай келіп, оларды ... ... ... ... сөз, ... сөз деп ... де, әр қайсысына жеке – ... ... ... мақал мен мәтелге ерекше орын ... ... ... ... ... ... айтылатын
белгілі – белгілі сөздер. Мәтел мақалға жақын ... ... ... шыққан
ақиқат ретінде айтылады » . (5.250) ... ... ... берген бұл анықтамасы ... ... да, ... ... ... ... :« ... Мақал үлкен ... ... ... ... ой ... ... келеді. Ал мәтелдерде
бұл ... ... ... әңгімелер өте аз ... ... сөз ... ... ... сөз ... »
( « ... көрген ұлы той », « ... ... ... », « ... ... келінім сен тыңда »,« Тілге тиек жасап »,« Ханнан
қазық, ... ... » т.б. ) ... ... Егер ... мен қорытынды пікір бірдей келіп ... ... ... бірі ғана ... ... -деп ... ... тілінің түсіндірме сөздігінде » : « ... ...... ... ... жалпы халықтық нақыл ... деп ... ... ұйқасты, тұжырымды ... ... ... ... ... ... уәде – ... ... ) ...... ... әрі ... ... »
( 1. 102) «Мақал — халықтың көп ... ... ... ... жағынан ұйымдасқан қысқа, тұрақты ... ... ... ... ... сөз. ... ... аяқталған ( жай я ... ) ... ... ... білдіреді; тура ... ... ... ... ... ... ... полисемия
тудыра алмайды .....Мәтел — ... ... сөз ... ... құрлымы бар, ғибрат ... ... сөз, ... ... сөз .» ( ... келгенде, мақалдар – терең ой мен ... ... ең ... ... Бұл ... ... сөздері дәлелдей түседі. « Пармеологический ... » ... ... ... ... береді : « Пословицы – короткие
изречения ... из ... ... » Осы ... ... ... « ... – мудрость многих остроумие одного » -деп
ой ... ... ... ... ... ... народа»
кітабында былай деп қысқа әрі ұғымды ... ... : ... ... же ... ... а пословица – ягодка
».
« Разница между поговоркой и ... ... ... : ... — это ... такое сочетание слов ... ... ... , т.е. ... лишь ... Пословица, в ... от ... , ... ... Общее в поговорках и пословицах то, ... в ... ... образны по своей природе. Например:
adding fuel to fire ; as mad as a March hare ; an ... lion’s skin ; to put all one’s eggs in one ... to be more sinned against than sinning и др. » деп ... ... ... « Очерки по стилистике
английского ... » ... ... ол ... ... ... – мақал
аяқталған, толықтырып, ан ойды ... ... ... ... бойы ... тәжрибиесі орын алады, ал халықтың
мақсаты, айтқысы келген ойы ... ... ... Сөйлемде
мақал мен мәтел түрлі ... ... ... ... ... та
олардың қызметінде айырмашылық мүлдем жоқ десе де ... ... мына ... ... the last straw breaks the laden ... back ... of ... information crushed the sinking spirits of
Mr. ( Ch. ... ауыз ... ... ... » болған осы бір
мақал –мәтелдер — « аө ... көп ... » ... ... ... жасалған, айрықша мәнерлі сөз өрнгегі . ... ... ... ... ... мен ... « ағаштан түйін түйген »
шеберлікпен бара – бар десе ... ... ... ... ұқсас та , ырғақ та , үндестік те ... Орны ... ... мақал мен мәтел ... ойды ... ... , түр ... ... ажарлындыра
түседі. Сондықтан да халық : « ... ...... ... ... », « Тұз ... ... келтірсе, мақал сөздің
сәнін келтіреді » ... ( 2.179 ... әу ... ... – мәтелдердің де өз ... ... олар — ... ... ой – ... ... өз шығармаларында қолданылған ақын ... мен тілі ... ... ... түркі мақал – мәтелдері өз бастауын ... ... ... ... ... ( 19.12 ... ... өнері де тамырын тереңге жайған ... нәр ... өсіп - ... , ... ... ... ... ұлы құбылыс. Қазақ қоғамында да ... ... ...... алатын орны ерекше . Ұрпақ тәрбиесінде,
ел ... ... ... өмір ... ... ... сан ғасырлық тәжрибесінде қорытылып екшелген, жинақталып
жүйеленген ақал – ... ...... толы , отты да ... ... де шешен айтылатын ауызша сөздік ... ... ... мәні айрықша. Қазақ жұрты жаратылысынан ... ... ... ... ... халық. Оның қиыннан қиыстыра сөйлейтін
тапқыр да ақылды, ... де ... ... да ... ... ойлары жөнінде өзіміз де ... де ... ... ... ... “ proverb ” ... ......... ... ол ... яғни ... ең ... ... білдіретін ұғым.
Оның жалпы мағынасы “ pro ” — ... және “ ... сөз ... ...... ... ... куәсі. Мақалдарды
қолдана жазған ескі ... ... ... – мәтелдердегі
грамматикалық ережелерді көрсетіп кеткен, және бұл ... ... ... ... ... да ... Мақал
–мәтелдер Ежелгі ... ... ... , Үндістанның
Веда трактаттарында да ... ... ең ... — Інжілдегі
“ Book of Proverbs ” ( ...... ... ). ... ... байланысты даналық сөздер қолданылады және ... ... ... ерте ... ... ... ... алғашқы мақал – мәтелдер топтамас
“ Proverbs of Alfred ” ( Х ІІ ғ ) , ал ... ... ... ... ... 1515 ... ... жазған « Латын мақал –мәтелдері ». Сонымен
қатар ... ... ( 1670ж. ) , ... Дрейкстің ( 1616ж. )
және 1700 ... ... ... ... “ Poor
Richard’s Almanack ” ... атап ... ... 22.7 ... және ... халықтарын жақын , тілдік, не болмаса
тарихи – мәдени ... ... бар деп айта ... ... ... тілі ... ... әдебиеті, фольклоры,
және мұнда ... ... ... да ... мақал – мәтелдерді салыстыра зеріктегенде , ... шығу ... бір ... ... ... ... тіл
халық, ұлт тілі болып қалыптсау ... ... ... ... түскен.( 1914 )
Халықтың сарқылмас мұрасы ... ... осы ... зерттелуі сөзсіз ... ... ... ... ... ... жинақтау жолында В.В. Радлов еңбегін атап
көрсетуге болады. Осыдан жүз жыл ... ... « ... ... ... қырғыз ( қазақ ) халқының осы сөз ... ... ... ... қазіргі мақал –мәтелдерге қарағанда айтарлықтай ... ... ... яғни ... ... ... басқа да өзгерістерге ұшыраған.
Сол заманда бір ... екі ... ... ... тапса кар жанар
Калаун таппаса маіда жанмас .( Kir V, I, 226 ... ... ... ... ... ... ... да,
екіншісі қолданудан шығып қалған. ... « ... ... да ... » дегн ... ... тармақта толықтырлып, күшейтіп
тұр. Өкінішке орай ауызекі айтуға ... ... ... бұл ... ... ... ( 2.179 ... қатар мақал – мәтелдердегі ... ... ... ... : Төрт ... бота ... аяқтыда құрдас тату, — ... ... ... « ... » сөзі « бөле » ... – ақ тіл ... ... тарихына жүгінер
болсақ, ХI ... өмір ... ... ... ... ... Махмұд Қашқари еңбегінде төрт түлік ... ... мен ені, ... т.б. ... ... мен ... сөздер, мақал – мәтелдер көптеп келтірілген. ... ... ... : « ... – лұғат – ат – түрікте » түркі
тілдес ... салт – ... мен ... ... ... ... біліміне таптырмас құнды ... ... ... көпшілік мақал – мәтелдер қазіргі күнге шейін ... ... ... ... alasi icinde , hayvanin ... karga ile kis ... kanatin er atin.( 15. 60 – 80 ... ... ... жері ... ... орыс ... ... жерін, ... ... ... ... ... ... қазақ халқының
тілі, мәдениеті мен ... ... ... бірі ... ауыз ... ... ... мақал –
мәтелдері де XIX ... 70 – ... ... ... ... ... болатын. Қазақ мақал –мәтелдерін ... ... орыс ... ... В. В. ... ... ... Н.И.Гроденов, А.В. Васильев, Н.Н.Пантусов,
В.Катаринский т.б. атап ... ... ... өз ... ... орыс ... ... Ы. Алтынсарин , Ш. Уәлиханов, Әбубәкір Диваев және ... ауыз ... ... ... ... ... мақал – мәтелдерге ерекше зер салып, жинап, ... ... баға ... ... ... қазақ мақал
–мәтелдерінің қағаз ... ... Ш. ... пен
Березин архивтерінен табылды. XIX
ғасырдың орта ... ... ... бұл қол ... ... ... ... жылдар бұрын қолданған ... ... ... ... ... – мәтелдерді жинақ ... ... ... ішінде В. Катаринский жинағы елеулі
орын алады. Ол ... « ... ... ... » ... мың ... аса мақал енгізіп, төмендегідей бірнеше
топтарға ... ... ... тағы ... діни ұғымдар;
2) Ел басшылары;
3) Адам жөнінде;
4 ) ... ... ) ... ) Ата – ана; ... ) ... ... ақыл ... Сөз;
9 ) Еңбек ;
10 ) ... ... ) ... және ... ... пен ... ... Денсаулық және ауру туралы;
15) ... ... ... ... Қонақ және ... ... Үй, жеке ... Жолаушылық және ... ... ... ... ... (14.110 ... Ктаринский жинағы ... ... ... ... ... ... жеке, өте көлемді еңбек болды.
« Мақал – мәтелдерді ... екі ... бар », ... Эндрию Чивет 1896 жылғы ... ... ... тарихи
маңыздылығын зерттеген ... Олар : ... ... ... ... ал екіншіден өткен халық өмірінің
тарихи тіршілігін танып ... Кели ... « ... ...... жинағы
» ( 1721 ж) ... 3000 – нан ... ... қолданды.
Осы сөз асылдарын белгілі орыс ғалымы ... ... ... ... « Мақал – мәтедерден фольклорға дейін »
еңбегінде ... ... ... ... Ол мақал
–мәтелдердің қалыптасуы, басқа халық тілдеріне ену ... ... ... ... ... мақал – мәтелдердің
семантикалық, ... ... ... сөз ... ... “ Every cloud has a silver lining ” ... ... күн бар ) ... ... ... ... ... болатының айтады.
Тіл қазынасының осы асыл маржандары халық даналығының асқақ
көрінісі ... ... ... ... ... көз
жеткіземіз. Дегенмен де әр мақалдың құраушысы, ... бар ... ... ақын – ... мақал
–мәтелдерге үндес жасалған әрі ... әрі ... ... ... ... ... ... халық арасында кең тарап кетеді.
Олардың нақыл сөздерге ... үшін ... ... ... ... –мәтелдер сияқты құрлысы жағынан ықшам, әрі көркем, ... ... ... ... шығармаларынан осы талапқа сай ... ... ... дәл ... әрі ... әрі көркем нақыл
сөздердің сан алуантүрлерін кездестіруге ... ... ақын ... ... талай –талай нақыл
сөздер халық ... кең ... ... ... қазынаға
айналды. И. А.Крылов, ... ... ... ... ... ... М.Горкий, т.б. ақын
–жазушылардың ... ... ... ... көркем сөз
өрнектері ... ... аян, ... ... ... ... ... дәл тиетін ... де ... ... ... толы. А.С. Пушкин А. С. ... ... ... » комедиясы орыс тіліне түгелімен ... ... ... ... деп жазды.
Кейбір мысалдар: Криловтың. « ... ... аң жоқ »
( ... ... зверя нет ); « Көкек әтешті өзін ... ... » ( ... ... ... за то, что ... ... ) ... « Барасың қайда, ... ... ... ... алын – ... жарқылдаған » ( Абай ... ... :
« ... куда вы удалились, весны моей ... дни »); « ... ... екен не ... » ( Бұл да Абай ... : « что день мне ... ... ») .
Горькийден : « Адам ...... ат » ( ... ... ... гордо ) ; « Егер жау білмесе, оны ... ... » (
« Если враг не ... его ... ») т.б.
Көрем сөздің шебері Абай ... ... ... ... ... ... ... асқан қара артық.
Сақалын сатқан кәріден
Еңбегін сатқан бала артық.
2) ... ... ... адам ... ) Әкесінің баласы — адамның дұшпаны,
Адамның баласы — бауырың.
4) Биік ... — биік ... ... ... да ... ұшып қыран да ... ... ... ... ... тіленбей.
Қазақ ақын – жазушыларының қаламынан ... ... ... әрі ... « тілге жеңіл, ... жылы ... ... сөз түйдектерін кездестіреміз. « Шыр ... ... ... болса қолында ». « Ар жазасы — бар ... да ... ». « ... ... ... ... ар сақтаған қасиет », «
Бөрінің ... ... ... ... ... » ( ... Адамның ішкі сезімінің айнасы — көз. Сөздің жасырған ... ... бере ... »
( ... ... ойдың тууы қандай қиын болса, өлуі де ... ... ... ой ғана ұзақ ... ... », ... ... ұрып қалған дыбысқа ... да ... та ... ... Қиынды ұғындыра алмайтын адам оңайды қайталағыш та,
тәптештегіш те келеді » . « Әр ... ... ... ... ... өз күші бар. Ол — ... »
( Ғ.Мүсірепов ). « Бабын тапқан еңбек, құмға құйған су ... ... ие ... ». « Көз ... көңіл сәулесі күштірек »,
« Мінін көріп безгенше, мінін алып ... ». « ... ... ... ... май ... Қатал дене қысылса, шыпшып
–шыпшып тер ... ». ( ... ) т.б. ( 2.179 ...... шығарма тілінде, көркем сөз иегерлерінің
туындаларына ерекше ... ... ... ... Оларды
қолдану арқылы автор өз ойын, мақсаты мен мүддесін астарлы ... ... ... жазушы Максим Горький : « Мен ... ... ... ... айтқанда нақыл сөздермен ой ... »
( 7.140 ) – ... ... ... ... аты ... ... – мәтелдер болып ... « ... ... ... ұят емес » ( « Бедность — не ... » ), « ... ... бола ... ... все коту ... ») т.б.
Мақал – мәтелдер мен қанатты сөздердің ... ... ажар ... көріктендіретінін Сәбит Мұқановтың « Ботагөз »
романынан алынған мына бір үзіндіден де ... ... ... Ескі ... « ер ... « еті тірі ... » дегендер
болды.
Еті тірі жігіт те өзін ер ... деп ... ... ... жібі ... келмейді », « жоқшылық жомарт ... », « бөрі ... ... ... ... қампайтар » деп,
жарғақ құлағы жастыққа ... ... ... ... да ұрып, ер
жігіттік дәрежеге жеткісі келеді.
Ондайларға ... үміт ... ... ... өмір
адырларынан анда – санда бір көрініп қап, кейде ... ... ... ... – осы ... соңғысы ».
« В простоте слова — самая ... ... », — ... ...... и песни всегда кратки, а ума и ... них на ... ... ... и ... ... весь жизненный, социольно – исторический опыт трудового
народа.” ( 8.114 )
Түрік ... ... ... ... ... ... Он екі ... құралған « Қорқыт ата » ... VII ... ... ... ... –мәтелдермен көркемделген. Олар
қазргі түркі тілдерінде өзгертілген қалпында қолданымта ... келе ... ... Паша ( 1852 ), ... (1863 ... Әбуззияның (1885 ) жазған еңбектері өте ... ... ... « ... мақалдары мен дана мәтелдері » ... 1897 ... ...... батыс әлеміне танытқан ... ... ... ... ... ... Осы жылдары жарық көрген
Джеймс Редхауздың “Turkish and English Lexicon ” ( ... 1890 ... ... көптеген мақал –мәтелдерін қамтыды. ... ...... “ New Redhouse Tyrkish ... ” ( 1968
) кітабында жарық көре бастады. ... ... ... ... және ... ... еңбектерін де атап өтуімізге
болады. Бұлардың ... ...... ... мақал –мәтелдерінің
ағылшын тіліндегі баламасын тізіп, көрсете білді.
Мақал – мәтелдер мен ... ара ... — грек ... “ phrasis ” ... ... – ұғым ... ... құралған. Ағылшын және қазақ ... ... ... ... осы ... дейін
түбегейлі зерттеліп, өзінің тиянақты шешімін таппай ... ... ... ғалымдар ізденіс үстінде.
Сөздердің еркін тіркесіне сырттай ұқсас, бірақ ... ... ... ... оған ...... ... оймақ ауыз,
жүрек жұтқан, жүрегі тас төбесіне шығу, ат- ... ала ... ... болу ... ... бар. Бұлар ... ... ... ... де, бүтіндей оралым бұрыннан тіркескен дағдылы ... ... ... еркіне көнбей », « өзінен өзі ... » ... ... ... Мұндай тіркестер сөздердің еркін
(ерікті ) ... ( ... ... слов ) ... ... ... ... ( несвободное сочитание слов ) немесе
фразоелогилық ... ( ... ... ) деп ... ... фразеология зерттейді. ( 2.166 )
Фразеология түрлері әрқашан ашық, айқын ... ... ... түр – ... бөлу ... ... болып табылады.
Тіл ... ... ... әр ... ... осыған сәйкес, олар түрліше ... ... ... ... ... бүтіндей тұрақты
тіркестің тұтас ... мен оның ... ... ... ... топтастырылса, екіншілерінде құрлымы жағынан,
үшіншілерінде қызметі немесе ... ... ... ... В.В. ... ... единицаларды бүтіндей
фразеологизімнің бір тұтас мағынасы мен оны ... ... ара ... ... ... ( ... сращение ) және фразеологиялық ... ... ) және ... ... ... ... ) деп үш түрге бөледі. ( 6.350 )
Орыс ... ... ... Н. М. ... ... қолдай келіп, ... ... түрі ... ... ( фразеологическое выражение )
деп ... ... « Тіл ... ... » атты ... ... ... кетіп, лоарды фразеология тарауына енгізеді.
Оның пікірі бойынша ...... ... ... ... ... ... оралым болып табылады. ... ... және ... ... ... қатарына
жатқызылғанда, олардың сөйлеу кезінде тыңнан ... ... ... құрамының тұрақтылығы ескеріледі. Тіл –тілдегі
сан ... ... ... ... ... ... да, олардың мәнерлеп бейнелеуші қызметі өте ... ... ... ... ... ... болып, айрықша
образды, экспрессивті қызмет атқарады.
«Ашық, айқын » ... ... айту ... соқырға таяқ
ұстатқандай, тайға ... ... ... сөз ... ... бұл тіркестер « ашықтың ... ... ... ... мағынаны білдіріп, әрі күшейтіп, әрі бейнелеп ... ... ... ... ... ит ... ... ит арқасы
қиянда, деген бейнелеуші сөз тіркестері — жай ғана « алыс » ... ... ... ... » ... ... ... мәнерлеп
айтудың тәсілі.
Фразеологизмдерде дәлме – дәлдік пен ... ... ... ... ... « Айдағаның екі ешкі, ысқырығың жер жарады »
дегенде жарып өтер ... ащы ... мен әжуа ... ... бір – ақ ауыз ... ... өтуін еске
алсаңыз, оның ғажап тапқырлығына таң қаласыз! ... әрі ... « ... ... қан алатын » қан ... ... ... ... ет ... деп, өткір тіл, ащы ... ... Өзі «қу бас » ... онда « ... » ет ... мұны ... мұнан асқан дүниеқорлық бола ма ? Қан сүлік сараңдықты
мұнан ... ... беру де, ... ... ... де
қиын. Халықтың осы бір ... ... ... ... шыны деуге болады. Хақас халқы да қараулықты бір –ақ ... ... ... әужуа, сықақ еткен. ... « ... ... ... пүрі ... ... » ( ... қарызыңды қарағай
бүрі түскенде аларсың ) деген ... ... ой мен кең ... ... ... мен ... , ащы мысқыл мен жарасымды әзіл – ... ... өз ... және ... әрі ... әрі ... ... шебер
түйіндеген сан алуан мақал –мәтелдерді ... ... ... орасан зор маңызы бар. ( 2.179 )
Фразеологизимдердің ... ... ... ... Г.Б.Антрушина, О. В. Афанасьева және Н. ... ... « ... английского языка » атты ... ... ... never know the nature of water till the well ... can take the horse to the water, but you ... him drink.
Even these few examples clearly show that proverbs are ... those ... units wich have been ... above. ... ... feature that strike one is the obvious ... ( ... ... ... бұл тіл ... ... мақалдар фразеологизмнен мүлде бөтен, дара бір жанр болып
табылады. Және ... ең ... ...... ... оралымдар даяр қалыптағы, қарапайым сөз
секілді синтатикалық ... ... ... ... ... келтіріледі.
George liked her for she never put on airs ... bugs like him care nothing about small fry ... ... ... тұрғысынан қарастырғанда, сөйлем
болып келеді, ... да ... ... мысалдардағы
фразеологиялық оралымдар ... ... ... де мақал –мәтелдер мен ... ... ) ... ... ... ... де айқын
болып тұрады. Былай алып ... ... ... ... мысалдармен
салыстыруға келеді, себебі олар қоғамның жинақталған ... ... Олар ( ...... ) тәрбие жөнінде сөз етеді. (
Hell is paved with good ... ), ақыл – ... ... ... judge the tree by its bark ), сақтандырады ( If you ... ... you’ll cry before night ), ... ( Everyone
calls his geese swans ... ... ... ... ... ... Олар бір ... ойды қорытып тұратын сөйлем ... ... ғана дара ұғым ... ... Олар ... ... ... яғни олар бір ... ...... і ... Ал ...... болса, сөйлемде коммуникативті
қызмет атқарады, ... бір ... ... ... мақал –мәтелдердің фразеологизмнің бір түріне
жату ... тіл ... ... ... ... ... Г.Б. ... сонымен қатар профессор А.В.Куниннің ... ... ... ... ... ... коммуникативті
фразеологиялық оралымдар деп атап ... Оның ... ... де ( ...... мен ... ) тұрақтылық
белгісі. Бұлардың номинативті не ... ... ... деп ... ... ... кей ... оралымдар
етістігі Activ Voice арқылы ... жай сөз ... ... да ... Passiv Voice ... ... болса, сөйлем болып кетеді.
Мәселен:
to cross ( pass) the Rubicon ------ Rubicon is crossed ... ;
to shed ... tears ... crocodil tears are ... сөзінің дәлелі ретінде, А. В. ... тағы бір ... ... ...... мен фразеологизмдер арасында аз
ғана айырмашылық бар немесе ... жоқ десе де, ... ... ... ) ... ... ( ... – мәтелдер )
туындайды. Мәселен : The last straw ... “ The ... breaks ... back” ... ... –мәтелден құралған деп
айтуға болады; және де birds of feather ... ... ... of feather flock ... ... ал to catch at ... болса ,“A drowning man catches at straws” мақалынан ... ... ... ... ... ... мақал –мәтелдер оңай түрде, ... ... ... ... ... Don’ t put all your eggs in one basket. ( put all ... in one ... cast pearls befor swine. ( to cast pearls ... ... анималистік мақал – мәтелдер, яғни жан
–жануарлар, аң –құс тірек ... ... ... ... ... тілдерде кездесетіні секілді тіл білімінде де ... ... ұғым бар. ... және ... тіл ... ... – фразеолоиялық жүйесін тақырыптық топтарға ... ... кең ... ... өз ... беруде.
Салыстыра, салғастыра зерттеуді қажет ететін аса маңызды ... бірі ... ... мен ... аң ... атауларының дүние
жүзі халықтарының ... ... ... тілінде, ауызша,
жазбаша әдебиеттерде абстрактілік ұғымдар мен адамның ... ... түр ... ... ... мен ... бейнелі
түрде стпаттауда кеңінен ... ... ... ... ... ... және ... фразеологизмдер
зоомифтерде, англосаксондық эпостарда, дни кітаптарда, ортағасырлық
бестиярийлерде, ... ... мен ... ... ... ... ... тіркестерді ой ... ... ... ... жан –жануарлар , аң –құстар ... ... ... Бұл ... де. ... бұл тек
қазақ тіліне ғана емес, ... ... ... ... ... Сол себепті де тірек мүшесі жан –жануарлар атауы ... ... ... –мәтелдер көптеген халықтар тілінде,
атап айтсақ, қазақ, ... ... ... ... ... түрік
т.б. тілдерде бар қырынан ... ... ... ... ... уақыт озған
сайын біртіндеп қалыптасқан, ... ... ... ... -өзінен түсінікті.
Фразеологизмдерден әрбір тілдің өзіндік ерекшеліктері көбірек
аңғарылады. Түркі ... бір ... ... ( ... келетін
оралымдарды ұшрастыруға болады. Ондай фразеологизмдердің әр ... әр ... ... түрліше салыстырулар негіз болған.
Мысалы, ағылшын тіліндегі “ to make mountain out of molehill ... ... ... ... ... ... «
түймедейді түйедей ету », яғни ... ... ... ... асырып көрсету үшін ағылшын тілінде тау және ... ... ... ... түйе мен түйме сөздерін салыстыру негізге
алынған. Яғни екі ... ... ... ... ... ... құрылысы мен стильдік бояуы әр түрлі ...... мен ... ... ұқсас
болғанымен олардың құрылыс пен мазмұн, ... ... ... ... ... айыпмашылық пен ерекшеліктерді айтпай
кетпеуге болмайды. ... ... ... бір ... ... не керісінше бөлек етіп ... әлі де ... өз ... ... ... ... бірі. Бұл тақырып
төңірегіндегі тіл мамандарының атқарған ... ... зор. ... ... ... ... жатқызса, екіншілер
мүлдем бөлек сала ретінде ... ... ... ... Г. Байрамов, т.б. ... ... ... ... сөз ... ... ( 2.112 )
Р.Сәрсенбаев, В. В. Виноградов ... ... ... ... ... ... ... мағына астарлығындағы ұқсастықты
алға тартады.
Мақал – мәтелдерді ... ... ... ... ...... ойды ұғымды әрі
ұтымды етіп бере білу. ... мен ... тлі ... өткір,
көркем аз сөзбен көп мағына. Халық ...... ... тек ... ... көңіл бөліп қана қоймай, ... де ... ... ... ... көркем суреттеу
тәсілдері ерекше роль ... ... тиіс ойды ... ... түрде ақтарады. Сол себептен ... мен ... ... теңеу, синекдоха, ... ... ... да сол ... ... құралдары ерекшеленіп, халықтың осы
тіл ... ... ... ... – мәтелдердің көпшілігі ... ... ... ... ... ... ... әсерлеу, кейіптеу, ... ... ... ... ... ... ... дыбыс
үндестігімен ұштасу мақал – мәтелдердің сырқы ... үшін ... ішкі ... үшін де ... ... ... ( 19.213 ... тілтанушы, ғалым В. В. Радловтың айтуынша, ... ... егіз ... кездеседі және осы егіз ұйқастар ... ... ... ... Бұл ... ... –мәтелдердің әр
тармағындағы соңғы сөздің ұйқастық үйлесімділігінен ... Кіші ... ... ... ... ... ... Адам аласы — ішінде,
Мал ...... : Одам ...... ...... : Адам ...... ...... : Іnsanin alasi ... alasi disinda. (
19.215. )
Ағылшында: ... are ... ... ... ... ... тармақтабір немесе бірнеше
сөздер ... ... ... ... ... ... сөз ... ұйқастық, ырғақтық ... ... ... түйінін күшейте түседі.
Мысалы ретінде мына мақалды қарастырайық.
Қазақта : ... ... ...... жұғар,
Балаға жақын жүрме — ... ... : Alcak yerde yatma sel ... yerde yatma yel alir.
Татарда: Казанга ... ... ... ... ... ... Old fish, old oil friend are the best.
Бұл әдіс ...... теке ... ... ... да ... ... –мәтелдерде ең көп тараған айшықтау тәсілдерінің бірі
— салыстыру. Екі ...... ... бір ... ... ... ... –мәтелдерде өте жиі ұшрасады. ... мен ... мен ... әділдік пен әділетсіздік, ақыл мен ақымақтық, ... ... да ... ... ... ... –мәтелдердге тән құбылыс десек те болады.
Бұған ... ... мына ...... ... ... ... достан ақылджы дұшпан артық.
Түркмен тілінде: ... ... ... ... ... ... : Акмкак достан акылдуу душман ... ... Deli dostun ... akili ... ... Better late than ...... байланымты ұғымдардың бірінің орнына екіншісінің
қолданылуы.
Қазақ ... ... ...... ... ... : Түтіні бөлектүн — түйшүгү бөлөк.
Түрікмен тілінде: Билеги егын ... ... ... ... ... – мәтелдерде қолданылатын тәсілдердің табы бір – ... ... ...... ... ... мақал –мәтелдер екі
түрлі болып кездеседі. Бірі ақырындап, ... ... ... ... тілінде: Damlaya damlaya gol olur
Damlaciktan sel ... ... : Дама ... көл ... ... чөл ... ... : Сөйлей – сөйлей шешен болады,
Көре – көре көсем болар.
Ағылшын ... All is fair in love and ... ... тікелей аздан көпке көшу арқылы ... ... ... ... ... ... ... : Тәуекел тас жарады,
Тас жармаса, бас ... ... : ... таш ... таяк бош ... тілінде: A fool may ask questions in an hour ... ... can answer inseven ......... ... кішірейту тәсілі.
Мысалы:
Қырғыз тілінде: Арыстан « айға ... » деп, ... берт ... ... Пул ... – кул ... тілінде : Арыстанның құйрығы болғанша иттің басы бол.
Ағылшын ... Better be the head of a dog, than ... of a ...... ... дыбыстарды қайталау. Түрік және
қазақ тілдеріндегі ... ... яғни ... ... ... ... ... осы тәсілдің қолданысына ... ... ... ... ... алма, алғыс ал.
Түрік тілінде: Akper etmez ... ... ... A stitch in time saves ...... дауысты дыбыстарды ... Өте ... ... дауыссыз дыбыстардың ... ... ... ... ... келтіре, үндестікті арттыра түседі.
Мысалы:
Қазақ ... : ... ... қалмас.
Түрік тілінде: Kilic kinini ... ... Күз ... ... картаймас.
Ағылшын тілінде: Forgive and forget.
Қырғыз ... ... ... ... чокубайт.
Ағылшын және қазақ тілдеріндегі анималистік
мақал –мәтелдер.
Ағылшын және ... ... ... ... әрі ... бар деп айта қою қиын. Алайда ... ... ... яғни ... ... ... тән жазу ... тіл
өнері тудыра алады. Сол себепті де ... ... ... жан –жануарлартуралы мақал –мәтелдер екі халық фольклорында да
маңызды орын алумен ... ... ... мен ... ... кездеседі.
Жан –жануарлар атауы, осы ... ... алар ... қолданыс аясы жайында біршама тіл мамандарының жазған еңбектері
бар. Мәселен, жан ... мен аң ... ... ... ... ... В. В. ... Нқ. Д. Арутюнова,
Ю. Д. Апресян, В. Н. Телия, В. А. Маслова. А. С. ... Р. ... М. Р. ... т.б. ал ... ... ... А. Д.
Молчанова, И. Д. Петрова, Г. С. ... В. ... ... ... сөз ... ... ... метафоралық
қолданысы жайында жазған Е. А. Гутман, Ф. А. ... О. ... С. К. ... Р. Қ. ... ... ... жұмыстарын атап кеткен жөн. Қазақ ... бұл ... ... диссертация мен ... ... ... зерттеу нысанының тілдік ... ... ... деп айта қою ... ... ауыспалы мағынада қолданылып, өзіне
тән емес ... ... ... ... ...
тіршілігінің ұзақ ... бойы ... ... ... байланыста
болып келгенімен ... ... Ал ... алуан түрлі
құбылыстар жөніндегі ... ... өзін ... ... ... ... ертеден таныс ұқсас ... ... ... ... ... да бір ... мағынасында таным
объектісі болып отырған құбылыстың ... ... ... ... ... ... сол ... осы сөздің
көмегімен бейнелеу мүмкіндігі соншалықты арта ... ... ... да ... иелері, яғни жан
–жануарлар маңызды да ... бір ... ... ... ... ... айналадағы құбылыс пен оқиғаларды т.б. сипаттауда
жануарлар мен аң ... ... ... ... ... ... түрде қолданылады.
Анималистік мақал –мәтелдерді талдау барысында оларды ... ... ... ... жоғары жан –жануарлар ... ... ... ... ... ... ... мақал –мәтелдерде кездесу жилігі сөздің буынына, яғни сөздің
ұзын не ... ... ... Сол ... кеі –үш ... ( ... атауы) мақал –мәтелдерде өте жиі ... ... ... мақал –мәтелдерінде dog , horse, ass, pig
т.б. атаулар жиі ... ал ... ... ... қой, түйе, ит
сөздері молынан қолданылған.
Анималистік атаулардың кездесу ... тек ... ... ғана ... бола ... ... қатар ол тілден
тыс құбылыстармен де тығыз ... ... ... Әр ... сүру , ... ... мен ... кездесетін жан
–жануарлар да бұл процеске әсер етеді. Ұлт ... ... ... ... ... адам мен ... психо –физологиялық ерекшеліктеріндегі ортақтық және
олардың семантикасындағы ... ... ... ... ... ... ... келуі, осының
бәрі де жан –жануарлар атауы қолданыс жиілігін түсіндіре ... ... ... бейнелі қабылдауының түп негізінде
қоршаған ... ... мен ... сол ... тұрмыс
–жағдайына, тыныс –тіршілігіне, салт –дәстүрі мен ... ... ... бар ... ... ... ... және қазақ тілдерінде анималистік ... ... ... ... ... ... болу себептері, шығу төркіні,
семантикасы, көркемдігі, жасалу ... ... ... Бір қарағанда мәні түсінікті болып келгенімен анималистік
мақал –мәтелдердің әр ... ... ... болу ... бар ... ... ... кеткендей, ағылшын және қауымдарының өте
тығыз ... ... ... және тағы ... да байланыс бар
деп айта қою қиын. Дегенмен де, тіл ... ... ... ... ... де кездесіп отырады. Құрылымы бөтен
тілдердің өзінде ... ... ... ... сыртқы
мағыналық сипаты жөнінен ... ... ... де ... де бар; адам баласының өмірлік ... мен ... ... яғни бір ... ... ... ... әлемді бейнелеудегі, оны ... ... ... болады.
« Таза мінсіз асыл сөз ...ой ... ... » ... осы сөз ... да қиын –қыстау ... ... ой ... ... асыл ... ... ... Кез –келген
мақал –мәтел, шешендік сөз, жыр болсын, ... да ... ... ... ... Адамзат өміріндегі қилы ... пен ... ... ... ... тигізіп, ал халық өз
тарапынан бұны ... ой ... өлең ... ... ... ... ... жеткізе білген. Әлуметтік оқиғалар,
табиғат құбылыстары, адамның мінез –құлық ... бәрі ... ... ... таба ... Сол ... де, ағылшын және
қазақ халықтарының ... осы бір ... ... ... түсінікті болып тұрады.
Аң – құстардың ғеографиялық ... ... және ... ... ... ролі де, осы ... – мәтеледрде кездесу жиілігіне әсерін ... ... ...... ... жан – жануарлар
атауы қазақ мақалдарында өте сирек ... ... ... ... ... әр ... өмір сүру салтына қарай отырып
анықтай аламыз.
Қазақ халқы мал ... ... саят ... ... қысқасы үй жануарларымен де түз ... де жете ... ... ... халқы да мал шаруашылық және аң ... ... ... ... ...... жан ... атауының алуан
түрі қолданылады және оларды ... ... ... саралапуға
болады еді: үй жануарлары, жабайы ... ... ... ... ... ... ... және т.б. Осы топтардағы жануарлар
атауының ... ... ... ... ... ... ... қайсысының сан мөлшері әрқилы болып ... ... ... ... ... ең жиі ұшырасатын атулар: dog, ... cat, bird, pig, ass, cock, hare, lion. ... ... – мәтелдерінің тірек сөзі ... өте жиі ... ... ... ... анималистік атаулар: snake, worm,
bee, bear, chicken, cow, sheep, mouse, calf, fox, hen т.б. ... Ал animal, ant, bat, beast, beetle т.б. ... ... аясы тар, яғни ... ... ... өте сирек кездеседі. Қазақ халқының мақал ... ... ... алғашқы орынға үй жануарлары, яғни ... ... ... Бұл ... де. Жазын жайлауда, қысын
қыстауда, үйір ... ... отар ... ... ... түйе, басқа да
мал түлерін өсіріп, бұл істің қыр –сырын таныған дана ... ... ... төрт ... ... сөз ... ... мүмкін емес. Сол ... де ... ... ... қой, ... ... ... ешкі атаулары молынан
кездеседі. ... ... « жеті ... бірі » ... ... ... да ... мақал –мәтелдердің тірек сөзі ... ... ... ... ... халық болғанмен, оған
аңшылық та, ... ... да жат ... ... ... ірі ... және бұл кәсіпке ... ... ... өте аз
көлемде қолданылады. Арыстан, қоян, құс, ... ... аю, ... үй ... мен төрт ... ... ... ұшрасады.
Керсінше, ағылшын тілінің фольклорында түз тағылары мен ... , ... ... мен ... ... жиі ... ... атауы мақал –мәтелдерде тек зоо ... ... ... ерекшеліктер мен құбылыстарды
суреттеу үшін ғана қолданылмайды. Олар ... ... ... бар. Қоршаған ортадағы құбылыстар, өмірдегі ... ... ... ... мен ішкі ... ... ретінде
анималистік атаулар таптырмас құрал ... ... әр ... атауы белгілі бір символдық табиғатқа ие
болып, ал бұл ... әр ... ... ... ... ... де ... жуастық символы ретінде « қой » ... ... « Қой ... шөп ... » деген мақал ағылшынның “ as
gentle as lamb ” ... сай ... ... : “ March comes in like a lion ... out like a lamb ” ... табиғат құбылысына, ауа –райына
байланысты айтылады. Себебі, көктемнің ... ай — ... ... , ... ... ауа –райы өте құбылмалы келеді, ал
соңында ... әрі ... ... ... Сондықтан да ауа
–райының қаттылығы “ lion ” – ... ... ... ... “ lamb” яғни ... моп –момақан қошақанға ... ... ... атауына арнаалған мақал –мәтелдер өте көп және
мұнда қошқар, ... ... ... ісек сияқты атаулар да
қолданылады. « Малды бақсаң , ... бақ » ... ... ... ... ... мақалдарда адамдар арасындағы қарым –қатынас,
олардың мінезінің құбылуы және басқа да ... ... ... малы ... ... ... ... бірі. « Ер
қанаты –ат », « Ат адамның қанаты, ас ... ... » , « ... ... серік », түйе малдың ... және ... да ... ... ... жүйрік тұлпар мен сәйгүліктерді ... ... ... ... ... қауымы үшін сенімді серік,
жүйрік көлік болып қана қалмай, ... ... ... ... сенімдідосы ретінде мақал –мәтелдерде ... ... ... Бұл символдың қалыптасуын халқымыздың өткен ... ... ... ... аталар жерін ақ
найзаның ... ақ ... ... ... ... шауып
жүріп қорғаған. Ер ... ... ... ат әр ... ... ... ... әрі адал жолдасы бола
білген. Жылқы атауының ағылшын ... ... ... ... ... ... ... келеді. « Жылқы » ( Horse ) ... ... « ... » ғана ... ретінде
қолданылады. Мәселен, “ A good horse should be seldom spurred ... ... ат ... ... ) ( 4.57 ) — еңбексүйгіш адамға арналып
айтылады. Яғни « ат » ... ... ... ... ... ... ... Ақ түйенің қарны атқарылып жатыр » деп ... ... ... қазақ халқы түйеге теңеген. Көшпенді ... Нар ... жүк ... » , « Атан түйе жүк ... қартаяр »
деп суреттелген түйе керуен жүгін тасуда ... ... ... Ал ... ... келер болсақ, мұндай « түйе » атауы
мақал ... өте ... ... ... ... түйе малының
ағылшын жерінде мекендемейтіндігімен түсіндіруге болады.
Халық ақыл –ой мен ... ... биік ... ... пен ... соншалықты сынап, әшекрлеп
отырған. Ал ақмақтың симболы реінде « есек » ... екі ... ... де молынан ұшрасады. Мұндағы ... ... ...... есек ( ass, donkey ) ақымақ әрі ақылсыз
адамға ... ... ... ... ... ... әкелмейтінін баян етеді. ... “ Honey is not for the asses mouth ” ( ... ... ... , “ If a donkey bray at your ... at him ” ( ... ... болма) , “ All asses wag
their ears ” ( ... ... ... көз ... ), “ Jest ... ass and he will flap you in the face with his ... ( ... ... ашуы көп ) ( 4.15 -52 ) және тағы ... ... ... сөзі ретінде « есек » атауын қолданылу ... пен ... ... ... жеткізе білген. Ал ... ... ... « есек » ... ... пайдаға
асқанымен де, ол мақал –мәтелдерде ақмақтық ... ... ... бұл ... ... ... ... аламыз :
« Есектің еті ... күші адал », « ... үкі ... ... ... », ... ... иесін тебер », « Есекке күміс ... » және тағы ... ... ... ... сипаттау
мақсатында, қазақтар «сиыр » ... ... ... ... », « ... сиыр өрешіл » деген мақалдар да ... ... өте жиі ... анималистік атаулардың
келесісі — ит. « Жеті ... ... » ... ... ... қой қайыруға, қасқырдан қорғауға, ... ... да ... мақалдарының басым көпшілігі « ит » атауын
осы ... ... ... « ... жаманы ырыс әкеледі », «
Жақсы ит малдан ... ... Ит те ... ... », « Ит ырыс » деген мақал –мәтелдер қазақ
халқының иттің қасиетін тани ... ... ... ... ит ... ... ... көпшілігінде кездеседі. Ит
негізінде сенімді дос ... ... ... ... оның
жағымсыз көрінісі де ... ... орын ... ... ... адамның құбырмалы мінезі мен көңіл –күйін
сипаттау ... ...... ... сөз ... болып
табылады. Ағылшын мақалдарында ... ... ... ... ... және бұл ... керітартпа, « ішінде ит
өлген қылықтарын » тамаша ... ... құя ... Ағылшын тілінен
мысал ретінде ... ... ... : ‘‘ Dumb dogs ... “ Every dog is valiant at his own door ” ( ... ... ... тастағанша) және сол ... ... ... ... « ит » атауының жағымсыз тұстарын да ... ... ... « ит » ... ... “ Two ... one bone seldom agree ” “ Let the sleeping dogs lie ... қазақ тілінде « Жатқан жыланның ... ... » ... ... ... келеді. Бұл ... ... ... бәле ... жолама, өзің соқтықпа дегенді ... ... ... ... тіліндегі нұсқасында қиындық “
dog ” ( ит) ... ... ал ... ... ол ... ... анималистік мақал –мәтелдерінде жиі
ұшырасатын тағы бір ...... ( cat) . Ал ... ... ... ... ... жоқтың қасы десек те ... ... ... ... ... мысыққа да орын берілген. « Өлетін
тышқан ... ... », « ... ... ... ... шығады »
деген мақалдар бұған дәлел бола ... ... ...... cat’ s away, ... mice will play ” ... ... тіліндегі « Мысық ... ... ... » ... мақалына дәлме –дәл сәйкес келеді.
Атап өткеніміздей, екі ... ... ... ... ... басым көпшілігі төрт түлік пен ... ... ... келеді. Дегенмен, бұлардан өзге де
дала аң –құстары мен түз ... да ... ... да ... ... аю, ... ... түлкі,
тасбақа құстар және балық атаулары ... ... ... ... ... ... « Аң ... – арыстанды » екі
халық та күш ... ... әрі ... ... ... ... ( lion) мақал –мәтелдерде батылдықтың символы ... ... “Mar ch comes in a lion and out like ... ” ( Наурыз айы; ... ... ... ... ... ... арыстанның айбаттылығы, күштілігі көктемдегі жауын –шашын ,
нөсер, қатты жел мен ... ... ... ... ... « Арыстанда бір кісінің ... ... ... жүрегі
бар », « Арыстанды ... ... көк ... ... ... »
және тағы басқа да мақал –мәтелдер ... пен ... ... ... ... ... пайдаланылатындығын
көрсетеді.
Ендігі тұста ... құс ... үй ... ... ... хөн ... Үй ... дегенде әрине тауық, қораз
және тауық балапандары ( hen, cock, chicken) ойға ... ... ... осы ... де ... ... ... ағылшын және қазақ тіліндегі бірсыпыраларына тоқтала
кетейік.
Ағылшын ... : Curses like chickens come home ... ... : ... ... ... тілінде : One chick keeps a hen ... ... : ... ... жағу ... баланы бағу қиын.
Ал қазақ тілінде « ... ... ... жұмыртқа », «
Қақылдаған тауық тумай ... », « ... ... ... ... » « Соқыр тауыққа бәрі ... » және ... ... ... ... ... басқа да құс ... ... ... ... қолданылады. Аққу, қаз , ителгі, қарға, бүркіт, ... ... ... ... тағы ... құс атаулары ағылшын
және ... ... ... ... ... ұшрасады.
Халқымыздың аңшылық жөніндегі мақал ... ... ... ... ... ... « Шын ... алдына
аңның өзі келеді », « Аңды я ... ... я ... ... « ... алғанынан салғаны қызық », « Қаршыға қанжыға ... ... ... ... ... ... тұйғын, лашын, ителгі,
қырғи секілді тағы құстарды ... ... ... ... ... ... аңа ... қызығымен қатар ... ... ... екендігі айтылған. ( 11. 68 )
Ағылшын халқының « A bird in the hand is worth ... the bush » ... орыс ... ... : “ Не сули
журавля в ... а дай ... в руки ”. ... ... ... орыс ... нұсқасына дәлме -дәл келеді де, былайша
беріледі :
Судағы ... ... ... ... ... ... , қол ... ... ... ... ... табысынды қанағат тұт дегенді ... ... құс ... ... ... әр халықта әрқилы.
Ағылшын
тілінде тек « құс » сөзі ... ... орыс және ... ... ... ... : тырна ( журавль ) және ... ... ) ... ... ... Бұл ... ... халықтар арасындағы мәдени әрі әдеби байланыс ... ... ... және ... –мәтелдердің де өзге тілден ауысып
отырғандығы аңғартады.
Анималистік мақал –мәтелдердің ... ... ... ... ... тіл ... оларды қолдану аясының
түрленіп отыруы ағылшын және ... ... ... ... көзге бірден түсетін жайттар. Екі ... ... оқи ... ... ... ... тәнті боламыз.
Ағылшын және түрік тілдеріндегі анималистік
мақал – мәтелдер
Түркі ... ... ... ... ұлты сан ... және ... ... Осы ұзақ тарих сахнасындағы
түрік ... сөз ... ... және ... ... ... куәсі, әрі ... ... осы ... ... ... ... TURK ATASOZLERI ” АТТЫ ЕҢБЕГІНДЕ
Метин Юртбашы түрік ұлысының ... ... ... ... бай сөз ... және де баға ... қазына — мақал
–мәтелдерге ие екендігін сөз ... ... ... ескерткішіміз
Орхон жазбаларынан бастап, тарихшыларымыз, тілшілеріміз әр ... ... ... ... жинақтап сақтай оттырып,
оларды өздерінен соңғы құшақтарға ақтаруды ... Бұл ... бай мұра — XI ... ... « ... ... –ат ... » және
де осы ... ... ... ... еңбектер де бар.
« Мақал ... бір ... ... » дер ... ... мақал –мәтелдері әрдайым ... ... ... ... өнері, салт –дәстүрі мен халық ой ... ... ... ... ... ... табылады.
Сөз сөнерінде шек жоқ, дүие ... ... ... ... әдебиетінде, даналық ... мен ... ... құбылыстар, сәйкестіктер болмай ... ... ... және ... ... яғни ... ... бөтен,
бір –бірімен тілдік қасиеті жағынан алшақ жатқан екі тілдің ... ... әрі ... әрі әлі де ... ... қоймаған
тақырыптардың бірі. Екі халықтың ... ... ... ... ... ... мен осы тілде сөйлейтін
ұлттың ... ... де ... ... тиіс. Бұл көптеген
түсініксіз жайттарды анықтап беруі ... тілі Үнді ... ... ... ... ал ... ... сөздік қоры жағынан мүлде ... ... біз ... ... ... ... мүмкін
жайттар мен ұқсастықтарды табуға тырысамыз. ( 22.5 )
Мәселен, ... ... one ( бір ) және two ( екі ... қолданылуы байқалады.
Мысалы: One bird in hand is better than two in ... ... ... ... “ One snitch in time ...... ... да ұшрасады.
Ал түрік ... “ bir ” ( бір) және “ bin ” ( мың ... жиі ... Bir dost az, bir dusman ... ... ... ... пен ескертпелерді қатаң түрдегі
бұйрықты сөз арқылы мақалдардың басында ... ... olc, bir ... komsuna, gelir ... ... ... ағылшын тілінің мақал –мәтелдерінде жиі
кездесетін шылаулар and, out, ... nor etc. ... ... те ... ... алар ... olsun, oz ... yasayan cok gorur.
Аталған екі тіл ... бір ... ... етістік
екінші бағыныңқыда қайталануды қажет етсе де, екі ойды не ... ... бір ғана ... ... : Demir nemden, insane gamdan curur.
Lit. Iron ... with ... humans ... халқының мақалдары әдетте өте ... алты ... ... да аз ... келеді. Түрік тілінің осы бір ... ... ... әрі ... » болуының себебі, мұнда ағылшын тіліндегідей
“ the” ... мен ... ... және де ... ... “ is ” “ he who” ... ... ... » ... ... ... түрік және ағылшын
тілдерінің мақдарын келтіре кетейік.
Түрік ... ... ciktigi deligi ... dagda suyu ... kecide de ... kopek bosuna ... ... : The early bird catches the ... who lies down with ... with ... s good for the goose ... for the ... ... ... мен ықшамдығын, қандай тілде
болмасын өз ... ... ... ... ... асыл ... екендігінің дәлелі. Мақал –мәтелдердің ... ... ... ... ... ... ... қамтылған тақырып
ауқымдығы, бәрі де тіл –тілдегі осы дана ... ... ... қызықтыра түседі. Зерттеу жұмысының тікелей
нысанына ... ... ... ... ... тілінің де, түрік ... ... ... ... болып табылады. Түрік ... ... ... көп ... түрік халқының зерек ой
иегерлері, ... ... ... әрі ... байланыста
екндігін көрсетеді. Мақалдарда ... ... ... ... көздейді және ... сан ... ... ... ... ... ... арналып, яғни ұрпақ тәрбиесінде де
өзінің ... ... ... келеді. Түрік ... ... ... ата ... ... зор екендігін насихаттайды.
Түркияның өзін алып қара ... ... әр ... бір ... түрі сөздік құрам арқылы беріледі.
Мәселен, Анадолының біраз аудандарында қолданылатын:
Agaca cikan kecinin dala bakan oglagi olur — ... ... ... өзгерек болып келгкенімен түпкі мағнасы
бірдей болып ... koynun deli kuzusu ... nereden atlarsa olgan da oradan ... “ HAYVAN MOTIFLI ... ve ... ” атты
еңбегінде Ахмет Янар осы ... ... ... ... Адамға
артылған жауапкершілікті ауырсынбау керектігін мына ... ... ... –басқа сөздер арқылы ... ой мен ... ... ... бір ... ... ata yuk ... semeri esge yuk olmaz.
Kusa kanadi yuk ... boynuzu yuk degil. ( ... ... ... ... адамзат тарихында түрік ұлты ... ... ... ... ... ... ... оларды
жүрегімен сүйген басқа бір халық жоқтығын айтады. ... ...... ... ... сөз ретінде анималистік
атаулардың қолданылуы дәлел бола алады. Түрік ... екі, үш ... ... атауды бір мақалға сыйғызып отырған. ... buyuk deve var, deveden buyuk ... cobanin can yoldasi, keci koyunun car ... early bird catches the ... the cat’s away the mice ... ... –мәтелдерде аң –құс атауының кездесуі ... өмір сүру ... ... ... ... ... ұшрасатын анималистік атаулар осы ... өмір ... ... аталған жан –жануарладың мекен
ететіндігін білдіреді. Түрік тілі ... ... ... ... ... ... мақал –мәтелдерінде төрт түлік, үй
жануарлары атауы жиі ... ... ... ат, ... ... қой, ит, ... ... да атаулар ... ... ... ... мемлекетінде мекн ... жан ... ... ... отырып, оның ... ... ... ... піл, жираф, түйеқұс және сол сияқтылар.
Яғни, түрік халқының ... ... ... жан ... сан алуан; олар кішкентай құрт –құмысқадан, ірі аң ... ... ... қолданылатын мақал –мәтелдер басқа ұлт өкілдерінің де
фольклорында орын ... ... ... Бұл да ... ... ... қарым –қатынас , ұлт пен ұлт ... ... ... ... ... ... ... бір
–біріне әсер етпей ... ... ... ... ... ... ұлт тілдерінен; ағылшын, француз, неміс, болгар
және басқаларынан да ... ... ... ... ... мақал мен мәтелдерді басқа
ұлттардан да ... ... Бұл ... ... ... ... ... немесе адамның мінез –құлқының ... ... ... ... ... ... ... пайда
болған. Ұлттар өмірінде міндетті түрде ортақ тұстар ... ... ... сөйлеуді де туындатады. ... ... ... ... ортақ құндылықтарын да ... ... ... ... ... ... Америкада, Ұлыбританияда,
Францияда, ... не ... ... да ... ... ... құбылыстар мен өмірге өзгеше ... ... ... ретінде қобылдаған : Kopruyu gecinceye kadar ayiya dayi
derler
( ... ... аюға « аға » ... ... ... түрік
мақалына мағыналас Орта Африкада ... ... бар : Suyu ... timsaha ... ... ... ... ұрыспаған жөн)
(24.22).
Байқағанымыздай мақалдардың қатып қалған, нақты бір отаны ... ... ... ... осы сөз маржандары ұрпақтан
–ұрпаққа , елден елге ... ... Бір ... ауыз ... ... өзге ... ... да халық
мұрасы ретінде орныққан болуы мүмкін. ... ... ... ... karganin gozunu oymaz ” ... ... ... нақ осылай
айтылады: ... ... ... ... ... бірге бұл мақал
көрші ... яғни ... ... ... ... мен
румындардың тілінде де қолданылады. Шотландықтарда бұл сөз ... ... ... ... ... » деген түрде ... ... ... ... ... ... ... айырмашылық бар. “ Dog
does not eat dog ” ... ... ... ... ... мағналас
екендігі байқалады. Алайда ағылшындарда « ... » ... ... сөзі ... сөз қызметін атқарып тұр.
Түріктің : “ Koyunun ... yerde keciye ... derler ” ... ... : « ... жоқ ... ... болар », Кореяда : « Қабылған жоқ жерде тау ... ... ... » ал ... « ... елінді жалғыз көзділер хан
болар » түрінде ... ... ... ... өте көп. Кейбір
түріктің анималистік мақал –мәтелдердің дәлме ... ... ... де ... Мәселен: — Barking dogs seldom bite. ... ит ... ) ... мақалы түрік тілінде нақ осылай ... : Havlayan kopek ... ... ... : He who lies down with dogs, rises ... ... Itle yatan bite ... Ағылшын тілінде: When the cat’s away , the mice ... ... : Kedinin olmadigi yerde fareler cirit ... ... ағылшын және түрік тілінің анималистік
мақал – ... ... ... ... бар ... ... Бір
мақалдың келесібір ел әдебиетінде кездесуі, әрине сөз ... ... ... ... ... мақал –мәтелдер жүйесіндегі ұлттық әрі ... ... ... ... ... ( мәселен отан,
батырлық, өнер, білім, ақыл ... т.б. ... ... ... ... анық болып, түпкі мағнасы ... ... Сол ... ... бір ... мақал –мәтелдің мазмұнындағы берілген астарлы
ұлттық ... ... ұрып ... ... ... –да бір жануардың әлемінің әр ... ... ... ел ... бірдей дәрежеде ұғылынатындығы, тіл –тілде
ұқсастық пен ... ... ... ... –ақ ... екі ... екі басқа ... ... рөлі ... ... Әр ... ... да бір анималистік атауды өзінің
ұлттық ... ... сай ... ... ... символдық белгісін қалыптастырады. Демек, бұл қауымның
белгілі бір ... яғни жан ... ... ... ... ... белгілі бір махлұққа қатысты ұлтқа тән ... ... ... және ... ... ... ерекшіліктері тек
өздеріне ғана тән халықтық сипаты жан –жануарлар ... ... ... ... таба ... ... ... ( horse )
атауының қоладныс аясы ... екі ... ... халқының нақыл
сөздерінде « ат » -ер қанаты, соғыс көлігі ... ие, ... ... бұл атау тек ... шаруаға икемділікті
бейнелеуге қолданылады. ... ... ... алар ... халқында ат жануарын қатты құрметтеліп, оның еті ... Бұл да ... ... ұлтының осы жануарға ерекше
көзқарасы мен сый ... ... Ал ... ... ... ... ... өмірінде белгілі бір жануардың пайдалануы, қоршаған
ортада ... мен ... алар орны ... ... ... етпей қоймайды. Әр түрлі мақалдарда кең ... ... ... жиі ... әр ... түрлі символдық
белгіге ие болуы және осы ... әр ... ... ... ... өзгеше болып келуі, мұның бәрі де ... ... ... ... ... ... ағылшын тілінде dog, ... cat, ass, cow, bird ... ... ... ... ... өте жиі ... отырса, ал түрік тілінің мақалдарында
at, esek, keci, it, kurt, tavuk ... ... өте ... ... келеді. Демек, бұл ... осы ... ... ... бір ... асады. Сонымен қатар, мақал
–мәтелдерде кей анималистік атаулар ... ... ... ... ... өте ... ... мақал –мәтеледердің санаулысында
ғана ... Және де ... өмір сүру ... ... ... ... осы халықтың анималистік мақалдарында қолданылуы ... ... ... ... ... ... fil ( піл ) ... ( мүйізтұмсақ ) zurafa ( ... т.б. жан ... ... ... орын берілген.
Мысалы: Attan buyuk deve var, deveden ... ... және ... ... ... ... ... барысында оларды семантикалық ... ... түрі ... мен ... бейнелеуге белсене
қатысатындығы байқалды. Адам мінез, ... ... мен түр ... ... мақал –мәтелдер өте ерекше орын алады. ... жан ... ... ... ... ... сөзі бола
отырып, адамның түлі ... ... ... ... ит пен ... ... аң –құстар, ал ... ... ... пен ... да үй ... ... ... адамның
болмысын
сипаттауда пайдаланылады. Адамның түрлі мінезінің ... ... ... ... ... ... ... қажет ойды анық
әрі дөп тигізе жеткізеді. ... ... ... ... ... ... as…as ... өте жиі қолданылады және
ол адамның түрлі қылықтарын ... ... ... ... ... ретінде біршнешеуін алайық:
— Quick as a bunny — ... ... Sly as a fox — ... ... Wise as an owl — ... ақылды
— Quit as a mouse — ... ... ... Silly as a snake — ... сияқты ақымақ
— Busy as a bee — ара ... ... Cross as a bear — аю ... ... Stubborn as a mule — есек ... ... Slipper as an ell — ... балықтай жылтыр
Қарап отырғанымыздай бұл ... адам ... ... ... ... ... яғни ... бір
жануардың қасиетін адам мінезіне ... Ал енді ... ... ... ... жан –жануаралар атауы қолданыла
отырып адамм мінезі тек сипатталып қана ... ... ... ... ... ескртеді және басқа да кеңестер
беріледі. ... ... ... ... ... ... дөп баса ... жеткізе біледі. Адалдық пен ... я ... ... пен еріншектік, жомартық пен
сарандық, басқа да ... ... ... ... ... теңестіріле келе, адам ... ... ... ... ... ... ұзақ уақыттық тәрбиесінің мол ... ... ... ... жан ... тығыз байланыста
екенін мына бір әдемі ... ... ... ... заманының атақты роман жазушысы былайша ... ... : « Қу ... — түлкі, сатқындық жасаған қасқыр. Адам ... ... ... ... қоянға ұқсайды. Момын болса қозы,
қырсық болса есек секілді. ... адам ... ... ... ... ». ( 24.20 ... баласы қоршаған ортадағы құбылыс пен адамды бейнелеу
үшін ... бір жан ... ... ... ... және де әр халықта бұл ... ... ... ... Кей халықтар арасындағы өте –мөте ... ... ... ... адам ... аң ... атакын
қолдану арқылы бейнелеу тәрсілдері ұқсас, әрі бірдей тұстарды ... ... ... және ... ... ... ... аталған ұқсастықтарды байқай аламыз.
Адамның мінез ... ... ... жан ... бір ... я да ... ... айтылады.
Қулықты сипаттау үшін екі халықта да түркі ... ... ... ... ... ... не өмірін қорғауда ... айла ... ... ... кете ... ... ... болуы тиіс.
Ағылшын тілінде : “ When the fox preaches, take of ... ” ( ... ... ... ... берсе, қазыңа сақ
бол) ( 4. 41) ... ... бар. ... түлкінің қазды қалайша
қулық ... ... ... адамның қу әрі айлакерлігін әшкерлеу
әрекеті жатыр. ... қу ... сақ ... оған иланбауды
насихатталған осы бір мақалды түлкі ... ... ... ... әшкерелеуде ұтымды айтылған сөз деп ... ...... ... ретінде ағылшын мақалдарында орын
алған. ... ... де дәл ... ... ... ... ... да kurnazlik ( ... ) ... ... арқылы
сипатталып беріледі. “ Turkun bildigini tiliki bilmez ” ... ... ... ... ) ... мақал түрік ұлысының
қулықты түлкі жануарымен байланымтыратындығын ... ... ... қасиетті суреттеу екі тілде де бірдей
болып келеді. Бұл үшін « қоян » тауы ... ... ... hare, ... ... tavsan, ... ... ... сипаты ретінде мақал –мәтелдерде
көрініс ... “ Hares may pull dead lion by the bread” ... ... ... ... ... ойнайды ) ( 4. 10 ) деген
ағылшын ... hare ... ... сужүректік пен ... ... ... ... ... ... тек ... жететіндерге тиісіп, әл көрсетеді де, ... ... ... Ал осындай « ... ... » ... түрік тілінің мақалдарында өзіндік ерекшелікпен сипатталады.
Мысалы : Tavsan daga ... haberi ... dogura dogura bir tavsan ... tavsan ( ... ... әлсіздік, әлжуаздықты
сипаттап тұр. ... да ... ... ісі не ... ... түспей, байқаучыз қала беретіндігін көрсетеді.
Қорқақтыққа қарама –қарсы қасиет ... адам ... ... Екі халық та осы ... бір ... ... ... ... айқын көрінеді.
Ағылшының “ March comes in like a lion and goes out like ...... ... айының қатты ауа –райымен басталатындығын азулы
арыстан арқылы бейнелейді. Ал “ Iki alsan bir posta sigimaz ... да ... ... ... күш иесі деп ... сабырлылық, салмақтылығы түрік тілінде “ deve ... ... “Deve agir gider ama yol alir ” (24.21) ( ... жәй ... де ... ... өтеді.) мақалы « арбамен ... ... пен ... ... Ағылшын тіліндегі
“ It ‘s the last straw that breaks the ... back ” ( ... ... тарс кетер) ( 4.59) мақалы ... ... түйе ... ... ... іске ... еңбекқор қасиетін түрік мақалдары ari
(ара), karinca ( ... ... ... ... arisi olanin kesesinde sarisi olur.
Karincanin getirdigini kemse gormez. ( ... ... ... bee ( ара ) ... қатар
horse ( ат ) атауы да ... ... ... ... :
A good horse should be seldom ... work like a bee.
Ал аңқаулық, ақмақтық қылықтарға келер ... , бұл ... ... тілдерінде де есек атауымен берілген.
Түрік тілінде : Esege altin semer vursalar esek yine ... anirmazi ... olmaya gor semer vuran ... a donkey brayat you , don’t at ... asses wag their ears.
Және де түрік ... ... keci ( ешкі ) ... ... ... ... ot karsisinda biter.
Sakal kecide de ... sapar icmis daga kurt aramaya ... ... ... көбейте беруге болады. Алайда басты есте
ұстайтын нәрсе ... ... оның ... ... ... ... ... ерекше әсер тудырады. Мақалдар жайын
зерттеуші ... ... ...... ... Bir
Gezinti” кітабында : « Тіпті бір ғана мақал жайлы бір ... ... ... бере ... ... олар ұзақ ... адам ... мен өмір құбыстардың бай тәжірибесінде пайда болған ... және ... ... ... ... тілдес халықтарға жататын қазақ және түрік ұлыстары
әдеби, мәдени құндылықтардың ... ... ... ұқсастығы мен бірегейлігі тіл мәселелеріне ғана емес,
басқа да ... ... ... келеді. Азиядағы яғни түркі
тілдес мемлекеттердің арасындағы ортақ тіл мен ... ... ... мақал мен мәтелдер. Мақал –мәтелдер ортақ ... ... тіл ... ... ... баян етеді. Себебі
мақал –мәтелдер ата –бабаларымыздың қалдырған ... ... ... ... ... атқарар парақтары. Олар халықтар, атап
айтқанда түрік және қазақ ... ... ... ... ортақ
құбылыстар мен оқиғаларды баян ете алатын тәрбиеге, насихатқа ... ... ... ... барысында екі халық даналығының
тоғысар тұстары көп екендігін ... ... ... ... былайша сраптап көрсетуге болады :
1. Ортақ тіл құбылыстары
2. Ортақ салт ... ... ... ... ... ... ұқсастықты тек қазақ және түрік халықтарды мақал
–мәтелдерінде емес, басқа да ... ... ... ... ... татар, түркмен, әзірбайжан, ... ... ... тағы ... да түркі тілдерінде мақал –мәтелдердің
ортақтығын, ұқсастығын, бастауының бір екендігін байқай ... ... ... тақырып аясының жақындығы түркі
тілдерінің ... бір ... ... ... болып
табылады.
Түркі мақал –мәтелдері зерттеліп, осы тақырыпқа бірталай
еңбектер ... ... Бұл ... әр ... ... ... әр ... жеке кітаптар арналып баспа бетінен жарық ... Олар :
1. Turkiye ... ... ... ... ... Atasozleri.
3. Turkmen Turkcesindeki Atasozleri
4. Ozbek ... ... Kirgiz ... ... Kazak Turkcesindeki Atasozleri
7. Turk Dunyasindaki Atasozleri Varligi.
8. Turk Dunyasindaki Ortak ... ... ... ... ... олардың тақырыптары
мен мазмұндарының ортақтығы ой бірлігі мен ... ... ... үндестігі сияқты жалпы түркілік сипатын сақтап қалғандығы
байқалады.
Сонымен түркі мақалдарының ... тән ... :
1. ... ... ... бір ой ... болу ( ол ... ауыз
сөздің тобықтай түйіні ) ;
2. Сол ойдың әрі қысқа, әрі ... ... ... ... ... ... ... тәртібінің тұрақты болуы;
4. Көркемдеу тәсілдері; қайталау, теңеу, күшейту, ... ... ... ... ... мен ... ... Әрбір мақал –мәтелдің соңғы сөзі ( баяндауыш ) интонация арқылы
аяқталуы, тиянақталуы;
6. ... ... ... ... де ... ... ... барлығы мақал –мәтелдерде артық сөзге жол қоймау мақсатынан
келіп ... ... ... ... ... бірдей мақал –мәтелдер
көптеп ұшырасады. Олардан бір ғана мысал келтіре ... ... : Адам ...... ...... : Одам оласы ичинда,
Мол ... ... ... : Адам ... — ичинде,
Хайван аласы — дашында.
Түркте : Insanin alasi ... alasi disinda. ( ... : ... are ... және ... ... ... болсақ , мақал –мәтелдер тұрғысында
орын алған бірінғайлылық не ұқсастықтықтың себебін ұғындыру ... ... ... тілі мен түрік тілінің ортақ белгілері
нәтижесінде ортақ мақал –мәтеледер, олардың ... ... ... ... ... « Аяз әліңді біл, құрмырсқа жолынды біл » деген ... Осы екі ... ғана ... бір ... ... ел басшысы,
қоғам қайраткері, даналығы, достыққа адалдығы, сертке беріктілігі,
қайырымдылығы, әділдігі, соның арқасында « ... » ... ... көтергендігі сыйып тұр.
Көптеген ... ... Аяз би ... айтылған осы мақал өзінің
мазмұнын сақтап, біздің дәуірімізге жеткен.
Өзбекте : Аез ... ... ... ... қуритма.
Түкменде : Аязхан, чарыгыңа бакарак.
Осы айтылып келе ... ... ... ... бір түйінге
әкеліп соғады : Қандай биік белеске көтерілсең де, ... ... ... өсиетті әрдайым еске түсіріп ... үшін ... киім мен ... іліп ... Пендешелік өтіп, көкірегі асып
–тасып кетсе, өзі соған қарап, көңілін басып ... Бұл ... ... Аяз үшін ... болса, онан бергі ғасырларда елді
қарапайым, ақылды, дана адам басқарса екен ... ... ... ... ( 19.150 )
Түркі тілдері мақал ... ... ... ескі ... бірі « ... ... ат –түріктен » алуымызға болады.
Мұндай халық даналығының ұшқыр сөз ... ... ... ... ... Мұнда, әрине жан –жануарлар атауын арқау
етіп жасалған мақал –мәтелдер тіптен көп.
Жалпы ... ... ... ... ... ... ... зерделегенде, ескі тарихымызға, салт ... ... , күн ... ... ... ... ... Бұл пікірді дәлеледеу үшін Диуаннан 200 –ге жуық ... ... ... ... ... қазіргі қазақ тілімен
салымтыра келе, қазіргі қазақ ... ... ... бір ғана
мәселеге тоқталмақшымыз. Диуанда аталған қазақтың төрт түлік малы
ешбір өзгеріссіз біздің ... ... ... ( 19.61 ... ... бұрынғы мақал –мәтелдер еш өзгеріссіз
қазіргі халық мұрасына жетіп ... ... және ... ... да осы бауырластықтың нәтижесінде көптеген ұқсастықты сақтап
келген.
Қазақстанның ... ... ... мен ... мемлекеттерінің
мәдениет, экономика және саяси саладағы ынтымақтастығы ерекше маңыз
алып отыр. Екі ... ... сана ... ой ... ... мәдени қазынасының ортақ еркшіліктерін ... ... ... мақал –мәтелдері ата –бабаларымыздың өмір тіршілігінің
айнасы, ... ... ... ой ... ... ... арманының арнасы, атадан балаға жалғасып келе жатқан
тозбайтын,тат баспайтын ... ... ... ... ... ... былай сипаттауға болады :
1. Қысқа әрі нұсқа;
2. ... ... ;
4. ... ... , ... ;
5. Жол ... ;
6. Тілдік қасиет, әдет –ғұрып , салт –дәстүрді бейнелеу ;
7. ... ;
8. Дін, ... ;
9. ... сықақ, сын ;
10. Көркемдік астарлау . ( 13. 8 ).
Бұл мақалдардың ... ... ... Дегенмен бір жерден бастау
алған қазақ және түрік мақалдары ... түр ... ... –мәтелдерді зерттеп, салыстырмалы –тархи әдісті ... ... ... түбі бір ... ... ... :
1 –тақырыптары мен мазмұнының ортақтығы ;
2 –тура және ... ... ... ;
3 ... ... ұқсастығы ;
4 –лексика –грамматикалық құрлысының сақталуы.
Тіл –тілдердің , ( бұл жерде қазақ және ... ... ) ... – нің ортақ құбылыстар мен ұқсастықтарының бар ... ... ... де ... ... ... Тарихтың
ұзақ жылдар нәтижесінде түркі мақалдары әрбір түркі тілдес
халықтарда өзіндік ұлттық ... ... ... ... өзгерістер деп отырғанымыз лексика –грамматикалық , фонетикалық
өзгерістер болып табылады. Қазіргі тілдерден ... ... ... өзгеріссіз сақталғанына қарамастан, мұндағы ... кей ... ... тұрғыдан өзгеруі де байқалады.
Ал енді осы өзгерістер мен ... ... ... ... ... ... лексикалық
айырмашылықтар. Ерте замандардан хатқа түскен мақалдардың қайсысын
алып қарасақ та, олар ... ... ... ... ... сақтап келген. Дегенмен, әрбір түкі тайпалары
жеке ұлт ... ... ... әр ... ... ... ... қалдырған ізін қазіргі тілдерден байқауға болады.
Түбі бір ... ... ... өзінің ескі келбетін айтарлықтай
өзгерткен жоқ. Бұл өзгерістердің ... ... ... ... ... Бір ... ескі түркі сөзінің өзі
сақталған, екінші бір ... сөз ... ауыс ... ... ... омоним процестері де кеңінен пайдаланылған.
Жылаандын териси ... тиши –уу ... ... ... тісі –у ... of a silent dog and still ... –сұлу деген мағынаны білдіреді. Сібір түркі тілдерінде дәл осы
мағынада қолданылады. Мәселен, ... ... — хоос « ... ... хоос ... -әдемі көйлек; хоос кісі –сұлу кісі. (
19.129).
Мақал –мәтелдердің ... ... ... мағынасы таралып
та, кеңейтіп те отырғандығы байқалады. XI ғасырда jilki ... төрт ... ... барлығына қолданылса, қазірігі ... ... ... ... ... ... сөзі де ... астық
тұқымдас дақылдарға жалпы ат мағынасында қолданылған.
Бірқатар ... XI ... ... көп ... ... ... аясы тарылған. Қазіргі бір ғана мағына білдіретін
балық сөзінің ... ... аясы кең ... баліқ — ... ...... ...... ... сияқты, XI ғасыр тілінде сигир, үй, инак ... да ... ... ( 19.54 )
Мақал –мәрдердің осылайша өзгеріске ... ... ... ... ... ... жоя ... халқының тіл жанашыры, ғалым Нежат Муаллиамоғлу өзінің
осы тіл байлықтарына ... ... ... ... тілдеріндегі
көптеген бірегей мақал –мәтелдері атап көрсетеді. Мәселен, түрік
тілінің жүздеген ... өзге Азия ... ... аламыз дейді. Ол татар, өзбек, ... және ... ... ... ... сөз ... ... –дәл баламасын түркі
тілінде тауып ... ... Бұл да ... түсінікті жайт. Тарихтың
сан ғасырлық оқиғаларын бірге ... ... ... ... бола ... ... оның ішінде даналық сөздердің ұқсас
болмауы мүмкін емес.
Қазақ және ... ... ... ... ... жөнінен, жан –жануарлар атауының құрамы ... ... ... Екі ... та төрт ... малға көп тоқталған.
Сонымен
қатар, төрт түлікке қатыстыұғымдар мен құбылыстар ұмыт ... ет, сүт, ... ... ... да ... ... ұғымдар мақал
–мәтелдерде жиі ұшырасады.
Төрт түлік ... ... сөз етіп ... ... ... тек бір ғана ... шектелмей, бірнешеуін яғни ... түр ... ... айтылатын сөздерді пайдаланып
отырған. Мысалы, « ... » ... ... « ат, ... тай, ... » ... да қолданылады. Бұл қазақ тілінде құбылыс болса,
түрік тілі де ... ... ... ... at, kuheylan at, tay, ... ... ... сипаттау үшін пайдаланады.
Мысалы :
Қазақ тілінде : ... сыры ... ... ... ... ... ... мінсең –тулақ , аптада мінсең –қунақ ,
Айына ... –ат , ... ... ... ... ... жылқы тақырыбының ішінде басқа да ... ... Және ... жылқының жас ерекшелігіне қарай, түр
–түсі мен басқа да ... ... ... ... ... ... : Dokuz at bir kaziga ... olurse yerine tay ... at cul icinde de ... ... де дәл осындай құбылысты байқай ... ... ... бұл ерекшелік « Диуани лұғат ат –Түрікте » де ... ... ... jiлқі; ат; қуш қанатін ; эр атын.
Taj : Taj атасы, ат ... ... ата ... ... ... .
Түйе түлігіне байланысыты түйе, атан, буғра –бурта –бота , т.б. (
1962)
Басқада атауларға ... ... ... , ... тілінде « қой »
сөзімен қатар ісек, саулық, қошқар, ... ... ... ... Сиыр атауымен бірге тана, бұзау, өгіз, бұқа
қолданылады. ... тілі де ... ... айналып өткен емес.
Ит атауына ... ... ... it, kopek, zagar ... ... ... Бұл ерекшелік түрік және қазақ ... ... ... бүге ... дейін білетіндігін аңғартады.
Зерттеу жұмысының барысында екі халықта да ортақ құбылыстарды
ажыратып ... ... ең ... кей ... ... ... қазақ тілнде де еш өзгеріссіз ... ... ... ... келтіре кетсек :
Қазақ тілнде : Итүрер, керуен көшер.
Түрік тілінде : It urer, kervan yurur ... ... : Dogs bark but the caravan goes ... ... : Шамның жарығы астына ... ... : Mum dibine isik ... ... : ... басынан шіриді.
Түрік тілнде : Balik bastan kokar.
Қазақ тілінде : Жылы ... ... ... ... ... тілінде : Tatli dil yilani deliginden cikarir.
Ағылшын тілінде : All doors open to ... ... ... ... кетейік. Мысалы :
Қазақта : Ит үрер, ... ... : Ит ... ... утар.
Татарда : Ит өрер, бүре йөрер.
Қырғызда : Ит ... эр ... : It urer, kervan ... : Dogs bark but the caravan goes ... ескі ... ... ... халықтарының тілдерінде сақталып
қалған. Түркілер өзінің кең территориясында өздері мен ... ... ... ... ... ... ... –саттық, қарым
–қатынас жасап отырған. Ұзақ жродарға ... жүк ... ... ... ... оның ... Ұлы ... жолын еліміздің
оңтүстігімен байланыстырған. В. В. Радлов бұл мақалды Қазан
татарларынан жазып ... ... ... жерлері Еділ мен Қаманың
бойлары ... ... су, кеме ... ... ... да, «
ит үрер, кеме жүрер » деген мақалы қалған түркілердің « ит ... ... ... бойы тізіліп бара жатқан керуенді көргенде елді мекеннің иттері
үріп, сес көрсетіп қалатын болған. Оған ит ... екен деп, ... елең етіп ... ... жоқ. Міне ... жағдайдан, ит үрер,
керуен көшердеген мақал пайда ... ... ... ... өте
келе бұл мақал басқа мазмұнға ие болып, сілтесе қолы ... ... ел ... ... зиялы кісілерге де қолданылады;
өйткені «итше ... ... ... ... да аз ба ? Олар ... » екен деп, « ... » тоқтап қалмайды, өмір өзінің ... дами ... ( 19. 81 ... ... ... ой мен ... ... сәтті үйлесімінен
жасалған әрі қысқа, әрі нұсқа тұрақты сөз ... ... ... ... да, оны тап ... ... тіліндегі балама сөйлемен
теңестіруге болмайды. Әрбір мақал –мәтелдің өзіне ... « ... ... бар, сол ... ... ... ойға нәр, тілге тиек болып келеді.
Зерттеу жұмысы үш тілдегі, яғни ... ... және ... анималистік мақал –мәтелдерді салыстыра қарастыру ... ... пен ... ... анықтап көрсетуді мақсат
тұтқан болатын. Жұмыс барысында халық ... ... жан ... ... бағытта айқындалып отырды.
Мақал –мәтелдер жайындағы осы бір ... ... ... ... ойларымызды салмақтай келе, мынадай тұжырымдар жасай
аламыз:
— мақал ... ... ... ... сөз ... ... кез ... халықтың өшпес, сарқылмас мұрасы болып қала
бермек. Дамыған технология мен жаңашылдықтың басым ... ... асыл ... өз ... ... ... мақал –мәтелдерді фразеология саласымен салыстыра келе, ... ... екі ... ... ... деп ... ... ұғындық. Мақал мәтел фразеология оралыммен ұштасып,
мағыналық стильдік тұрғыдан қабаттасып жатады;
— ағылшын және қазақ ... ... ... ... барысында екі халықтың мүлде алшақ жатқан тілі, әдебиеті
мұнда орын алған ұқсастықтарға ешбір ... ... ... Екі ... ... ... ... –мәтелдер
кездеседі;
— Ағылшын, түрік және қазақ анималистік мақал –мәтелдерін жан
–жануарлар ... ... ... ... ағылшын тілі
анималистік мақалдарында қолданылатын жан –жануарлар мен аң –құс
атаулары түрік және ... ... ... ... ... ... және ... тілдерінің анималистік мақал
–мәтелдерінде төрт түлік мал ... өте жиі ... ... ал ... ... ит, мысық және жабайы аң –құс атауларының
қолданылу жиілігі басым ;
— Жан –жануарлар атаулары мақал ... ... бір ... ие болады. Қой – момындық, арыстан –батылдық, есек
–надандықты сипаттайтыны секілді болып келеді. Мұндай символдық
қасиет үш ... да ... ... келеді де, айырмашылық мүлде
жоқ десе де болады ;
— Белгілі бір халықтың ... ... ... ... осы халықтың отанында мекен етеді дегенді байқатады.
Алайда мұнда да ... ... ... ... ... адам мінезін сипаттауда таптырмас сөз орамдары
болып ... ... және ... ... анималистік мақал –мәтелдерін
қарастыра отырып, олардың ... ... Түбі ... ... ... ... ... лексика
–грамматикалық ұқсастықтарға ие ;
— Кей мақалдардың тұп ... ... өзге ... ... ... және де ... кей сөздер синонимдік және
антонимдік қатар құрады;
Диплом ... ... ... ... ... оның ішінде
анималистік мақал –мәтелдер әлі де зерттеуді қажет ететін, қызықты әрі
мағыналы тақырып екендігін айта ... ... ... :
1. Антрушина Г. Б. Афанасьева О. В. ... Н. Н. ... ... ... : ... ... ... К .Тіл білімінің негіздері –Алматы : Санат , ... ... М. ... ... ... ... : ... 1969.
4. Баймахан Т. Байтелиев А. Утешова Н. Тайтулеуова Н. Английские пословицы
и поговорки и их ... в ... и ... ... ... ... ... Байтұрсынов А. Шығармалары –Алматы : Жалын, 1989.
6. Виноградов В. В. Об основых ... ... ... в русском
языке –Москва : Изд . АНН. СССР. 1947.
7. Горький ... ... ... : ... 1954.
8. Горький М. Материалы и исследования –Москва : АН. ... ... ... М. ... ... ауыз ... ... : Ғылым, 1974.
10. Джумабаев Ю. Д. Мамедов Ш. Ф. Этическая ... в ... Азий в ... ... : Изд. ... ... ... Кеңеспева
12. Жарықпаев Қ. Аталар сөзі — ... ... ... : Қазақстан, 1980.
13. Ihsan Kurt. Turk Atasozlerine Psikolojik Bir Yaklasim — Ankara : ... ... Ismail Z. Muhittin Gumus. Turce ... Kazak ... — Ankara :
Ankara &: English, 1995.
15. Катаринский В. Сборник киргизских ... ... , ... Kurgan S. Divanu Lugat ‘ it Turk Uzerine –Ankara, 1972.
17. Қоңыратбаев Ә. ... ... ... –Алматы : Ғылым, 1998.
18. Мұхамбетқалиева Р. Қ. Фольклордағы тұрмыс –тіршіліктің ... ... : ... , ... ... N. The Turkish ... A Treasury of Proverbs and ... –New York City: National Education Press. 1998.
20. Нұрмаханов А. Түрік фразеологиясы –Алматы : ... ... ... М. / / ... 1994. № 6.
22. Сайлова А. Т: Қазақтың мақал –мәтелдері. –Алматы : Көшпенділер, 2005.
23. Steven Hegard 7 Review of New Redhouse Turkish ... ... : Archlvum ... ... Turk ... ve ... –Istanbil : Milli Kutuphane Baskanligi,
1997.
25. Yanar A. Hayvan Motifli ... ve ... : Erdemli, ... Yoldasev I . Turkce ... Ozbek ... –Ankara & Engin
1995.
27. Yurtbasi M. Siniflandirilmis Turk ... ... : ... ... 500 English proverbs ... : ... 2003.
Сөздіктер :
1. Aksoy O. A. Atasozler ve Deyimler Sozlugu –Istanbul : Inkilap, 1988.
2. Кеңесбаев І ... ... ... ... –Алматы :
Савнат,1997.
3. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі –Алматы : Ғылым, 1983.
4. Лингвестический энциклопедический ... ... , ... Longmen Idioms ... Addision Wesely Longmen Limited , 1998.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 68 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түрік және монғол тайпаларының қалыптасуына байланысты зерттеушілердің ұстанымдары9 бет
Түрік тілінің дыбыстық жүйесіне қысқаша сипаттама5 бет
Түркі атауының шығуы10 бет
Түркі және монғол көшпелі қоғамы: саяси – әлеуметтік және этникалық байланыстар мәселесі (VI-XIII ғғ.)119 бет
2-3 сынып оқушыларын ағылшын тілінде сөйлеуге үйрету17 бет
Aғылшын және қaзaқ тілдеріндегі келер шaқ63 бет
«түрік дәуірінің кезеңделуі»10 бет
«қазақ тілінен ағылшын тіліне машиналық аударудың лингвистикалық сөздіктерін apertium платформасының негізінде жасау»33 бет
Абай «Қарасөздерінің» ағылшын тіліне аударылған нұсқасындағы прагматикалық аспектісі, сонымен қатар лексикалық және стилистикалық жағынан қарастырылған сәйкестіктерді анықтау арқылы қазақ аударматану ғылымының дербес теориясы мен практикасына қатысты жалпы тұжырымдар43 бет
Абайдың «Қара сөздерін» қазақ тілінен ағылшын тіліне аударудың прагматикалық аспектілері22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь