Араб шапқыншылықтарының мәні

Мазмұны

І Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

ІІ Негізгі бөлім.

2.1. Хз. Омардың тұсындағы шайқастар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
2.2. Хз. Османның халифтік кезеңі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
2.3. Хз. Алидің тұсындағы оқиғалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .16
2.4. Омейядтар кезеңі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

ІІІ Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..29

IV Сілтімелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30

V Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
Кіріспе
Алғашқы халиф кезінде Аравияның көптеген аудандарында жалған пайғамбарлар басқарған сепартистік бүлік араб қоғамындағы тайпаның қатардағы мүшелерімен феодал ақсүйектерінің арасындағы әлеуметтік қарама - қайшылықты көрсетті. Араб бұхарасын татуластыруда жаңа жерлерді басып алу саясаты басты құрал болды. Сонымен қатар халыкаралық жағдайда араб шапқыншылығына жақсы әсер етті. 602-628 жылдары бір мезгілде Иран мен Византиямен соғысты. 640 жылы Палестинаны, Сирияны, 640-642 жылдары Египетті, 649 жылы Карфагенді басып алды. 634-651 жылдары ИКанды бағындырып, Сасанид мемлекетін жойып жіберді. VII ғасырдың ортасында араб өскері Хазар жеріне дейін жетті. VIII ғасырдың басына дейін арабтар басып алған жерлерде жергілікті тәртіптің сақталуына мүдделі болды. Себебі күшті қарсылыққа тап болар еді.
Шапқыншылық барысында араб халқының көпшілігі жаңа жерлерге қоныс аударып, ол жердің халқын арабтандырды. Мысалы, Ирак, Сирия, Египет және Солтүстік Африкада осылай болды. Ал Закавказье, Иран және Орта керісінше арабтар жергілікті халыққа сінісіп, тілін, мәдениетін қабылдады.
Үлкен территорияны басып алу, одан түске байлық мүлік теңіздігінің тереңдеуіне және араб қоғамындағы әлеуметтік қайшылықтың өсуіне жағдай жасады.Ол әсіресе, үшінші халифа -Османның кезінде қатты байқалды. Осман меюселік Омейял руынан болатын. Оның билігі кезінде жерді басып алу қолдау тауып, бар байлық ақсүйектердің қолына көшті. Оған халық қарсы болды. Оппозицияның Мұхаммедтің немере інісі әрі күйеу баласы Әли басқарды. Олардың шиттер (шиа — араб тілінде топ, партия) деп аталады. Олардың басты талабы халиф атағы пайғамбардың күйеу баласы Әлиге өту керек, содан кейін оны Әли ұрпағы мұралануы тиіс. 656 жылы шииттер Османды өлтіріп, Әлиді халиф етіп сайлайды. Омайядтарға қарсы болып, елде азамат соғысы (656-661) басталды. Әлиді араб халқының төменгі бөлігі қолдады.
Пайдаланылған әдебиеттер

1. Орта ғасырлар тарихы Проф. Доктор Сабри Хизметли, Шымкент 2001 ж.
2. История стран зарубежгого вастока в середыие века М. 1957 ж.
3. Орта ғасырлардағы шығыс елдерінің тарихы С. Ә. Төртаев А, 2000 ж.
4. Книга для читеня по историй средных веков под редакция С.Д. Сказкина Ч
– 1 1996 ж.
5. История вастока Т.2. Васток средние века . Васточные литература 1995 ж.
6. Семенов В.Ф. История средних веков М. 1970
7. Социальная история средных веков под. ред Е.А. Косминскова и А.Д. Удальцова М. 1927 ж.
8. История вастока Василеев Т. М. 1998 ж.
9. История стран зарубежный Азий в средние века М. 1970 ж.
10. История средных веков под. ред Н.Ф. Колесницкова М. 1986 ж.
        
        Мазмұны
І
Кіріспе.....................................................................
.........................................................3
ІІ Негізгі бөлім.
2.1. Хз. Омардың ... Хз. ... ... Хз. ... ... Омейядтар
кезеңі......................................................................
................................25
ІІІ
Қорытынды...................................................................
...........................................29
IV
Сілтімелер..................................................................
................................................30
V Пайдаланылған
әдебиеттер..................................................................
.................31
Кіріспе
Алғашқы халиф кезінде ... ... ... жалған
пайғамбарлар басқарған сепартистік бүлік араб ... ... ... ... ... ... ... қарама -
қайшылықты көрсетті. Араб бұхарасын татуластыруда жаңа ... ... ... ... құрал болды. Сонымен қатар халыкаралық жағдайда араб
шапқыншылығына жақсы әсер ... 602-628 ... бір ... Иран мен
Византиямен соғысты. 640 жылы Палестинаны, Сирияны, 640-642 ... 649 жылы ... ... ... 634-651 ... ... ... мемлекетін жойып жіберді. VII ғасырдың ортасында араб
өскері ... ... ... ... VIII ... басына дейін арабтар басып
алған жерлерде жергілікті тәртіптің сақталуына мүдделі болды. Себебі ... тап ... ... ... араб ... көпшілігі жаңа жерлерге қоныс
аударып, ол жердің ... ... ... ... Сирия, Египет және
Солтүстік Африкада осылай болды. Ал Закавказье, Иран және Орта ... ... ... ... ... ... ... территорияны басып алу, одан түске байлық ... ... және араб ... ... ... өсуіне жағдай
жасады.Ол әсіресе, үшінші халифа -Османның кезінде қатты байқалды. Осман
меюселік Омейял ... ... Оның ... ... ... ... алу қолдау
тауып, бар байлық ақсүйектердің қолына ... Оған ... ... ... ... немере інісі әрі күйеу баласы Әли ... ... (шиа — араб ... топ, ... деп ... ... басты
талабы халиф атағы пайғамбардың күйеу баласы Әлиге өту ... ... ... Әли ... ... ... 656 жылы ... Османды өлтіріп, Әлиді
халиф етіп сайлайды. Омайядтарға қарсы болып, елде ... ... ... басталды. Әлиді араб халқының төменгі бөлігі қолдады.
Жұмыстың мақсаты:
Араб шапқыншылықтарының мәнін ашу.
Жұмыстың мақсатына қай төмендегі ... алға ... Хз. ... ... ... ... ... кішкене түсініктеме беру.
- Қадисия Нехавена шайқастарын ашу.
- Мемлекеттің ... ... - ... ... үш ... қорытынды, сілтеме, пайдапаньшған эдебиеттерден
тұрады.
Жұмыстың тарихнамасы.
Профессор жэне доктор Сабри ... осы ... ... ... ... аббасидтер тұсында Араб мемлекеті. өзінің іпыркау шегіне
жетті. Араб ... ... зор ... ... ... ... ... (786-809), Аль-Мамун (813-833), Мұтадид (892-902)
болды. Мұтадидтен кейін халифаттың құлдырауы басталады. Халифаттағы барлық
жер ... ... ... болып есептелді.Ол елді наместниктері аркылы
басқарды. Наместник өзі ... ... ... қарай
пайдалануға жер алып отырды. Халықтан жиналған ... ... ... мен ... ұстады. Бертін келе халиф жердің бір бөлігін
шонжарлардың ... ... ... ... елдерінде егіншілік пен
суармалы жерлерде ғана шұғылдануға болады еді. ... жер - өлі жер", ... араб ... ... ... ... салынды.
Халифатта тұтқындар еңбегі де кеңінен пайдаланылды. Олар кен ... ... ... құрғатты, каналдар салды. ... ... ... ... қорғайтын жасақшы болды, бірақ
еңбекшілер бұқарасының басым көпшілігі құлдар емес, ... ... ... өз әскер басыларымен ... ... ... ... ... ... отырды. Ол үлес "ихта" деп аталды. Ихта үшін онын ... ... ... Омар ... ... ол ... ... міндеттеді.
Егер бос жатса, үкімет қайта алып қоятын балды. Бұқара халық ұшыр (құшыр),
зекет, ... ... т.б. ... төледі. Ұшыр - жан басынан жиналатын
жер салығы. Ислам дініне енбеген халықтар жизья деген ақшалай ... ... ... ... бұл салықтан босатылды. Харадж деген егін салығы. Ол
жиналған өнімнің үштен бірін құрайтын. Зекет шариғатқа негізделген, ... ... мал ... ... елдердің тұрғын халқына қару асынуға рұқсат етілмеді.
Олар өздерінің киген киімдерімен да ... ... ... ... ... мұсылман емес халықтардың бәріне қосымша салықтар салды
және өз әскерлерін азық-түлікпен қамтамасыз етуді міндеттеді.
Жұмыстың ... ... ... мемлекеттік аппаратта тегі араб емес — ... ... роль ... ... ... ... қызметке тек
арабтарды алды. ... ... араб ... жүргізіп Батыс Азияның,
Солтүстік Африканың көптеген аймағы және арабтық Испания халқы үшін араб
тілі ... тіл ... ... ... ... ... ... діни қозғалыстар етек алды.
680 жылы Әлидің баласы Хусейи және пайғамбардың қызы ... ... ... ... ... тасталынды. Хариджтердің де бірнеше бас
көтерулері болды. XIII ... ... ... ... ... ... ... 728-737 жылдары Мауераннахрда соғдылықтар, 734 743
жылдары Магриб пен Испанияда берберлер, 710 жылы ... ... , ... ... Батыс Иранда, Оңтүстік Арабияда шииттер көтеріліс
жасады. Омейядтар ... ... ... ... ... ... ағасының ұрпағына) ие болды. 749 жылы Аббасид Абуль-
Аббас-ас-Саффах халиф болып жарияланды.
Аббасидтер билікке ... ... ... ... ... ... олар маңызды орындарға ие болды.
Аббасидтердің Омейядтардан айырмашылығы олар ... ... ... ... ... ... ... магрибтың бір қатар
облысынан айрылды. Кавказда, Орта Азияда азаттық қозғалыстар құлаш жайды.
Аббасидтер халық үмітін ақтамағандықтан елде көтеріліс етек ... ... ... , 755 жылы ... Рей ауданында 766-778 ... ... ... 778-779 жылы ... ... ... жағалауы), 815-837 жылы Оңтүстік Азербайджанда Бабек
бастаған ... ... ... ... (негр құлдар) көтеріліс жасап, Оңтүстік Иран
және Хузистанда өз халифаты орнатты.
2.1. Хз. Омардың тұсындағы ... ... ... ... ... Хз. Омар Хз. Абу ... (халифтікке ұсынуы) бойынша мұсылмандардың ант ... ... ... ... ... ... ... асқына
түскен Хз. Абу Баккрге орнына кімді халиф ретінде ұсынатындығы туралы сұрақ
қойылғанда, ол орнына Хз. Омарды ұсынатындығын айтқан ... ... ... бір ... ... ... Омардың халифтік кезеңінің маңызды ерекшелігі "әскери ерекеттер"
еді. Сасанидтер мен Византия империясына қарсы соғыс жүргізіп, әскери ... ... қол ... ... ... Ирак және ... Ислам
әлеміне толығымен қосылуы (деген сөз алестина, Алжир мен Египет ... ... алу ... екі үлкен империяның Сасанидтер ... ... жою Хз. ... ... ... ... Алайда, Хз. Омар
халиф бола салысымен Халид ибн ... ... ... ... ... ... Абу Убейдені " тағайындады. Хз. Абу ... Ирак пен ... ... алу ... ... түсіп,
халықгы Ирак шайқасына қатысуға шақырды.
әа. Хз. ... ... ... ... Ирак пен ... жаулануы: Хз. Абу Бакирдің тұсында Иракқа
қарсы ... ... ... ... ... салғасын
тауып отырды. Ирак пен Иран шайқастарын ... ... ... ... еді. ... ... Хирада әскери
орталықтарын ... ... ... Иран ... ... қаласының маңында кездесті.
Қиян-кескі ... ... ... ... ... жеңіліске ұшырады. ... ... ... ... ... Мүсенна кейін Хираға қайтып оралды. Бұл
жерде сасанидтердің жаңа бір ... ... ... ... - ... ... бұл мәселе жөнінде науқастанып жатқан
халиф Хз. Абу ... ... ... ... аттанды. Осы аралықга
Хз. Абу Бакирдің қайтыс болып, орнына Хз. Омардың халиф жарияланғандығынан
хабардар болған Мүсенна өз ... ... жаңа ... ... ... болса Абу ... ... ... ... ... отырған хатун Азер ... ... ... ... ... ... тағайындады. ... Абу ... ... ... Ал ... ... ұшырады. Алайда, Рүстем жеңілуіне қарамастан Бехмен Джазуяның
басшылығындағы жаңа әскери ... өзі ... ... ... ... Абу Убейде бүл әскерлерге де шабуыл жасады. Сасанидтер
әскерін ... ... ... да, ... ... ... Ислам әскерінің жеңіліске ұшырауын негізгі себеп болды. ... ... ... ... ... мұсылман әскерлері қайта
алмай, Евфрат өзеніне батыи өлді. ... да ... ... ... шайқасы (14/635): Хиджраның 14 жылы болған маңызды
оқиғаларының бірі Сағд ибн Абу ... Иран ... ... болып тағайындалуы мен Кадисия шайқасы болып табылады. Сағд
қолбасшы бола ... ... ... келгенде Мүсенна көпір оқиғасында
өзенге ... ... ... ... Сағд (р. а.) ... шайқасқа дайындап, Куфи қаласынан
30 км ұзақтықта орналасқан Қадисия ... өз ... ... ... Иран әскерінің келуін күтумен айналысты Бұл тұста Иранның ... ... ... ... еді 120.000 ... ... ... басшылығымеп мұсылмандарға қарсы жіберді.
Йезду Джерд халиф Омардың ... ... ... ... ... сыпайысыздықпен кері қайтарып жіберген еді. ... емес еді. ... ... қосып есептегендлі ... ... саны 45.000 ... ... Сағд шайқастан бұрын
Раби ибн Амирді оның өзінің ... ... елші ... ... Раби ... және ... үстінде "Рүстемнің шатырына кірді.
Оларды Исламға шақырды. ... ... үшін үш ... ... ... ... ... қалауы бойынша бір күн
өткеннен ... ... ибн ... елші ... жіберілді.
Дегенмен де жоғарыда аталған мерзім ... ... ... ... шыққан Шағбе төсегінде жатып әскерін басқарды. Иран ... ... ... көп зиян ... ... ... ... басшылығындағы 10,000 адамдық резерв көмекке
келіп ... ... ... ... ... "әр шабуылында
ирандықтардың бахадырларын ... ... ... толассыз
төрт күнге созылды. ... ... ... ... ... ... ... шатырына дейін жетті. Хильаль
Алькаме, Рүстемді өлтірді. Иран әскері он ... ... ... үлкен мөлшерде табысқа қол жеткізді. Иранның ең үлкен
және ең әйгілі туы болып табылатын "дрефшигавиани"-ді де ... ... ... ... ... ... ең маңыздысы Йермук шайқасы
болып табылады. Барысында Халид ибн Велидтің үлкен ... ... ... ... ... ... Фихль жерлеріне дейін жетті.
Византия ... ... ... Шам мен Хымыс жауланды.
Кадисия жеңісіне қол жеткізуде астана Мәдинадан бұйрық үстінен бұйрық
жіберіп отырған Хз. ... ролі ... еді. Хз. Омар әр ... ақылдаса отырып, Сағдқа бүйрықтар жіберуде еді. Пілдерді
алдыңғы шепке тізіп, шабуыл жасаған ... ... ... ... ... ... беріскен жоқ. Шамның маңында соғыс әрекеттерімен
әлек ... ... ибн ... жауынгерлері түйенің үстінде көмекке келіп,
дұшпан пілдерін жүргізуші жауынгерлерді жерге түсірулерінің ... даму ... ... ... күрт ... ... ... кейін Кадисияда жүктерімен және әйеддерімен бірге
қалдырған әскерінің бір белігімен Сағд ибн Абу ... ... ... ... ... шайқасында жеңіліске ұшырап, қашқан жауынгерлер мен
қолбасшылар осы жерде жиналған. Бұл жерде болып өткен ... ... ... ... ... ... ... қатысуына
қарамастан ирандықтар жеңіліске ұшыраған еді. Олардың бір бөлігі Эхразға,
бір ... ... ... ... ... Вавилонда кідірген Сағд болса,
Медайнді жаулап алу мақсатымен Иранның ішкі ... ... мен ... ... ... ... ... жеңілдете түсті, Медайн жауланып ... ... ... ... ... ... қоса Ирак ... арабтары бірікті. Иран мәселесі мен ... ... ... ... жойылды.
әә. Византия жеріндегі әскери әрекеттер
а) Шам мен Құддыстың жаулануы: Сирияны жаулау барысында бірнеше ... ... ... ... ... ... бұл шайқастар мен әскери
әрекеттердің ең негізгілер болып Йермук шайқасы (хиджраның 13 ... ... ... ... ... ... 13 ... 14 жылы), Фихлі
шайқасы (хиджраның 13 жылы), Мерджур-Рум шайқасы (хиджраның 14 ... ... ... 15 ... ... ... (хиджраның 15
жылы), Киннесрдің жаулануы (хиджракы 15 ... ... пен ... ... ... ... 15 жылы), аль-Джазираның
жаулануы (хиджраның жылы), Эджнадейн шайқасы (хиджраның 13 ... ... ... 15 ... 16 жылы) есептелінеді.
Йермук шайқасының нәтижесінде жеңіліске ұшыраған Рум Византия
әскерлерінің негізгі ... Шам ... ... мен ... ... ... Сол ... Шам ауданын жаулануына үлкен мән берілетін
болатын. Хз. Омардың ... ... ... ... ... әрекеті де Шамның
жаулануы ед ... ибн ... Абу ... Амир ибн ... ... қолбасшыла
Димашықта танытқан қаһармандықтарын Сирия-Палестің аудандарын жаулап алу
барысында да көрсетті. ... ... ... ... арқылы ма,
бейбіт арқылы ма?) жүзеге асқандығы ... және ... ... ... жағдайда қалаға қандай статус беріліп, халқын қандай қарым-қатынас
жүргізу керектігі туралы ... ... ... ... ... ... ... міндеті Амир ибн ... тын. ... ... ... Ирак пен ... Абу Убейдаға ... ... ... Амир ... ... ... ... жүргізді. Бейбіт жол арқылы жаулап
алуды жүзеге асыра алмайтындығына көзі жеткен ол ... ... ... жыл бойы ... ... фистиандар нәтижесінде ресми түрде қаланы
халиф Омарға қалыптасырды. 16/637 жылы Ислам мемлекетіне ... ... ... ... ... мен қаланы ресми түрде қабылдауы да тарихта
маңызды орын алды.
Хз. Омардың екінші мәрте ... ... ... 18/639 жылы ... мен ... ... оба ауруының пайда алуы байқалды. Хз. ... ... ... ... ... сақтану мен аталған
жерлерден ұзақ болуларын бұйырды. Алайда, ... ... мен ... Шам мен ... ... Хз. Омардың тұсында Египеттің
жаулануына назар аударылды.
ә) Египет пен ... ... Хз. Омар ... ... Амир ибн ... ... Египеттің жаулануы Ирак пен Сирияны
жаулап алу әрекеттерінің жалғасы ... ... ... жаулап алу
үшін халифтің рұқсатын алтан және ... ... ... ... Амир
Египетке бағыт алып, Ферема жерінде шайқас ... ... ... ... қалыптасқан келіспеушілікті өз пайдасына шешкен ... тез ... ... ... ... жаулап алып, Онан ... ... ... Омар һгипетке Микдад ибн аль-Есвед пен ... ... ... үлкен бір әскерді тағы ... ... ... ... бір ... ішінде (20/640) жаулауды ойдағыдай
жүзеге ... Хз. ... ... ... қолға түскен тұтқындардың арасында Абу Луғлу деген
лақап атымен белгілі Фируз есімді христиан бір құл ... ... ... ... ... ... уәли Муғира ибн Шуғбаның ... ... ... иесі ... ... ... оның тапқан
табысынан белгілі мөлшерде салық алып ... ... ол ... көп ... ... халиф Хз. Омарға шағымданды.
Халифтің "Сені мамандығың қандай?" ... ... ... ... ... ... мен бояу ұсталығы" деп жауап бергеннен кейін Хз. Омакі бұл
ұсталықардың барлығын біріктіріп есептеген ... ... ... еш таң ... жағы жоқ ... білдірген еді.
Бұл шешім ... ... ... ... ... ... ... кетуіне себеп болды. Ертесі күм ... ... ... тығып,
таң намазынан бұрын мешітке кіріп, тасаланды. Намаздың оқылуы басталған
тұста Хз. ... ... ... ... ... қашу ... болды. Алайда, ... ... ... ол ... да ... ... ... қолданып, өзін-өзі
өлтірді.
Жараланған түрде үйіне жеткізілген халиф ең ... ... ... ... кім ... ... ... емес бір адам болғандығынан хабардар
болып, өзіне бір мұсылманның қанжар жұмсамағандығы үшін Аллаға ... ... ауыр ... өте ... ... Оның ел ... ... халық өзінен кейін халиф ретінде кімді ұсынатындығы туралы сұрады.
Ол болса, ... ... бір ... ... ... ... ... 6
адамнан тұратын кеңеске тапсыратындығын мәлімдеді. Тең дәрежеде сайлау және
сайлану құқығына ие бұл ... ... ең ... ... ... ... ... басшысы ретінде сайласын деген өсиет берді.
Хз. Омар ... ... үш күн ... кейін хиджраның 23
жылының зильхиджа ... 26 күні б. з. 644 ... ... ... ... ... болды. Хз. Омарлы жасалған қастандықтың Мәдинада тұратын
ирандық және ... ... ... ... ... ... еді.
2.2. Хз. Османның халифтік кезеңі (23-35/644-656)
Ел басқаруынан риза болған халық Хз. ... ... ... ... ... орнына ... ... ... ... ... ... ол бұл ... шешімін кеңеске
тапсырып, мұсылмандардың мемлекет басшысын сайлауда жаңа бір жүйе ... Хз. ... Хз. ... ... алты ... ... ... болып жарияланды. Хз. Омар жараланып, жарасының ... ... ... ... ... тағайындайтын адамның есімін
атамаса да, Хз. ... ... ... ... ... алты ... тұратын кеңестің құрылуын және ең кейі дегенде 3
күннің ішінде араларынан бір адамды халиф деп ... ... ... ... ... ... ... 3}Сағд кбн Абу Ваккас пен 6)Абдуррахман
ибн ... ... ... ... ... ибн Ауф болды. Сайланбау
құқығына ие, тек ... ... баға беру ... ... алған
Абдуллах ибн Омар да кеңестің кұрамына кіретін. ... ибн ... ... ... ... болмауына байланысты оның өкілі болу міндетін Сағд
ибн Абу Ваккас өз мойнына алды. Микдат ибн Есвед кеңесті ... ... Абу ... сайлау барысындағы әділеттіліктің бұзылмауын
қадағалау ... ... ар Руми ... үш ... мерзім аралығында
жамиғатқа намаз барысында имандық қызметін атқару мәселесімен айналысты.
Бастапқысында хашимилер мен ... ... кім ... ... ... ... бәсекеге салынды: Халифтікке өз араларынан
біреуді сайлау ниетіне берілді. Көне саяси бәсеке қайта ... ... ... ... де, омейядтықтар да қолдан жіберіп алғысы көлмеді.
Кеңестің мәжілісі өзінің сайлануынан (үміткерлігінен) баз ... ибн ... ... ... Мисвер ибн Махременің үйінде
жиналды. Сухейб ... мен ... ... қызметін атқарды. Отырыстың
төрағасы болған Абдуррахман ибн-Ауф ... ... ... ... ... ... Осы түста халықтың ойы зерттеудің астына алынды
мешітте, сауда-саттық жерлер мен базарларда адамдармен сұхбат жүргізілді,
яғни халық ... ... ... ... дауыстарын Али мен
Османның екеуінен қайсысына беретіндіктерін сұрастырды.
Бұл әрекеттердің барлығының ... ... ... мен ... бір жерден шығып, халифтікке Осман ибн Аффан ... ... ... ... 24 жылының мухаррем айында (Б. з. 644 ... ... 3 ... ... ... бір ауыздан халиф болып сайланды. Сол
замат мүшелердің ... жаңа ... ... ... ... ... ... он екі жылға созылған халифтік құрған кезеңінде екі
маңызды ... ... Оның ... ... ... ... ... қарама-қайшылықтар" еді.
ба. Хз. Османның тұсындағы әскери әрекеттер
Хз. Осман ... 23 ... ... 24 жылының басында халиф
болғаннан кейін Иранда Рэй, Хамадан мен Истахыр ... ... ... ... ... Византияның Александрияға шабуыл
жасауымен бетпе-бет келді. Әзірбайжан мен Арменияның және Иранның жоғарыда
аталмыш жерлерінің халқы ... ... ... ... көтеріліске
шыққан болатын. Хз. Осман мұндай жағдайда византиялықтарға қарсы және
көтерілісшілерге қарсы ... ... ... болды. Басқа бір жағынан
әскери салық мөлшерінің артуына ... ... ... Египет уәли Амир
ибн аль-Астың қызметінен босатылып, оның ... ... сүт ... ибн Сағд ибн Абу ... ... ... көптеген ішкі
қарама-қайшылықтардың туындауына себеп болды.
Шам ... ... ибн Абу ... мен ... ... қайтыс
болуына, Үмейр ибн Сағд аль-Ансаридің науқастануы мен ... ... ибн Абу ... қайтыс болуына байланысты бүкіл Нам мен
Сирия жерлерінің уәлиі ... ... ... ... Муавия ибн Абу
Суфьян хиджраның 29 жылы б. з. 648 жылы ... ... алу ... ... ... жолы жаулап алу жорығына көп мұсылман қатысты. Муавия
кұрамы Абу Зер, Абуд-Дерда, ... ибн ... ... және т. б. ... ... ... хиджраның 28 жылы Абдуллах ибн Қайыстың
басшылығындағы кемелерге отырғызып, Кипрге жолдады. Египет әміршісі ... ибн ... ... ... ... Кипрге жетті. Кипрде
бірлескен Египет пен Шам эскадралары алдынан шыққан шайқаста жеңіске қол
жеткізіп, ... ... мен ... ... кері қайтты. Кипрліктер жыл
сайын 7.000 алтын өтеу шартымен бейбіт бітімге
келді.
Хиджраның 30 жылы ... ... ... ... ибн Амир мен Сағд
ибн Ас бір-бірінен бөлек ... ... ... мен Табаристанға әрекет
етті. Гүрджан, Хорасан, Табаристан, Сағд ибн Астың ... ... ... Абдуллах ибн Амирдің әскері болса Кабул, Сиджистан ... ... ... Хз. ... ... ... әлемі батыс пен шығыста ... ... ... жерлерді өзіне қаратқан ... Одан ... ... ... бару ... емес еді. Ол ... алған күнде де өз билігінің астында уақытша мерзім ... ... алар еді. ... ... шекарасы Азияда Анадолының, Қытай мен
Ресейдің Африкада Солтүстік және ... ... ... ... ... ... шекараларына дейіп кеңейді. Нафидің
Абдуллах есімді екі баласы ... ... мен ... ... ... ... роль ... Мұндай жетістіктерге қарамастан жаулап алу
әрекеттері өзімен бір ... және ... ... ... ... тұсындағы оқиғалар мен ішкі қарама-қайшылықтар
Ежелгі тарихшылар мен көне деректер Хз. ... ... ... мағлұмат ... Бұл ... оның ... ... ... тұрғысынан сипаттаған. Мұндай деректер
түрлі саяси және ... ... ... баға беру ... ие. ... белгілі бір тарихи дерек
өзіне тән географиялық кеңістік пен тарихи оқиғаның ... ... ... ... ... және рухани шарттар, саяси,
экономикалық және қоғамдық факторлар, белгілі бір ... ... ... ... келісім шарттары
мен жеке тұлғалар өз ... ... Бір ... ... белгілі бір әлеуметтік жағдайдың қалыптасуына себеп болған
қоғамның ... ... ... ... ... көзқарастар мен түрлі
адами қалауларды ұстанатындықтары ... ... ... ... ... ... ... болмысы
мен өмірлік көзқарастарының ықпалы аса үлкен.
Хз. Османның ... ... ... алты жылдық кезең және
екінші алты ... ... ... ... ... әдісі әдетке айналған. Хз.
Османның мұсылман және халиф болып ... ... ... мен
екінші алты жылдық ... ... ... ... ... ... дерек болып есептелінеді.
I Хз. ... ... ... ... ... бөліске
валынуында, кәпірлердің салықтардың жүйесі мен ... алу ... және діни ... ерекше саңалықтар енгізілді. Атқарылған
істерден, халиф пен уәлилерінід қызметінен риза ... ... ... ... ... Хз. Османның тұсында орын алған ішкі қарама-қаййшылықтардың пайда
болуы мен ... ... ... ... ретінде көрсетіліп,
тарихшылардың тарапынан төмендегідей алып топтастырылған ... ... ... ... мен ресми нұсқасының пайда болу еселесі: ... ... ... ... жорықтар саясаты оның даму шыңына жеткен
кезең болып ... ... ... ... әлемінің шекаралары бір
жағынан Авдалусияға, екінші ағынан Мауереннаһрға ... ... ... ... ... рз мыңдаған адам мұсылман қауымына ... сөз. Жаңа ... ... ... ... ... керек болған
жағдайда әлеуметтік жағынан да күтпеген ... ... ... ... кем ... ... көмегімен жазылған Құран нұсқалары олардың
арасында тарап, мәтіннің ... ... ... туындатқызған еді.
Оның үстіне ... ... ... ... түрлерінің сан-
қилылығынан бір-бірімен тартыс жүргізетін.
Хз. Осман ресми нұсқаны (Хз. Абу Бакирдің тұсында ... ... Зейд ибн ... ... Ибн ... ... ибн ... ибн Харис ибн Хишамнан тұратын кеңес құрды. Оларға негізгі
нұсқаның 7 көшірмесін ... ... ... ... ... ... ... көзін жою туралы нұсқау бергентін. Кеңес те ... ... ... Аты ... 7 ... ... ... Халиф бір нұсқаны, өзіне алып қалып, ... ... ... ... қалаларына жолдады. Бұл аталған нұсқалардан басқа
мәтіндерді жинатқызып, жаққызған еді.
Мұсылмандардың көпшілігі ... ... ... ... ... ... Ибн ... пен оның жақтастары
наразылық танытты. ... ибн ... бұл ... басы-қасында
болмағандығына бола наразы болған шығар. Дегенмен де, халиф бұл істің
жауапкершілігін Хз. Абу ... ... ... Зейд ибн ... ... Бұл оқиға халиф пен атақгы ғалым сахабалардың арасындағы келешектегі:
қарым-қатынастарына өзінің әсерін тигізбей ... жоқ. Ол ... ... ... ... ... ... Бейресми нұсқаларды
жағу оқиғасы хиджраның 32 жылы жүзеге асқан ... ... ... ... ... Хз. ... ... түйелерін
жаю, бағу, қорғау, соғыс жағдайында әскердің қажетіне жарату үшін бірқатар
жерлерді мемлекеттің меншігіне айналдырды. Алайда, оның ... ... ... ... ... ... сынның астына алынды. Халиф
болса бұл ... жеке ... ... ... мемлекеттің жоғары
дәрежелі пайдасын көздеген еді.
б) Мемлекеттік ... ... Хз. ... ... бірі ... ... тараптар болуы яғни мемлекеттік
қызметтерге омейядтықтардың әулетінен көптеп ... ... ... Хз. Османның Х:і Омардың өсиеті бойынша алғашқы тағайындаған
адамы Куф; қаласының уәлиі Сағд ибн Абу ... еді. ... ... не ... ... ибн ... тартысып қалуының салдарынан оні Куфа қаласының
уәли қызметінен босатып, оның ... ... ... ... ... табылатын
аль-Велид ибн Укбеп тағайындады. Палестина Уәлиі Абдуррахман ибн ... ... ... болуына байланысты Палестина жерлерін уәлиі Муавияның
жерлеріне қосқан еді. Жаңа уәли тағайындамады.
Умейр ибн Сағдтың науқастанып ... ... ... ... оның жерлері де Муавияның жерлеріне қосылып, Муавия Шамның
(Сирияның) бас уәлиі атанды. ... ... ... ала ... ... Египеттің уәлиі Амир ибн аль-Асты қызметінен босатып, оның орнына
өзінің сүт ... ... ибн Сағд ибн Абу ... тағайындады. Тағасының
(нағашысының) баласы Абдуллах ибн Амирді Кабул ... ... одан ... ... ... әмірі ретінде тағайындаған
болатын. Ешғас ибн Қайысты Әзірбайжанның, інісі Кайысты Рэй қаласының уәлиі
қылып ... Ирак ... ... дәрежелі қолбасшыларының арасында да
бірқатар өзгерістер енгізді. Міне, Хз. Османңың бюрократиялық жүйеде жүзеге
асырған ... не ... ... ... де ... оның бұл тағайындаулары мен қызметтен босатулары кейінгі
кезендерде өзіне қарсы дәлел ретінде қодданылады. Халиф оның ... ... ... кіргізгендігі мен омейядтықатардан басқа
адамдармен басқаша қарым-қатынас ұстанғандығы мен ... ... ... ... ... кісі ... барысында
әділетсіздікке жол берді деп айыптады. Сейф ... Ибн Саба мен ... ... ... мен ... ... жүйеге қарсы
болғандықтары туралы қалыптасқан өсек-аян сөздерді кең ... ... Хз. ... ... оқиғаларды, ішкі қарама-қайшылықтар мен Хз.
Османның өлтірілуін басқа бір ... ... ... ... ... Хз, ... асхабы кирамға
деген қарым-қатынасы да ... бір ... ... оның ... қарым-қатынас ұстанғандығын
атап көрсетсе, кейбірі бұрыс ... ... ... ... ... орын ... тандаулы сахабаларды
қызметтерінен ... ... тек ... ... тағайындауы, сахабалардың Хиджаз ауданы мен оның ... ... ... ... ... ... ... Абу Зерді Ребезеге жер аудартқызуы, Мерван ибң ... ... ... қасына алуы оны сынның астына алу мен ... ... ... ... ... ... ... ... ... да Хз. ... сынның астына алынған ... ... ... ... үкім ... Хз. ГІайғамбардың
мешітінде бір ... ... ... жұма намазынан
кейін іште азан оқытқызуы, Минада тұрып, ... сол ... ... ... ... ... мен "қаржы үйінің" кірісінің 1/8-не ... ... ... ... ... ... болып табылды. Кейбір
консервативтік тұрғыным адамдары бұл енгізілген жаңалықтарды "бидғат"
(дінге ... ... ... деп ... ... ... Османның тұсында ішкі қарама-қайшылықтардың туындауы мен астана
Мәдина ... ... ... ... өлтірілуіне себеп ретінде
көрсетілетін оқиғалар деректерде жоғарыда аталған сипатта ... Хз. ... ... ... ... аталған оқиғалар, жағдайлар мен атқарылған
істер Хз. ... ... ... ... ... емес еді. Меселелерді
бажырайтып көрсететін, адамдарды бір-біріне қарсы ... ... ... жаманшылыққа қолданатын және ... ... ... ғой, ... ... Хз. ... өлтірілуі аса қиынға соғар
еді.
Хз. Османның тұсындағы қарама-қайшылықтардың арқа жағында басқа бір
себеп бар. Халифтың ... мен ... орын алуы ... ... ие
болып, "көрінбейтін бір күш" тарапынан ... ... ... ... тарихшылар Хз. Османның өлтірілуінің арқасында сондай
бір ... ... ... ... пікірге келген болатын.
Абу Михнеф пен Вакиди және ... ... ... ... өлтірілуін сахабалар ұйымдастырды деген пікірге келген.
12 жылдық халифтігінің барысында өзіне қарсы көтерілістің туындауы ... бір ... ... ... себеп болатын қандай да бір қадам
жасамаған Хз. Османды хиджраның 35 жылының зильхиджа айының 18 күні (б. з.
656 ... ... ... 17 ... ... 35 ... шавваль айында (б.
з. 656 ... ... ... ... бару ... Куфа, Басра мен
Египеттен Мәдина қаласына келген, алайда, негізгі мақсаты ... ... ... ... Хз. ... ... мен ... ұзақ уақыт
қоршауда ұстап, өлтірген болатын. Осылайша анархистер ұзақ ... ... ... ... ... ... еді.
2.3. Хз. Алидің тұсындағы оқиғалар.
Хз. ... ... ... ... ... ... ... орын алуына түрткі болып, мазхабтардың арасында күрестің
пайда болуына жол ашты. Екі айға созылған анархия халифтің ... ... 5 ... тағы ... Хз. ... өлтіріп террористер астанада
үстемдік орнатып, ... ... ... ... адамды
халиф қылып сайлау мүмкіншілігіне ие болды.
Алайда, III ... ... ... ... бір ойды
ұстанған анархистер жаңа ... кім ... ... ... ... ... еді. ... мен Зүбейр олардың
сыныстарын қабылдамай тастады. ... ... ... ... ... ең ... ... ішінде Хз. лиді халиф сайлап,
оның ... ант ... ... ... ... ... оларға ... ... үшін ... мерзім беретіндіктерін айтты. Халық Хз.
Алиді, халиф сайлап, оның ... ант ... ... 35/656 жылы ... ... ... Хз. Алиге шартты түрде ... ... Олар оған Хз. ... ... ... ... ... ішінде тауып алып, ... ... шарт ... ... Хз. Али Хз. Абу ... ... болып сайлануына
ұқсас түрде халиф сайланса да, ант беру барысында халық оған шарт ... ... ... ... оған ант ... қатар, Шам мен
соған ұқсас жерлердің ... да Хз. ... ... ... Хз. ... ... оқиғалар
Хз. Али Ислам дініне сай әрекет істеу мен ... ... ... ... Ол Хз. ... тұсында да, одан кейінгі
кезеңдердегі үш ... ... да ... ... Исламға жан-тәнімен
қызмет еткен болатын. Хз. Али әр уақытта үш халифтің қасынан ... ... әрі ең ... ... ... ... еді. ... өлтірілуінен кейін туындаған мәселелерді шешуге қаніиама күш салса
да, әлі жетпеді.
Хз. Али халиф бола салысымен Хз. ... ... ... ... ... Бұл істі ... ... халықтың анттарын қабыл алу
мерзімін күтпестен, асығыстық ... ... ... ... ... ... ибн ... мен Абдуллах ибн Аббас оған ескерту де жасаған болатын.
Осының салдарынан уәлайаттарда Хз. Алиге ... ... шебі ... ... ... ... тап ... Хз. Али хиджраның 35 жылының
26 зилхвджасынан хиджраның 40 жылының 17 рамазанына дейін 5,5 жылдық кезең
бойы халиф қызметін ... ... ... барлығы дерлік ішкі және
сыртқы қайшылықтарға толы болды. Ішкі қақтығыстар, ағайындардың соғысы оның
кезеңінің ең ... ... ... табылды. Ішкі қайшылықтардың
салдарынан болар, да ... ... ... Хз. ... ... нүктесіне жетіп болғанына байланысты болар, ... ... ... Оның үстіне халифтің бұл мәселеге назар
аударарлықтай мүмкіншілігі де болған жоқ ... ... ... Хз. ... өлтірілуі мүсылмандардың арасында
наразылық тудыруымен қатар ағайындардың арасында қақтығыстар мен ... ... орын ... өте үлкен әсерін тигізді. Оның орнын
басқан Хз. Али ... ... ... ... ... ие ... шартты түрде ант берген халық одан тез арада Хз. Османды елтіргендерді
тауып, жазаландыруың талап ... еді. Хз. Али ... ... ... ... ұзақ жерлерге кетуі мен өзінің халифтігінің ... ... ... үміт ... Террористер астана Мәдина
қаласында үстемдік орнатқан жағдайда еді. Оның ... ... ... Хз.
Османның өлтірілуінде кейбір сахабаларды кінәлі деп көрсететіндей жағдайға
ие болды.
Міне, осындай себептерге ... ... ... ... жоқ еді.
Хз. Абу Бакирдің қызы әрі Хз. Пайғамбардың жесірі болып табылатын Хз. Айша
және Талха мен ... ... ... ... ... ... ... өз шептерін құрды. Айналасына әскер жиып, қылыштарын қолға алып ... Хз. ... ... ... ... ... шықты. Мұсылмандар бір-
біріне қарсы қылып қолданып, ... ... ... кезең осы кезең
болып табылады. Куфа ... ... ... қосыдды.
Басра қаласынан келгендер де болды. Хз. Алидің ... бұл ... ... ... күш қолданып, ақша алды және ол ... ... ... ... ... да ез ... қатарына,
қосқан Хз. Али хиджраның 16 жылының 14 джемазильахирінде (б. з. 656 ... ... ... ... ... деп ... ... әскери сап
түзеді. Осылайша, Хз. Пайғамбардың ең ... ... әрі ең ... ... табылатын екі топ шайқас майданында кездесті. ... ... та ... ниетіне-берік емес еді. Қарсы тарап Хз. Алидің шайқаспау
туралы ұсынысын қабылдап, ... ... ... ... ... ... ... жазаландыру шешімі де екі жақты
түрде келісілді. Хз. ... ... ... ұзақ ... ... қоршауда ұстап, Хз. Османды ... ... ... топ ... ... ... ... риза болған жоқ. Олар бекітілген
бұл келісім шарт пен одақтасуды бұзу мақсатымен әрекетке , ... ... мен ... жақтастарының бірігуі бұлардың әлсіз жағдайға душар болуы
деген сөз еді. ... ибн ... ... ибн ... ... ибн ... ибн Хатем сияқты кісілер өз праларында келісіп, мұсылмандарды түн
ортасында біртіндеп бір-біріне ... ... салу ... алды. Өйткені, егер
екі тарап бір-(Нрімен соғысатын болса, олар ... ... ... ... еді. ... ... ... өз қолдарына шоғырландырған
жағдайда өз болмысын ... ... ... ... ... ... шабуыл жасалынуының салдарынан екі тарап та
өз адамдарына: "Йа ағайындар! Бізге шабуыл жасалды" деген сияқты ... ... қару ала ... ... ... кейін Хз. Алидің
қақтығысты тоқтатарға ... ... Айша ... шайқасқандарға бағыштап
қарғыс айтқандығы белгілі. Ислам дүншандарының мақсаты жүзеге асқан еді.
Соңында Хз. ... ... ... қол ... ... мен ... сияқты
атақты сахабалардан бастап, екі тараптың көптсген адамы қаза ... ... ... ... ... Хз. Али өзінің әскеріне тонау және соған ұқсас
әрекеттерді жасауға ... ... Хз. Айша ... ... соғысуына
байланысты бұл шайқас "Джемел (түйе) шайқасы" деп аталды.
Алайда, олардың (сабалықтардың) Алидің әскерін тастап, ... ... ... бір ... болу ... еді. ... себепсізден себепсіз
тәрк еткен болса ғой, қылмыскер ретінде жазаландырылулары керек ... ... Саба мен оның ... тез ... мұның шешімін тауып үлгерді. Али мен
оның әскерін дұшпанның алдында тастап, өздерінің кетулерін діни бір себепке
негіздеді. Кейінгі кезеңдерде ... деп ... бұл ... ... Али ... ... кейін әуелі Харурада, кейін Нехреванда
жиналып, бөлек бір ... ... ... саяси және діни қауым ретінде қалыптасуына әсер еткен
басқа да факторлар бар. Олардың ... ... жүйе ... ... ... алғашқы бөлінуші тобы болып табылатын хариджилер ең
әуелі рулық қарым-қатынастарға мән ... ... ... ... ... ... рулары бұлардың ішіндегі негізгілері еді. Абу Муса аль-Ашаридің
төреші болып ... ... ... ... ибн Кайыстың айтқан сөздері де
мұның дәлелі болып табылады. Оның үстіне, хариджиліктің пайда ... ... ... ... саяси және әкімшілік үстемдігін ... ... ... және ... жағынан маңызды роль ойнаған
"қурра" хариджиліктің пайда болуының негізгі себептерінің бірі. Адамдарының
саны туралы түрлі ... ... ... тек бір ... ... түрлі
тап өкілдерінен тұрғандығы белгілі. Мысалы, курраның бір ... ... ... ... бір ... де ... ... еді. Кейбір
авторлар қурра мен хауариджді бір-біріне тығыз байланыста болғандығын жазса
да, Кұранды толығымен ұстануларымен, Құран ... ... ... ... ... және өте ... болуларымен әйгіленген қурра
тәуелсіз бір діни және саяси құрылым қалыптастыруға қол жеткізе ... ... ... ... ... болғаннан кейін қурра олармен
барлық қарым-қатынастарын үзген еді.
Хариджиліктің пайда болуында үлкен ықпадға ие ... ... ... ... еді. ... ... алғашқы мәрте ресми мемлекеттік жүйеге
қарсы көтеріліске шығып, қан ... бұл ... топ" ... ... ... ... пайда болуында, үмбеттің арасында мұндай құбылыстың ... мен ... ... орын ... ... роль ойнаса, көптеген
бөтен көзқарастар мен түсініктерді мұсылмандардың- арасында ... ... және ... жүйе мен ... ... де ... пайда болуына өз әсерін тигізген.
Классикалық ... ... ... екі ... Абу Муса мен Амир 38/659
жылдың шабан айының аяғында Эзрухта жүзеге асырған жиналыстарының ... Хз. ... ... өлтірілгендігі және өлтіргендердің
жазаландырылуы ... ... ... Хз. ... ... ... екі өкілдің де (Хз. Али және Муавия) қызметтерінен босатылулары
керектігін және бұл мәселенің шешілуі кеңес ... ... ... екендігін бекітті. Келісім құжатын Ашғас ибн ... ... ... ... бүл ... ... өкілі Амир, Хз. Алидің халифтіктен
босатылуын мақсат тұтып, құлыққа қадам басты. Ол бір ... ... ... ... ... деді. Келісім құжатта жазылмаған бұл сөзді
айту арқылы Амир жаңа бір бүліктің орын ... жол ... Шам ... өмір сүретін мұсылмандардың ресми халифі болып табылатын Хз. ... ... ... ... оның орнына Сирия уәлиі Муавияны
отырғызуды көздеу арқылы ... ... ... ... ... бөлінушіліктің жолына қадам басты. Муавияның биліктің
өзіне ... ... ... ... ... ... ие ... жалғасын тапқан болатын.
вә. Хз. Али және хариджилер
Хз. ... ... ... ... ... ... бастапқы кезде ... өз ... ... ... ... ... оған кінә ... болатын, Оған
олар: "ла хукме илла лиллах, инильхукме иллаллах" үкім беру ... ... сен ... ... үкім беруші қылып тандадың, Алланың
бұйрығының орныйа ... ... бой: ... ... ... ... деген сез ... ... ... ... үшін бұрынғы өздерінің оған берген анттың күші жойылатындығын
баяндаған ... ... және ... ... ... ... ... жасамағаңдықтары мен көтерілісші деп
есептелінбейтіндіктерін, шын ... ... ... ... ... ... атқарғандықтарын алға қойды.
I "Ла хукме илла ... ... ... ... ... ... Ислам мазхаптарының тарихында "харурия", "мухаккиматуль-ула"
немесе "хариджилер", "мағарика" деп аталған бұл қауым тәуелсіз үкімет құру
мақсатына бағыт алған еді. ... ... Хз. ... ... Сириядағы
Муавияның үкіметі және Харурадағы хариджилердің үкіметі деген сипатта Ислам
жерінде үш ... ... жүйе ... ... Хз. ... қарсы көтеріліс ұйымдастыруы, ресми
үкіметке қарсы шеп ... мен ... ... ... Хз. Алидің
жақтастарының халифке жаңадан ант берулерінің ... ... Али ... ... ... ... ... бодды. Абдуллах ибн
Аббасты оларға елші ретінде жіберді. Оларды қайтадан бірігуге шақырды. Ибн
Аббас пен ... ... ... ... ... болды. Ибн
Аббастың түсініктемелерінің нәтижесінде олардың бір бөлігі Хз. ... ... ... ... ... ... жиналғандықтары үшін өздерін Харурия деп ... ... ... ибн Вехб ... ... ... ... үкімет
құруға кірісті.
Мемлекеттің басшылығы қүрайыштықгардьщ жекеменшіғі емес ... ... ... кейінірек көптеп жақтас жиған хариджилердің негізін
кұраған харурилер қүрайыштықгардың үстемдігіне ... бас ... ... Хз. Али ... ... ... таратқаннан кейін Куфадан шығып,
бөлінушілермен бас қосқан харурилер Нехреванда жиналды.
Куфа хариджилерімен бірігу ниетімен жолға ... ... ... ... ... ... ... Хаббаб ибн аль-Ереттің баласы
Абдуллах пен оның отбасына тап болды. Абу Бакир мен Омар ... оның ... ... ... Абдуллах пен оның отбасын айуандыкден
өлтірді. ... ... бүл ... ... ... алған Хз, Али,
Харис ибн Урвені бөлінушілермен кездесу жүргізіп, ... ... елші ... ... ... де ... бөлінушілер "бәріміз
өлтірушіміз" деген сөзін айтып, оның ниетін жоққа шығарды. Бұдан кейін
көтерілісшіл Шам ... ... ... ... айналысқан Хз. Али
әуелі хариджилердің мәселесін ... ... ... ... ... ... әрекет жасады.
Соғыспастан бүрын олардың өлтірушілерді өзіне тапсыруларын ... ... пен Абу Айюб ... ... ... ... ... өзінің насихат сөздерін жеткізіп, Ибн уль-Кубвемен жеке дара
кездесті. Алайда, болымды нәтижеге қол ... ... Оның ... қабыл
көрмеген көтерілісшілер Хз, Алидің әскеріне шабуыл ... ... ... (38/658) ... ... ... өлтірілді. Қашыл
құтылғандар Нухейлада жиналды. Кэйтадан қарсылық танытуға ниеттенсе де, Хз.
Али оларға мүмкіншілік бермей, ... ... ... танытуға жетерлік
күшін жойды. Шайқас бір жақгы нәтиже бермеуімен ... ... ... ... да ... тигізе алмады. Өлтіргендердің
отбасы мүшелері мен рулары толассыз өш алу әрекетгеріне салынып, қарама-
қайшылыідгардьщ туындауына ... ... Али ... мен Нухейладағы шайкдстардан ... ... ... болса да, Ешғас ибн Қайыс әскердің әлсіз, ... ... оның ... ... бул жорықхы хейінге қалдыртқызды. Хз. ... ... ... ... ... ... ... түскен басқару жүйесін
қабыддап алған, ішкі қарама-қайшылықгардың саддарынан жаулау саясатымен
айналысуға мүмкіншілік таба ... және ... ... ... ... ... ... жетпеген Хз. Али қоғамның ішінде тыныш өмір
мен бейбітшілікті қалыптастыру ушін, әрі ... ... ... ... ушін бар ... мен ... жұмсаған еді. Терең
білімі, адами қүндылықгары мен мемлекет басқаруда тәжірибесі мол ... ол ... ... және діни ... ... ... қол ... болатын,
вб. Хз. Алидің өлтірілуі
Хз. Али өте жас кезінде Исламды ... Хз. ... көзі ... оның ... ... ... ... үш халифтің тұсында жаңа діннің
халық арасында тарауында, Бәдр, Ухуд жөне ... ... ... ... ... үлес ... тұлға болды. Ғалым, такуалық пен
ықыластықтың символы, қаһармандық пен жоғары дәрежелі ... ... ... ... Хз. Али ... ... бірі Абдуррахман
ибн Мүлджемнің тарапынан өлтірілді.
Мысыр аумағынан шыққан Ибн ... ... бару ... ... ... ... алдында адам өлтіру қылмысын жүзеге
асыруын жоспарлаған хариджилердің тарапынан бұл ... ... ... Амр ибн ... пен ... да ... ... еді.
Астана Куфаға ... ... ибн ... ... ... кірісті. Бұл ... ... ... ... болғавдардың жакьіндарымен таныса бастады. Тейм
ар-Ребаб руынан шыққан, ... мен ... ... қаза ... ... әйел де өш алу жолына ... ... Ибн ... бұл ... ... Катам оған: "Егер де сен Хз. Алиді өлтіріп, 300 дирхем мен
I күл және 1 күң берсең мен ... ... ... дайынмын" деген ... Бұл ... ... ... ибн ... таң намазының
тұсында Куфа қаласының орталық мешітіне барып, намаз оқытқызып ... ... ұлы ... жерге сұлатты. Халиф Хз. Али ... 2 күн ... ... ... 40 ... ... (б. з. 661 жылының 20 қаңтарында) қайтыс болып, ... ... ... пікіріміз бойынша Хз. Алидің өлтірілуі оның алдында ел
билеушісі ... Хз. ... ... ... ... бетер қиыншьшықгар ... Хз. ... " ... ... ... болса, Хз. Алидің өлтірілуі
"ең үлкен ... ... деп ... ... Хз. ... ... кейбір қайшылықтар мен ... ... ... болуы орын алған күнде де, үмбеттің ... ... ... және ... ... ... Хз. ... халифтігі мен шейіт болуы жоғарыда ... ... ... ... ... және "шиит" деп ейге бөлініп, бір-біріне
қарсылық көрсететін жағдайға түсіп, араларында ... ... ... ... қанды оқиғалардың орын ... ... ... Али ... ... ... ... иесі болатын. Батыл,
ғалым әрі бетке тұтар тұлғалардың қатарына ... ... ... ғылым-білім дәрежесі еліктеушіліктің үлгісіне
айналған еді. ... ... ... ... есептелетін тұлғалардың бірі
еді.
Әуелден күнімізге дейін мұсылман қауымы "ехли-бәйт" Хз. Алг мен оның
ұрпақтарына ерекше сүйіспеншілік ... Нам ... ... да оларға
бағыштап тілек тілейді. Алайда, "мемлектеп басқару ісіне лайықты ... ... ма, жоқ өлде Али ма?" ... ... ... "суннит" және "шиит"
(алеви) деп екігс бөліп, түрлі діни ... ... ... ... ... бүгінімізге дейін болмысын сақтап келді.
вв. Хз. Хасанның халифтік кезеңі және билікті ... ... ... ... ... ... ... 40 жылының шавваль
айында (б. з. 661 жылының акцанында) оның ... ... Хз. ... бой
ұсынып, оны халиф сайлады. Оған алғашқы ант берген ибн Сағд ибн ... ... ... ... ант ... ... ибн ... ... ... етуіне итермеледі. Куфалықтарды
Хз. Хасанның жағынан өз ... ... ... ... ... қолданды. Абдуллах ибн Амирдің ... ... Хз. ... хат ... Мусулға жеткея Муавияның әскеріне
кездесу мақсатымен Хз. Хасан, Убайдуллах ибя ... ... ... ... Хз. ... ... ... адамдарға ұқсайтын. Соғысқа бар» ынтасын салмайтын және
шегіншектін. Хз. ... ... ... де ... ... Хз. ... әскерге, сенбеуі мен өзінің сенімді жақгастарымен
бірге Мәдина қаласынаі шегінуінің ... ... ... оны ... ... ... ибн ... аль-Еседа тарапынан
жарақгалуы ... ... ... ... оятты. Бұл жағдайды
пайдалануға, тырысқан ... Хз. ... ... ... ... ... Хз. Хасанның әскерін тастап, ... ... ... ... сақгап , қалатыңдығын хабарлады. ... ... ... әсер ... Оның үстіне соғысқысы келмеген,
әскерлердің үлкен бөлігі соғыстан бас тартты. Хз. Хасан бүл ... ... ... ... ... Муавия ибн Абу Суфьянмен келіссөз ... Хз. ... ... ... ибн Абу Суфьянға тапсыру үшін
төмендегідей шарттар қойды: ирактықтардың ... ... ... ... ... Ирак ... ... кінә тағылмауы керек; олардың
күнәлары кешірілуі қажет; Ахваз ... ... ... харадж (мұсылман
болмағандардан алынатын салық) жыл ... ... ... ... ... Хз. ... 2 млн. дйрхем ... ... мен ... тең ... ... ... деректерде Хз. Али туралы жаман пікірлердің айтылмауы керектігі
мен Муавия қайтыс болған жағдайда ... Хз. ... өту ... ... келісім шарттың бір бөлігін құраған делінеді. Алайда, біз Хз.
Хасанның ең соңғы шарттарын ... мен ... ... шарттарды
қабыддамайтындығы туралы көзқарасты ұстанамыз.
Хз. Хасанның ... ... ... ибн Амир ... ... ол шарттарды қабыл керіп, қолын қойды. Сөйтіп, Хз. Хасанға
кері жіберді. ... ... ... ... ... риза ... Хасан қалыптасқан жағдайды әскербасы Қайыс ибн Сағдқа түсіндіріп, бүкіл
міндеттерін Муавияға тапсырып, Медайынға келуін қалады. Қайыс ибн Сағд ... ... да, ... ... ... шара таба алмады.
Оның, Хз. Хусейнмен Худжур ибн Абий сияқты тұлғалардың карсылық танытулары
ешбір нәтиже берген жоқтың
Хз. ... ... ... ... айтсақ мұсылмандардың ортақ
пайдасын, бірлікті қоғамдық құрылымы мен- сипатын есепке ала ... ... ... ... ... оның ... тапсырды. Аталмыш бұл келісім-
шарт мұсылмандардың жаңадан бейбіт өмірге қол жеткізулеріне ... ... ... ... деп аталды.
Төрт немесе алты ай халифтік қызметін атқарған Хз. ... бұл ... ... отбасымен бірге Мәдина қаласына көшіп, тыныш өмір сүрді.
Белгісіз бір жағдайларға байланысты ол хиджраның 49 ... 28 ... з. 669 ... 7 ... қайтыс болды.
Халифаттағы дағдарыс және VII ғасырдағы азамат ... ... ұлан ... ... ... және ... ожалар дүние ... ң ... және ... ... алып ... ... бұл ... үшінші халифат -
осыман тұсында байқалды. Ол ... ... ... ... ... ... еді. Үшінші халифат Осман енді әскери
демократиялық ... ... араб ... ... ... ... ... Осман тұсында жерді тартып
алушалар және ... ... ... ... ... Бұл ... төменгі ... араб ... ... ... ... ... ... көптеген
дұшпан феодалдық отбасылар шықты. Наразы болғандар Хз. ... ... ... ... ... ... Әлидің жанына ... ... деп ... ... ... топ, ... ... мағынаны береді. Шейттер ... ... топ ед. ... келе ... ... дінінде ағымы
реінде құрылды. Шейттердің ... ... ... еді. ... ... ... баласы Әлиге берілуі тиіс ... ... ... мұра болуы тиіс еді. ... ... ... ... еді, және олар феодалдық айдаудан құтылып
«Әділ халифаны» қалағандар еді. ... ... ... ... еді. 656 жылы ... ... халифа Османды
өлтірді. Көтеріліске шығушыларды талаптары бойынша ... ... ... ... ... оның ішінді ... ... ... ... ... Осы тұста азамат соғысы ... (656 – 661) Әли ... Араб ... ... ... Әли өте ... және жалтақтаумен болды, және
көсемдік ... ... ... Оның ... ... ... оны ... кетті. Әлидн бөлініп кеткен топ ... ие ... ... ... ... ... ... бұл
кезде әулеттік теңдік, жалпы ... ... ... ... ... орнатпақ болды. Олар ... ... ... ... ... етті. Хариджиттер ... ... ... Соңында олар да арнайы секта ... ... ... ... үш ағым ... ... Суниттер,
шейттер, хариджиттер. ... ... ... ... ... ... ... Омейядтар ұсынды.
Сниттер сөзі - ... Хз. ... іс – ... ... Суна ... ... ... шариат
мұсылмандық заңдар жинағы. Суниттер ... ... ... ... . Шейттер және Жариджиттік ұландарды ... ... ... 661 жылы ... жариджиттіктер өлттірді.
Сириялық, Египеттік, ... ... ... ... ... Муравидің халифа ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Осы уақыттан
бастап 750 жылға ... араб ... ... ... ... ... ... Дамаск қаласы болды.
2.4. Омейядтар халифаты (661 – 750)
Омейядтар ... ... ... аймағы Сирия болды.0
онда Омейяд халифтері ... араб ... ... ... ... жаулап алушылықты жаңартуда ... ... VII ... соңымен VIII ... ... ... ... ... ... бекен тұрақтанды. 711 жылы
олар Испанияға ... ... ... ... ... ... қаласының жауынгерлері физантиялық кіші Азия ... ... ... Олар ... және ... ... ... жетті
және Канстантинопльді екі рет қоршауға алды. ... олар ... ... ... VIII ... 5 ... ... шекарасы Келеки , Павр ... және ... ... ... ғасырдың басында Армения, ... ... ... алушылыққа
ұшырады. Халифат шекарасы ұл ... ... ... ... ... ... созылды. Арабтық сардарлар бұл екі ... ... ... ... ұйымдастырылды. 705 – ... ... ... ... ... және Амударияның
бірқатар аудандарын жаулап алды. (Араб ... ... - ... ... ... ... Орталық Азия аудандарының
жаулап алуына байланысты ... енді осы ... ... ... ... ... көщпенділері мен Қытайлармен
күрес жүргізулеріне тура келді. Қытайлар мен ... ... 751 ... ... арабтардың жеңуі Орталық Азияда
халифаның ... ... 712 жылы ... баса ... ... ... ... әлеуметтік - ... ...... ... ... аудандары, Иран, ... ... Азия , ... ... ... ... уақытта
феодализмнің алғашқы даму ... ... еді. Осы ... ... ... ... өтіп ... еді.
Халифатта феодалдық қарым – ... ... ... және ... қоғам әліде сақталып қалды,
әсіресе арабтар ... мал ... ... ... ... ... ... жоғарғы меншік мемлекет болды, ол
тұрғыдарға ... ... және ... ... ... ... құқылы болды. Омейяд тұсында жекеменшік етудің
негізгі формасы - жеке ... ... ... ... ету ... Бұл
иелік ету бастыс европалық алеотқа сәйкес келді. Бұл ... ... ... , және ... билігін қолдап өзінің
басшылық ... ... ... ... , ... ... иелік етеді. ... ... ... шаруалардың
күшін қолдану ... ... ... ... ... ... де шаруалар ... ... ... ... табыс
қазынаға түсті. ... ... ... ... ... жасалынған салық ... ... және ... салық түрлерінен тұрады: зекет ... - бұл ... ... ... ... мал ... төледі, жер салығын ... ... ... - ... ... төледі).
Бас кезінде Византия, Иран, және ... ... ... ... ... мөлшері аздау еді. Омейяд ... ... ... ... ... өз ... тастан
кешуге тыйым салынды. Салық төлеуде ... ... ... ... және ... ... ... Мұсылман емес халықтардың ... ... ... ... ... ... немесе ақшалай ашынды, ... жер ... ... еді. 700 ... ... ... ... біршама өзгерістер енгізілді. Осы өзгеріске
сәйкес енді ... ... ... ... да, ... ... да харадж салығынан ... ... ... ... Омейяд тұсында қатты күшейді.
Саяси ... ... ... ... ... ... Ираннан және ... ... ... ... ... ... грек парсы ... ... ... ... басқару жүйесіне негізі арабтарды ... ... іс ... араб ... ... ... Батыс Азиядан Солтүстік ... ... ... ... ... халықаралық тіл болып табылады.
Омейядтар өз манета (ақшаларын) ... ... ... ... ол ... жолдарда пошта ... және ... ... орнады. Халифтер ... ... ... ... ... ... мұра
арқылы берілік отырады. Үлкен ... ... ... ... ... ... ... билікті Әмірлер
жүргізді, олар ... ... ... ... екі орынбасары болды, біріншісі ... ... ... кади сот ... және ... рухани
билігінің өкілі. Омейяд тұсында жергілікті ... ... ... ... жинақтау жүйесінде ... ... араб ... ... жинақталды. Сібірлік
армия көп қолданылды. ... діні ... ... ... Х ... мұсылмандар саны халифатына ... ... ... және ... ... ... тек ... , Египедпен байланысы бар ... ... ... Әли және ... ... ... қатарында ... ... ... ... Бұл ... ... әр ... діни ... алып ... 680 ... ... - ақ бірінші Омейяд
халифасының ... қаза ... ... , ... ... еді. Бұл қозғалысты Әли мен ... ... ... еді. ... бұл ... алмай жаншып
тасталған еді. 728 – 737 ... ... ... ... 734 – 743 жылдарда Магриб пен ... ... 740 жылы ... ... 744 – 747 ... ... Иранда, оңтүстік ... қос ... ... Бұл ... ... да қатысушылардың
әлеуметтік ... және ... әр ... ... 747 жылғы көтерілісі бұрынғы құл Әбу ... ... ... ... ... Бұл соғыс
бүкіл Иранмен ... ... ... негізгі
құрамын иран шаруалары, иран ... ... , ... құлдар , араб тұтқындары құрды. Діни қарым
... ... әр ... ... - сүнеттер,
шейттер, хариджиттер және мұсылман емес ... ... ... ... әскерлерін ... ... Осы ... соғысының ... ... жаңа ... ... ... ... жылы Аббасид Әбу - ил – ... – ас ... ... ал Әбу ... ... және ... ... ... Алғашқы халиф кезінде Аравияның көптеген
аудандарында жалған ... ... ... ... араб
қоғамындағы тайпаның қатардағы мүшелерімен феодал ақсүйектерінің арасындағы
әлеуметтік қарама - қайшылықты көрсетті. Араб бұхарасын татуластыруда ... ... алу ... ... ... болды.
Үлкен территорияны басып алу, одан түске байлық мүлік теңіздігінің
тереңдеуіне және араб қоғамындағы ... ... ... ... ... ... халифа -Османның кезінде қатты байқалды. Осман
меюселік Омейял руынан болатын. Оның билігі кезінде жерді басып алу ... бар ... ... ... ... ... ... кезеңінің маңызды ерекшелігі "әскери ерекеттер"
еді. Сасанидтер мен Византия империясына қарсы соғыс жүргізіп, әскери және
саяси жетістіктерге қол ... ... ... Ирак және ... ... толығымен қосылуы (деген сөз алестина, ... мен ... ... ... алу ... екі үлкен империяның Сасанидтер мен
Византияның болмысын жою Хз. Омардың тұсында ... ... де ... ... ... ... шайқас басталды Денесіне
жара шыққан ... ... ... ... ... Иран ... пілдер мұсылмандарға көп зиян келтірді. Кахка ... ... ... 10,000 адамдық резерв көмекке
келіп үлгерді. ... ... ... Кахка "әр ... ... ... ... ... толассыз
төрт күнге ... ... ... Кадисияда жүктерімен және әйеддерімен бірге
қалдырған әскерінің бір ... Сағд ибн Абу ... ... қарай
әрекет етті. Кадисия шайқасында жеңіліске ұшырап, ... ... ... осы ... ... Бұл ... ... өткен шайқасқа Фирузаи,
Хүрмұзан, ... ... ... ... ... ... ирандықтар жеңіліске ұшыраған еді. Олардың бір бөлігі Эхразға,
бір бөлігі ... ... ... ... ... ... Сағд болса,
Медайнді жаулап алу мақсатымен Иранның ішкі аудандарына кірді.
Сілтемелер.
1. Орта ғасырлар тарихы Проф. Доктор Сабри ... ... 2001 ... – 70 ... История стран зарубежгого вастока в середыие века М. 1957 ж.
108 бет.
3. Орта ... ... ... тарихы С. Ә. Төртаев А,
2000 ж. 61 ... ... для ... по ... ... веков под редакция
С.Д. ... ... 1 1996 ж. 103 ... ... вастока Т.2. Васток средние века . ... 1995 ж. 105 -120 ... ... В.Ф. ... ... ... М. 1970 126 – 127 бет.
7. Социальная история средных веков под. ред Е.А. ... ... ... М. 1927 ж. 130 – 134 ... ... ... ... Т. М. 1998 ж. 206 – 207 бет.
9. ... ... ... Азий в ... века М. 1970 ж. ... ... средных веков под. ред Н.Ф. Колесницкова М. 1986 ... ... ... Орта ... тарихы Проф. Доктор Сабри Хизметли, Шымкент 2001 ж.
2. История стран зарубежгого ... в ... века М. 1957 ... Орта ... ... елдерінің тарихы С. Ә. ... ... ... Книга для читеня по историй средных веков под ... ... ... 1 1996 ... ... вастока Т.2. Васток средние века . ... 1995 ... ... В.Ф. ... ... ... М. 1970
7. Социальная история средных веков под. ред Е.А. ... ... ... М. 1927 ... ... вастока Василеев Т. М. 1998 ж.
9. История стран зарубежный Азий в средние века М. 1970 ... ... ... веков под. ред Н.Ф. Колесницкова М. 1986 ж.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Араб халифаты."36 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
1.Түркітануға байланысты алғашқы зерттеулер. 2.Орыс ғалымдарының түркітануға байланысты зерттеулері. 3.ХХ ғасыр басындағы түркітану тарихы5 бет
II дүниежүзілік соғыстан кейінгі халықаралық қатынастағы Таяу және Орта Шығыс9 бет
Turbo pascal тілінің негізгі элементтері туралы83 бет
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
XVI – XVII ғасырлардағы осман империясы12 бет
XVI-XVIII ғасыр лингвистикасы. в.ф.гумбольдтың лингвистикалық көзқарастары12 бет
Xx ғасыр басындағы қазақ әдебиеті3 бет
XХ ғасырдың басындағы іс қағаздар тілі5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь