Қаржы менеджменті. Оқу құралы

Кіріспе
1. тарау. Қаржы менеджментінің мәні және оны ұйымдастыру негіздері
1.1. Қаржы менеджментінің мәні және оны ұйымдастырудың негізгі қағидалары
1.2. Қаржы менеджментінің мақсаттары мен міндеттері
1.3. Қаржы менеджментін басқарудың объектілері мен субъетілері
1.4. Қаржы менеджментінің атқаратын қызметтері (функциялары)
2 тарау. Қаржы менеджментінің базалық тұжырымдамалары және коэффициенттер жүйесі
2.1. Қазіргі кездегі қаржы менеджментінің құрылымы
2.2. Қаржы менеджментінің базалық тұжырымдамалары
2.3. Қаржы менеджментінде қолданылатын коэффициенттер жүйесі
2.4. Қаржы менеджментінің механизмдері
3 тарау. Кәсіпорынның ішкі және сыртқы қаржыландыру көздерін қалыптастыру мен тиімділігін анықтау
3.1. Қаржыландыру көздерінің мәні, құрамы және жіктелуі
3.2. Қаржы тұтқасының нәтижесін анықтау
3.3. Қаржылық инвестиция жобасының тиімділігін анықтау
4 тарау. Корпорациялық тәуекел мен табыстылықты бағалау
4.1. Қаржылық активтердің табыстылығын бағалау моделі
4.2. Қаржылық активтерді талдау мен бағалау әдістері
4.3. Арбитражды баға құру теориясы
5 тарау. Бюджеттеу үдерістері
5.1. Бюджеттерді құру мен оның мақсаты
5.2. Бюджеттеу кезеңдері
5.3. Бюджеттердің негізгі түрлерінің мазмұны
6 тарау. Қаржылық жоспарлау және болжамдау
6.1. Ұзақ мерзімді қаржылық жоспарлау
6.2. Қаржылық жоспарлаудың түрлері
6.3. Қаржылық жоспарлау мен болжамдаудың түрлері
7 тарау. Қаржы менеджментінің арнайы аспектілері

7.1. Корпорацияны қайта ұйымдастырудың түрлері

7.2. Қосылудан кейінгі басқару мен бақылау жүйесі
7.3. Корпоративтік қосылудың кейбір формалары
Әдебиеттер
ҚР-да нарық қатынасының қалыптасуы мен дамуы жағдайында жалпы қаржыны, сонымен қатар салалық және корпоративтік қаржыларды басқаруды жетілдіру аса күрделі, әрі өзекті мәселеге айналып отыр. Осыған орай корпорациялар мен ұйымдардың және қаржы-несие мекемелерінің қаржы менеджерлерін дайындауда жоғары оқу орындарында қаржы менеджменті пәнін оқытудың теориялық және практикалық тұрғыдан маңызы өте зор.
Қаржы менеджменті-қаржыны басқару, яғни кәсіпорындардың қаржы ресурстарының қалыптасуы, оны тиімді, әрі тиісті мақсаттарға пайдалану, ақша қаражаттарының айналымын, қаржылық қарым-қатынастарды ұйымдастыру, сондай-ақ түрлі басқару әдістері мен басқару шешімдерін іске асыратын жүйе ретінде қарастырылған.
Еліміздің нарықтық экономикаға өтуі қаржыны басқарудың жаңа тәсілдері мен тетіктерін, қаржылық құралдармен қамтамасыз ету арқылы қаржы менеджментін қалыптастырып, оны дамытуды көздейді.
Бұл оқу құралының мақсаты студенттерге корпоративтік қаржы ресурстарын бақылаудың ерекшеліктерін ескере отырып, оны жетілдірудің әдістері мен механизмдерін тиімді пайдалануды және оңтайлы басқару шешімдерін дайындауды үйрету. Сондай-ақ қаржы менеджментінің теориялық және әдістемелік тұрғылары, базалық тұжырымдамалар мен қаржылық көрсеткіштер, корпорация капиталдарының (меншікті, қарыз қаражаттары, тартылған) негізгі құралы мен құрылымын оптимизациялау, бюджеттеу үдерістері, негізгі және айналым активтерін рациональді пайдалану, корпоративтік-қаржылық тәуекелдер, инвестициялық шешімдер қабылдау т.б. мәселелерді қамтыған.
Қаржы саласында жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған қазақша оқулықтар мен оқу құралдарының тым аз екенін ескерсек, аталған оқу құралы мемлекеттік тілде дайындалған еңбектердің алғашқыларының бірі деп қараған жөн. Сондықтан бұл оқу құралы барлық тақырыптарды толық қамти алмады, ол алдағы атқарылатын іс деп есептейміз
Аталған оқу құралы басқа да арнайы қаржы пәндерімен тығыз байланысты жазылған, олар: “Қаржы теориясы”, “Корпоративтік қаржы”, “Ақша, несие және банк”, “Бухгалтерлік есеп”-т.б.
Бақылау сұрақтары мен ұсынылған әдебиеттер тізімі студенттердің қаржы менеджменті пәнін жете меңгеруіне көмектеседі деп білеміз.
1.Бланк И.А. Финансовый менеджмент. Учеб.курс. Киев. Ника-Центр 2004
2.Бригхем Ю. Гапенски А. Финансовый менеджмент. (2-т) Под ред. В.В. Ковалевой-СПб, 2004
3.Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент. Учеб.М.Перспектива 2004
4. Ковалев В.В. Введение в финансовый менеджмент М. Финансы и статистика, 2005
5. Павлова Л.П. Финансовый менеджмент. Учебник М.2005
6. Поляк Г.Б. Финансовый менеджмент. Учеб. М.2004
7.Бочарев В.В. Леонтьев В.Е. Корпоративные финансы Учеб.СПб, 2005
8. Карелин В.С. Лекции по финансовому менеджменту М.2000
9. Басовский Л.Е. Финансовый менеджмент. Учеб.пос. М.2003
10. Яблукова Р.З. Финансовый менеджмент. Учеб.пос. М.2004
11. Балабанов И.Г. Основы финансового менеджмента М.2002
12.Қаржының жалпы курсы. Оқу құралы. Аудармашылар тобы. А.2005
13.Құлпыбаев С. Қаржы. Оқулық. А.2007
14. Мельников В.Д. Основы финансов. Учебник А.2007
15. Осербайулы С. Корпоративтік қаржы. Оу құралы. А. 2005
16. Баймухамбетова С.С. и др. Финансовый менеджмент. Учеб.пос. А. 1998
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Экономика және бизнес факультеті
Өсербайулы С., Қалымбекова Ж.Қ.
Қаржы менеджменті
Оқу құралы
Алматы, ... ... ... ... ... және бизнес факультетінің Ғылыми Кеңесі ұсынған
Пікір берушілер:
Экономика ғылымдарының докторы, профессор Ибришев Н.Н.
Экономика ғылымдарының ... ... ... Х.Е.
Өсербайулы С., Қалымбекова Ж.Қ. Қаржы менеджменті. Оқу құралы – ... ОЛ ... ... ... ... ... ... қағидалары мен
базалық тұжырымдамалары, корпорация қаржы көздерін (меншікті, ... ... ... ... ... ... ... және
оңтайлы қаржылық шешімдер қабылдау, сондай-ақ ... ... ... ... ... т.б. сұрақтар қарастырылған.
Оқу құралы жоғарғы оқу орындарының бакалаврлары мен ... т.б. ... ... ... ... | ... |Қаржы менеджментінің мәні және оны | ... ... | ... ... ... мәні және оны | |
| ... негізгі қағидалары | |
|1.2. |Қаржы менеджментінің мақсаттары мен | |
| ... | ... ... ... ... | |
| ... мен ... | |
|1.4. |Қаржы менеджментінің атқаратын | |
| ... ... | |
|2 ... ... базалық | |
|тарау.|тұжырымдамалары және коэффициенттер | |
| ... | ... ... ... ... ... | |
| ... | ... ... ... ... | |
| ... | ... ... ... ... | |
| ... ... | ... ... ... ... | |
|3 ... ішкі және ... | ... көздерін қалыптастыру мен | |
| |тиімділігін анықтау | ... ... ... мәні, құрамы | |
| |және жіктелуі | ... ... ... ... ... | ... |Қаржылық инвестиция жобасының | |
| ... ... | |
|4 ... тәуекел мен табыстылықты | |
|тарау.|бағалау | ... ... ... ... | |
| ... ... | ... ... ... ... мен ... | |
| ... | ... |Арбитражды баға құру теориясы | |
|5 ... ... | ... | ... ... құру мен оның мақсаты | ... ... ... | ... ... ... ... мазмұны | |
|6 ... ... және ... | ... | ... ... мерзімді қаржылық жоспарлау | |
|6.2. |Қаржылық ... ... | ... ... ... мен ... | |
| ... | |
|7 ... ... ... ... | ... | ... |Корпорацияны қайта ұйымдастырудың | |
| ... | ... ... ... ... мен ... | |
| |жүйесі | ... ... ... ... ... |
| ... | ... ... ... ... мен дамуы жағдайында жалпы қаржыны,
сонымен қатар салалық және корпоративтік қаржыларды басқаруды жетілдіру
аса ... әрі ... ... ... ... ... орай ... ұйымдардың және қаржы-несие мекемелерінің ... ... ... оқу ... қаржы менеджменті пәнін оқытудың
теориялық және практикалық тұрғыдан маңызы өте зор.
Қаржы менеджменті-қаржыны ... яғни ... ... ... оны тиімді, әрі тиісті мақсаттарға пайдалану,
ақша қаражаттарының айналымын, қаржылық қарым-қатынастарды ... ... ... ... мен ... шешімдерін іске асыратын жүйе
ретінде қарастырылған.
Еліміздің нарықтық экономикаға өтуі қаржыны басқарудың жаңа тәсілдері мен
тетіктерін, қаржылық құралдармен қамтамасыз ету ... ... ... оны ... ... оқу құралының мақсаты студенттерге корпоративтік қаржы ресурстарын
бақылаудың ерекшеліктерін ескере отырып, оны жетілдірудің ... ... ... ... және ... басқару шешімдерін дайындауды
үйрету. Сондай-ақ қаржы менеджментінің ... және ... ... тұжырымдамалар мен қаржылық көрсеткіштер, корпорация
капиталдарының (меншікті, қарыз қаражаттары, тартылған) негізгі құралы мен
құрылымын ... ... ... ... және айналым
активтерін рациональді пайдалану, ... ... ... қабылдау т.б. мәселелерді қамтыған.
Қаржы саласында жоғары оқу орындарының студенттеріне арналған қазақша
оқулықтар мен оқу ... тым аз ... ... ... оқу ... ... ... еңбектердің алғашқыларының бірі деп қараған
жөн. Сондықтан бұл оқу құралы барлық тақырыптарды толық ... ... ... ... іс деп ... оқу ... ... да арнайы қаржы пәндерімен тығыз байланысты
жазылған, олар: “Қаржы теориясы”, “Корпоративтік қаржы”, “Ақша, несие ... ... ... ... мен ... ... тізімі студенттердің қаржы
менеджменті пәнін жете меңгеруіне көмектеседі деп білеміз.
1 тарау. Қаржы менеджментінің мәні және оны ... ... ... менеджментінің мәні
Қаржы менеджменті өзінің жүзжылдық тарихында зерттейтін ... ... ... Егер ол ... ... ... кезде негізінен жаңа
фирмалар мен компаниялар құрудағы қаржылық ... ... ... келе банкроттық және қаржылық инвестицияларды басқару мәселелерін де
қамти бастады. Ал ... ... ол ... ... басқарудың барлық
бағыттарын қарастырады. Соңғы жылдары ... ... ... ... ... ... инвестициялық менеджмент, тәуекел менеджменті, банкроттық
қауіптілігі жағдайында кәсіпорынды дағадарысқа қарсы басқаруда ... ... ... етек ала ... ... ... менеджмент тәжірибесі нарықтық экономикаға өту
жағдайында көптеген обьективті экономикалық қиыншылықтармен бетпе-бет келе
отырып, нормативті қаржылық ... ... ... ... ... дайындығының жеткіліксіз деңгейде болуы себебінен әлі
де тек құрылу, қалыптасу сатысында ғана.
Қаржы менеджментін ... ... ... Қаржы менеджменті
өз алдына кәсіпорындар мен ұйымдардың қаржы ресурстарын қалыптастыру, бөлу
және пайдалану, сонымен ... ... ақша ... ... ... ... ... және тарату әдістері мен
қағидаларының біртұтас жүйесін білдіреді.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... етеді. Олардың ішіндегі негізгілері келесілер:
1.Кәсіпорынды басқарудың жалпы жүйесімен интеграциялануы ... ... ... ... ... қабылданған басқару шешімі
тікелей немесе жанама түрде ақша ... ... және ... ... әсер етеді.
2. Басқару шешімдерінің қалыптасуының кешенді сипаты. Бұл қағида бірінші
қағидамен сабақтас. Мысалы: ... ... ... ... ... іскерлікті қаржыландыруда тапшылық тудыруы және соның салдары
ретінде өндірістік табыс көлемін, яғни ... ... ... ... ... ... Сондықтан да қаржы менеджменті
әрқайсысы кәсіпорынның қаржылық іскерлігінің жалпы нәтижелілігіне өз үлесін
қосатын, ... ... ... ... ... қамтамасыз
ететін кешенді басқару жүйесі ретінде қарастырылуы тиіс.
3.Басқарудың жоғары серпінділігі. Әрқашанда ... ... ... ... ... ... ... пайдалану және ... ... ... ... тиімді басқару шешімдері
әрқашанда кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... ... Бұл ... ... әсіресе сыртқы факторларының ... ... ... ... көпнұсқалық әдістеме. Әрбір басқару
шешімдеріне қаржы ресурстарын қалыптастыру және қолдану ... ... ақша ... оптимизациясы әрқашанда әрекеттің баламалы мүмкіндігін
ескеруі керек.
5.Кәсіпорынның даму мақсаттарын стратегиялық бағдарлау. Ағымдағы мерзімде
қаржы қызметі аясында ... ... ... ... да бір ... егер олар кәсіпорынның негізгі мақсатымен, яғни ... ... ... ... ... ... ... ішкі
қаржы көздері есебінде меншікті қаржы ресурстарының ... ... ... ... ... ... ... ондай
жобалардың қабылданбауы қажет.
2 Қаржылық менеджментінің мақсаттары мен міндеттері.
Қаржы менеджментінің ... ... – бұл ... және ... ... ... иелерінің әл-ауқатын максималдауды қамтамасыз ету.
Кәсіпорынның нарықтық құнын максималдауды қамтамасыз ... олар ... ... ... ... асырады.
Аталған мінездеме “ең негізгі мақсат – бұл пайданы ... ... ... ... қарама-қайшылыққа түседі. Кәсіпорынның нарықтық ... ... ... ... ... ... өсе ... Егер,
мысалы, алынған жоғары пайда ... ... ... ... кәсіпорын өзінің дамуына қажет меншікті қаржылық ресурстардың
негізінен қалыптасу көзінен айрылып ... ал ... ... ... қабілетін жоғалтады, бұл оның нарықтық ... ... ... ... ... ... Бұған қоса қаржылық тәуекелдің
жоғары деңгейінде және ... ... ... ... жағдайында
кәсіпорын жоғары пайдаға жете алады, алайда бұл да кәсіпорынның нарықтық
құнының төмендеуіне негізделеді. ... ... ... ... ... ... ... бірақ нгізгі емес міндеттерінің бірі
болып табылады.
Қаржы менеджменті өзінің негізгі ... ... ... келесідей
міндеттерді шешуге бағытталған:
1.Алдағы кезеңде кәсіпорын дамуына қатысты міндеттерге сәйкес қаржылық
ресурстар көлемінің ... ... ... ету. Бұл ... ... ... ... ресурстарындағы жалпы қажеттіліктерін
анықтау жолымен тартылған меншікті қаржы ресурстарын сыртқы құралу көздер
есебінен барынша көбейту, ... ... ... ... ішкі
құралу көздер есебінен мақсаттылығын анықтау, қарыз қаржы ... ... ... ... құралу көздері құралымын оптимизациялау
сияқты істерді жүзеге асырады.
2.Кәсіпорын қызметінің негізгі бағытындағы қаржы ... ... ... ... ... ету. Қаржы ресурстарының қалыптасқан
көлемін бөлшектеуді оптимизациялау – бұл кәсіпорын ... ... даму ... ... қажетті пропорционалды ... ... ... ... ... капиталға
қажетті табыс деңгейінің төлемін және тағы басқаларды қалыптастырады. Қаржы
ресурстарының қалыптасқан көлемін ... ... ... ... ... стратегиялық мақсаты мен салынған қаражаттар
қайтарылымының мүмкін болатын деңгейін ескеру ... ... ... Бұл ... ... ақша ... шеңбері процесіндегі ақша ағынын тиісті басқару арқылы, әр ... ақша ... ... мен ... ... синхронды
қамтамасыз ету арқылы, олардың айналым активтерінің ... ... ... жүзеге асырылады. Сонымен қатар, бос ақша қаражаттар қалдығы
инфляциядан қорғану үшін ең аз көлемде болуы қажет.
4.Қаржылық тәуекелдің қарастырылып отырған ... ... ... қамтамасыз ету. Бұл тапсырма кәсіпорын ... ... ... ... мен ... ... ... жүзеге асырылады.
Осыған байланысты кәсіпорын экономикалық даму мақсаттарына жету ... ... ... ал өз ... ... , ... ... тиімді саясат жүргізуді талап ететін таза пайданы максималдау
қажет.
5.Пайданың қарастырылып отырған деңгейінде қаржылық тәуекелділік ... ... ету. Бұл ... жеке ... ... ... ... толықтай тән қаржы тәуекелділігін тиімді ... ... ... Бұл ... ... ... тәуекелдің жеке түрлерін,
олардың профилактикасы мен минималдылығы, ішкі және сыртқы ... ... ... ... даму ... ... ... теңсіздігін қамтамасыз
ету. Мұндай теңсіздік кәсіпорын дамуының ... ... ... мен қаржы тұрақтылығының жоғары деңгейімен көрсетіледі және
де капитал мен активтерінің оптималды құрылымының ... ... ... ... ... ... ресурстар көлемінің тиімді
пропорциясымен, инвестициялық қажеттіліктерді қаржыландырудың ... ... ... менеджементінің қарастырылған барлық тапсырмалары бір-бірімен тығыз
байланысты.Сондықтан да қаржы менеджменті процесінде жеке тапсырмалар
мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... ... жүйесін келесідей
жалпы оптимизациялау тапсырмалары түрінде әлдеқайда ... ... яғни ... ... әр ... жетістікке жету, басқару
шешімдерін қабылдау үдерісінде тәуекел және пайда деңгейлерінің ... мен ... ... қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз
ету арқылы оның нарықтық ... ... ... Қаржылық менеджментті басқарудың обьектілері мен субьектілері.
Қаржы менеджменттің басқару жүйесі басқа басқару ... ... ... ... ... ... Басқаудың мұндай
обьектісіне кәсіпорынның қаржысы және оның қаржылық әрекеттері кіреді.
Қаржылық менеджментті жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... туады. Оның белгілері:
1. Меншік формасы бойынша. Кәсіпорын мемлекеттік меншік ... ... ... ... ... капиталының құрамына негізгі
құралдардың жоғары үлесі мен құрал-жабдықтардың ескірген ... ... ... ... ... иек ... ... емес меншік формасы. ... ... ... ... ... ... ... бірақ оларды
мемлекеттік қаржылық қолдау іс жүзінде нөлге жақын.
2. Қызметтің ұйымдастырушылық - құқықтық формасы ... ... Бұл ... ... ... болып табылғанмен
біздің елімізде әлі кеңінен таралған жоқ. Қаржылық қызмет ... ... және ол ... ... ... қызмет көрсетумен
байланысты болады.
Серіктестік кәсіпорын. Бұл жауапкершілігі шектеулі қоғам формасы ретінде
елімізде кеңінен таралған. Жеке кәсіпорынмен салыстырғанда ... ... ... ... және ... ... өзінділігімен
ерекшеленеді.
Корпоративтік кәсіпорын. Акционерлік қоғамның ашық және жабық формасы
бойынша құрылады (кейде ... ... ... ... ... ... ресурстарын қалыптастыруда кең мүмкіндіктің болуы болып
табылады.
3. Салалық белгілері бойынша. Саланың әсер ететін классификаторына ... ... ... ... ... байланысты көрсетіледі.
4. Меншік капиталының мөлшері бойынша. Аз, ... ... ірі ... ... ... критерийлері әр түрлі факторлар серпінді
өзгеріске тез ұшырағыш болады және ... ... ... беріліп
отырады.
5. Нарықтағы монополиялық жағдайы бойынша:
- табиғи ... өз ... ... ... ... ... бойынша монополистер;
- бәсекелесуші кәсіпорын.
Қаржылық менеджменттің негізгі ерекшелігі монопольды баға белгілеу
механизмін қолдану негізіндегі ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінде құрылады.
6. Кәсіпорынның өмірлік цикл стадиясы бойынша (туылуы, балалық шағы, жастық
шағы, ерте ержету, қартаю). ...... ... ... деңгейінде және қарыз капиталын тарту мүмкіндігінде, ... ... ... ... ... ... атқаратын қызметтері (функциялары)
Қаржы менеджменті өзінің ... ... мен ... ... функциялар арқылы жүзеге асырды. Бұл функциялар қаржы
менеджментінің кешенді ... ... ... 2 топқа бөлінеді.
1. Қаржы менеджментінің функциялары басқару ... ... ... құрамы оның ерекшелігін ескере отырып менеджменттің ... ... ... ... ... ... функциялары кәсіпорынды басқарудың арнайы нысаны
ретінде. Бұл ... ... ... ... ... ... ... негізгі функцияларының мазмұнын жеке топтарға бөліп
қараймыз.
Қаржы менеджментінің басқару жүйесі ретіндегі ... ... ... ... ... ... ... стратегиясын жасау. Осы функцияны жүзеге асыру
барысында мақсат жүйелері және ұзақ мерзімді кезеңге ... ... ... ... Кәсіпорынның қаржылық стратегиясы
оның ... ... ... ... ... ажырамас бөлігі
ретінде қарастырылады.
2. Кәсіпорын қаржылық ... ... ... бойынша басқару
шешімдерін жүзеге асырумен және ... ... ... ... құрылуы. Бұл функцияны ... ... ... қаржылық
қызметтерге бағытталған кәсіпорынның функционалды ауыспалы шарттарына осы
ұйымдық құрылымның ... ... ... етуі қажет. Сонымен
қатар, бұл құрылымдар, кәсіпорынды басқарудың жалпы ... ... ... ... ... ... нұсқасының негізделуін қамтамасыз ететін
тиімді ақпаратты жүйелерін ... Бұл ... ... ... қаржы менеджментінің көлемі және мазмұны ... ... ... ... ішкі және ... құралу
көздері қалыптасады. Кәсіпорынның қаржылық жағдайының және қаржылық
нарықтың коньюктурасы ... ... ... ... әр ... тұрғыдан талдауының жүзеге
асуы. Бұл функцияны жүзеге асыру барысында жеке қаржылық операциялардың
жедел және ... ... ... жеке бөлімшелерінің қаржылық
қызметінің нәтижелері; кәсіпорынның бүтін және ... жеке ... ... қызметтің жинақталған нәтижелеріне талдау жүргізіледі.
5. Кәсіпорынның негізгі бағыттары бойынша қаржы қызметін жоспарлауды жүзеге
асыру тарату функциясымен – стратегиялық жоспар ... ... ... ... ... ... ... ағымдағы жоспар және
оперативті бюджет жүйесі, кәсіпорынның әр түрлі құрылымдағы бөлімшелері ... ... ... жетілдіру бір-бірімен тығыз байланысты.
6. Қаржылық қызметтің басқару шешімдерін қабылдауда нақтылы ынталандыру
жүйесін жасау. Бұл функцияны ... ... ... ... ... ... бойынша мадақтау мен жауапкершілігін белгілеу қарастырылады.
7. Қаржылық қызмет нысанында қабылданған басқару ... іске ... ... ... жүзеге асыру. Бұл функцияны жүзеге асыру кәсіпорында ішкі
бақылау ... ... жеке ... және ... ... ... ... бөлінуі, бақыланатын көрсеткіштер мен белгілі
мерзім жүйесінің анықталуымен, жүзеге асырылған ... ... әсер ... ... менеджменттің функциясының кәсіпорын басқарудың арнайы ... ... ... ... ... ... басқару. Басқарудың бұл функциясы активтердің жеке түрлеріне
қажеттіліктің ... ... және ... ... ... ... ... оптимизациялау, айналымдағы активтердің жеке түрлері
өтімділігінің ... және ... ... ... ... ... құру ... табылады.
2. Капиталды басқару. Бұл функцияны жүзеге асыру ... ... ... ... қаржыландыруға арналған жалпы қажеттілік
анықталады; капитал құрылымын ... ... ... ... ... ... қаржыландыру бойынша шаралар жүйесі жетілдіріледі.
3. Инвестицияларды басқару. Оның ... ... ... ... ... ... қалыптасуы; жобалардың
инвестициялық тартымдылық бағасы және өте ... ... ... ... мен ... ... ... Ақша ағымын басқару функциялары келесілер: кіргізілген және ... ... ... ... бос ақша ... ... ... Қаржылық тәуекелдерді басқару. Бұл функцияны жүзеге асыру барысында
қаржы тәуекелдерінің негізгі құрамдары, мүмкін ... ... ... ... ... ... ... пайда болады, профилактикалық шаралар жүйесі
және жеке қаржылық тәуекелдердің минимизациясы, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... болжанады.
Осы функциялардың әрқайсысы қаржылық басқарудың обьектісі және қаржылық
қызметінің негізгі формалары ... ... ... мен ... ... ... Қаржы менеджментінің экономикалық мәні неде?
1. Қаржы менеджментініңұйымдастырудың негізгі ... ... ... ... ... ... Қаржы менеджментінің міндеттері нені көздейді?
4. Қаржы менеджментінің объектісіне нелер жатады?
5. Қаржы менеджментінің субъектісіне нелер жатады?
6. Қаржы менеджментінің атқаратын қызметтеріне ... ... ... Қаржы менеджментінің базалық тұжырымдамалары және коэффициенттер
жүйесі
1. ... ... ... ... және оның ... ... ... келесілерді бағалауға мүмкіндік береді:
- қандай да бір ... ақша ... ... мен ... ... ... тиімділігі;
- капитал айналымының жылдамдығы және оның өнімділігі.
Қаржы менеджментінің мақсаты жалпы фирманың немесе оның бөлек өндірістік-
шаруашылық бөлімдерінің ... ... жету үшін ... ... ... әдістерді тәжірибеде қолдана білу. Ондай мақсаттарға
келесілерді жатқызуға болады:
- максималды пайда ... ... ... тұрақты табыс мөлшеріне қол жеткізу;
- фирма салымшыларының және басшылық құралының табыстарының көбеюі;
- фирма акциясының бағамының жоғарлауы, т.б.
Сондай-ақ бұл ... ... ... ... ... ... жоғарлауына негізделген.
Қаржы ресурстарының ағымын келесідей ақша қаражаттары ... ... ... ... ... ... ... қаржы нарығында акция, облигация сатудан, несие алудан түскен ақша
қаражаттары;
- қаржы нарығының субьектілеріне қайтарылған капитал үшін ... ... ... ... төлемдер;
- фирманың өндірістік-шаруашылық іскерлігін дамытуға арналған
инвестицияланған және ... ақша ... ... ... ... ... қаражаттар.
Қаржылық менеджменттің атқаратын қызметтері мен экономикалық әдістерін 2
болікке бөлуге болады: сыртқы қаржыларды басқару блогы және ішкі ... пен ... ... блогы.
Сыртқы қаржыларды басқару блогына кіретіндер мыналар:
- фирманың айналым активтерін басқару; ақша қаражаттарының қозғалысын;
клиенттермен есеп ... ... ... ... ... ... және ұзақ ... сыртқы қаржыландыру көздерін тарту.
Ішкі фирмалық есептеу мен қаржылық басқару блогына мыналар жатады:
- өндірістік есеп ... ... ... ... құру, салықтар мен еңбек ақылардың ... ... есеп ... ... ... және ... Оның ... табыстар мен шығындар бойынша есеп берулер, ... ... ... ... ... есеп беру талдауын жүргізу, оның нәтижесін сыртқы және ішкі
аудит үшін қолдану;
- ағымдағы уақыттағы фирманың ... ... ... және ... ... ... қабылдау мен жоспарлау мақсатында
қолдану.
Қаржылық менеджменттің атқаратын қызметтері мыналар:
- қаржылық есеп беру ... ақша ... ... болжау;
- акциялар шығару;
- несие мен займдарды алу;
- ... ... ... ... ... ... бойынша қабылданатын маңызды шешімдер инвестициялау мен
қаржыландыру көздерін таңдау сұрақтарына байланысты қарастырылады.
Инвестициялық шешімдер ... ... ... ... ... ... оптимальді болуы, оларды жою немесе ауыстыру
қажеттілігін анықтау;
- инвестициялық саясатты ... оның ... мен ... ... ресурстарына қажеттіліктерін анықтау;
- жалпы фирмадағы инвестицияларды жоспарлау, өндірістік бөлімшелерде
дайындалатын инвестициялық жобаларды дайындау мен бекіту;
- бағалы ... ... ... ... қаржы менеджментінде екі түрлі ... ... ... олар ... тән айрықша жақтары бар ұзақ
мерзімді және қысқа мерзімді басқаруларды көздейді.
Қысқа мерзімді инвестициялық шешімдер ағымдағы кезеңде фирма ... ... ... ... шешімдерді қабылдау үшін қаржылық
менеджерлердің кәсіби мамандық білімдері терең болуы керек.
Қаржыландыру көздері бойынша ... ... ... ... ... ... ... жұмысын тиімді жүргізуді қамтамасыз етуге меншікті және қарыз
қаражаттарын оптимальді пайдалану саясатын ... мен оны іске ... ... ... ... ... оны ... асырудың саясатын
қалыптастыру.
Жеке адамдардың қаржы саясатын жүргізу формалары мен әдістерінде кейбір
айырмашылықтар болғанымен ... ... ... ... ... мен ... бірдей. Оларға жататындар:пайданы бөлу мен
қайта бөлу, қаржыландыру және ... алу, ... ... ... ... құрылымдық сипаттары, т.б.
2. Қаржы менеджментінің базалық тұжырымдамалары
Қаржы менеджменті ... ... ... ... ... ... тұжырымдама қатарында қарастырылады. Тұжырымдама (латын ... - ... жүйе ... ... ... бір ... әдісін
және қандай да бір құбылыстың мәнін көрсетеді. Тұжырымдама көмегімен
құбылысқа негізгі ... ... осы ... даму ... ... анықтайтын бірнеше шектер қарастырылады. Қаржы менеджментінің
негізгі тұжырымдамалары келесілер болып табылады: ақша ... ... ... ... тәуекел мен кіріс арасындағы (ымыра),
капитал құны, капитал нарығының ... ... ... ... ... ... ... субьектісінің қызметіндегі
уақытша шектеусіздік. Оларға қысқаша сипаттама келесідей.
Жоғарыда ... ... ... ... негізгі бөлімдерінің
бірі қаржы құралдарын мақсатты салу нұсқаларын таңдау болып ... ... ... ... бөлгенде осы жоба қаржы құралдарының түсуі
мен шығуының басты ... ... ... легі ... ... сандық
мөлшері негізінде жатқан инвестициялық жоба талдау шегінде жасалады:
1. Ақша ағыны тұжырымдамасы мыналарды ... а) ақша ... ... мен ... ... б) оның ... ... факторлар
бағаларын; в) лек элементтерімен салыстырып қарауға уақыттың кез-келген
сәтінде рұқсат ететін ... ... ... г) ... және оның ... ... ... тәуекел бағасын белгілейді.
2. Уақытша құндылық тұжырымдамасы – ... ... әсер ... ... табылады. Оны мәні мынада: бүгінгі қолданыстағы ақша
бірлігі мен келесі уақыттарда алынуға ... ақша ... тең ... ... Бұл тең емес ... ... 3 себептердің әсерімен
анықталады: инфляциямен, ... ... ала ... ... және ... кез-келген экономикаға тән болатын құбылыс. Мұндай жағдайда
өтетін ақшаның перманеттік құнсыздануы, бір жағынан, оларды қандай да ... ... ... ... өз ... ... ... ал келесі жағынан қолдағы бар және алуға күтілетін
ақшалардың айырмашылығын ... ... ...... ... ... тәуекелі бұл да
жеткілікті анық көрінеді. Кез-келген келісім келешекте ... ... ... ... ... және жартылай орындалуы мүмкін
ықтималдықты білдіреді.
Үшінші себеп – айналымдылық – ол қаржы құралы ... ... ... ... ... ұсынылатын уақыт ағымымен салым бойынша табыспен
қамтамасыз етуге міндетті. Бұл жерде ... ... ... алынуға тиісті
сомма инвесторға табыс алуға шешім қабылдайтын сомадан жоғары болуы қажет.
Қаржылық ... үшін ... ... ... мәні ... ... мен кіріс арасындағы ымырашылдық тұжырымдамасы бизнесте кез-
келген пайда алу тәуекелімен ... ... бұл екі ... ... ... тікелей пропорционалды. Талап етілетін немесе ... ... ... ... ... болса, бұл табысты ала ... ... ... деңгейі сондайлық жоғары болады. Қаржылық
менеджментте әр түрлі тапсырмалар, ... ... ... ... және шешілуі мүмкін, мысалы, пайданың максималдануы және тәуекелдің
минималдануы, алайда бәрінен бұрын сөз тәуекел мен пайда арасындағы қатынас
жетістігі жөнінде ... ... ... ... әр ... ... қолданылады:
инвестициялық жоба бағаларына қосымшада, сол немесе басқа да қаржы
құралдарын ... ... ... ... ... ... саясат негізінде, шағын құрылымы бағасында және т.б.
Кез-келген компанияның қызметі оны қаржыландырудың қолда бар көздері
негізінде болуы ... Олар ... ... ... ... ... мен қағидаларына, қолдану мерзімі және әсер ... ... ... ... бөлінуі мүмкін. Ең маңызды
құрал көздерінің ... ... құны ... ... ... құны ... мәні ... сол немесе басқа көздерде
қызмет көрсету компанияны жалғыз ... ... ... ... өз құны болады. Капитал құны берілген көздерді қолдау бойынша
шығындарды жабуға қажетті және ... ... жол ... ... ең
аз деңгейін көрсетеді. Капитал құнының мөлшерлі бағасы ... ... және ... ... қаржыландырудың баламалы нұсқаларын
таңдауда көрініс табады.
Рыноктық экономика ... ... ... ... ... байланысты. Ірі компаниялар мен ұйымдар мұнда несие ... ... ... де ... шағын фирмалардың қатысуы инвесторлық
сипаттағы қысқа мерзімді тапсырмаларды шешумен шектеледі.
5. Кез-келген жағдайда ... ... және ... ... ... ... жүргізу белсенділігіне тең. Нарықтың тиімділігі
тұжырымдамасымен тығыз байланысты. Ұсақ ... ... ... Бағалы қағаздарды сату және сатып алу бойынша мәмілелер көлемі
қаншалықты ағымдағы ... ішкі құн ... ... ... ... болады.
Баға көптеген факторларға, соның ... ... ... ... орналасқан нарықта бірнеше компания акцияларының бағасы түскендігі
жөнінде жаңа ақпарат пайда ... ... Бұл ... ... ... және бұл акцияның ішкі құнынына сәйкестендірілген құн
деңгейінің өсуіне ... алып ... ... ... ... анық
берілсе, нарықтың тиімділігі де сондай деңгейімен сипатталады.
Бәрінен бұрын капитал нарығына қосымшада «тиімділік» ... ... ... ... ... ... ... деңгейі оның
ақпараттылық қанықтылық деңгейімен және ... ... ... ... Бұл ғылыми әдебиетте қаралған тұжырымдама
нарықтық тиімділік жорама (ЕМН) ретінде мәлім.
Осы жорамалға ... ... ... негізінде акция бағасы
ақпараттарына қазіргі уақытта оның шынайы құнының ең ... ... ... ... ... ... ... жаңа ақпарат оның түсуі
шегінде ... ... және ... ... қағаздарға жедел түрде анық
түседі. Бұл ақпарат нарыққа кездейсоқ жағдайда түседі: оның қашан ... ... ... ... ... ... ала айтуға болмайды.
Нарықтың ақпараттық тиімділікке жетуі үшін келесідей шарттарды ... ... ... мен сатып алушылардың көп болуы тән;
2. капитал нарығының барлық субьектілері, бір мезгілде ақпаратқа оңай ... ... ... оны алу ... ... ... ... мәміле жасауға кедергі келтіретін трансакциондық шығындар, салық және
басқа факторлар болмайды;
4. жеке және заңды ... ... ... ... ... бағаның
деңгейіне еш әсер етпейді;
5. нарықтың барлық субьектілері күтілетін пайданы жоғарылатуға ұмтыла
отырып, ұтымды ... ... ... болатын болжанған жағдай ретінде нарықтың барлық мүшелеріне
бірдей бағалы ... ... ... ... пайда түсуі
мүмкін емес.
Өмірде қалыптасқан барлық шарттар толық көлемде орындалуы мүмкін емес –
ақпараттар бәріне бірдей оңай қол ... ... ол ... таратылмайды,
себебі салық және т.б. көптеген шығындар бар.
Тиімді нарық құру мүмкін, бірақ нақты тәжірибеде олай болуы өте ... ... ... ... ... нарықтар тиімділігінің
әлсіз нысанының болуы эмпирикалық зерттеулермен ... да ... ... ... нарығы толыққанды тиімді емес.
6. Ассиметриялық ақпарат тұжырымдамасы ... ... ... тығыз байланысты. Оның мазмұны жеке тұлғалардың кейбір
категориялары нарық ... ... ... ... ... ... ие бола алады. Егер мұндай жағдай етек алып жатса, онда
ассиметриялық ақпарттың орын ... ... ... ... ... ... көп жағдайда менеджерлер және жеке ... ... Бұл ... олар елге ... ету ... (оң ... ... әр түрлі әдістермен қолданылады.
Көп жағдайда ақпарттың ассиметриялығы капитал нарығының өмір сүруіне
себепші. Әрбір ... ... ... ... ... ... ... ретінде бағалы қағаздардың бағасы мен ішкі құнының
сәйкестігі туралы өз ой-пікірлерін қалыптастырады. Нарыққа ... көп ... осы ... ... сайын сату, сатып-алу
операциясы соншалықты белсенді түрде жүзеге асырылады. ... ... ... симметрияға жету қор нарығын өлім жазасына кесумен
теңдестіруге болады.
Егер ақпараттық ассиметрия ... ... онда ... ... алушылар
максималды түрде бағаны түсіруге ... ... ... ... товарларға деген сұраныс көлемі күрт төмендейді, ... ... ... ... өсе береді. Мұндай ... ... ... ... ... орташа бағасының түсуіне, ... ... ... ... ... ... капитал нарығының тауар нарығынан айырмашылығы аса
білінбейді. Бірақ бұл нарық басқа ... ... жаңа ... ... ... ... ... оның өзгешелігін
анықтайтын талассыз атрибут болып ... ... ... ... ... ... шарттарының бизнесті
ұйымдастыру формасын күрделендіру ... ... ... ... ... ... ... фирмалар иелену мен басқару және бақылау
функциялары арасындағы деңгейге тән. Мұның мәні мынада: ... ... ... ... ... ... сәйкес келе бермейді,
әсіресе бұл баламалы ... ... ... біріншісі жылдам пайда
болатын табыспен ... ... ...... ... қызметінің сыныптамасында бөліп қарастырылады, осылардың әрқайсысы
өздерінің топтық мүдделеріне ... ... Осы ... ... үшін ... ... ... агенттік шығындарды
ескере отырып қаржылық шешімдер қабылдау керек.
8. Қаржылық менеджментте негізгі тұжырымдамасының бірі альтернативтік шығын
немесе мүмкіндігін жоғалтқан шығын ... ... ... ... кез-
келген шешімді қабылдауы көп жағдайда қандай да бір ... ... ... ... ... өнімді өз меншігіндегі көлігімен тасымалдауға
да, мамандандырылған ұйымдардың қызметіне сүйенуге де болады.
Баламалы шығын ... ... ... салу ... ... ... қолдануда, сатып алушыларды несиелендіру
саясаты нұсқасын таңдауда маңызды рөл ... ... ... баға
деп алынған баламалы шығын, егерде өз алдына ол иеленетін ресурстарды
пайдаланудың басқа ... ... ... онда ол ... алуы ... болып табылады.
Баламалы шығын тұжырымдамасы басқарушылық бақылауды ұйымдастыру жүйесі
кезінде анық байқалады. Бір ... ... ... ... ... ... ақшадан тұрады, ал екінші жағынан жүйелендірілген
бақылаудың қатысуы ... ... алып ... ... Шаруашылық субьектілердің функцияларын уақытша ... тек қана ... ... ғана ... ... ... ... де арналған мәнге ие. Оның мазмұны мынада: бір күндері
пайда болған компания мәңгі әрекет етеді. Бұл тұжырымдама сөзсіз ойша ... ... ... бәрінің де басталуы мен аяқталуы болады, сонымен
қатар жарғылықты құжаттар нақты ... ... ... қаралады. Кез-келген елде жыл сайын әр ... ... ... құрылады немес бір уақытта жойылады; бұл ... ... да бір ... кәсіпорын жөнінде емес, фирмалар арасында өзара
бәсекелестік құру жолымен экономиканы ... ... ... ... негіздей отырып, оның иелері тек ойдан емес, стратегиялық ... ... ... ... Бухгалтерге де, қаржылық менеджерге де
арналған бұл тұжырым болжау-аналитикалық қызметінде есептік ... ... ... ... ... Ол тұрақтылық легіне
және бағалы қағаздар нарығында баға динамикасының анықталған ... ... ... ... ... ... ... арналған
фундаменталдық әдістемені қолдануға мүмкіндік береді. Егер де осы ... қате ... ... ... ... ... есептілікті құруға арналған ағымдағы нарықтық бағаларды үнемі
қолдану қажет болатын еді; екіншіден ... ... ... ... жұмылдыру мүмкін болмас еді және үшіншіден бағалы ... ... ... бұзуға тура әкелетін еді.
Осы қаралған тұжырымдамалардың қысқаша сипаттамасы олардың ерекше
маңыздылығы туралы мәлімет ... ... ... ... ... өзара
байланысы компания қаржысын басқару қатынасына ... ... ... ... ... міндетіне фирманың дамуының ұзақ мерзімді және
қысқа мерзімді мақсаттары арасындағы оптималды ... және ... ... ... ... кіреді. Қысқа мерзімді қаржылық
басқаруда, мысалы: акцияның курстық ... ... және ... бұл ... бір-біріне қарама-қарсы әрект етсе де ... ... ... ... ... ... құбылыс мына
жағдайда пайда болады. Кәсіпорынды дамыту капиталды инвестициялаушы фирма
оның акциясы ... ... ... ... ... ... табыс
алуды есептей отырып, ағымдағы шығындарды алады. Бір жағынан, фирма
ағымдағы ... ... алу үшін ... ... жаңаруында
инвестициядан тыйылуы мүмкін, аяғында бәсекеқабілеттілікте оның өнімдері
анық байқалады және кәсіпорындардың тиімділігінің келуіне, содан ... ... ... ... ... және қаржылық нарықта жағдайдың
нашарлауына алып келеді.
Ұзақ мерзімді қаржылық басқаруда салынған капиталға қайтарым ... ... ... құнын анықтауда тәуекел және белгісіздік
факторы ескеріледі.
Қаржылық менеджменттің ... ... ... ... ... жобалауды қабылдауда және оларды қаржыландырудың көздерін
таңдауда әр түрлі шаруашылық ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қорытындылай келе, қаржылық менеджментте ең бастысы – фирма және ... ... ... сондай-ақ ішкі фирмалары арасында қаржы
ресурстар қозғалысын қамтамасыз етуінде тиімді ... ... ... ... ... құралдары ағынын басқару қаржы
менеджментінде басты сұрақ болып табылады.
3. Қаржы менеджментінде қолданылатын ... ... ... ең ... ... келесідей қаржылық
коэффициенттердің жүйесі қолданылады
1. Өтімділік коэффициенті;
2. Іскерлік белсенділік коэффициенті;
3. Рентабельділік (пайдалылық) коэффициенті;
4. ... ... ... ... ... құрылымы
көрсеткіші;
5. Нарықтық белсенділік коэффициенті.
Енді әрбір көрсеткішті жеке қарастырайық.
1.Өтімділік коэффициенттері. ... ... ... қысқа
мерзімді міндеттемелерін есеп беру мерзімінде өтеу ... ... ... ... ... үшін ... ішінде ең маңыздылары
мыналар:
- жалпы ( ағымдағы ) ... ... ... ... коэффициенті;
- абсолютті өтімділік коэффициенті;
- таза айналым капитал.
Жалпы өтімділік коэффициенті айналым қаражаттары мен ... ... ... ... есептеледі және ол кәсіпорынның қысқа
мерзімді міндеттемелерін өтеу үшін қажет ... ... ... стандарттарға сәйкес, бұл коэффициент деңгейі бір
мен екінің арасында болуы керек. ... ... шегі ... ... ... ... өтеу үшін жеткілікті болу екенін
көрсетеді, ол өте төмен болса, кәсіпорын банкроттыққа ұшырауы мүмкін; ал
айналым ... ... екі (кей ... үш) ... ... ... құрылымын көрсетеді.
Ағымдағы өтімділік коэффициентінің жеке ... ... ... ... ... яғни бұл ... ... ең
өтімді бөлігінің қысқа мерзімді міндеттемелерге қатынасы.
Айналым қаражаттарының жеке түрлерінің өтімділігі бірдей емес, сондықтан
жедел өтімділік коэффициенттерін есептеу ... ... ... ... міндеттемелерді тездей өтеуге қолдана алса, материалдық қорлар
тек қана өткізілгеннен ... ғана ... ... Ең өтімді активтерге
ақшалай қаражаттармен қатар қысқа мерзімді бағалы қағаздар және ... ... ... ... ... сәйкес бұл коэффицент
деңгейі 1-ден жоғары болуы тиіс.
Жедел өтімділік коэффициентімен қатар ақшалай ... ... ... ... ... Бұл көрсеткіш абсолютті өтімділік
коэффициенті деп аталады және тек ақшалай қаражаттардың қысқа мерзімді
міндеттемелерге ... ... ... ... ... ... бұл
коэффицент сирек есептелінеді, ал Ресейде оның деңгейі -0,2 -0,25 ... ... ... ... таза айналым капиталын пайдалану ... Ол ... ... ... мен оның ... ... арасындағы айырма ретінде есептелінеді. Таза ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін қажет,
себебі айналым қаражаттарының ... ... ... ... ... ... ... өтеу қабілетін көрсетіп қана
қоймай, сонымен қатар ... ... ... ... үшін
ресурстармен қамтамасыз етілгенінде көрсетеді. Таза ... ... ... ... ... оң ... тигізеді.
1. Іскерлік белсенділік коэффициенті. Кәсіпкерлік белсенділік
коэффициенттері кәсіпорынның ... ... ... ... ... Әдетте бұл топқа әр түрлі ... ... ... кәсіпорынның қаржылық жағдайына ... ... орын ... ... қаражаттардың айналуым жылдамдығы, яғни
олардың ақшалай формаға тезірек айналуы кәсіпорынның төлем қабілеттілігіне
зор әсер ... ... ... ... ... ... ... өндірістік-техникалық әлеуетінің жоғарлауын сипаттайды.
Активтердің айналымдылық коэффициенті - өнімді өткізуден түскен түсімнің
баланс активінің нәтижесіне қатынасы – фирманың барлық ... ... ... ... ... тиімділігін сипаттайды, яғни ... ... ... пен ... толық циклі неше рет ... ... ... ... ... ... ... өнімнің
қанша ақша бірлігін әкелетінін көрсетеді.
Дебиторлық борыштың айналымдылық коэффициенті есептік мерзімде дебиторлық
борыш қанша рет ақшалай қаражаттарға ... ... Бұл ... өткізуден түскен түсімнің таза ... ... орта ... ... ... ... айналылық коэффициенті өткізілген өнімнің өзіндік
құнының кредиторлық ... орта ... ... ... тең ... оның шоттарын төлеу үшін қанша айналым жасау ... ... ... ... осы қорлардың
өткізілу жылдамдығын көрсетеді. Ол өткізілген өнімнің өзіндік ... ... орта ... құнына қатынасына тең.
Қорлардың айналымдылық көрсеткішінің жоғары болуы кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығын сипаттайды.
Операционды цикл ұзақтығы. Бұл ... ... ... ... сату және ... үшін ... күн қажет екендігін анықтайды.
2.Рентабельділік (пайдалылық) коэффициенті.
Рентабельділік коэффициенті кәсіпорынның қызметі ... ... ... Бұл ... ... ... шығындарға
қатынасы арқылы анықталады.
Қаржылық менеджментте рентабельділіктің келесідей көрсеткіштері
қолданылады.
Кәсіпорынның барлық ... ... ... ... ) таза пайданың кәсіпорын активтерінің орта жылдық ... ... ... Бұл ... ... бір бірлік пайда алу үшін
қанша бірлік ... ... және ... бәсеке қабілеттілігін
сипаттайтын маңызды көрсеткіштерінің бірі болып ... ... ... ... мен ... өнім ... тең. ... өткізу рентабельділігінің негізгі екі көрсеткіші
пайдаланады: жалпы табыс және таза пайда бойынша.
Бірінші көрсеткіш баға құру саясатындағы өзгерістерді және ... ... мен ... ... ... ... жасау қабілетін сипаттайды.
Коэффициент динамикасы бағаларды ... ... ... ... ... ... ... күшейту қажеттілігін сай
айқындайды.
Бұл жерде өткізілген өнім ... ... ... ... яғни бұл ... төленгеннен кейінгі таза пайданың өткізілген өнім
көлеміне қатынасы арқылы анықталады. ... ... ... ... ... таза ... қанша ақшалай бірлігін әкелгенін көрсетеді.
Меншікті капитал рентабельділігі коэффициенті ... ... ... ... ... ... және оны ... қағаздарға салымдардан мүмкін болатын табыспен салыстыруға мүмкіндік
береді.
2.Капитал құрылымының көрсеткіштері ( төлем қабілеттілігі коэффициенттері).
Капитал құрылымы көрсеткіштері компанияға ұзақ ... ... ... мен ... ... ... деңгейін, яғни
кәсіпорынның ұзақ мерзімді борышын өтеу қабілетін сипаттайды. Бұл ... ... ... ... ... ... деп ... коэффициенті компания капиталындағы меншікті капитал үлесін
көрсетеді, сәйкесінше меншік иелері мен ... ... ... Бұл ... ... ... емес тартылған капитал үлесі мен оған
жоғары меншікті капитал үлесінің болуы керек.
Қаржылық тәуелділік коэффициенті фирманың сыртқы қарыздарға ... Ол ... ... ... ... ... ... де жоғары
болады, нәтижесінде бұл кәсіпорын ... ... ... сонымен
қатар ол кәсіпорынның ақшалай қаражаттарға деген жетіспеушілігіне әкеліп
сатады.
Нарықтық экономика жағдайында бұл ... ... ... ... ... ... ... жоғары тәуелділік өнім өткізу деңгейі
төмендеген кезде кәсіпорын жағдайын нашарлатуы мүмкін. ... ... ... ... қойылым бойынша жаңа несиелер алуға қиыншылықтар әкеледі.
Несие берушілердің қорғалу коэффициенті ... ... ... үшін ... төленбеу мүмкіндігінен қорғалу деңгейін
сипаттайды. Бұл көрсеткіш бойынша есеп беру ... ... ... үшін ... ... мөлшерін қаншалықты төмендеткенін сипаттайды.
2. Кәсіпорынның нарықтық белсенділік коэффициенті.
Нарықтық белсенділік коэффициенті компанияның акцияларының құнын және
табыстылығын сипаттайды. ... ... ... ... бір ... ... акцияның нарықтық құны мен бір акцияға табыс арасындағы қатынас;
- бір акцияның баланстық құны;
- акцияның нарықтық құны мен оның ... құны ... ... бір акция табыстылығы және төленген дивиденттер үлесі.
Бір акцияға табыс таза пайданың қандай ... ... бір ... келетін деңгейін сипаттайды.
Бір акцияға табыс келесі формула арқылы есептелінеді:
Таза _ ... ... ... дивиденттер
Бір акцияға = ———————————————— ... ... жәй ... ... ... ... бұл көрсеткіш акцияның нарықтық құнына әсер
ететін көрсеткіштердің ең маңыздысы болып табылады.
Акцияның нарықтық құны мен бір акцияға табыс арасындағы қатынас ... және оның ... ... ... сипаттайды.
Яғни, бұл коэффициент акционерлер компанияның таза пайдасының бір ... үшін ... ... ... төлеуге дайын екенін көрсетеді. Ол
келесі формула мен есептелінеді:
Бір акцияның нарықтық ... = ... ... ... ... ... ... баланстық құны бір жәй ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Ол ... ... _ ... ... ... ... құны ... құны
баланстық = ... ... ... жәй ... ... ... құны мен баланстық құны арасындағы қатынас бір акцияның
нарықтық құнын оның ... ... ... ... Бір акцияның нарықтық бағасы
және ... ... = ... ... Бір ... ... бағасы
Бұл коэффициентті есептеу үшін компания капиталының ... ... ... ... ... ... табыстылығы бойынша бірнеше көрсеткіштер есептелінеді. Бұл жерде
ағымдағы және ... ... ... ... табыстылық - акция
иесі алатын дивидендтер. Бұл көрсеткіш дивидендтік ... ... ... деп ... Бір ... келетін дивиденд
нормасы = —————————————— ... ... ... ... ... ... таза ... қандай нақты бөлігі дивидендтер
төлеуге жұмсалғанын көрсетеді. Бұл коэффициент ... ... Бір ... ... ... = ... ... Бір ... келетін таза пайда
Бұл көрсеткіш 1- ден ... ... Бұл ... ... ... ... дивидендтер төлеуге жеткілікті пайда тапқанын білдіреді; 1-
ден асуы ... ... ... ... ... ... туралы айтады.
4. Қаржылық менеджменттің механизмі.
Кәсіпорын қаржылық қызметін басқару процесі анықталған белгілі механизмде
бағаланады. ... ... ... ... ... барысында
басқару шешімдерін жүзеге асыратын және жетілдіру үдерісін реттейтін
негізгі ... ... ... Механизм құрылымына келесі
элементтер кіреді:
1.Кәсіпорынның қаржылық қызметін мемлекеттік ... ... ... ... реттейтін заңдардың және басқа да нормативті
обьектілердің қабылдануы, өз алдына мемлекеттің ішкі қаржы саясатын жүзеге
асырудың бағыттарының ... ... ... ... ... ... нарықтық механизмі. Бұл
механизм бәрінен бұрын қаржы нарығы аймағында, оның жеке ... ... ... ... ... пен ... ... нарығында құн
деңгейін және қаржы құралы бойынша баға ... ... ... шетел валютасындағы несие ресурстарының тиімділігін анықтайды, табыс
капиталының орташа ... ... ... өзінің қаржылық
қызметінде қолданылатын жеке қорлардың және ақша ... ... ... ... қаржылық қызметінің жеке тұрғыларын реттеудегі сыртқы
механизм. Мұндай механизм кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... арқылы кәсіпорынның өз ... ... ішкі ... жүйе және қаржылық қызметтің жеке
тұрғылары бойынша талаптар бекітіледі және жетілдіріледі.
4. Кәсіпорынынң қаржылық қызметін басқаруды жүзеге асырудың нақты жүйесінің
әдістері мен ... ... ... ... ... және ... ... кеңейтілген жүйесін қолдану арқылы қажетті
нәтижелерге жетуге болады. Осылардың ішіндегі негізгі ... ... ... ... есеп-айырысу, экономика-
статистикалық, экономика-математикалық, салыстыру және т.б.
Қаржы менеджментінің тиімді механизмі олардың алдына ... ... ... толықтай жүзеге асыруға көмектеседі, кәсіпорын қаржылық
қызметінің функцияларының жүзеге асуына себепші болады.
Бақылау сұрақтары:
1. Қаржы менеджментінің ... мен ... ... Қаржы менеджментінің базалық тұжырымдамаларына мінездеме беріңіз
3. Өтімділік коэффициенттеріне кіретін көрсеткіштерді атаңыз
4. Іскерлік белсенділік коэффициенттері қалай анықталады?
5. Рентабельділік коэффициенттері қалай ... ... ... ... ... ... Нарықтық белсенділік коэффициенттеріне сипаттама беріңіз
8. Қаржы механизмдерінің құрамы және мазмұны
3 тарау. Кәсіпорынның ішкі және сыртқы қаржыландыру көздерін қалыптастыру
мен ... ... ... ... ... ... және жіктелуі
Қарыз қаражаты дегеніміз – кәсіпорындар мен ұйымдардың заңды және ... ... яғни ... ... ... қаражаты 2 түрге
бөлінеді:
- Ұзақ мерзімді қарыз қаражаты;
- Қысқа мерзімді қарыз қаражаты.
Ұзақ ... ... ... дегеніміз – кәсіпорындардың пайдалану
мерзімі бір жылдан артық уақытқа алған қаржылық міндеттемелердің барлық
түрлері, яғни:
- банктен алынған ұзақ ... ... ... ... ... ... инвестиция;
ә) мемлекеттік қордан алынған, яғни қайтару мерзімі өтпеген немесе өтіп
кеткен қаржылар.
Қысқа ... ... ......... қайтару
мерзімі 1 жылға дейін алған қарыз қаражат ... ... ... ... 1 ... ... қысқа мерзімді несие;
- басқа қысқа мерзімді қаржылар.
Қарыз қаражаттары төмендегідей белгілері бойынша жіктеледі:
а) қарыз-қаражаттарды пайдалану мақсаттарына байланысты:
- негізгі қорлармен қамтамасыз ету;
- ... ... ... ... да шаруашылық және әлеуметтік қажеттіліктерді
қанағаттандыру.
ә) Тарту көздеріне байланысты:
- сыртқы көздер (кәсіпорындардан тыс, несиелер);
- ішкі ... ... ... ... ... ақшалай түрде;
- жабдықтау, тасымал құралдар түрі (қаржылық лизинг);
- тауарлы, заттай түрі (коммерциялық);
- материалдық және материалдық емес ... (жер ... ... ... ... Қарыз-қаражаттарды қамтамасыз ету жағдайларына байланысты:
- қамтамасыз етілмеген қарыз-қаражат;
- кепілдемемен қамтамасыз ету;
- заттай қамтамасыз ету.
3.2. Қаржы тұтқасының нәтижесін анықтау
Экономикалық ... ... ... ... тең ... екі
кәсіпорынды қарастырайық. Бұл кәсіпорындардың арасында бір ... ол ... ... (А) ... ... және ... ал ... (Б) өзіне қарыз қаражаттарын әр түрлі жолдармен
тартады.
А кәсіпорынында: актив – 1 млн. тг.; ... – 1 млн. тг. ... ... ... – 1 млн. тг.; пассив – 500 мың тг. ... және 500 мың тг. ... ... ... немесе займдар).
Екі кәсіпорында да инвестицияны пайдаланудың таза нәтижесі (ИПТН) 200 мың
теңгеге тең.
Егер бұл кәсіпорындар салық төлемесе, А ... ... ... ... 200 мың тг. алады, бұл барлық активтерді өтейді.
Меншікті қаражаттар рентабельділігі бұл ... ... 200 мың ... млн ... Б ... 200 мың ... ... кепілзатты
сақтандырумен байланысты қарыздар бойынша пайыздарды төлейді. Шартты ... ... 15% ... бұл қаржылық шығындар 75 мың теңгені ... мың ... 15%). Бұл Б ... ... ... (МҚР) ... тең: 125 мың тг.: 500 мың тг. *100% ... ... ... ... яғни 20% ... ... ... құрылымдары нәтижесінде алынған меншікті ... әр ... ... Бұл ... 5% ... ол ... ... көрсетеді.
Қаржы тұтқасының әсері – ол алынған несиенің пайыздық салымын төлеуге
қарамастан тиімді ... ... ... ... ... ... (нәтижесі).
Қаржылық шығындармен (банктік пайызбен) байланысы жоқ, бірақ кез келген
акционерлік қоғамдарға, ... ... ... және
ұйымдық-құқықтық формадағы кәсіпорындарға тән тәуекелмен байланысты
меншікті ... ... сөз ... жатқанына мән берейік. Бұл акционерлік
тәуекел деп аталады: Ол кәсіпорынның табыстылығын қамтамасыз ... ... ... дұрыс ала алмаған акционерлер әкімшіліктің ауысуын
талап ете алады. Инвесторлармен жақсы қарым-қатынасты сақтап қалу үшін бұл
тәуекелдің ... ... бола ма? Ол үшін ... ... ... бойынша пайдаға (табысқа) салық салу ... ... ... ... бұл ... де ... ... түрде алынды
және несие бойынша пайыздар мен міндетті салықтық ... ... ... ... ... таза ... есептеу
|Көрсеткіштер |Кәсіпорын |
| |А |Б ... ... | | ... таза |200 |200 ... ... мың тг. | | ... ... ... |- |75 ... ... ... |125 ... тг. | | ... Салық салынатын пайда, |67 |42 ... тг. |133 |83 ... ... ... ... |
|салық, мың тг. (қойылым |*100=13,3|*100=16,6|
|1/3) | | ... Таза ... мың тг. | | ... ... ... | | ... %. | | ... Б кәсіпорнында тек басқа пассивтің қаржылық ... ... ... таза рентабельділігі А кәсіпорнына қарағанда 3,3%-қ
пунктке жоғары екенін ... ... салу ... ... ... ... яғни 1-ден пайдаға салық салу
қойылымын алғандағы шамаға азайды. ... орай ... ... ... Меншікті қаражаттарды ғана қолданатын кәсіпорын ... ... ... МҚР=2/3 ЭР.
2. Несиені қолданатын кәсіпорын пассивтегі меншікті қаражаттардың қарыз
қаражаттарына қатынасына және ... ... ... ... ... ... ... не кемітеді. Сонда қаржы
тұтқасының әсері пайда болады: МҚР =2/3 ЭР + ... ... ... ... ... әсерінен жоғалтатын активтердің
экономикалық рентабельділігінің 1/3-ін сақтап қалуға болатындай немесе
қайта орнын ... ... салу ... меншікті қаражатқа өсім
ретінде қалай есептеуге болады? Мұның шешімін табу үшін қаржы ... ... ... ... ... пен ... ... пайда болған бұл әсері – ОЕПҚ (орташа есептік
пайыздық қойылым) екенін ... қиын ... ... ... ... ... %-ды төлеу үшін қаражаттар
жететіндей экономикалық рентабельділікті жасау керек.
Орташа есептік пайыздық қойылым ... ... ... ... ... ... яғни екеуі бір емес. Орташа несиелік пайыздық
қойылымды (ОЕПҚ) былай есептейді:
ОЕПҚ = ... ... ... ... ... ... ... шығыстары/ қарастырылған кезеңдегі қарыз қаражаттарының жалпы
сомасы * ... ...... ... ... ... орташа бағасын
есептеудегі көп қолданылатын түрі. Оны есептеудің басқа да ... ... бұл ... әр ... ... мен ... орташа арифметикалық
құны бойынша ғана емес, сонымен ... ... ... ... ... кәсіпорынның артықшылықты акцияларын шығарудан түскен акциядан қарыз
қаражаттарын өтеу арқылы анықтайды. Кейбір экономистер соңғысына көп ... ... ... ... ... бүл жолы ... акциялар
бойынша кепілдендірілетін өтімділігінің жағдайында акция ... ... ... ... тиесілі үлеске құқығы болады. Енді қаржы тұтқасы
нәтижесінің ... ... яғни ... ... ... ... рентабельділігімен қарыз қаражаттары
бойынша орташа ... ... ... ... тең. ... ... ... 1/3-і азаяды. Дифференциал былай анықталды:
Дифференциал = 2/3 (ЭР-ОЕПҚ)
Ол формула былай анықталады:
Дифференциал =(1-салық салу қойылымы)*(ЭР-ОЕПҚ) = (1-1/3)*(ЭР-ОЕПҚ) = 2/3
(ЭР-ОЕПҚ)
Ал, ... ...... тұтқасының иығы, ол қаржы тұтқасының әсерінің
қүшін сипаттайды. Қаржы ... иығы ... ... ... ... анықталады. Енді қаржы тұтқасының нәтижесінің екі
құраушысын біріктірейік:
Қаржы тұтқасының нәтижесі (ҚТН) = дифференциалдың 2/3 бөлігі * ... ... ... = 2/3 ... * ... Б ... ... мәліметтерін қоя отырып тексерейік:
ҚТН = 2/3*(20%-15%)*500 мың тг./500 мың тг. = ... ҚТН ... ... ... ... Еуропалық әдісі болып
саналады.
Бұл әдіс қарыз қаражаттарының қауіпсіз ... ... ... ... ... есептері бойынша, МҚР = 2/3ЭР + ... ... және ... үшін ... ... ... ... алдымызда кең мүмкіндіктер ашады. Бұл формула қаржы тұтқасының иығы
мен ... ... ... ... жаңа ... басқа
мәндерімен кәсіпорын акцияларын сатып алу ... ... ... ... қызықтыратын мүмкіндіктерді өткізу үшін бірнеше
сұрақтарды карастырғанымыз жөн. Ол үшін дифференциал мен ... ... ... ... ... анықтаудан бастайық. ... ... ... ... ... ... ... қаржылық
шығындар пайыз бойынша орташа есептік койылымды ауырлатады және ... ... ... ... ... ... ... Егер Б кәсіпорны қаржы тұтқасының иығын
(ҚТИ) 3-ке дейін жеткізсе (1500 мың тг./ 500 мың тг.), онда ... ... ... ... ... ... 18%-ға дейін. Онда ҚТН деңгейі 2/3
(ЭР-ОЕПҚ)*ҚТИ = 2/3 (20%-18%)*3 = 4% Бұл Б ... үшін өте ... ... рентабельділігінің қосылғыш ретінде бұрынғы 3,3%-ға
қарағанда. Сонымен, кәсіпорын үшін жаңа несиелік келісімшарт тиімді ... ... ... ҚТН ... неге ... ... Ол дифференциалдың
төмендеуіне қарамастан ҚТН-ң үш еселеген ... ... ... ... ... тәуекелінің жоғарлағанын көрсетеді.
Қаржы менеджментінде осы әдіс бойынша екі маңызды ереже қалыптасқан:
1. Егер жаңадан қарыз тарту кәсіпорында ҚТН-ін өсіруге ... онда ... ... ... ... ... ... қажет, өйткені,
қаржылық тұтқа иығының өсу жағдайында өзінің тәуекелділігінің өсуіне
байланысты несиенің бағасын көтеруі де ... ... ... ... ... ... Дифференциал
жоғары болған сайын тәуекел төмен, егер дифференциал ... ... ... ҚТН = 4% тең және ... = 2%-ға тең Б ... ... мен пайыз бойынша орташа есептік қойылым 19%-ға ... ... не ... бұрынғы деңгеін сақтап қалу үшін қаржы тұтқасының иығын 6-ға дейін
жеткізу керек. Шын мәнісінде ҚТН =2/3 (20%-19%)*6 = 4% ... ... ... ... ... өтеу үшін кәсіпорын қарыз қаражаттары мен меншік
қаражаттарының қатынасын 2 ... ... ... 0-ден төмен болуы мүмкін. Сонда ғана қаржы тұтқасының
нәтижесінің кәсіпорын үшін ... ... ... ... ... ... ... қаражаттарға қатынасын 9 еселегенде несие бойынша
22%-қ тым ... ... ... ... тура ... онда ҚТН былай
болады:
ҚТН = 2/3(20%-22%)*9 = -12%
Онда бұл өсу емес, меншікті қаражаттар рентабельділігінен ... ... алу ... = ... = ... ... ... және ҚТН-ң әсері жоқ А кәсіпорында 13,3%-
ға қарсы.
Мұндай теріс дифференциалды кәсіпорынның ... ... ... ... ... кәсіпорынның акцияларының курсы жоғары бола ма?
Білікті-тәжәрібиелі менеджер ... ... ... ол ... қатысты бақылап отырады.
ҚТН инвестиция пайдаланудың таза нәтижесінің берілген өзгерісін тудыратын
әрбір жай акцияға шаққандағы таза табыстың ... ... ... ... ... негізінен қаржы менеджменттің американдық
мектептеріне тән. ... ... әсер ету ... ... ... екінші әдіс былай есептелінеді.
Қаржы түтқасының әсер ету күші = ... ... таза ... ... пайдаланудың таза нәтижесінің (ИПТН)
пайыздық өзгерісі.
Осы формуланың ... мына ... ... ... ... ИПТН-ң 1%-ға
өзгеруі жай акцияға шаққандағы таза пайданың несие ... ... ... ... пайыз жоғары және пайда төмен болған сайын, соғұрлым
қаржы тұтқасының әсер ету күші үлкен және қаржылық тәуекелі ... ... ... ... қаражаттарын пайдаланбаса, онда қаржы тұтқасының әсер
ету күші 1-ге тең болады. Бұл ... А ... тән ... Ал, Б
кәсіпорны үшін:
ҚТ әсер ету күші = 200 мың тг./ (200 мың тг. – 75 мың тг.) = ... ... әсер ету күші ... ... ... ... тәуекелі
кәсіпорында жоғары болады:
А) банкирге берілетін пайыздар мен ... ... ... инвестор үшін дивиденд пен акция бағамының төмендеу тәуекелі өседі.
3.3. Қаржылық инвестиция жобасының тиімділігін анытау
Инвестициялардың тиімділігін анықтау ... ... іс ... ... ... мен ... ... тұрған үлкен мәселе. Капитал салу
немесе өз кәсіпорнына сырттан капитал енгізу жөнінде шешім ... ... ... және ... ... білу ... дамыған елдер үшін қабылданып, бүгінгі таңда қолданылып отырған
инвестициялық жобалардың тиімділігін ... ... мен ... ... елдердің инвестициялары және кәсіпкерлерінің түсінісу
әдісіне, тіліне айналған. Бұларға дүние ... ... ... банк
секілді ірі халықаралық ұйымдардың, инвестициялық жобаларының тиімділігін
бағалау әдістемелерін ... ... ... қаржылық жоспарды қараушы және инвестициялық ... ... мен ... ... беретін 3 негізгі құжат бар:
“Бухгалтерлік баланс”, “Қаржы – шаруашылық қызметінің нәтижесі туралы ... ... ... қозғалысы туралы есеп”.
“Бухгалтерлік баланс”, егер де көлденең нысанда жасалса, екі жақтан
құралады: актив (сол ... және ... (оң ... ... ... үнемі өзара тең болуы ... ... ... меншігіндегіні
көрсетеді. Пассив кәсіпорынынң кімге, қанша қарыз екендігін көрсетеді.
“Қаржы – шаруашылық қызмет нәтижесі ... ... ... ... бір
уақыт аралықтарындағы операциялық немесе өндірістік қызметінің жағдайын
сипаттайды, сонымен қатар, өндірістік шығындардың ... ... ... өтелуі тұрғысынан алғанда оның тиімділігін көрсетеді.
Кәсіпорын қызметінің тиімділігін арттырудың тек екі жолы ғана ... және ... ... ... сату. Өте қарапайым осы ереже,
жобаны талдау мен басқару барысында аса маңызды ... ... ... тиімділікті арттыру мақсатында қандай ... ... ... ... ... ... ... шарттарды орындау болады.
Жалпы табысы өте үлкен кәсіпорынның шығындары өте төмен ... ... ... ... ... ... ... шығындарын жауып, пайда
немесе табыс ... ... ... ... ... Егер кәсіпкер өз
бәсекелестеріне қарағанда аз шығын жұмсап мол және ... өнім ... оның ... ... шығару жөніндегі шығындарын арттыруға немесе
бағаны төмендетуге мүмкіндігі бар.
Қаржылық қызметтен болатын, “ақша ... ... ... ... ... ... салымдары, акционерлік капитал, ұзақ
және қысқа мерзімді қарыздар, алымдар бойынша пайыздар есептеледі.
“Ақша қаражаттары қозғалысы туралы есептің” әр ... ақша ... ... ... ... қаражаттардың қалдығын құрайды.
Инвестициялық жобаның тиімділігін талдауға қатысатын негізгі факторлар
болып, операциялық қызметтен ... ақша ... және ... табыстардың
қосындысы және инвестицияға шығын мөлшері танылады.
Инвестициялық жобаның тиімділік көрсеткіштерін екі негізгі топқа ... - ... ... ... және ... ... асырып
отырған кәсіпорынның ағымдық және болашақтағы ... ...... ... көрсеткіштері немесе Кэш-Флоу
дисконтталған белгілері.
Кәсіпорын қанша пайда табады деген ... ... ... ... ... болғанда туындайды, егер өндіріс ... ... ... ... бір ғана мәселе, яғни кәсіпорын банкроттыққа ... күн ... ... ... деген сұрақ түындайды.
Басқарудағы үлкен мәселелердің бірі, өнім бағасының жоғарылау немесе
төмендеу нәтижесін ... ... ... ... ... төмендеткен
жағдайда табысы бұрынғы деңгейде сақтап немесе одан да арттыру үшін ... ... ... ... ... ... мүмкіндік береді:
- шығындарды жауып, қажет мөлшерде табыс алуға мүмкіндік беретін
сату көлемі;
- кәсіпорын табысының өнім ... ... ... ... ... ... ... жалпы шығындарды жабу үлесіндегі әрбір өнімнің маңызы.
Зиянсыздықты талдау әдісін пайдалануда ... ... ... ... өнім бағасы есепті кезең бойына үнемі тұрақты болып ... бір ғана өнім ... ал егер ... өнім ... аралас сауда
тұрақты деп есептеледі;
- кезеңнен – кезеңге өтердегі өндірістік ... ... ... ... ... ... да ... деп саналады.
Инвестициялық жобаларды талдауда белгілі бір өндіріске, оның дамуы мен
жаңартылуына ... ... ... ... ... ... ашу, ... сатып алу жөнінде шешім қабылдар кезде, бүгінгі күрделі
салымын ... ... ... ... ... ... жасау үшін болашақтағы табыстың ... ... ... алу ... Бұл үшін инвестициялардан түсетін табыс
құнын есептеп, оны инвестиция мөлшерімен салыстыру ... ... құны ...... ... ... ... бір
уақыттан соң пайыздық мөлшерлемесіне сай анықталатын сомасы.
Инвестициялық жобаларды қаржылық талдауда, әдетте болашақтағы түсімдерді,
бүгінгі ... ... ... ... ... ... деп ... және де бүгінгі деңгейді болашақтағыға келтіру үшін
өсіру әдісі ... ... ... ... талдауда, құнды қағаздар мен несиелер
бойынша пайыздар есептеуде, лизинг операцияларында, ... ... ... ... ... ... Басқаша айтқанда,
дисконттау және өсім әдістері мынадай белгісіз шамаларды табу қажет болған
жағдайда ... ... ... ... ... ... ... жыл сайынғы төлемдер;
- кезең саны (ай, тоқсан, жыл);
- ағымдық деңгейінің мәні.
- болашақтағы деңгейінің мәні.
Осы әдістерді қолдануда мынадай талаптарды ескеру қажет:
- ... және ... ... ... қолданылатын
шамалардың мәндері белгілі болуы тиіс;
- пайыздар деңгейі тұрақты.
Өсім әдісінің индексі мына формуламен есептеледі:
Ин1 = (1 + ... interest – ... ... /100;
t – есепті кезең (жыл)
Дисконттау әдісін қолдану жобаның әрбір ... ... ... ... ... ... ағымдарын көрсетеді. Пайда мен шығынды ... ... ... ... мен шығын ағымының құрылымына әсер ететін
басты факторларды көруге болатындығында.
Баға ... ... ... өзге, дисконттау әдісінің
шығындар мен пайданың өзгеретін жылын оңай ... ... ... ... ... ... ... түрде бағалау жүргізуге
қажетті талдамалы құрал болып табылады.
Жобаның өтелу мерзімі дегеніміз – ... ... ... ... ... ... шығынды өтеу уақыты. Ол әдетте
жылмен ... ... ... де мына ... ... анықталады:
t0 = Ип / Дг.
Мысалы, жобаны жүзеге ... үшін 60 млн. ... ... ... Жыл ... ... 20 млн. теңге. Онда жобаның өтелу мерзімі былайша ... = 60 / 20 = ... және ... ... ... ... ескеру үшін,
есептеулерге болашақтағы табыстарды дисконттау коэффициентіне көбейту
жасалады, ол мына формуламен есептеледі:
Кд= 1 / (1 + Пс / ... Пс – ақша ... ... қарқынын сипаттаушы пайыздық
мөлшерлеме;
п – инвестиция жасалған сәттен басталған
жыл номері.
Дүниежүзілік банк ... ... 10 ... мөлшерлеме жағдайында
үшінші жылдағы дисконттау коэффициенті мынадай болады:
Кд = 1/(1+10/100)3=1/(1+0,1)3=1/1,13=0,7513.
Осыны анықтаған соң, өзіміздің мысалымыз үшін осы ... ... ... ... ... ... ... құндылығының әр
түрлілігін ескере отырып, өтелу мерзімін ... ... банк ... 10%-ға тең болса, онда бірінші жылы дисконтталған табыс
11,364 млн. теңгені құрайды.
[12,5·=12,5·=12,5·0,9091],
екінші жылы – 14,462 млн. теңге
[17,5·=17,5·=17,5·0,8264],
үшінші жылы – 18,031 млн. ... ... 3 жыл үшін ... ... 43,857 млн. теңгені құрайды,
(11,364+14,462+18,031). Инвестицияның барлық ... өтеу үшін әлі ... млн. ... ... (60-43,857).
Енді төртінші жылда осы соманы өтеу үшін қанша уақыт қажет екендігін
есептейік. Бұл үшін ... ... ... ... жылдың
дисконтталған табысына бөлеміз:
t0 = 16,143:26·0,683=16,143:17,758=0,91 жыл, яғни 11 ай (0,91·12).
Бұл, дисконттауды ескергенде өтелу ... 3 жыл 11 айды ... ... мысалдар көріп отырғанымыздай, өтелу мерзімі көбінесе
есептеу әдістемесімен анықталады. Біздің мысалымызда ... ... ... ... ... өзгешелік 11 айды құрайды.
Мысалы, инвесторлар үшін үйлесімді өтелу мерзімі 3,5 ... ... ... нұсқалар бойынша есептеулер жүргізе отырып, кәсіпкер осы іске
инвестиция жасаудың ұтымдылығына дәлелдеме алады. Ал үшінші нұсқа бойынша,
инвестиция жасаудың ... ... ... ... ... ... ... жүргізу барысында мынадай кең
таралған қателіктер жіберіледі:
1. сәйкес пайыздық мөлшерлемені ... ... оны ... ... ... ... ... алғанда, инвестор үшін капитал құны болып келеді.
Инвестициялық жобаға ... ... ... екі мөлшерлемені
қолдануға болады.
Нақты пайыздық мөлшерлеме инфляцияны ескермегендегі капиталдан алынатын
табыс. Егер нақты ... ... ... ... онда ... ... мен ... құны тұрақты бағамен алынуы ... ... ... ... – бұл ... жеке ... тұрғысынан
алғандағы табыс мөлшерлемесі, сондықтан да онда ... ... және ... ... ... теңдік мынадай түрде
болады:
Ағымдық пайыз мөлшерлемесі = Нақты ... ... + ... деңгейі
Жоғарыда аталған екі тәсілдің ішінде, инфляциялық жобаға қаржылық талдау
жасаудағы ең ... ... ... мөлшерлемелер қолдану қажеттігі.
Сонымен, біз қаржылық талдаудың, шығындар мен нәтижелердің арақатынасын
сипаттайтын ... ... ... ... ... алғандағы ең басты да, көкейкесті мәселесін қарастырдық.
Инвестициялық ... ... ... күтіліп отырған шығындар мен
нәтижелерді бағалау, ... ... ... ... Әр түрлі
инвестициялық ... ... және ... ішіндегі ең жақсысын
таңдауды әр ... ... ... ... ... Әр түрлі
инвестициялық жобаларды салыстыру үшін, бұл көрсеткіштерді пайдалануда
оларды салыстырмалы түрде ... ... ... жобаны жасау мен оның тиімділігін талдаумен
бітпейді. Сонымен қатар, инвесторларды ... жете ... ... ... көзін жеткізуі, сондай-ақ, жобаның нақты іске асуын
қамтамасыз етуі керек.
Бақылау ... ... ... ... ... көздеріне нелер жатады?
3. Қарыз қаражат көздерінің құрамы, жіктелуі
4. Қаржы тұтқасы нені ... оны ... ... ... ... әсер ... күші ... есептелінеді?
6. Қаржылық инвестиция ұғымы
7. Инвестициялық жобаларды талдау әдістерін атаңыз
8. Қаржылық инвестициялардың тиімдіігі қалай бағаланады?
4 тарау. Корпорациялық тәуекел мен ... ... ... ... ... ... моделі
Бұл тарауда негізгі сұрақ ... ... ... ... үшін қандай табыстылық қажет? Одан кейін қаржылық активтердің
қажетті табыстылығын бағалау моделі (Capital Asset Pricing Model, ... ... ... ... пен ... ... да модельдермен қатар САРМ моделінің басты бәсекелесі – ... құру ... ... сөз болады.
Табыстылықтың орташа квадраттық ауытқуымен өлшенетін портфельдің
тәуекелділігі көбінесе портфельге кіретін жекелеген активтер ... ... аз ... Бұл ... ... ... ... анықтау барысында маңызды орын алады. САРМ моделі жақсы
диверсификацияланатын ... ... ... мен активтердің
талап етілетін табыстылығы арасында ... ... ... алғышарттары мыналар:
1. әр инвестордың негізгі мақсаты табыстылықтың күтілген мағынаны және
баламалы инвестициялық портфельдердің орташа ... ... ... ... ... соңында өз капиталының өсімін
максимизациялау;
2. барлық инвесторлар ... ... ... ... ... ... беруі және алуы мүмкін; әр активтің
«қысқа сатулар» үшін шектеулер жоқ
3. ... ... ... ... табыстылығының
коварияциясын, дисперсиясын және күтілген мағынаның көлемін бірдей
бағалайды; яғни бұл инвесторлар көрсеткіштерді ... ... ... тұратындығын білдіреді;
4. барлық активтер абсолютті түрде бөлінеді және олардың өтімділігі
жоғары (яғни өз баға ... ... әр – ... ... ... ... шығындар жоқ;
6. салықтар ескерілмейді;
7. барлық инвесторлар бағаны экзогендік берілген ... ... ... ... ... ... ... қағаздарды сату
және сатып алуы бойынша бағалы қағаздар ... ... ... деп ... )
8. ... қаржылық активтердің саны алдын ала ... ... ... ... тек ... зерттеулер көмегімен
анықталуы мүмкін. Бұл жерде САРМ-ның эмпирикалық дәйектемесі ... ... ... сызығы. 1-ші суретте активтердің көп саны жағдайына
сәйкес сызба ... ... ... табыстылығы мен тәуекелсіз
актив қосылған. Тәуекелсіз актив анықтама бойынша ... ... және = 0% ... ол тік ... ... ... –ші ... тәуекелді активтердің мүмкін болатын саналуандығын
(сызылған ... және ... ... үшін ... табыс пен тәуекел
арасында таңдауды көрсететін шығынсыздық () ... ... ... ... ... ... ... жанасқан болып
табылатын N ... ... ... ... ... ... берілген тәуекел мөлшерінде мүмкін ең үлкен ... ... және ... ... бойынша ең төменгі тәуекел
мөлшері бар нүкте, яғни тәуекелдік ... ... ... ... ... ... ... Тәуекелсіз активті нарықтық портфельмен сәйкестендіру
Сондай-ақ, инвестор N портфельге қарағанда жақсырақ ... ... ... ол одан да ... шығынсыздық сызыққа жетуі ... ... ... болатын саналуан түрлеріне
кепілдендірілген табыстылықты қамтамасыз ететін ... ... ... ... ... инвестициялау мүмкіндігін иемдене ... ескі ... ... ... қосу арқылы жаңа портфельді
құра алады. Бұл акция портфелінің тиімді алуан түрінің ... мен ... ... ... болып табылатын М нүктесі мен нүктесін
қосатын тік сызықта тәуекелділік пен ... әр ... ... ... ... ... ... мен бағалау әдістері
Неге қаржы ... ... ... бағалы қағаздарды
инвестициялаудың тәуекелділігіне көп көңіл бөлінеді және ... ... ... ... ... ... көп қарастырмайды?
Оның себебі – басқару үшін негізгі зерттеу пәні ... ... ... ... ал ... ... тәуекелі оның
акция тәуекеліне әсер ету деңгейі бойынша бағалануы мүмкін. Мысалы айталық,
“Goodyear Tire” ... ... ... жаңа ... ірі
инвестициялар салуды қарастырып жатыр. Бұл ... ... ... ... ... түсім сияқты алдын ала белгілі емес, ... да ... ... өте ... деп ... болады. Бірақ , жаңа өндірістің
табысы дөңгелікті ... ... ... ... ... ... ... тұтынушылар көп ақшаны ... ... , ... өрлеу кезеңінде олар жаңа дөңгелектерді сатып алады, бірақ
экономиканың құлдырау кезеңінде ... ... ... өседі.
Бірінші жағдайда компанияның негізгі түрінен түскен түсім жоғары болады, ал
жөңдеуден – салыстырмалы түрде төмен, ал екінші жағдайда ... ... ... жоғары қарастырылған капитал салымдары барлық мүмкін
жағдайларды, талдағанда тәуекелі өте ... бола ... ... ... қатысты қолданыла алады. Компания акциялары
оларды ұстаушылардың жеке меншігі болып ... , ірі ... ... ... ... қабылдайтын компаниялар үшін ең негізгі сұрағы
«компанияның акция ... ... бұл ... ... ... ... ... коэффициенті. Әрбір бағалы қағаздар портфелінің ... , ... ... ... ... ... - ... і – бағалы қағаздың үлесі. Оны мысал
ретінде қарастырайық. Айталық сіз ... 100 000 ... ... ... , 10 ... түріне 10 000 доллардан салынған, және оның әрқайсысы
= 0,8 иемдейді, бұл жағдайда ... = 0,8 ... ... ... ... ... ... төмен болады; тәжірбиеде бұл
портфель акцияның бағасына ... ... ... ... табыстылығында да төмендеу өзгерістермен сипатталады.
Енді, айталық портфельдің бір акциясын саттыңыз және оны ... ... ... ... Бұл ... портфельдің тәуекелділігі
- ден - ге ... ... оны ... ... ... ... ... = 0,6 – мен акция қосылған ... , ... - сі 0,8 ... 0,78 – ке ... өзгеретін болатын.
коэффициенттердің тұрақтылығын талдау. САРМ – ге ... ... ... өлшеу үшін қолданылатын коэффициенті ... ... ... акцияның болашақ өзгерісін инвесторлардың
бағалауын көрсетуі керек. ... ... ... ... ... қалай байланысты болатыны және қалай «орта»
инвестор акцияның бұл болашақтағы ... ... ... алдын
– ала белгісіз екендігі анық.
коэффициентінің тұрақтылық мәселесі Роберт А. Леви, Маршалл Е.
Блюм және тағы басқа зерттеушілердің ... ... ... ... ... мен жекелеген акциялардың
Леви келесі қорытындыға келді : ең біріншіден, әр акция үшін оның ... ... ... ... ... ... және ... тәуекелді
нақты бағалу үшін қолданыла алмайды. Екіншіден, 10 және одан да ... ... ... ... және ... ... ... көзқарасын растайды.
1. нарықтық тәуекелдің жалпы тәуекелге ... ... ... ... САРМ ... активтердің тәуекелділігі туралы
мәлімет беру жағынан өте маңызды.
2. дегенмен САРМ тәуекел мен талап ... ... ... ... және ... ... жауап береді деп ойлау дұрыс емес.
Мәселе модельге кіретін параметрлерді қалай бағалу керегінде. Ұйғарым
бойынша күтілген мәліметтерді қолданумен ... ... ... ... ... Сондай-ақ, нақты мәліметтер оларды бағалу үшін
қолданылатын әдістер мен зерттелетін уақыт ... ... ... САРМ ... ... болып көрінсе де , оның
параметрлері нақты өлшенуі ... ... САРМ ... берілген деңгейі мен барлық қажетті ... ... ... ... ... тырысатын инвесторлардың
ісін көрсеткенде қисынды болғандықтан ол пайдалы әдіс болып табылады.
4. САРМ Чикаго университетінен Юджин Ф.Фама және Кеннет Р . ... ... ... ... Фама және ... ... 50 ... бойынша бірнеше мың акцияның ... ... ... ... ... САРМ – нің ... жағынан көптеген мәселелері жеке қарастырылуы
керек. Модельді дұрыс қолдану үшін оның ... білу ... ... баға құру ... (АРТ)
САРМ бір факторлы модель болып табылады. Бұл тәуекелді бағалы қағаздың
табыстылығымен нарықтың ... ... ... ... функциясы екенін көрсетеді. Бұл жағдайда ... ... ... бір емес ... ... ... ... Мысалы, инвесторлар дивиденттер алдына капиталдандырылған ... бере ... ... ... акцияны сату мезетіне дейін салық
салынбайды. Онда бірдей ... ... екі ... ... жоғары
дивиденд төленетін акция жоғары талап етілетін табыстылықты иемденуі ... ... ... ... ... ... тәуекелдің және дивидендті
табыстылықтың, яғни екі фактордың функциясы болып табылады.
Сонымен қатар тәуекел мен табыстылық арасында ... көп ... да ... ... Росс ... баға құру теориясы (Arbitrage
Pricing Theory, APT) деп атаған әдісті ... АРТ ... ... қандай да бір санын қосуға мүмкіндік береді, ... ... ... үш , төрт ... одан да көп ... ... бола ... АРТ өте қиын математикалық және ... ... АРТ ... ... ... ... кеңінен
талқыласа да, оның тәжірбиелік қолдануы ... ... ... ... ... қазіргі жағдайда қаржылық ... ... ... бұл ... бойынша жалпы мәліметтерді білуі керек.
САРМ теориясы бойынша әр акцияның талап етілетін табыстылығы ... және ... үшін ... ... ... табыстылыққа тең:
(1)
- дің нақты табыстылығы келесі формула бойынша есептеленеді:
(2)
нарықтың табыстылығы ЖІӨ-ң бағаланатын ... ... ... ... ... инфляция қарқыны, салық заңнамасында
өзгерістер және тағы басқа сол сияқты ... ... ... ... ... ... бұл ... ықпалына бірдей ұшырамаған.
Осылай, әр акцияның талап етілген және ... ... – бір емес ... ... ... ... ... (2) формуланы
өзгертуге ... і ... ... ... - і акциясының ... - j ... ... ... ... ... күтілген мағынасы; - i акциясының j экономикалық факторға
сезімталдығы; - і акциясының нақты ... ... ... әсері. Ал, (3) формула бойынша әр акциясының нақты табыстылығы
өсімінің ... ... ... ... ... күтілген
табыстылығына тең болады, өсімі немесе тапшылығының ... ... ... ... бұл ... ... фирма немесе сала үшін ерекше істің жағдайын ... ... ... ... ... – нің ... ... артықшылығы ол жекелеген ... ... ... ... ... әсерін
қарастырады, ал САРМ бойынша фирма үшін ... ... ... ... ... тек ... өлшем бойынша көрсетілуі мүмкін,яғни
нарықтық портфельге ... ... ... ... ... ... – ге ... АРТ – да, ... ... саны ... Ең
маңыздысы болып АРТ – да САРМ – да қарастырылғандай барлық инвесторлар
нарықтық ... ... ... ... ... жоқ. Бірақ АРТ
тұжырымдамасында да кемшіліктер бар, оның ішінде ең ... АРТ – да ... ... ... ... ... мәліметтерге негізделе
отырып кейбір зерттеушілердің ойлауынша тек үш немесе төрт факторға көңіл
бөлу керек; ол ... ... ... ... ... ... және ... сапалы облигациялар арасында табыстылықтың өзгешілігі
және пайыздық мөлшерлеменің ... ... ... ... ... бөлу ... емес деп
санайды. АРТ параметрлерін ... үшін ... ... ... ... ... болады. Алғашқыда жүз ... ... ... ... есепке алынады, одан кейін табыстылық көрсеткіші
бойынша бір- бірімен тығыз корреляцияға түспейтін бірнеше әр – ... ... ... ... бұл жиынтығында олардың әр -
қайсысы белгісіз факторлардың біреуінің ... ... ... дамудың алғашқы кезеңінде ғана тиімді, сондықтан ол
көптеген ... ... бере ... Сондай-ақ, табыстылық бір емес
бірнеше факторладың функциясы ... АРТ - нің ... ... дұрыс. Егер
бұл факторларды анықтауға, және оны тәжірбиеде ... ... ... ... САРМ – нің ... ... мен табыстылық арасында тәуелділікті
сипаттайтын негізгі модель ретінде қарастыруға болады.
Түйін. Бұл бөлімде тәуекел мен ... ...... ... ... Оның ... ... тәуекелсіз
активтерді қосу инвесторлардың инвестициялық сипаттамадағы шешімдерді
қабылдауға қалай әсер ... ... ... ... ... әсер ... түсіндіру.
Сондай – ақ қарастырылған кейбір түсініктер келесідей:
1.Қаржылық активтердің табыстылығын бағалау ... ... ... мен ... етілген табыстылық арасында тәуелділікті сипаттайды.
2. САРМ алғашқы алғышарттар жүйесіне негізделеді.
3. Капитал нарығының сызығы (CML) тиімді портфельдер, яғни ... ... ... сәйкестіретін портфельдер үшін тәуекел – табыстылық
тәуелділікті көрсетеді.
4. ... ... ... ... жекелеген акциялар үшін тәуекел –
табыстылық тәуелділікті сипаттайды. Әр акциясының талап ... ... ... үшін ... мен ... ... тең болатын тәуекелсіз нормаға тең болады:
5. Талап етілген және күтілген ... ... ... ... бар. ... ... : 1) күтілген инфляциялық ... ... ... тәуекелсіз мөлшерлеменің өзгеруі. 2) - нің
өзгеруі. 3) ... ... ... ... ... САРМ ... негізінен жақсы тұжырымдама, бірақ ол эмпирикалық түрде
расталмайды, ... оның ... өте қиын ... Сондықтан да
САРМ-ның тәжірибеде қолданылуы шектелген.
САРМ – нің кемшілктерін жою үшін ... ... ... ... ... ... ... баға құру теориясы (АРТ)
жаңа модельдердің ішіндегі ең тиімдісі болып саналады.
Бақылау сұрақтары:
1. Қаржылық активтердің табыстылығын ... ... ... ... ... ... сипаттама беріңіз.
3. Қаржылық активтерді талдау мен бағалау әдістерін атаңыз.
4. коэффициентіне мінездеме ... САРМ ... нені ... ... ... ... баға құру теориясына сипаттама беріңіз.
5 тарау. Бюджеттеу үдерістері
5.1.Бюджеттерді құру мен оның мақсаты
Экономикалық әдебиеттерде “жоспар” мен ... ... ... ... ... термин кеңірек мағынада
қарастырылып, кейбір мақсаттарға бағытталған іс-әрекеттердің тәртіпке
келтірілген барлық шеңберін ... ... ... бұл ... ... ... ... көмегімен ғана емес, рәсімделуі мүмкін емес
процедуралардың қатарын атап көрсету жолымен де сипаттама ... ... ... жоспарын құндық тұрғыдан сандық көрінісін сипаттайтын ... ... ... ... ... ... ... қызметін
жоспарлаудың негізі болып өзара байланысты ... және ... ... ... негізгі бюджетті жасау үдерісі жатады. Мұндай
бюджеттерді қысқа мерзімді және ұзақ ... ... құру ... деп ... ... – бұл алға ... ... жету үшін қажетті
маркетингтік және өндірістік жоспарлардың ... ... ... бюджет – ( немесе жалпы – master budget ) үш міндетті қаржылық
құжаттардан тұрады:
• пайда мен ... ... ... ... ... құжат;
• ақшалай қаражаттардың қозғалысы туралы есептің болжамы жөніндегі
құжат;
• баланстық есептің болжамы туралы құжат.
Бюджеттеу үдерісі шартты ... екі ... ... ... ... ... бюджеттерді құру .
Операциондық бюджетті дайындау келесілерді қамтиды:
• сату ... ... ... ... ... ... ... бюджеті;
• материалдарға кеткен тура шығындардың бюджеті;
• қосымша өндірістік шығындар бюджеті;
• еңбекақыға жұмсалатын тура шығындардың бюджеті;
• коммерциялық шығындар бюджеті; пайда мен ... ... ... ... ... ... ... инвестициялық бюджет;
• кассалық бюджет;
• баланстық есеп.
Бюджеттердің тиімділігі мен нәтижелілігін бағалау үшін қаржылық ... ... ... ... ... жағдайын зерттеу – бұл
қабылданған бюджеттер нәтижені жақсартуы ... ... және ... ... « ... – сату ... » ара ... бағалауға
мүмкіндік беретін құрал.
Бюджеттерді құрастыру кезінде нысаны мен құрылымы ... ... ... жақындастырылған құжаттарды қолдануға ұсыныстар
берілді. Өйткені, бұл жағдай бюджеттерді құруды ... қана ... және ... ... ... оңайлатады. Сонымен қатар,
бюджетті бірінші жылы ... ... ... үш ... ... жасау
ұсынылады. Бюджеттеу ұйымның шектелген ресурстарын ... бөлу ... ... нұсқауларды қамтитын құжат болып табылады.Энциклопедиялық
анықтама ... ...... ... ұйымның ақшалай
кірістері мен шығыстарының белгілі бір кезеңге заңды тәртіпте бекітілген
көлемін ... ... ... ... ... ... ... немесе оперативті жоспарлау) байланысты бюджет әр түрлі
кезеңдерге – 1 жылға, жарты жылға, ... ... ... аптаға және т.
с. с. әр түрлі өңделу ... ... ... Бюджеттеу
менеджментке ұйымның қызмет етуі мен оның қаржылық жағдайын ... ... ... мүмкін болатын тәуекелдерді ... ... ... алдында нақты ... қол ... ... ... және әр ... ... мен ... байланысты кірістер мен шығыстардың қатынасын
талдауға мүмкіндік ... ... ... ... көрсете отырып, оларға ақпаратты ... ... ... ... . ... ... құру және оған ... енгізу. Бизнес-модельді
құрастыру бюджетті жоспарлау механизмі мен оның ... ... ... пассивке тең болуы керек) арасындағы байланыстың математикалық
сипаттамасын қамтитын ресурстарды қалыптастыру мен ... ... ... ... ... ... ... болады.
Бизнес-моделді пайдаланудың тиімділігі бюджеттеу жүйесі өзге
аналитикалық ... ... ... ... рет ... ... ағымдарды болжау мен өтімділікті талдау үшін ... ... ... ... (ББМ) ... оған ... ... мен пассивтерді
басқарудың маманданған жүйелерін қолдану қажет.
2. Бюджетті ... ... ... бюджетті құру үдерісінде ұйымның
қызметтері мен бөлімшелеріне қажет кезеңге ресурстарды ... ... ... ... жарияланады. Бұл құрылымдар қойылған мақсаттарға
(айталық, несиелік портфельді 20%-ға арттыру) және қолда бар ресурстарға
байланысты өздерінің ... ... ... ... ... кейін
оларды талқылау мен бекітуге ұсынады. Қабылданған алғашқы бюджеттер – ... ... ... ... ... ... ... Кейінгі
бақылауды қамтамасыз ету үшін жобалар мен ... ... ... ... ... ... ... тиіс. Олардың негізінде бюджеттер
мен олардың келешектегі өзгерістері қарастырылады. ... құру ... ... ... жаңа ақпараттың кең көлемі;
• ақпараттар көздері әр түрлі аумақтар ... ... ... ... ... ... ағынының бір бағытта қозғалуы-қызмет етуші
құрылымдардан менеджметке қарай.
3. Бюджетті бекіту. Бекіту үдерісінде жеке ... ... ... ... ... Оның ... ... әр түрлі көптеген ... ... ... ... ... ... және де қызметкерлердің болашақ демалыс ... ... Бұл ... ... кезеңге қабылданған ұйымның
бюджеті.
Көптеген ... ... ... ... ... ... ... дәрежедегі дәлдікпен болжау мүмкін болмағандықтан,
кейде ... ... ... ... Бұл технологияның негізіне әр
түрлі көрсеткіштердің динамикасына байланысты туындауы мүмкін өзгерістер
алдын-ала енгізілген.
Бұл кезең ... ... ... бір ... ықшамдалынған
бюджет әр түрлі құрылымдық және сандық ... тап ... ... оның ... қолда бар ресурстарды оптималды бөлу
жағдайына бейімдейді
4. Бақылау көрсеткіш ... ... ... ... ... алғашқы бюджеттерді құрастырушыларға барлық өзгерістер ... ... яғни ... ... бақылау сандарын жеткізіп, керек
кезде алғашқы бюджеттерді түзету мүмкіндігін беру .Бұл үдерісінің негізгі
мәні-бюджет ... ... ... ... төмен тұрған құрылымдарға
жеткізу. Алғашқы бюджеттердің жасаушылар оларды бақылау ... өз ... ... толық жұмсау шартымен дұрыстайды.
Көрсеткіштерді жоғарыдан төменге қарай ... ... ... ... ... буындарында ресурстардың маңызын ... ... ... мен ... қызметтердің өңделген алғашқы бюджеттері ұйымның
бюджетін өзекті ... ... тұру үшін ... ... ... ... ... операциялардың кең көлемімен
сипатталады. Бұл ... ... ... үшін және ... мен ... ... мақсатында болашақ кезеңге
жинақтаумен байланысты. Өзінің ... ... бұл- бөлу ... табылады.
5. Бюдеттің атқарылуы. Бюджеттің атқарылуы-бюджеттеу кезеңдерінің
ең ұзақ мерзімдісі және ... ... ... ... ... ішкі ... өзгеруіне байланысты әр
түрлі өзгертулерге ұшырауы мүмкін:ресурстар бөлінеді және азаяды, ... ... ... кемиді, бюджет арнайы алгоритмдер бойынша
өзгереді және т.б.
Нақты ... ... ... ... ... түзетілуі
және қызуғушылық білдіруші ... ... ... ... Атқарылуына бақылау жүргізу. Берілген кезең шын мәнінде
бюджетті бекіткен сәттен басталады. Оның ... ... ... ... ол ұзақ ... созылуы , мүмкін. Мұнда
ұйым ... ... және ... ... ... ... ... ауытқуларының себептеріне талдау жүргізіледі. Бұл
кезеңнің ... ... ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар бүкіл ұйым бизнесінің бағыттары да өзгеруі
мүмкін.
Берілген кезеңде автоматтандырылған жүйенің ... ... ... ... ... ... әр түрлі аналитикалық есептерді құру
болып табылады.
5.3. Бюджеттердің негізгі түрлерінің мазмұны
Сату көлемін болжау – ... ... ... ... ... әр ... микро – және макроэкономикалық, оның ішінде ... ... ... ... мен ... негізінде жүзеге
асырылады. Сату көлеміне әсер ететін факторлар келесідей:
• алдыңғы кезеңдердің сату көлемі;
• өндірістік қуаттар;
• сатулардың жалпы экономикалық көрсеткіштерге, ... және жеке ... ... ... ... ... жарнамалық іс – шаралар ;
• баға саясаты, өнімнің сапасы;
• бәсекелестік;
• маусымдық ... әр ... ... үшін ... ұзақ ... беталыстары;
Сату көлемін болжау сенімділігі, сараптау және ... ... ... ... ... түседі:
• функционалды құрылымдық әдіс-болжаулар туралы ақпарат бөлімдердің
басшыларынан маркетинг бойынша директорға ... Ол ... сату ... ... ... ... Бұл әдістің
кемшілігі-бағалау субъективтілігінің жоғары дәрежесі.
• статистикалық әдістер-талдаудың трендтік, корреляциялық, ... өзге де ... ... Олар даму ... негізінде болжам
жасауға мүмкіндік береді, бірақ мүмкін болатын сапалық өзгерістерді
болжай ... ... ... қабылдау – компанияның басшылығы ЖЭБ, МТЖБ,
қаржылық бөлімдердің басшылары және тағы ... ... ... ... – шешім қабылдаудың қарапайымдылығы мен
жеделділігі. Ал кемшілігі – ... ... ... болжау кезінде «тауар – нарық» терминдерінде болжамдардың
төрт түрі қарастырылады:
Сату бюджеті – бұл ... ... ... ең ... және ... ... бірі. Сату көлемін бағалау барлық кейінгі бюджеттерге
әсер етеді. Сату бюджеті айлық және тоқсандық сату ... ... ... ... ... Ол ... ... сұраныс
деңгейін, өткізудің жағрапиясын, сатып алушылардың санаттарын , маусымдық
факторларды ескере отырып құрастырылады.
Сату бюджеті болашақ кезеңде бюджеттің кірістік ... ... ... ақша ... ... ... түскен ақшалай кірістерді
болжау үшін инкассация коэффиценттерін ескеру қажет. Олар тиелген өнімнің
қай бөлігіне бірінші айда ақша ... ... айда ... төленетінін
және тағы сол сияқты үмітсіз қарыздарды ескере отырып көрсетеді.
Өндіріс бюджеті – бұл натуралды көрсеткіштермен сипатталатын ... ... ... ... сату ... ... құрастырылады, ол
өндірістік қуаттарды, қорлардың (өндірістік қорлар бюджеті) артуын немесе
кемуін және сыртқы ... ... ... ... ... қажетті көлемі кезеңнің соңына дайын өнімнің мүмкін
болатын қорына берілген кезең бойынша сату көлемін ... одан ... ... өнімнің қорын азайтқанға тең.
Еңбекақыға жұмсалатын тура шығындардың бюджеті. Еңбекақыға жұмсалатын
тура шығындар – бұл ... ... ... еңбекақысына кететін
шығындар. Еңбекақыға ... тура ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерге, негізгі өндірістік
персоналға жұмсалатын еңбекақының қойылымдарына байланысты дайындалады.
Негізгі өндірістік персоналдың еңбекақысы ... екі ... атап ... ... ... ... бөлігі;
• еңбекақының келісілген бөлігі;
Егер бюджетті құрастыру кзеңінде еңбекақыны төлеу жөніндегі кредиторлық
берешек елеулі ... ... онда оны ... ... ... ... бойынша берешекті өтеу кестесі материалдар үшін ... ... ... ... ... құрастырылады.
Жалпы өндірістік үстеме шығындардың бюджеті. ... ... ... ... ... мен ... жұмсалатын тура шығындарды
санамағанда, өнімді ... ... ... ... ... ... шығындар тұрақты және айнымалы бөліктерден құралады.
Тұрақты бөлігі ... ... ... ал айнымылы бөлігі
норматив ретінде, мысалы, негізгі өндірістік жұмысшылардың еңбек ... ... ... ... ... ... ... қамтиды:
өндірістік құрал – жабдықтардың амортизациясы мен жалға алу, беру ... ... ... ... ... өндірістік емес уақытқа
төлем және тағы басқалар.
Оперативті жоспарлар әрбір бөлімше ... (бір ай, ... ... одан ... ... ... ... немесе қаржылық
жоспарлардың жүйесі арқылы жүзеге асырылып, ... ... ... ... біріктіріледі. Бюджет өткізудің (ең бастысы, тапсырмалармен
қамтылғандық және ... ... ... ... Бұл ... ... ... сату көлемі, таза пайда және инвестициялық
капиталға пайда мөлшері) қол жеткізу үшін ... Оны құру ... ... және ... жоспарларда есептеп шығарылған
көрсеткіштер ескеріледі. Бюджет ... ... ... ... өзге де түрлері арасында өзара байланыс орнатылады.
Бақылау сұрақтары:
1. Бюджеттеу үдерісіне анықтама беріңіз.
2. Бюджет құрудың мақсаты және ... ... ... және ... ... Бюджеттеудің қандай кезеңдері бар?
5. Бюджеттің негізгі түрлеріне сипаттама беріңіз.
6 тарау. ... ... және ... ... ... ... ... кәсіпорынның қызметтері мен оның ішкі әкімшілік ... ... ... ... Оның ... ... - ... басқарудың орталық буыны , басшылықты реттеу ... ... ... ... ... жоспарларын қүрады. Олар кәсіпорынның жалпы
жоспарымен байланысады. Ішкі өндірістік ... ... ... ең қиын ... бірі ... ... Кәсіпорын бір
жағынан қарағанда, әртүрлі құрылымдардың: өзара ... ... ... әр түрлі профильді цехтардың, бөлімдердің, зертханалардың, түрлі
мамандықтардың өзара сиымсыз конгломераттарын ... ... ... ... ... қажетті тікелей және көлденең байланыстар сатылы
түрде орналастырылады. Өзара қатар ... ... ... ... және де жанама цехтар мен бөлімдердегі жұмыстардың жағдайы жөнінде
хабарсыз болады. Олар ... ... ... ... жоспарда
көрсетілген тапсырманы орындайды.
Жоспарлау жүйесі ... ... ... ... ... көп табыс пен қайтарымды қамтамасыз етеді:
• Жоспардың әрбір элементінің, жекелеген кезең ... ... ... ... ... ... орындауы;
• Үзіліссіз есептің, жоспардың атқарылуына бақылау мен ... ... ... ... мен мерзімдері бойынша әр түрлі болып келетін
құрылымдар мен персоналды ... ... ... ... әр түрлі
көрсеткіштері мен әдістерінің көмегімен ... ... және ... келесідей топтарға бөлінеді:
Жүзеге асырылу мерзімі бойынша:
• Оперативті – күнтізбелік;
• Ағымдық;
• Орта мерзімді;
• Ұзақ мерзімді;
• Стратегиялық.
Тағайындалу қызметтеріне байланысты:
• өндірістік (өнімді жасап ... ... ... ... және ... материалды –
техникалық жабдықталуы);
• инвестициялық және өндірістің ... ... ... ... персоналдың еңбегі, жалақысы және әлеуметтік қамсыздандырылуы бойынша
жоспарлар.
Кәсіпорынды басқару ... ... ... фирмалық;
• цехтық;
• қызмет етуші бөлімдер мен зертханалардың ... ... ... ... мен ... ... ... жоспарлар.
Бұйымдар мен жұмысшылардың түрлері, оның ішінде өнім бойынша:
• өндіріспен игерілген;
• игерілу үдерісіндегі;
• болашақта игерілуі ескеріліп жобаланатын;
Перспективті ішкі ... ... ... басқарудың құралы ретінде перспективті жоспарлаудың
дамуына көп көңіл бөлінуде. 10 жылдан 20 жылға (көбінесе 10-12 жыл) ... ... ... ... ... ... бағыт алуының
жалпы қағидаларын жасап ... ... ... ... ... мен ... ... мақсаттарға жеткізуді
қамтамасыз ететін маңызды іс-шараларды жүзеге асырудың тәртібі мен мазмұнын
анықтайды. Перспективті жоспарлау кәсіпорын қызметінің халықаралық ... ... ... ... ... ... Олар:
• капитал салымдарының бағыттарын, мөлшерін және оларды қаржыландыру
көздерін ... ... ... пен ... технологияны енгізу;
• өндірісті диверсификациялау (әртараптандыру) және өнімді жаңарту;
• жаңа кәсіпорындарды иелену жағдайларында ... ... ... ... белгілеу;
• жеке бөлімшелер мен мамандар саясаты ... ... ... ету.
Бұл жоспарлар перспективті жоспарлау перспективті жоспарлау шеңберіндегі
мақсаттарды ... ... үшін ... құралдарды таңдау жағынан нақтыланған
сапалық және сандық сипаттамаларды қамтиды.
Стратегиялық және оперативті жоспарлар. Перспективті жоспарлау жүйесінде
әдістемелер мен ... ... ұзақ ... және ... деп ... ... жоспарлау жүйесінде экстраполяция әдісі қолданылады.
Яғни, өткен кезеңнің нәтижелерін ... ... ... қою
негізінде болашақ кезеңге біршама жоғары көрсеткіштерді тарату.
Стратегиялық жоспарлау кәсіпорын ... ... ... ... кешенді ғылыми негіз беру мақсатын қояды және жоспарлық
кезеңге кәсіпорын дамуының көрсеткіштерін ... ... ... ... кезде негізге мыналар алынып отырады:
• Кәсіпорын дамуына сәйкес әсерін тигізетін факторларды анықтайтын
перспективалық ... ... ... ... ... ... Оның ... – кәсіпорынның
өнімі әртүрлі нарықтарда қаншалықты бәсекеге қабілетті екенін анықтау;
• Кәсіпорынның әртүрлі ... ... ... ... мен
тиімділік және ресурстармен қамтамасыз ету жағынан қызметтердің нақты
түрлері бойынша артықшылықтарды анықтау негізінде стратегияны таңдау;
• Қызмет түрлерін ... ... ... ... ... ... ... және күтілетін нәтижелерді анықтау.
Стратегияны таңдау кезінде мынаны ескерген жөн: дәстүрлі салаларда,
сонымен қатар бизнестің жаңа ... жаңа ... ... ... сай ... керек.
Ұзақ мерзімді жоспарлау жүйесінде мақсаттар кәсіпорынның әр маңызды
бөлімшесі үшін іс-әрекеттердің ... ... ... табыс жоспарларына айналады. ... ... ... мен
бюджеттер осы бөлімшелермен орындалып, ... ... ... ауытқулары арқылы анықталады. (сурет 3)
3-сурет. Ұзақ мерзімді жоспарлау жобасы
Көріп отырғанымыздай перспективалар мен ... ... ... ... тығыз байланыста болады. ... ... ... пайдалылықты (рентабельділікті) қамтамасыз етуге бағытталған
кәсіпорын бөлімшелерінің жұмысын бағыттайды; ал стратегиялық ... ... ... ... ... ... Ал бұл ... негізделген атқарылудың арнайы жүйесін құруды талап етеді.
Стратегиылқ жоспар кәсіпорынның стратегиясымен анықталады. ... ... мен жаңа ... таңдау туралы шешімдерді қамтиды.
Сонымен қатар оның ішінде негізгі жобалар қамтылып, олардың ... ... ... ... ... ... буыны деңгейінде
құрастырылады. Әдетте стратегиялық жоспар сандық көрсеткіштерді ... ... ... ... ... стратегиялық т.б. жоспарлардан басқа қаржылық
жоспарлардың келесідей түрлері бар:
Орта мерзімді және ағымдық (бюджеттік) ... Орта ... ... аппарат пен өнім ассортиментін жаңартуға ең тиімді бес ... ... ... ... ... ... мақсаттар
анықталады. Мысалы, бүкіл кәсіпорын және оның әрбір ... ... ... ... ... ... қайта құру және
ұлғайту, жаңа өнімді игеру және ... ... ... стратегиясы
(өткізу жүйесінің құрылымы және оны дамыту, нарықты бақылау және жаңа
нарықтарға ену ... ... ... ... ... іс-шараларды
жүргізу); қаржылық стратегиясы (капитал салымдарының көлемі және бағыттары,
қаржыландыру көздері, бағалы қағаздар портфелінің құрылымы); кадрлық ... ... мен ... оларды дайындау мен пайдалану); ішкі
фирмалық мамандану мен өндірісті кооперациялау факторларын ескере ... ... ... мен ... және материалды-техникалық
қамтамасыз етудің нысандарын анықтау.
Орта мерзімді жоспарлар дамудың ұзақ мерзімді ... ... қол ... ... ... бір кезектегі іс-
шаралардың жасалуын қарастырады.
Орта мерзімді жоспарларға сандық көрсеткіштер , оның ... бөлу ... ... ... Ол өнімнің түрлері бойынша
жан-жақты мағлұматтарды; капитал салымдары мен қаржыландыру көздері жөнінде
ақпараттарды қамтиды және ... ... ... жоспарлау жалпы кәсіпорын мен оның жеке ... ... ... ... ... жан-жақты құрастыру (әдетте
бір жылға) жолымен жүзеге ... ... ... ... ... және оны ... ... ету бойынша
жоспарларды алуға ... ... ... ... ... ... ... (айлық, тоқсандық, жарты жылдық) табылады. Олар
перспективті және орта мерзімді жоспарлармен алға ... ... ... ... ... ... тапсырыстар
және олардың материалдық ресурстармен қамтамасыз етілгендігі ... ... іске қосу ... және ... ... ... бойынша
мерзімдерді ескеру арқылы жұмсау жөніндегі деректер негізінде құрылады.
Өндірістік күнтізбелік ... ... бар ... ... ... ... ... жаңа кәсіпорындарды құру және персоналды дайындау
шығындары алдын ала қаралады. Өнімді өткізу мен қызметтерді көрсету ... ... ... ... ... техникалық қызметтер
мен қызмет көрсету бойынша көрсеткіштер кіреді.
Оперативті-күнтізбелік ... ... - ... ... ... ... ... жұмысшыны оның жұмыс орны мен
ағымдағы ... ... ... ... ... айға ... туралы
ақпаратпен, жұмыс істейтін құралдармен, жабдықтармен, материалдармен,
дайындықтармен қамтамасыз ету,барлық ... ... ... қамтиды.
ОКЖ (Оперативті-күнтізбелік жоспарлау) өндірістік ағымдық
жоспарлаудың жалғасы болып табылады және мыналарды қарастырады:
• Кәсіпорынның ағымдық жоспарын ... және оның ... ... ... ... ... жұмысшыға жеткізу.Бұл кезде
жоспарлар мен графиктер тоқсанға, айға, онкүндікке, тәулікке, кезекке,
кейде әрбір ... ... ... ... құралдарды олардың жұмыс орындарына
жеткізілуін, дайын өнімдер мен ... ... ... ... құрал-
жабдықтардың оңды жұмыс істеуін, энергияның, отынның, қысылған ... ... ету, ... ... ... ... үдерісінің жүргізілу жағдайына бақылауды қамтамасыз ету және
әрбір жұмыс ... ... ... мен ... ... түрде
жою.
ОКЖ-дың ең таралған, маңызды және ... ... бірі ... ... ... ... үлестіру табылады. Ол сатылы түрде жүзеге
асырылады: цехтарда, одан ... ... және ... ... ... - өндірістік бағдарлама тапсырмаларының толық және ... ... ету, ... ... оның ... ... мен ... ырғақты жұмысын сақтау.
Үлестіру жұмыстары жұмыс істейтін құрал-жабдықтар мен ... ... жеке ... ... ... байланысты
сериялық, кіші сериялық және бірлік өндірістерде ... ... ... ... ... ... бір ... бегілі
бір жұмыста әр түрлі техникалық құралдарды қолдана отырып, әр ... ... ... Бұл ... ... өнімділігі, жұмысшылардың кәсіптік
шеберлігі мен жеке мүмкіндіктерін, құрал-жабдықтардың оңды ... ... ... ... факторлармен анықталатынымен түсіндіріледі.
Үлестірудің мүмкін болатын нұсқалары бір-бірінен жалпы еңбектік және
ақшалай шығындардың көлемімен, жұмыстарды орындалуға тиіс ... ... ... ... ... максималды өнімділігі бойынша
оптималды нұсқасы тек экономика-математикалық ... ... ... ... орындарына сәйкес модельдерді, нормалар мен нормативтерді
пайдалану арқылы объективті үлестірудің көмегімен анықталуы ... ... ... ... ... ... бағыттылығы ұйымдық-иерархиялық тәуелділік пен жоспарлау
объектілерінің табиғи шартты ... ... ... ... ... негізі болып жалпы кәсіпорын мен құрылымдық бірліктер
кызметінің негізгі ... ... ұзақ ... ... ... ... мерзімді және оперативті жоспарларда ұзақ мерзімді мақсаттар екі
рет жоспарлауға ұшырайды. Ең ... бұл ... ... олардың құрылуы
заты ретінде енгізілед, яғни ... және ... ... ... ... ... бойынша жұмыс басталуының
мерзімдері мен олардың аяқталу күндері анықталады. Кейіннен ... ... ету үшін ... бар ... ... жоспарлауға
ұшырайтын қажетті қаражаттар бөлінеді. Жоспарлаудың аралығы неғұрлым үлкен
болса, соғұрлым жоспар параметрлерінің ... ... ... ... ... саны мен олардың нақтылық дәрежесі ... ... ... ... ... алу ... ... соммасы сияқты өзгермелі болады. Әдетте тек негізгі ... ... ... бірінші сатыда жұмыстар мазмұны мен ... ... ... ұзақ ... ... және ... өзара байланысты және өзінің ... ... ... ... ... ... ... қалыптастырады.(кесте 1).
Кесте 1.Жоспарлаудың тәуелділігімен кооперациясының ұйымдық-иерархиялық
схемасы
|Жоспардың |Тапсырыс |Жоспарлау | Жоспарға ... ... ... | |нің ... ... | | |р ... ... ... ...... мен ... | ... | ... ... ... ... |
| |тұтынушылар|бұйымдардың ... |
| ... ... |
| |ы ... ... | ... |р |
| | ... мен | |
| | ... | |
| | ... |
| | |ы | ... ... ... ... ... |бөлімдер, |
| |ы, ... ... ... |еңбектік |р, кейбір |
| | ... мен ... |
| | ... | ... ... |Өнімнің |Қызметтік |
|мерзімді ... ... ... |
| ... |номенклатурас|зертханала|
| |тапсырыстар|ы, |р, ... |
| | ... ... |
| | ... | |
| | ... | ... ... ... ... | ... |маркетинг,|
| | ... ... | ... |, |
| | ... ... |
| | ... ... |
| | ... ... ... өтісімен мақсат жеке нақты тапсырмаларға ыдырайды: яғни жаңа
өнім үлгілерін жасау және жөніне келтіру, қажетті материалдарды, ... алу, жаңа ... мен ... ... ... жұмысшыларды
дайындау және тағы басқалар.
Жаңа бұйымдардың өндірісін игергеннен кейін оларды ... ... ... ... ... ... ұзақ ... жоспардан
алынып тасталады. Жаңа өнім ... ... ... ... ... ... ал ... перспективаға жаңа
мақсат қойылып, бүкіл үдеріс қайталанады.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... байланыс пен нақтылау оперативті түрде ұзақ мерзімді
жоспарды құру мен ... ... ... ... Жоспарларды, сонымен
қатар, әкімшілік пен бугалтерия қолданатын есептеу мен ... ... ... ... ... кезеңде жүргізіледі.
Қызметтік бөлімдер мен әкімшілік деңгейінде құрылатын ұзақ мерзімді
жоспардан кәсіпорынның ішкі бөлімшелерінің ... көше ... ... ... ... ... жалпы жоспарының бір бөлігін ғана орындайтын әрбір
бөлімше үшін жоспарлаудың барлық кезеңіне жоспарлаудың көрсеткіштері
мен тапсырмаларын анықтау;
... ... ішкі ... ... ... себептерін анықтау
және оларды жою;
• ағымдық және оперативтік-күнтізбелік цехтік ... ... ... ұзақ ... және орта ... ... ... шағындау;
• цехтар, қызметтер және жұмыс түрлері арасында материалдық, еңбектік
және қаржылық ресурстарды бөлу және ... ... ... ... ... мен ... ... және перспективті мақсаттарды жүзеге
асырумен байланысты талаптарды кәсіпорын ағымдық күнделікті мақсаттарымен
дұрыс ұштастыра білу. Бұл ... ұзақ ... ... ... ұзақ мерзімді, ағымдық және оперативті күнтізбелік болып
жіктелуі ... ... ... Олардың айырмашылыға соңғы нәтижеге қол
жеткізу мерзімінде, ал жоспарлау объектісі өзгеріссіз ... Бұл ... ... ... барлық түрлеріне енгізіле алады. Мысалы,
жаңа өнімді өндіру мен сату ұзақ ... ... ... өнімді
жобалау оны өндіру үшін қажетті материалдар мен ... ... ... жоспарларға ; жаңа өнімді өндірумен байланысты объектілерге
персоналды бөлу мен ... ... өтеу ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің өзара қатынасы
Жоспарлау түрлері бойынша негізгі көрсеткіштер
|Стратегиялы|Ұзақ мерзімді|Ағымдық |Оперативт|
|қ | | ... | | ... ... ... ... ... |Номенклат|
| ... ... саны |
| ... ... оның |
| ... ... |мен саны ... |
| | | ... ... ... ... ... |бойынша |өнім ... ... ... ... ... ... ... |номенклатур|ресурстар|
|алынған |соммасы |асы бойынша|ды ... | ... | ... |ың ... |
| | ... |және |
| | | ... | | |ар |
| | | ... |
| | | ... |
|Орындаудың |Орындаудың |Орындаудың |Орындауды|
|шамамен |күнтізбелік ...... ... ... ... ... | |мерзімдері |және |
| | | ... | | ... ... ... ... ... |лар ... мен |жауапты |түрлері |арасында |
|көрсетілмег|орындаушылар |және ... ... |мен ... ... ... |
|орындаушыла|орындаушылар |асы бойынша|бөлу |
|р | ... |
| | ... ... | |
| | ... | ... |Кірістердің |Таза табыс |Өнімнің |
|жетудің ... ... ... ... | ... ... | ... ... | | ... |
|өтеуі | | ... | | |ң |
| | | ... | | |ігі мен |
| | | ... | | |ғы ... ... мен болжамдаудың тәсілдері
Жоспарлауда маңызды рөлді әр түрлі болжамдар мен ... ... ... сату ... өнімнің жалпы және маңызды баптар бойынша
өзіндік құнын болжамдауды, қаржыландыру ... ... ... ... т.б. ... тиіс. Болжамдау басқарудың бір тәсілі
ретінде сандық өлшемі бар талаптар үшін бағдарларды есептеуге ғана ... Ол ... ... қарастырады, әсіресе іс-әрекеттердің оптималды
нұсқаларын анықтау тәсілі ретінде . Бұл ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттердің қорытынды нұсқасы (оның
ішінде баламалы сипаттағы) салыстырмалы түрде талдау мен қарастырудан кейін
таңдалады.
Болжамдаудың сан түрлі тәсілдерінің ішінде тәжірибеде ең кең ... үш ... тобы ... сараптық бағалау тәсілдері;
• кеңістік, уақыт және кеңістік-уақыт жиынтықтарын өңдеу тәсілдері;
• жағдайлық талдау мен болжамдаудың тәсілдері.
Сараптық бағалау тәсілдері. Бұл өте оңай және кең ... ... ... және ... ... ... көзқараспен немқұрайлы қарауға болмайды.
Қарапайым мысал ретінде мұндай тәсілді ... ... ... ... ... деңгейде құрудың тәсілі ретінде ... ... ... ... ... ... сарапшыларға
арнайы сызбалар бойынша көп деңгейлі ... ... және ... ... статистиканың ғылыми құралнаманың көмегімен
өңдеуді қарастырады. Бұл ... тек ... ... ... ... ... ... талдаулық жұмыста да, мысалы, салмақтық
коэффициенттерді бақылайтын көрсеткіштердің алғашқы мәндерін ... ... ... уақыт және кеңістік-уақыт жиынтықтарын өңдеу тәсілдері. ... ... ... жағынан маңызды орынға ие және
қолданылатын алгоритмдердің күрделілігіне байланысты өзгешеленеді. ... ... әр ... көптеген факторларға, оның ... ... ... ... үш ... жағдайды қарастыруға болады.
Бірінші жағдай – уақыттық қатардың болуы – тәжірибеде жиі ... ... мен ... ... өзінің көрсеткіштерінің
динамикасы жөнінде мәліметтерді иеленеді және соның ... ... ... ... сөзбен айтқанда, трендті ... Бұны әр ... ... ... ... қарапайым
динамикалық талдауды жүргізу ... ... ... ... ... – кеңістік жиынтықтардың болуы – тек келесі жағдайда мүмкін
болады: егер кейбір себептер бойынша ... ... ... жоқ ... ... оның мәні ... ... әсерімен
анықталған жағдайда. Бұл кезде көп факторлық регрессиялық ... ... яғни ... ... ... көп жағдайларға үйлестіру
арқылы.
Үшінші жағдай – ... ... бар ...... орын ... ... қатарлары өзінің ұзындығы бойынша статистикалық маңызды
болжамдарды жасау үшін жеткіліксіз болған жағдайда;
... ... ... мен өзінің динамикасы бойынша
ерекшеленетін факторлардың әсерін болжамда ескергісі келсе.
Алғашқы мәліметтер қызметін көрсеткіштер ... ... ... сол ... әр түрлі кезең мен уақыттағы ... ... ... ... ... ... ... белгілі,
әсіресе, регрессияның бір жылдық теңдеулер өлшемдерінің орташасын табу,
ковариациялық талдау және т.б.
Жағдайлық талдау мен ... ... ... бұл ... ... және детерминацияланған байланыстарды зерттеу үшін
арналған модельдер жатыр. Мұнда факторлық ... ... ... анықталған мәні сәйкес келеді. Мысал ретінде ... ... ... ... ... жүзеге асырылған тәуелділерді алуға
болады. Мұнда фирма қызметіне салынған ... ... ... ... рентабельділігінің коэффициенті сатулар
рентабельділігі мен ресурс қайтымдылықтың факторлық көрсеткіштерін ... ... Бұл ... ... әр түрлі факторлардың
болжамдық мәндерін қоя отырып, ... ... ... ... активтердің
айналымдылығын, қаржылық тәуекелдік деңгейі, негізгі көрсеткіштердің ... ... ... капитал рентабельділігінің коэффициентінің
болжамдық мәнін есептеуге болады.
Тағы бір ... ... ... мен ... ... есеп бола ... ... белгіні (пайда) факторлар мен (сатудан түскен табыс, шығындар
деңгейі, салықтық қойылымдардың деңгейі және т.б.) ... ... ... ... кестелік жүзеге ... Бұл ... ... ... ... бір жолы ... ... субъектінің даму факторларын анықтау және зерттеу,
олардың әр түрлі ... ... ... ... әсер ... орнату мақсаты қойылады. Ол үшін кәсіпорынның табыстарын құру ... ... ... үшін ... ... модель қолданылады.
Басқаша айтқанда, имитация тәртібінде модельге факторлардың болжамдық
мәндері әр ... ... ... ... ... ... мәні
есептеледі. Имитация нәтижелері бойынша іс-әрекеттердің бір ... ... ... мүмкін . Бұл жағдайда модельдеу үрдісінде қолданылған
факторлардың мәндері болашақ іс-әрекеттердің болжамдық бағдарлары ретінде
қызмет ... ... ... ... ... ... мәні неде?
2. Қаржылық жоспарлаудың түрлері және қысқаша сипаттама
3. Ішкі фирмалық жоспарлау дегеніміз ... ... және ... ... ... ... Орта мерзімді және ағымды доспарлауды сипаттаңыз
6. Оперативтік-күнтізбелік жоспардың қажеттілігі неде?
7. Кәсіпорын жоспарларының ... ... ... ... көрсеткіштерінің өзара қатынасы қалай болуы керек?
9.Қаржылық жоспарлау мен болжамдаудың қандай тәсілдері бар?
7 тарау. Қаржылық менеджменттің кейбір арнайы аспектілері
7.1. ... ... ... ... ... ... өсуі ішкі ... есебінен жүреді. Бұл фирма
бөлімшелерінде капиталдық салымдар ... ... ... ... күрт ... орын алады. Өсудің ең бір жарқын ...... ... ... Бақылау пакетінің акцияларын қарыз капитал
есебінен сатып алу ... ... ... ... жатқан өзге компания емес,
инвесторлардың азғантай тобы ... ... ... Біз бір ... компания акцияларын қандай да бір корпорация ... ...... компаниялар жайында қарастырамыз.
Қосылу себептері.Қаржылық менеджерлер мен ... ... ... қосылуларын түсіндіру үшін көптеген себептерді
ашып көрсетті.
Синергия.Көптеген қосылулар үшін біріккен ... ... ... ... ... ... табылады. Егер А компаниясы мен В компаниясы С
корпорациясын құру үшін қосылса және егер С-ның капиталдық құны А мен ... ... ... асып ... ... ... болды дейді.
Мұндай қосылу акция иеленуші мен А және В-ға ... ... ... ... ... ... маркетинг, өндіріс пен тарату масштабының өсуші серпіні
нәтижесінен туындайтын операциялық ... 2) ... ... және ... ... жақсы әзірлікте көрінетін қаржылық
үнемдеуден; 3) ... ... ... ... ... және ... ... активтерінің өндіру деңгейі артатын – сараланған тиімділіктен;
4) бәсекелестіктің төмендеуінен өсетін ... ... ... ... ... ... арттыратындықтан, операциялық және қаржылық
үнемдеу – әлеуметтік ... ... ... қатар қосылу бәсекелестікті
төмендететіндіктен қажетсіз және заңсыз шараға жатады.
Салықтық ... ... ... бірнешеуін ынталандырды.
Мысалы, жоғары табысы бар, сондықтан да, ... ... ... жоғары
санатқа жататын фирмаға үлкен салықтық жеңілдіктері бар компанияларды
иелену орынды. Сонда бұл ... ... ... ... ... ... жедел түрде қолданылуы мүмкін. Қосылу – еркін қаржыны
салу үшін жақсы жолдың бірі болуы да мүмкін. Егер ... ... ... ... ... ... баламаның жеткіліксіздігін сезінсе, ол:
1) қосымша үлес-пайданы төлеуі; 2) ... ... ... ... ... 3) өз ... ... алуы; 4) өзге фирманы
иеленуі мүмкін. Егер фирма қосымша үлес-пайда ... ... онда ... оның ... ... ... ... салық төлеуі тиіс болады.
Айналымда жүрген нарықтағы құнды қағаздар ақшаны сақтаудың жақсы әдісі
болып ... ... ... ... ... табыстылығы акция
иелерінің талабынан төмен болады. Өз ... ... алу өзге ... ... табысының өсуіне әкеп соқтырады, бірақ біріншіден,
бұл операция фирма акциясының ... ... ... ... ... жіберуі мүмкін, сондықтан, өзге акционерлерге тиімсіз
болатындай, ... ... ... ... көп ақша ... ... тек ... төлемдерінен құтылу үшін жасалатын сатып алулар
Федералдық салық басқармасы тарапынан қарсылық ... ... ... ... ақшаны басқа фирманы иелену үшін пайдалану сатып алушы фирма
мен оның акционерлерін ... ... ... міндет жүктемейтіндіктен,
қосылудың көп бөлігіне дәл осы ақиқат себеп болып отыр.
Активтерді орын басу ... ... ... ... ... ... оның ... ауысу құны нарықтық бағалаудан айтарлықтай жоғары
болуына байланысты ... ... ... ... ... қарастырады.
Мысалы, өткен ғасырдың 80-жылдарының басында, мұнай компаниялары жаңа ... ... ... жұмыс істеп тұрған мұнай өндіруші
компанияларды «жұту» ... ... ... арзан әдіспен ала алатын.
Мәселен, 1984 жылы ... ... «Gulf Oil» ... ... ... ... ... үшін сатып алды. Осы сияқты болат
прокатын өндірушілер жаңа металлургиялық ... ... ... ... зауытты сатып алу арзанға түсетінін мәлімдеп, 1984 ж. АҚШ-та болат
прокатын өндіру көлемі ... ... орын ... LTV ... жолымен 700
миллион долларға «Republic Steel»-ге (көлемі бойынша алтыншы ... ... ... ... ... ... бұл ... фирмалар арасында
екінші орынға шықты.
Диверсификация.Көп ретте басқарушылар қосылудың себебі ... ... ... ... деп ... ... фирмалардың табыс ағынын тұрақтандыруға жәрдемдеседі және
оның егелеріне пайда ... деп ... ... белгілі бір ... ... ... мен ... ... бірақ оның құндылығы акционерлер
тарапынан күмән туғызады. Егер акция иесі ... ... ... онда ол диверсификацияны фирмаға қарағанда әлдеқайда жеңіл
әдіспен жүзеге асыра алады. А фирмасының акционері осы ... өз ... ... сата алса және осы ... ақшаны В фирмасының акциясын
сатып алуға жұмсаса, онда не үшін А және В ... ... ... ... ... егер сіз ... акционерлік қоғамның басқарушысы болсаңыз,
диверсификация мақсатында өз акцияларыңыздың бір ... ... ... ... ... бұл ... капиталдағы үлесіңізді азайтатады
және капиталдың өсуінен түскен табысқа салық төлеуге алып келуі мүмкін. ... ... ... ... ... үшін ... ... жүзеге асырудың ең жақсы жолы болып табылады.
Опциондар бағасының қалыптасу теориясының ... ... ... мен ... ... ұстаушылардың мүддесіне қалайша әсер
ететінін көруге болады.
Егер ... ие болу ... ... ... онда ... құны пайда
вариабелділігінің өсуімен артады және керісінше оның төмендеуімен акцияның
құны кемиді. Екі фирма табысының ... ... ... Егер екі ... және ... түскен пайдалар түрлі ... ... ... онда біріккен фирма табысының өзгеруі олардың
қосылғанға дейінгі жеке ... ... ... кіші ... ... ... ... сай, табыс варибелдігін азайту
берілген фирманың қарапайым акцияларының капиталданған құнын ... ... ... ықтималдығының төмендеуінен, олардың
капиталданған құны ... ... ... ... теориясына
бойынша, байлықтың бір бөлігін акционерлер қолынан қарыз берушілерге өткізу
диверсификация мақсатындағы қосылудың нәтижесі ... ... ... капиталданған құны синергетикалық әсерлер ескерілмеген жағдайда,
екі фирманың қосылғанға дейінгі құндарының ... ... ... ... мамандарының пікірінше,
іскерлік шешімдер тек экономикалық талқылауға негізделеді, дегенмен кейбір
шешімдердің экономикалық ... ... ... ... ... еш ... жоқ. Көптеген адамдар, олардың ... ... да ... ... ал оның ... белгілі дәрежеде
корпорация көлемімен анықталады. Бірде-бір басқарушы ... ... ... ... ... оның ... (амбициясы) екенін
мойындамайды, дегенмен ... ... ... ... ... өзі ... акцияларда шешуші рөлді атқарады.
Сондай-ақ басқарушылардың жалақысы ... ... ... екендігі бірнеше рет байқалған: компания қаншалықты үлкен болса,
ондағы жоғары дәрежелі ... ... ... ... ... ... ... өзіне қосу себебі осында болса керек.
Басқарушылардың дербес ынталануы қосылудың ... ... тағы ... ... ... ... Егер ... акционерлер көзқарасы
бойынша экономикалық тұрғыдан пайдалы болса, басқарушылардың ... ... ... ... ... ... көлемін ұлғайтуды
мақұлдауының ұятқа қалдыратын ешнәрсесі жоқ. Тек кейбір өз ... ... ... емес ... басқарушыларға қарсы шығуы мүмкін.
Әйтсе де, басқарушыны қолдайтын акционерлер көптеп табыла бермейді, ... ... ... ... қымбат болуынан, олардың байлығы азаяды.
Компанияның жойылу ... ... ... ... ... ... құны ... әртүрлі әдістермен
бағаласа болады. Жақын ... ... ... үдерісін талдаушылар мен
мамандар бағалаудың ... бір ...... ... ... әрекет жасауда. Қазіргі кезде телевизия бағдарламаларында
сарапшылардың компанияның жалтару құны ... ... ... ... бұл ... ... құнды бағалау) фирманың сол кездегі ... ... ... ... жиі ... Егер ... ... болса, онда жұтылу үдерісінің мамандары фирманы осы бағаға
немесе оның нарықтық бағасынан да ... ... да ... алады. Кейін бұл
фирманы бөлшектеп сату нәтижесінде ... ... ... ... ... ... болуы құқықтық таластар туғызады. Егер
фирма активтері оларды ... ... ... сату ... пайдаланылса, сапалы басқаруды қоса алғанда синергия сияқты
белгілі бір ... ... ... түрлері.Экономистер қосылудың төрт түрін жіктейді: 1)
көлденең 2) тік 3) тектік 4) ... ... ... бір ... ... ... өзге бір фирмамен біріксе пайда болады, мысалы, киімдерге
әшекей шығаратын фабрика өзге біреуін немесе азық-түлік ... ... ... ... келесі біреулерін иеленсе. «Burroughs» және
«Sperry»-дің ... құру үшін ... ... ... ... екі ... да ... мен электрондық өнімдер шығарған. Тік
қосылудың мысалы ретінде болат ... өз ... ... ... не ... ... біреуін иеленуінен немесе мұнай өндіруші
компанияның мұнайды шикізат ретінде пайдаланатын мұнай-химия өнімдерін
өндіретін ... ... ... ... ... ... ...
табиғатынан байланысты заттар мен әрекеттерді білдіреді, сәйкесінше ол ... ... ... ... ... бұл ... бірегей өнім
өндірушілердің (көлденең қосылу) немесе өндіруші-тасымалдаушы ... (тік ... ... емес. Тектік қосылудың мысалы: несиелік
карточкалар бойынша жұмыс ... ... ... ... Hammil» операциялар бойынша брокерлік фирмасын немесе «Philip
Morris» темекі компаниясының ... ... ... ... & Kraft» ... иеленуі. Конгломератты қосылу ... емес ... ... пайда болады, мұндай қосылудың түрі
«Mobil Oil» мұнай компаниясының «Montgomery Ward»-ты сатып алуынан көрініс
табады.
«Дұшпандық» және достық ... ... бір ... ... ... ... тек жай ғана ... компанияға иелік еткісі келеді
де, иелік етпекші болған компания басшыларымен баға ... ... ... ... ... ... сатылатын фирманың келісімді бұзу
жағдайлары байқалады: бұл ... ... өзін ... ... емес, өзі
сатып алатын қажеттіліктерді іздестірген кезде көп байқалады. Келісімге
сүйеніп, ... ... ... компанияны иемденуші компания, ал сатып алу
үшін таңдап алынған компанияны мақсатты ... (target company) ... ... мүмкін болатын мақсаттарды өз алдына қойып болысымен,
ол төмендегілерді анықтап алуы қажет: 1) ... ... ... баға ... 2) ... жуық ... – яғни ... төлемдерді қолма-қол
ақша берумен, өздерінің қарапайым акцияларымен, ... ... ... ... жиынтығымен төлеуді ұсынуы мүмкін. Содан соң,
иемденуші компания басшылары мақсатты компания басшыларына ... ... ... ... ... Егер ... алушылар мақсатты компания
басқарушыларының қосылуды мақұлдауына анық сенсе, онда олар жай ... ... және ... ... ... ... тырысады. Егер
келісімге қол жеткізілетін ... ... екі тобы ... қосылуды
мақұлдағанын және мақсатты компанияның басқарушылары өз акционерлеріне
қосылуды мақұлдауларын ... ... өз ... арыз жазады.
Шындығында, акционерлерге өз акцияларын иемденуші компанияға меншік құқығын
өткізу үшін ерікті түрде ... бір ... ... ... ұсынады.
Кейін мақсатты компания акционерлері ... ... ... ... төлемдерді иемденуші компанияның қарапайым ... ... ... ... ... иемденуші компания акционерлеріне
айналады), өтемақы, облигациялар немесе бағалы қағаздардың аралас жиынтығы
түрінде алуы мүмкін. Мұны ... ... деп ... ... Жалпы, 60-жылдардың ортасына дейін компанияларды сатып
алу жай ғана қосылу, яғни, ... ... ... өтетін.
Акционерлердің дауысын алу бақылауды ... ... ең ... ... еді. ... 60-жылдардың ортасынан бастап,
рейдерлер басқаша іс көре ... ... ... ... ... алу ... иеленуге сенімхатты тапсыру үшін, олар ... ... ... тиіс еді, ... қабылданбағаннан кейін,
басқарушыларды сол тізімді алуға мәжбүр ететін сот шешімдеріне жету ... Бұл ұзақ ... ... ... ... басқарушылары
акция сатып алушылардан қорғаныс жолдарын жасап үлгеретін еді. Нәтижесінде,
арандатушылар акционерлер даусын алу үшін ... ... ... ... ... басқарушылар қарсы әрекет жасауды бастағанға
дейін сұрақтарды тезірек шешерлік іс-әрекет ... ... ... ... ... ... өсер еді» деп ойлады. Бұл ой
акция алыпсатарларын акционерлер ... үшін ... ... үшін қысқа
мерзім берілетін акция иелену өтінішін жариялауға ... ... ... 20 ... ... ... ... акционерлеріне сатып
алу үшін 27 доллар ұсынылады және шешім қабылдауға екі апта ... Бұл ... ... алыпсатарлары ашық нарық жолымен кәдімгідей
акция жинай ... ал ... ... акция алыпсатарлары өз
акцияларының бағасын ... ... ... кіру (ену) ... ... айырбас ретінде төмендететін институттық әріптестері
арқылы сатып алуы мүмкін.
Қосылуды талдау. Қосылуды теориялық түрде талдау өте ... ... жай ғана ... құнның мақсатты компанияға төленетін қосылудан
күтілетін бағадан жоғары не төмендігін анықтау үшін ... ... ... ... Егер келтірілген істер оң болса, иемденуші фирма
мақсатты ... ... ... қадамдарын анықтауы керек болады. Басқа
жағынан ... егер ... ... жұмысын жалғастыратын болса, мақсатты
компанияның ... ... орны бар ... ... ақша ... ... баға ұсынылса, ол ұсынысты қабылдауы тиіс.
Алайда, теория осы жағдайдан туындайтын проблемаларға назарды аудармайды:
1) иеленуші компания иелену нәтижесінде келетін ақша ағынын ... ... ол ... ... ... етілетін өзіндік капиталдың рентабельділігінің
өзгерісі мәнін анықтау керек; 3) ол қосылуды – қолма-қол, өз ... де ... ... не ... комбинациясымен төлеуді шешуі тиіс.
7.2.Қосылудан кейінгі басқару мен бақылау жүйесі
Қосылуды талдау ... ... ... ... ... ... ... үлкен мәнге ие. Алдымен үлкен концернге сатылып
жатқан меншік иесі ... ... ... ... ... Басқарушы
меншік иесі өз мәртебесін сақтап қалу үшін және жалданушы ... ... ... ... ... қосылудан кейін, ұйымды бақылауын
сақтап қалуға ұмтылуы мүмкін. Нәтижесінде, бұл сұрақ та ... ... ... ... Өз ... бақыланбайтын ашық
фирмалар өзге компанияға қосылғанда, иемденуші компанияның басқарушылары
қосылудан кейінгі өз ұстанымдарын нықтап ... ... Егер ... ... ... орындарында қалдыруға келіссе, онда олар
қосылуды қолдап, акционерлерге ... ... ... ... ... Егер ... ... орындарынан кететін болса, қосылуға деген
қарсылықтар болуы мүмкін.
Жұтылу кезіндегі төлем түрлері.Мақсатты компания акционерлеріне берілетін
өтемақы қолма-қол ақша ... ... ... ... ... ... үшеуінің аралас жиынтығымен өтелуі мүмкін.Келесідей ... ... ... фирма капиталының құрамына; 2) екі фирма акционерлерінің
салық төлеу тәртібіне; 3) ... ... ... қосылуға
байланысты түскен табысына; 4) иемденуші фирмада пайдаланылатын штаттық-
федералдық реттеулер түріне әсер ... оның ... ... ... ... ... ұсынған төлем түрі сол акционерлердің
дербес салық тәртібін анықтайды. Егер олар ... ... ... ... ... онда ... бұл ... отырғаны
үшін салық төлемейді. Бұл IRS-дің анықтамасы бойынша, мақсатты ... ... 50 ... кем емес бөлігін иеленуші компанияның
қарапайым немесе айрықша акциялары түрінде алуын көрсетеді. Мұндай салықтан
босату байқалатын жағдайларда мақсатты ... ... ... кезінде
алатын бағалықағаздарын сатпайынша, өз капиталының жоғарылағанын ... біле ... Егер ... өтемақыны төлеу 50 пайыздан кем емес
қолма-қол ақша немесе облигация ... ... онда ... өсуімен
табыс «түсті» деп және сол табыс осы жылдың табысы деп саналады.
Бұдан басқа да жағдайларда, капиталданған ... ... ... ... кейінге қалдырылғандықтан, акционерлер салық төленетін
пайданы төмендетуге ұмтылады. Егер мақсатты ... ... ... ... ... ... ... онда олар осы қосылудан кейін
түсетін барлық табыстардың бір бөлігін алып отырады. Сөйтіп, мақсатты фирма
акционерлерінің көп бөлігі өз ... ... ... ... ... ... жөн ... Әйтсе де, бұл жиі болатын жағдай емес,
қосылулардың тең жартысына салық төленеді.
1986 ж. дейін, егер ... баға ... ... салық төлейтін
мақсатты фирма активтерінің баланстық құнынан жоғары болса, онда болашақта
активтердің баланстағы құны жоғары ... екі ... ... кейінгі
төленетін салықты азайтуға әсерін тигізген. Ал мақсатты фирма ... ... ... ... ... ешқандай салық төлемеген.
Қазіргі кездегі заңнамаға сай, ... ... ... ... ... жаңа ... енгізсе, онда мақсатты компания капиталының
өсуіне байланысты, жыл сайын салық төлеп тұруы керек. 1986 ж. жеке тұлғалар
капиталының ... ... ... ... салық 20-дан 28-ге, кейін, 40
пайызға дейін өсті. Ескі заңнама бойынша, мақсатты фирма акционерлері ... ... еді. Егер біз ... және ... ... ... ... қосылудың салық режимі 1987 жылға дейінгі кезбен
салыстырғанда айтарлықтай пайдалы ... Бұл ... ... аз ақша
қалатынын, сондықтан олар өз акциясын сату кезінде көп ... ... ... ... ... қағаздар бойынша заңнама да компанияны сатып
алудағы ұсыныстардың пайда болуына өз септігін ... ... ... ... ... комиссия (SEC) жақында ғана құнды қағаздарды, оның
ішінде қосылуға байланысты ... ... ... мен
облигацияларды қайта орналастыру үдерісін реттеуді ... ... ... ... бір ... үстінен басқару ... ... бұл ... бәрі ... ... ... ... банкирлердің рөлі. Инвестициялық банкирлер қауымдастығын
қосылуға бірнеше жолдармен тартуға болады: 1) ... ... 2) ... ... жүзеге асыруда мақсатты компанияға ... 3) ... ... бағалау; 4) қосылуды қаржыландыруға қатысу;
5) қосылуға әлеуеттік ... ... ... алып-сатумен айналысу.
Қосылумен байланысты қызметтің бұл түрі өте кірісті. Мысалы, «Campeau» және
«Federated»-тің ... ... ... мен ... 83 ... ... ... «First Bostson» және «Wasserstein Perella» «Campeau»-
дан 29 миллион доллар, ал «Goldman Sachs», «Hellman & Friedman», «Shearson
Lehman Hutton» ... ... ... үшін 54 ... ... ақша ... ... банк үйлерінің 1980 жылы мамандарды
қаржыландыру бойынша ең ірі ұсыныстар жасауы таң қаларлық емес.
Қосылуды ... Ірі ... ... ... ... бойынша департаменттердің құрамына кіретін қосылу және ... ... ... ... ... ... беру үшін ... акцияларды орналастыруды ұйымдастыруға жәрдем беретін банктің басқа да
бөлімдерімен жұмыс істейді. Бұл топ мүшелері қаржылық қоры бар және ... ... ... ... жоқ, ... бір себептерге байланысты
бір-біріне қызығушылық ... ... ... өзін ... ... компанияларды анықтаумен айналысады. Егер, мысалы мұнай компаниясы
өз бизнесін нығайту мақсатында ... ... ... ... онда ол
көмір компанияларын табуда және олармен келіссөздер жүргізуде инвестициялық
банкирлердің көмегіне сүйенсе ... ... ... жолмен, фирма
табыстарына көңілдері толмаған акционерлер өз ... ... ... ... мүмкін. Сондай-ақ, инвестициялық банкирлер
қосылу саласында бірнеше заңсыз іс-әрекеттер ... ... ... ... ... өзін сатуды қаламайтын фирмалар
қосылуды шектеуге негізделген банк және заң ... ... ... Қорғаныс мынадай тәсілдерден тұрады: 1) жарғыға «жыл ... 1/3 ... ... сайлансын немесе қосылуды мақұлдау үшін 75
пайыз дауыс беру қажет болсын» деген толықтыру ... 2) ... ... ... ... өте ... екендігіне сендіру; 3)
келіссөзге Әділет министрлігі араласады деген үмітпен ... ... ... 4) ... ... алушыларға ұсынылған бағаны өсіру
мақсатында ашық нарықта өз акцияларын сатып алу; 5) ... ... ... ... ... қолайлы болған «ақ рыцарларды»
шақыру; 6) басқарушылардың акциясының біраз бөлігін сатып алуға ... «ақ ... ... емес ... ... 7) ... ... пилюльдерді» қосылудан ... кету үшін ... ... қол ... ... болады. Егер фирма сатып алынса,
олар шартты заемдар сияқты, лезде күйіп кетеді. Осы фирманы ... ... ... ... ... ... ... сатып жіберу; заемдық
капиталға қызмет ету бойынша ірі шығынмен болатын фирма активтерін күмәнді
бағалармен бөліп алатын ... ... ... Қазіргі кездегі ең
атақты «уланған пилюль» – ... ... ... алу ... ... мұндай құқық фирма сатылатын жағдайда акцияларды жарты
бағасына сатып алу мүмкіндігін береді. «Уланған пилюльдерді» пайдаланып,
акционерлердің ... ... ... ... ... ... ... механизмі іске қосылып кету фактісін директорлар енді
ғана түсінгендіктен олар белгілі бір дәрежеде оның ... ... де, ... ... инвестициялық банкирлер мен заңгерлер «уланған
пилюльдердің» жаңа түрлерін табуға күш салады.
1989 ж. басында ... ... ... сай, жеке меншіктің 20
пайыз көлемін жалдамалы қызметкерлерге беру мақсатында «Procter ... ... ... ... ... фирманың басқару
персоналын қолдайды. Әдетте, қосылу жүзеге асуы үшін 85 ... ... ... Алғашында, «Procter &Gamble» ESOP тек қана салықтық
жеңілдіктер жоспарын пайдаланып өз ... ... және ... ... ... етілуінің сенімділігін арттыруға
арналғанын мәлімдеген еді.
Әділ бағаны орнату. Егер ... ... екі ... басқарушылары істеп
шығарса, онда олардың осы келісілген бағаның шын ... ... ... Кері жағдайда екі компания басқарушылары да қосылуды жабуы мүмкін.
Сондықтан, көптеген ірі қосылуларда екі жақта мақсатты ... ... әділ ... орнату үшін инвестициялық банктік фирмаларды жалға алады.
Мысалы, «Morgan Stanley» компаниясы «Royal Dutch» компаниясына «Shell ... ... ... әділ ... ... ... берді. Кейіннен «Utah
International» үстінен әділ бағаны орнату үшін ... ... тағы ... Stanley»-дің көмегіне сүйенген. Қосылу «достық» болмаған жағдайда
да инвестициялық банкирдің көмегін алу ... ... ... алу туралы
күтілмеген ұсыныс болған кезде, әдетете, иеленуші компания мақсатты
компания ... ең ... ... ... үшін, ал мақсатты компания
ұсынылған бағаның өте төмен екендігін дәлелдеу үшін көмек алуы ... ... ... ... ... ... ... қаржысының негізінде қаржыландырылады. Бірақ, бұл ардайым бола
бермегендіктен ... ... ... ... үшін ... ... сұраныс пайда болады. 1980 ж. қосылу толқынына әсер ... ... ... бірі – бұл ... ... кең ... пайдалану
және олармен сауда жасаудың арнайы жүйесінің пайда болуы.
Инвестициялық кластан (ВВВ/Ваа) төмен рейтингте ... ... ең ... «Drexel Burnham ... ... ... еді. ... Lambert» шыққанға дейін төменгі рейтингті облигациялармен эмитация
жасауы мүмкін емес еді. Кейін, «Drexel Burnham Lambert» ... ... ... ... ... ақша ... жеке ... істеп
шығарды. Дербес жағдайда, болжау кезінде негізгі қаржы ретінде ... ... ... ... ... ... «Drexel Burnham Lambert»-тің
талдаушылыры осы ағынға сай қаржыландыру ... ... ... ... шамасы, жою шарттары, пайыздық үстемелер). Нью- Йорктағы ... ... ... ... ие, ... Хилз ... жұмыс
істеуші «Drexel Burnham Lambert» мамандарының қолына жоғарыдағы мәліметтер
түскеннен кейін, олар ... ... ... ... ... ... зейнетақы қорлары) және бай ... ... ... ... ең ... пайдадан да асып
түсетін пайда түсіруші ұсыныстар жасайды.
«Drexel Burnham Lambert»-тің бірінші келіссөздері ойдағыдай болды. Бұл
нәтижелер «Drexel Burnham ... өз ... LBO ... және одан да ірі ... мен ... ... берді.
«Philips», «Texaco», тағы басқалар сияқты мұнай алпауыттары ... ... ие «T. Boone ... «Drexel Burnham Lambert»-тің ең бірінші
тұтынушысы болды.
Қазіргі кезде ... ... (Mergers & ... алда ... ... ... сатып алуда қаржылық капиталға мұқтаж болған
«Cаmpeau» сияқты сатып алушы немесе «Union ... ... «CBS» ... ... болады ма, акцияның сатып алу жобасын ... не ... ... ... да қорғаныс шараларын ойластырған
тәуелсіз банкир өз тұтынушысына қаржылық ... ... ... ... ... «Drexel Burnham ... қосылуды қаржыландыру ойындарында
алдыңғы қатарлы ойыншылардың бірі еді, бірақ 1990 ж. басындағы күйзелістен
соң, көпшілік ... ... ... орны бос ... ... ... алуға «Merril Lynch», «Morgan Stanley» «Salomon Brothers» және
тағы басқалар бар күштерін ... ... ... ... немесе арбитраж – бұл
бір тауарды немесе қаржылық активті екі түрлі нарықта екі ... ... ... оны ... сату операциясы. Ол өз кезегінде тәуекелден тыс пайда
табуға алып келеді. Дегенмен, ірі брокерлік ... және ... ... ... ... арбитраж» деп аталатын түрімен
айналысады. Тәуекел арбитражерлері өз иелік нысанына айналуы мүмкін ... ... ... ... ... ірі пакеттерін
пайдалану үшін ... ... ... болады, ақша тар өрісте жасалғандықтан,
өте үлкен тәуекел ... ... ... бұл ... ойнауға ірі
инвестициялық банкирлердің күштері жетеді. Арбитражер сәтті болуы үшін ол
жұтылуы мүмкін болған компанияларды сезе ... ... мол ... ... ... ... ... ойынға тез және аз трансакциялық шығындармен
кіру және шығуды білуі қажет.
Тәуекел арбитраж бизнесі құпия ... ... ... ... ... ... зиян шекті. Негізінде, ең танымал
ойыншы–арбитражер ... ... ... ... ... ... мәліметті сатып алғаны анықталды. Бұл ... ақша табу ... ... ... ... ... белсенділігін төмендетті, бірақ олар бұл сәтсіздікке шыдайды.
Эмпирикалық бақылау: кім ұтады? Қосылудың соңғы ... ... ... ғана ... «дұшпандық» жұтылудың пайызының жоғары
болуымен де ерекшеленеді. Осыған байланысты ... ... ... алып келе ме және ол ... тараптар арасында қалай
бөлінеді?» деген сұрақ туындайды.
Қаржы саласын зерттеушілер корпорациялардың ... ... ... ... ... Бұл ... ... басқарушылар
тобы өздерімен бәсекелес өзге басқарушылар тобымен үнемі ... ... ... Егер ... ... фирманы бақылап отырған басқарушылар тобы
капиталданған құнды жоғарылатпаса, онда жақын арада фирманың жұтылуы ... ... ... жақсыларымен ауыстыру жолымен құнның өсуі мүмкін.
Одан кейін, теория бойынша, егер бұл қадам ... ... ... ... интенсивті бәсекелестік басқарушыларды активтерді
біріктіруге не ... ... ... ... мақсатты фирма акционерлерінің байлығын
өсіреді дегенмен келіседі, егер бұлай болмаса олар бұл ... ... еді. ... ... ... фирма акционерлеріне қосылу не береді
деген сұрақ дау туғызады. Иемденуші фирманың басқарушылары, үлкен ... ... ... пен ... ... ... ... отырған
корпорация көлемін ұлғайтуды көздеп қосылуы мүмкін.
«Қосылуда кім ұтады?» деген сұрақта бәсекелесетін теориялар негізділігін
қосылу мен жұтылу ... ... ... ... ... ... арқылы тексеріп көруге болады. Акция бағасының динамикасына тек қана
қосылу туралы ... ғана ... ... да көптеген факторлар әсер
ететіндіктен, талдау кезінде бәрін де ... ... ... ... ... ... ... жарияланса, онда бағаны қосылу анықтады ... ... ... да, егер де ... ... қосылудың әсерінен
болды деген жағдайда өзге де факторлардың әсерін ... үшін ... ... ... қосылу не сатып алу туралы ұсынысқа ... мен ... ... ... ... ... ... Олар
1960 ж. қазіргі күнге дейін акциялары сатылған фирмалар да кіретін қосылуға
қатысты келісімдердің ... ... ... ... ... ... шығарылды: «дұшпандық» сатып алу ұсынысына байланысты орта есеппен
мақсатты фирма акцияларының құны 30 ... ... ал ... ... ... өсуі 20 пайызды құраған. Алайда екі жағдайда да иемденуші
фирма акцияларының құны өзгеріссіз қалған. Осылайша, 1) иемдену ... ... 2) ... ... ... өз еңбектерінің жемісін көреді.
Бұл нәтижелер соншалық таңқалдырарлық емес. Біріншіден, мақсатты ... егер ... ... ... әрқашан да бас тарта алады.
Екіншіден, «жұту» – бәсекелестік ойыны, сондықтан егер де ... ... ... нысанынына ақша жұмсағысы келмесе, онда басқа бір фирма
тиімді ұсынысымен ... ... ... ... ... ... табыстың барлығы мақсатты фирмаға түсуіне көп ... ... ... бұл ... олардың басқарушылық жағдайларын
акционерлердің ешбір шығынынсыз күшейтеді.
Жұтылудың акционерлердің ... ... ... ... ... ... дәлелденген. Бұдан басқа жеке мысалдар келтіруге болады, жұтылу
нәтижесінде облигациялар рейтингі төмендеп және олардың ... көп ... ... ... ... бұл ... қолдарлық дәлелдер
жеткілікті болмады.
7.3. Корпоративтік қосылудың ... ... ... бұл – тек қана екі компания әлеуеттерін
біріктірудің ... ... ... компаниялар кооперация туралы
келіссөзге келеді де, ... ... ... ... ... ... құрады. Егер қосылу кезінде келісімге ... ... ... басқарушылық және техникалық тәжірибесі
біріксе, ал ... ... бір ... ... бағытталған, синергия үшін
үлкен әлеуетке ие құрылымды құруға мүмкіндік береді. Альянстар әртүрлі
формада: ... тура ... ... ... әлемдік деңгейінде
операцияларда біріккен меншіктің болуына дейін жүзеге асады.
Бірнеше компанияның арнайы және ... ... ... үшін
қосылған біріккен кәсіпорын ... ... бір түрі ... ... ... екі не одан да көп аналық ... ... ... ... ... ... атқарудың бұл
формасы АҚШ, Жапония және Еуропа елдерінде жаңа ... ... ... ... ... мақсатында жасалады. Мысалы, жақында
«General Electric»-ке еш ... жоқ ... ... ... бірігіп, кәсіпорын құратынын хабарлады. Сол айда «Whirlpool»
«Philips» сауда ... ... ... бес ... ... ... ... Голландияның электрондық алыбы «Philips»-пен бірігіп, кәсіпорын
құратынын хабарлады. АҚШ фирмалары өздерінің шет ... ... ... Еуропа қауымдастығы бірыңғай нарық болмай ... ... ... ... табуға әрекет жасады. Кейбір ... ... ... жұмыс жасау қызметтің жаңа формасы болса, басқалары
бұдан пайда табуды баяғыда үйреніп алған. Мысалы, «Corning Glass» ... өз ... ... көбін 2/3 бөлігі шет елдік компаниялармен
бірігіп жасалған және Еуропаның барлық ... ... ... Оңтүстік
Корея, Аустралия елдерін қамтыған 23 біріккен кәсіпорыннан алып отыр.
Корпоративті альянстың ең жарқын мысалы ... 1991ж. ... ету және ... құрал-саймандарды дамытудың маңызды
салаларында біріккен IBM және «Apple»-ді айтуға болады. Алғашқыда олар, ... ... ... ... қосуды жеңілдету мақсатында
бағдарламамен қамтамасыз етуді бірігіп ... ... ... ... ... ... үшін жаңа операциялық жүйені жасау бойынша,
біріккен кәсіпорын құруға келіскен еді. Бұл біріккен кәсіпорын ... ... ... ... еді. ... ... RISC чиптерін
пайдалануға және соның арқасында «Apple»-ға өз өнімінің сан алуандығын
көбейтуге мүмкіндік берді.
LBO ... LBO ... ... ... ... ... ... қазіргі басқарушыларымен қоса оның акцияларын бақылау
пакетін қарыз ... ... ... ... ... алады. Қарыздарды төлеу иеленуші компания қызметінің нәтижесінде,
кей жағдайларда оның активтерінің бір бөлігін сату ... ... ... ... топ ... компания қызметін бірнеше жылда
жөнге салуды, яғни, қаржылық көрсеткіштерді жақсартып, кейін оны ... ... ... ... ... ... топтың LBO-дан
айтарлықтай пайда табуды күтетіні табиғи, ... бұл ... ... үлкен үлесіне байланысты болғандықтан, тәуекелі үлкен болады.
Өндірістік қуаттарды бөлшектеу. Корпорация өндірістік қуаттарды негізінен
сатып ... ... ... үш түрі бар: 1) ... ... фирмаға сату; 2) бөлініп шығу, яғни бөлімшенің жеке заңды
тұлғаға түрленуі; 3) активтердің тура ... ... ... басқа фирмаға сату – барлық активтерді қолма-
қол ақшаға сату ... өте ... ... ... яғни иеленуші фирманың
акцияларын сату. Бөлініп шығуда фирма акционерлері бөлімше ... жеке ... ... ... жаңа ... ие ... ... өз
директорлар кеңесін немесе өз басқарушыларын тағайындап, ... ... ... екі ... акцияларына ие болады, бірақ
қолма-қол ақша түрінде ешқандай ... ... Ал ... ... ... ... түрде емес, бөлшектеп сатылады. Холдингтік
компаниялар. ... ... ... болу ... ... тек қана бір ... – өзге ... акцияларын иелену
үшін құрылатын корпорацияларға рұқсат берілген ... ... заң ... ... Холдингтік компаниялардың артықшылықтары мен кемшіліктері
қосылу мен бірігуге байланысты көп талқыланатын баламалы үлкен ... ... боп ... ... ... ... ... компания ретінде құрылуы үлкен масштабты, алуан түрлі операцияларды
мақсатты құруға еш әсер етпейді. Толықтай алуан түрлі операциялар ... ... ... ... ... ... ... холдингтік компаниялардың ұйымдастырылуының өз артықшылықтары мен
кемшіліктері бар ... атап өту ... ... ... ... ... ... бақылау жасау. Холдингтік компания өзге компанияның 5, 10
немесе 50% акциясын иеленуі ... Бұл оған ... ... ... ... қызметіне белгілі бір бақылау жасауға мүмкіндік
береді. Холдингтік компания белгілі бір ... ... ... ... одан жоғары болғанда жасай алады, бірақ егер акциялар ... ... 10 %-дық ... бар ... де ... бақылау жасауы мүмкін.
«Акциялар саны емес, басқарушымен қарым-қатынастың дұрыстығы ... де ... бар. ... ... ... бір бақылауды қамтамасыз
ету үшін компанияда тығыз қарым-қатынаста жұмыс жасамайтын ... ... ... ... ... мүмкін.
2. Тәуекелді жою. Холдинг жүйесіндегі жеке компаниялардың міндеттемелері
өзге ... ... анық ... және олар ... ... ... апаттық шығындар кезінде, өзге компания есебінен
шығынды өндіру жүргізілмейді. Әйтсе де, ... ... ... да
кездесетінін атап өткен жөн. Біріншіден, тұтынушыларды сақтау мен қайырымды
деген атын шығару үшін ... ... ... ... ... ... түрде міндеттелмесе де, қарыздың өсуі кезінде өзгелерге
көмектесу ... деп ... ... ... ... жауапты болған
еншілес компаниясы үшін 100 миллион доллардан аса ақшаны ... ... ... ... ... швейцариялық еншілес компаниясының
миллиондаған шығындарын жапқан «United California»-ны мысалға ... ... ... компаниялар бастапқы инвестиция бағдарламасы
аясында өз филиалына капитал ұсынуды міндетіне алуы ... ... Public ... өзінің еншілес компаниясы «Three Mile
Island» атом станциясын қолдауды ұсынғанын ... ... ... ... ... бірі заем жасағанда, кейбір
банктердің менеджерлері несие беру ... ... ... ... етуі ... Сондықтан да, белгілі бір ... ... ... ... ... шын мәнінде бөлінбеген боп
келеді. Солай ... да, ... ... ... ... ... дәрі сатқан сияқты апатты жағдайлар кезінде (1980 ж. Бхопаладағы
(Үндістан) химия зауытындағы экологиялық ... ... «Union ... өз
филиалы үшін жауапты болды) жауапкершіліктен қашуға болады.
Холдингтік компанияның кемшіліктері.
1. Бірнеше мәрте салық төлеу. Егер ... ... ... ... 80 ... ... ... ие болса, онда АҚШ-тың
Салықтық басқармасы кірістерді кіріс пен шығыс туралы ... ... ... ... ... ... ... компания үшін берілетін
дивиденттен салық алынбайды. Егер акция пакеттері 80 пайызға жетпесе, екі
компанияның салық декларациясы ... ... Өзге ... ... 20-дан 80 пайызына дейінгі үлесіне ие фирмалар салықтан
алынатын кіріс дивидентінің 80 пайызын, ал 20 ... ... ... ... ғана ие бола ... Екі ... салық төлеу – холдинг құруда
пайданы төмендетеді, алайда бұл ... ... ... ... ... жеке ... ... қаралады.
2. АҚШ-тың әділет министрлігі акционерлік меншік пен оның операциялары сай
келмейді деп тапса, холдингті ... ... ... ... 1950 ж. «Du pont»-тан 1920 ж. сатып алған «General Motors»-тың 23
пайыз акциясын сатуды талап етті. Екі корпорация ... ... ... ол ... ... ... ... ешқандай
қиындықтар болмайды. Алайда, егер компаниялар толық түрде біріікен ... ... ... ... кейін ажырату қиынға ... еді ... ... ... ... ... еді.
Түйін:
← Қосылу екі дербес фирманың біріккен компания құру үшін бірігуінен
пайда болады. ... ... ... ... 2) ... 3) өз ... төмен активтерді сатып алу; 4) диверсификация;
5) үлкен кәсіпорындардың бақылауға алуы.
← Қосылу ... ... ... ... ... ... қолына келу нәтижесінде экономикалық пайданы қамтамасыз
етуі әбден мүмкін. Қосылу бәсекелестікті төмендететіндіктен, ... ... ... Көп ... ... бір ... (иемденуші) екіншісін иелену
үшін (мақсатты) ұсыныс түсіреді.
← Көлденең қосылу – бір бизнес саласындағы екі ... ... ... ... – екі ... бірі ... не ... боп
табылатын фирмалар бірлестігі.
← Тектік қосылу –тұтынушы-тасымалдаушы секілді байланысы жоқ, ... ... ... ... Конгломератты қосылу – әртүрлі саланың фирмаларының бірігуі.
← Достық ... екі ... ... ... ... ал
«дұшпандық» қосылуда мақсатты фирманың басқарушылары қарсылықтар
жасайды.
← Операциялық қосылу – екі ... ... ... ... ... ... фирмалар дербес жұмыстарын жалғастыра береді, бірақ
операциялық қосылу күтілмейді.
← Қосылудың мақсаттылығын ... ... ... шешуші сұрақтарға жауап
беру қажет: 1) мақсатты фирмаға жұмсалатын қаржының ... ... ... ... ... қоса ... фирманы басқару
мен бақылаудың жаңа жүйесі қандай болуы керек?
← Мақсатты фирманың бағасын анықтау үшін ... ... 1) ... ақша ... ... 2) ... ақша ... керек дисконттық қойылымдарды есептеуі қажет.
← Біріккен кәсіпорын – арнайы және ... ... жету үшін ... бір бөлігін қосқан екі не одан да көп ... ... ...... әрекеттегі активтерінің бір бөлігін сатуы,
ол келесідей түрде жүзеге асуы мүмкін: 1) әрекет етуші бөлімшесін өзге
фирмаға ... 2) ... ... үшін бөлімшелерді топтау; 3)
бөлімдердің ... ... жою ... ... себептері: трестке қарсы шағым ... сот ... ... ... арылу; жеке қызмет түріне басқарушылардың
басым назар ... ... ... ... күшейту үшін
капитал іздеу;
← Холдингтік компаниялар – өзге ... ... ... ... ... иеленетін және оның қызметіне айтарлықтай бақылау жасай алатын
корпорация.
← Холдингтердің артықшылықтары: 1) көп ақша шығындап ... ... ие болу көп ... ... 2) ... ... мүмкіндігі; 3) қажет жағдайда салыстырмалы ... ... ... ... ... ... ... компания операцияларының кемшіліктері: 1) екі реттік
салық төлеу; 2) басқаруда ... ... ... қызметті бақылаудың
жоқтығы.
← LBO операциясы – жеке тұлғаларға тиесілі және ... ... ... бар, компания акциялары несие есебінен сатып алынатын
және нәтижесінде жаңа фирма қалыптасатын келісім. Бұл ... ... ... тарапынан ұйымдастырылатын жағдайлары аз
кездеспейді.
Бақылау сұрақтары:
1. Корпорацияны қайта ұйымдастыру ... ... ... алу, ... ... ... мен оның себептерін атаңыз
3.Қосылуды реттеу және талдау қалай жүргізіледі?
4. Қосылудан кейінгі басқару және ... ... ... ... ... формаларын атаңыз.
Әдебиеттер
1.Бланк И.А. Финансовый менеджмент. Учеб.курс. Киев. Ника-Центр 2004
2.Бригхем Ю. Гапенски А. ... ... (2-т) Под ред. ... 2004
3.Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент. Учеб.М.Перспектива 2004
4. Ковалев В.В. Введение в финансовый менеджмент М. ... и ... ... Л.П. ... ... ... М.2005
6. Поляк Г.Б. Финансовый менеджмент. Учеб. М.2004
7.Бочарев В.В. Леонтьев В.Е. Корпоративные финансы Учеб.СПб, 2005
8. ... В.С. ... по ... менеджменту М.2000
9. Басовский Л.Е. Финансовый менеджмент. Учеб.пос. М.2003
10. Яблукова Р.З. Финансовый менеджмент. ... ... ... И.Г. ... ... ... М.2002
12.Қаржының жалпы курсы. Оқу құралы. Аудармашылар тобы. А.2005
13.Құлпыбаев С. Қаржы. ... ... ... В.Д. ... финансов. Учебник А.2007
15. Осербайулы С. Корпоративтік қаржы. Оу құралы. А. 2005
16. Баймухамбетова С.С. и др. Финансовый ... ... А. ... бақылау жүрзізу
Бағдарламалар
Бюджеттеу
Бақылау көрсеткіш сандарын жеткізу
Бюджетті құру
Бюджеттің
атқарылуы
Бюджетті бекіту
Атқарылуына бақылау жүргізу
Бизнес-модельді құру және оған
өзгерістер ... ...

Пән: Менеджмент
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Менеджмент туралы ақпарат165 бет
Сапа менеджменті жүйесін-білім беру жүйесіне қолдану3 бет
Қазақстан Республикасының кітапханалық жаранамасының мәселелерін шешу жолдары86 бет
ҚР кітапханалық жарнамасының мәселелелерін шешу жолдары69 бет
Ұлтаралық корпорациялардың қаржылық менеджменті7 бет
"ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын суғару жүйесін жетілдіру."99 бет
"сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік"6 бет
5в050700 «Менеджмент» мамандығы 1-курс студенттері үшін іс-тәжірибеден өту туралы есебі12 бет
6м010100- "мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу" мамандығының магистратураға қабылдау емтиханының бағдарламасы28 бет
Delphi жобалары14 бет
Менеджмент туралы ақпарат165 бет
Сапа менеджменті жүйесін-білім беру жүйесіне қолдану3 бет
Қазақстан Республикасының кітапханалық жаранамасының мәселелерін шешу жолдары86 бет
ҚР кітапханалық жарнамасының мәселелелерін шешу жолдары69 бет
Ұлтаралық корпорациялардың қаржылық менеджменті7 бет
"ОҚО Мақтарал ауданы Тоған ЖШС жер алқабын суғару жүйесін жетілдіру."99 бет
"сопылық ілім мен қазақ лирикасындағы үндестік"6 бет
5в050700 «Менеджмент» мамандығы 1-курс студенттері үшін іс-тәжірибеден өту туралы есебі12 бет
6м010100- "мектепке дейінгі оқыту мен тәрбиелеу" мамандығының магистратураға қабылдау емтиханының бағдарламасы28 бет
Delphi жобалары14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь