Антикалық философия жайында

1. Сократқа дейінгі философия.
2. Пифагор.
3. Элеаттар мектебі.
4. Софиттер.
5. Классикалық философия.
6. Эллиндік және римдік философия.
Біздің дәуірімізге дейінгі VII -—VI ғасырларда Эллада полистерінде (қала-мемлекет) қолөнер, сауда, ақшалай-заттық қатынастар жоғары қарқында дамып, осы себептердің негізінде езіндік талап-мүдделері ерекшеленген әлеуметгік топтар пайда болды. Евпатридгердің билігінің орнына мемлекеттің тирандық, кейінірек келе, құлдық демократия түрлері дүниеге келді. Азаматтардын, қоғам сатысында алатын орны шығу тегіне байланысты болмай, олардың мүліктік жағдайларымен байланыстырылды. Осы себептер ой еңбегі мен дене еңбегінің бәлінуіне, осы негізде таза зиялылар қауымының пайда болуына, әртүрлі әлеуметтік топтардың талап-мүдделеріне сай саяси-әлеуметтік, философиялық көзқарастардың қоғамдық сана ретінде қалыптасуына әкеліп соқтырды.
Сонымен қатар, антика философиясының калыптасуына Крит-микен, Гомерлік Греция кезендеріндегі әдеби-діни-мифологиялық көзқарастар және күңделікті өмір түрғысынан тұжырымдалған данышпандық ой-пікірлер (жеті данышпан кезеңі) негізінде дамыған грек мәдениетінің сол кездегі Көне Шығыс мәдениетінің озық үлгілерін өз бойына сіңіруі, (мысалы, сол кездегі афроазия елдерінде жақсы дамыған математика негізіне грек ғұламалары дедуктивтік тәсілді дамытты) арқасында қалыптасқан әлемнің субстанционалдык негізін іздеген, рационалданған көзқарастар зор әсер етті.
Б.д.д. VII-V антикалық рухани даму мифологиялық, діни көзқарастан ғылыми, философиялық көзқарасқа қарай бағытталды. Бұл кезенді антикалық философия тарихында Сократқа дейінгі, ал б.д.д. V—III ғасыр ойшылдардың мәнділіктің генетикалық бастамасын, түпнегізінін жалпы дүниетанымдық көзқарас тың негізі етіп алып, оны өзінің категориялық аппараты тұрғы-
сынан түсіндіріп философиялық ойлауды биік деңгейге көте-
руіне байланысты кезеңді — Сократтан кейінгі немесе классикалық кезең деп екіге бөледі.
        
        Антикалық  философия.
Біздің дәуірімізге дейінгі VII -—VI ғасырларда Эллада полистерінде
(қала-мемлекет) қолөнер, сауда, ақшалай-заттық ... ... ... осы ... ... езіндік талап-мүдделері ерекшеленген
әлеуметгік ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
тирандық, кейінірек келе, құлдық демократия түрлері дүниеге ... ... ... ... орны шығу тегіне байланысты болмай,
олардың мүліктік жағдайларымен ... Осы ... ой ... мен
дене еңбегінің бәлінуіне, осы негізде таза зиялылар ... ... ... ... ... талап-мүдделеріне сай саяси-
әлеуметтік, философиялық көзқарастардың қоғамдық сана ретінде қалыптасуына
әкеліп соқтырды.
Сонымен ... ... ... ... Крит-микен,
Гомерлік Греция кезендеріндегі әдеби-діни-мифологиялық көзқарастар және
күңделікті өмір ... ... ... ... ... ... негізінде дамыған грек мәдениетінің сол кездегі Көне ... озық ... өз ... сіңіруі, (мысалы, сол кездегі
афроазия елдерінде жақсы дамыған математика ... грек ... ... дамытты) арқасында қалыптасқан әлемнің субстанционалдык
негізін іздеген, рационалданған көзқарастар зор әсер ... VII-V ... ... даму ... діни көзқарастан ғылыми,
философиялық көзқарасқа қарай ... Бұл ... ... ... ... ... ал б.д.д. V—III ғасыр ойшылдардың мәнділіктің
генетикалық ... ... ... ... ... тың
негізі етіп алып, оны өзінің категориялық аппараты тұрғы-
сынан түсіндіріп философиялық ойлауды биік деңгейге ... ... ...... ... ... ... кезең деп
екіге бөледі.
Аристотель өзінің "Метафизика" деген еңбегіңце заттардың
генетикалық бастамасын ... ... сол ... ... ... болғанын
және содан қалай қайтып келетінін, басқаша ... ... ... ... ... жойылмайтынын мәселе етіп көтергендердің
ішіндегі біріншісі Фалес болды деп көрсетеді.
Фалестің ілімін әрі қарай оңың ... және ... ... ... б.д.д. 611-545 жж.) жалғастырды.
Анаксимандр ілімінше, тіршілік теңіз бен құрлықтың шекарасы айда,
аспан отынын әсерімен пайда ... ... тірі ... ... ... кейін олардың кейбіреулері өздерінің қабыршықтарын тастап, құрлыққа
шығып, тіршілік етті, сөйтіп, жануарлар ... ... Ал адам ... бір түрінің ішінде өсіп, өрбіп, ер жеткеннен (есейген-нен)
кейін құрлыққа шығып, өмір сүрді.
Анаксимандр ілімінің ... ... онда ... ... ... өз ... ... Табиғаттану
диалектикасының алғашқы қадамдары болды.
Анаксимандр ілімін әрі ... оның ... ... ... VI ғ.
ортасы) жалғастырды. Негізгі еңбегі — ... ... ... ... ... деп ... ... Ауа — шексіз (апейрос). Сөйтіп,
Анаксимандрдың ... ... ... ... айналды. Ауа үнемі
қозғалыста болады да, бірде қоюланып, бірде сұйылып, алуан түрлі ... ... ... Ауа ... ... ... содан кейін эфирге
айналса, қоюланғанда—желге, бұлтка, суға, жерге және ... ... ... ... ... да, қоюлануы салқынға байланысты.
Анаксименнің ілімінше, жер және ... ... ... ... ... Жер ... ал ... денелер ауаның әсерінен ылғи да
қозғалыста болады. Күн де — жер, ... ... ... ... себебінен
ыстық шокка айналған.
Ауатек қана ... ... ... Сонымен бірге жанның да
бастамасы. Ал жан болса, ол — ... ... ... ... да ... ... ... деген пікір айтады. Басқаша ... ... ... жоқ, ... ауа ... ... Олай ... материалдық түпнегіздің модификациясы ғана. Қорыта айтқанда, ... ... ... ... ... барлық заттардың,
денелердің генетикалық бастамасын, ... ... ... ... ... ішкі ... іздейді. Генетикалық бастаманың,
түпнегіздің табиғаты, бір жағынан, зат тәріздес болса, екінші жағынан, ақыл-
ойдан да қашық емес, сондықтан ол құдайлармен ... ... ... ... ... дәстүрлі ілгері карай
дамытқан Эфес ... ... ... ... ... ойшыл Гераклит
(шамамен б.д.д. 544—483 жж.) болды. Оны іліміндегі ... ... ... деп атаған. Негізгі еңбегі: "Табиғат туралы". Бұл еңбектің 130-
дай ферменттері ғана сакталып, ... ... ... ... ... ... от ... От мәңгі және құдай тектес.
Гераклиттің пікірнше, қарама-қайшылықтар тепе-тең жағдайда болады,
бірақ ол тепе-теңдік ... ... ... ... ... жаңа ... пайда болуына мүмкіндік ... ... ... ... ... ... заңдылығы.
Күрес Гераклит адамдар табиғатынан бір-бірімен тең десе де, шын ... ... ... ... ... ... Көп адамдар логос заңымен өмір сүрмейді, өз
түсінігімен өмір ... ... ... өз ынтызарлығының бөлігінде болады.
Бірақ олар бір нәрсені ... ... ... ... тілектері
орындалса да, олардың жағдайлары соншалықты жақсармас еді. Жалпы, ... ... да, ... да ... қалайтын логос заңына
мойынсұну аркасында өз жанын тыныштыққа бөлеп, айкындайды, сөйтіп ... ... 580-500 жж.) ... ... ... VI ... ... ілімдер Кіші Азиядан "Ұлы Элладаға" ауыса бастады. Осы
кезенде оңтүстік Италия мен ... ... ... деп ... ... онда ... өмірді діни-әдептілік тұрғыдан реформалау
қажеттігі туралы ілім кең өріс ... ... ... ... ... қарсы болып, құдайдың айтуымен жасалған мемлекеттік зандарды сақтау
керектігін уағыздады. Пифагоршылардың өздері бірауыз болмағаны, осыған орай
"ата жолын" қуушылар мен ... ... ... ... қатысуы керек
деген ағымдардың арасында тартыстар болғаны белгілі.
Пифагор Самос ... ... ... ... әртүрлі
жағдайларға байланысты Египетге, Вавилонда ... ... ... ... ең ... Ұлы ... Критон қаласывда өмір кешкен.
Пифагор және пифагоршылар туралы Аристотель ... ... ... шын ... шұғылданған алғашқы ойшылдар. Пифагор тек қана
математикамен айналысып қоймай, онын ... ......... қағидаға айналдырған және сол сандардың ара ... ... ... — әлемдік үйлесімділіктің бейнесі деген көзқарасты
өзінін философиялык ілімінің өзегі етіп кабылдаған. Оның шкірінше, сандар —
барлык заттардың, ... ... ... ... ... негізі деп
отырған сандары жай күнлелікті өмірде қолданып жүрген сандар емес, олар
ғарыштын реттілігін, үйлесімділігін көрсететін ... Бұл ... ... ... бір ... ... белгілі бір интервалда шығаруынан
білеміз.
Пифагоршылар Гераклит сияқты ғарыш қарама-қайшылыққа толы дей отырып,
олардың 10 ... атап ... ... шектілік және шексіздік, тақ және
жұп, жалқы және ... оң және ... ... пен ... ... ... түзу мен қисық, жарық пен түнек, жақсы мен жаман, квадрат пен көп
қырлылық. Осылардың ішіндегі ең маңыздысы — ... пен ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Шекті
денелер геометрия арқылы бізге ... ... ...... ... тыс, ... оны тек ойша ... болады.
Қорыта айтқанда, Пифагор философтардың ішінде бірінші болып ... сан ... ... ... және өз ... ... үгіттеп тараткан (пифагоршылар одағы) ғұлама. Оның ілімдері
кейінірек Платон философиясының ... ... әсер ... ... ... ... ... Парменид, Зенон.
Элеаттар ілімі ежелгі грек философиясынын дамуындағы жаңа ... ... ... ... ... — физикалық дене, ал пифагоршылар — сан
десе, элеаттарда түпнегіз—болмыс. ... ... ... ... саяды. Түйсінген денелердің барлығын нақтылық деп қабылдауға
болмайды, керісінше, олардың ... ... ... ... ... ... болуы шарт, себебі, тек кана түсіндіруге болатын
заттар ғана ... өмір ... ... пікірлерге сыймайтындар жоқ.
Олай болса, нақты ... пен ... ... ... карама-
қайшылық—біз қолданып жүрген ұғымдардың деңгейлерінің жеткіліксіздігінің
салдары. Бұл пікір ешқандай ... ... ... ... ... ... космостың генетикалык бастамасын, әрі
түпнегізін физикалық қасиеттері бар ауа, су, от ... ... ... ... ... жер ... түпнегізі ретінде бір тұтастық деп
тұжырымдайды;
Ксенофанның жалқы құдай туралы ілімін әрі қарай дамытып, оны бір ... ... ... ... ... ... ... б.д.д. 540—480 жж.)
болды. Оның негізгі шығармалары: "Табиғат туралы", ... ... ... ... қарастырған мәселелері -болмыс пен бейболмыстың ара
қатынастары мен болмьістың ақыл-ойға қаты-насы. Бұл екі ... ... ... ... ... ... ... Ақиқатқа тез жету үшін ақыл-ой көптеген
тор мен тос қауылдарға тап ... ... ... ... ... ... бар екенін мойындау, ал мойындағаннан ... ... ... бар ... ... жалқылығын және біртұтастығын Зенон өзінің атышулы тәсілі
"эпихейрема" арқылы ... ... Бұл ... мәні — ... ... ... кері ... дәлелдеудің негізінде қарсыластарының
пікірін ... ... ... ... оған ... бұрынғы айтқан
пікіріне қарсыпікірдімойындаттыру. Бірінші эпихейрема мынадай егер ... ... өмір ... ... онда олар ... ... болса, тура сонша
болулары керек (аз да емес, көп те емес). Ал енді олар ... ... ... бар ... онда ... саны ... ... Бұл — тезис.
Антитезис: "Егер шексіз көп заттар әмір сүрсе, онда болмыс та сан ... ... ... дейін V ғасырда Ежелгі Грецияда
құлиеленушілік демократия логика, риторика, ... ... ... жол ашты. Соттарда, халык жиналыстарында әдемі сөйлеп, халықты,
мүмкін болса өз қарсыластарын да айтқанына ... өз ... ... білу
өнері алдыңғы қатарға шығады. Осыған ... ... ... ... ... ақы алып ... ... пайда болады. Оларды ... ... ... ... ...... өз ақиқаты бар. Жақсылық пен
жамандықтың объективті ... жоқ. ... не ... ... — сол ... ... ... Протагор өздігінен ештеңе ... және ... ... олар басқаларға қатынасы арқылы айқындалады
деген пікір төңірегінде дәлелдемек болады. Сондықтан: жел салқын ба? немесе
жел дегеннің өзі бар ма? ... ... өзі ... ... ... біреулер
үші н жел болуы мүмкін, ал ... ... үшін ол ... ... ол ... ... ал енді біреулерді оны елемеулері
мүмкін. Олай болса, ... ... ... ... ... өз ... байланысты айтқан пікірлері — өздерінше
ақиқат, тек соны дәлелдей білу керек. Демек, ешкімде де ... ... ... сол көп ... ... біреуі ақиқат болуы немесе дүрысырақ болуы
ғажап емес. Данышпандардың пікірлері басқа адамдардыкінен гөрі ... ... ... ... ... ... еңбектері: «Табиғат туралы»,
«Тазару». Бұл шығармалардың кейбір ... ғана ... ... ... алғашқы бастамасы етіп дәстүрлі қалыптаскан "заттардаң төрт
тамырын" — жер, су, ауа және отты ... Бұл ...... ... төрт ... бастаманы төрт құдаймен теңестіріп
қарайды. Олар ... ... Аид, және ... (су ... Ал ... құдайлар
осы тамыр — құдайлардан жаратылады. Әлемдегі заттар осы төрт бастаманың бір-
бірімен әртүрлі мөлшерде араласуынан пайда болады. Мысалы, ...... ... екі, ... төрт бөліктерінің қосындысынан түрады, нерв — судың
екі, ... ... және ... ... ... ... төрт тамырдың
төртеуі де тең орын алған.
Эмпедоклдың пікірінше, жаңды денелер жансыз тіршіліктен пайда болады,
бірақ олар тұтас күйінде ... ... ... жекелеген органдарьт пайда
болып, олар қалай болса солай өзара ... да, ... ... ... ... ... көрсете алмай, өз орнын
ортаға бейімделген жаңа организмдерге беруге мәжбүр болады. Сөйтіп, дүниеде
өзіміз көргендей өсімдіктер мен ... ... тура ... ... ... болады. Сәуленің жылдамдығы туралы Эмпедокл тамаша болжам айтқан. Жер
мен аспан әлемінің арасында ... ... бір ... ... үлкен
жылдамдықпен қозғалып, жан-жаққа тарайды, сол себепті адамдар оны ... ... ... ... ... ... ... 469-399 жж.) есімімен тығыз байланысты болғандықтан ... ... ... ... деп ... Ол ... еңбектер
қалдырмаған, оның философиялық көзқарастары бізге Платон, Аристотельдердің
еңбектері арқылы жетгі. ... ... ... ... ... ... ... қарастырылып отырған мәселе туралы жаңа, тың білімге
әкелуге тырысты.
Кинииктер философиясының ... ... ... ... ... пікірінше, наеты өмір сүретін тек жеке заттар ғана, ал ... ... ... зат ... анықтайтын сөз ғана. Ал білім де-геніміз
ұғымдардың ... ... ... ... ... ... мәнін көрсететін қасиеттер мен әр ... ... ... ... себебі олар туралы пайымдаулар ... ... ... Ал ... туралы дұрыс пайымдау субъекті мен предакат тепе-
тең (товталогия) болған жағдайда ғана (математик ... ... ... адам) қалыптасады. Киниктердің жеке заттар мен жалпы ұғымдар
туралы пікірлері ортағасырдағы ... ... ... мен ... ... ... ... жатқанын байқаймыз.
Антика философиясындағы эллиңдік кезең шамамен б.д.д. VI ғасырдың
ортасынан біздің дәуіріміздің V—IV ... ... ... Ұлы Александр
Македонский құрған мемлекет ыдырап, формалды түрде ... ... шын ... ... өзін-өзі басқаратын кішігірім патшалыққа
(Египет, Сирия, кіші Азия, Греция т.б.) айналды. Ал, ... II ... ... күші өсіп келе ... Рим Македонияны, оның
бағынышты аймактарымен қоса өзіне ... Рим ... ... Бұл саяси өзгерістер сол кездегі философиялык ... мен ... әсер ... ... жоқ. ... ... эллиндік және
римдік философияға ежелгі грек және шығыс халықтарының (әсіресе кіші ... бай ... ... әсерінің зор болғандығы белгілі. Әсіресе шығыс
халықтарына тән мистикалық әдет-ғұрыптар, астрология, ... т.б. ... ... қүдайларын (Исида — Даметра, Кабеяа (Жер-ана) — ... т.б.) өз ... ... ... ... ... ... діни
сенімдері грек, рим халыктарының сол кездегі мәдениетінің басты ... ... ... ... ... да жеке ... ... алдынғы шепке
шығып, жалпы этикалық проблема ретінде ... ... ... ... Б.д.д. IV—III ғасырда осы проблемаларға ... ... екі ... ағым ... болды. Олар: ... ... ... ... ... ... ... әрі қарай жалғастырған ежелгі грек философы
Эпикур (шамамен б.д.д. 342/41—271/270 жж.) ... ... ... бізге тек үш хаты мен шығармаларының кейбір фрагменттері ғана
жеткен. Эпикурдың ілімінше, атомдар — ... ... ... ... ... ... басқа көлем, салмақ сияқты мәнді қасиеттер
тән. ... ... ... ... "құлайды" және жолдан ауытқиды.
Осылай "өздігінен еркін ауытқитын ... ... ... және ... ... арқасында атомдар өзара байланысқа түсіп, жекелеген денелер
пайда болады. Космоста сансыз көп жекелеген ... бар. Осы ... бос ... ... өлмейтін, бақытты құдайлар өмір ... әлем және ... ... ойламайды. Өмірге келіп және одан
кететіндер тектіршілік иелері мен жан ғана. Жан ... ... ... ... ... ... біздің III—VI ғғ. белгілі ойшылдар Аммоний Саккс, Плотин,
Порфирий, Прокл, Ямвлихтардың ілімдерінің арқасында қалыптасқан ежелгі
греко-римдік ... ... ... ... ... ... Платонның іліміне Аристотельдің, стоиктердің, пифагоршылардың
кейбір идеяларыныңараласып, қосылуы үлкен әсер етсе, ... ... ... мен ... ... ... ... Бірак бұл байланыс бір
жақты болған жоқ христиан ... ... әсер ... ... ... ... ... дегеніміз оның табиғаты, мәні
туралы ешқандай нақты пікір айтуға болмайтын және ол ... ... ... ... ... бір жүйеге түсіріп, өзіндік философиялық ... ... ... ат ... ...... ... жж.) болды. Оның
пікірінше, алғашқы мәнділік дегеніміз "даралық", бірақ ол ақыл-ой, немесе
ақыл-ой танымының ... ... ... ... ... ... тарау, шашылу) арқасында әлемдік рух} нусты бөліп шығарады. Ал ... ... ... мен идеялар әлемінің ордасы, — шын мәніндегі әлем
(болмыс). Керісінше, сезімдік ... ... ... ... ... ... ... жекеленген жандарға ... Ал ... ең ... ... ... ... емес "жауыз" (мейірімсіздік)
ретіңде, құдайдың алғашқы мәні — абсолютті жоққа ... ... ... ... ... ... ... жанының соңғы және ең
жоғары мақсаты — "даралықпен" ... ... Бұл ... ... жетуге болады. Ал танып-білу экстазға жетудің дайындық сатысы.
Қорыта келгенде, Плотиннің көтерген ... ... бір ... даралық — құдай болмысынан ақыл-ой, әлемдік жан, жеке адамдардың
жаны арқылы төмен қарай бейболмысқа (материяға) ұмтылатын ... ... ... адамдар жанының экстаз арқылы құдаймен қосылу үшін жоғары
қарай ... ... ... ... ... ... ... антикалық дүниетанымдық көзқарастарда кейінгі кезде қалыптасқан
негізгі философиялық ілімдерге тән идеялардың барлығы орын ... ... ... ... ... ... зор әсер ... Сократқа дейінгі философия.
2. Пифагор.
3. Элеаттар мектебі.
4. Софиттер.
5. Классикалық философия.
6. Эллиндік және римдік философия.

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Платонның жан мен таным туралы ілімі6 бет
Антика мәдениеті12 бет
Антикалық жерорта теңізінің медецинасы20 бет
Антикалық мәдениет3 бет
Антикалық мәдениеттегі философия7 бет
Антикалық философия12 бет
Антикалық философия тарихы26 бет
Антикалық философия туралы13 бет
Антикалық әдебиет:түрлі жанрлық салаларының қалыптасуы11 бет
Батыс өркениеті жалпы сипаттама13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь