Батыс түрік және Түргеш қағанаттары туралы

VI-X ғасырларда Қазақстан жеріндегі алғашқы феодалдық мемлекеттер Көне және Батыс түрік қағанаттары еді.V ғасырға қарай Солтүстік Моңғолиядан Орта Азиядағы Әмудария өзенінің бойына дейін созылған кең байтақ жердің бәрін тирек /телэ/ деген жалпы атпен бірнеше тайпа мекен етті. Солардың бірі түрік тайпасы.Түрік деген ат алғаш рет 542-жылы аталды. Қытайдың солтүстік батысына орналасқан Вэй князьдігіне түріктер /туцюе/ жыл сайын шабуыл жасап,ойрандап отырған.Қытайлар түріктерді сюнну-ғұндар деп атаған.
546-жылы тирек /телэ/ тайпалары Моңғолияның онтүстік және орталық аудандарын мекендеген аварларға /жуан-жуань/ қарсы жорық жасайды.Осы кезде күтпеген жерден түріктердің қағаны Тумын /Бумын/ басқаруымен тирек /телэ/ әскерлеріне шабуыл жасап, жеңіп, 50 мың әскерін тұтқынға алады. Осыдан кейін түріктер күшейіп,енді аварларға /жуан-жуань/ қарсы шығып,авар қағаны үйінің ханшасын Тумынге әйелдікке беруді талап етеді.Авардың қағаны бұрын тәуелді болып келген түріктердің елшісін үйінен қуып шығады.552-жылы көктемде түріктер аварлардың ордасын талқандайды,авардың қағаны Анағүй өзін-өзі өлтіреді.Осы кезден бастап Тумын түрік билептөсеушілердің қағаны деген атаққа ие болады.Тумын 553-жылы қаза табады.
Тумын өлгеннен кейін,таққа оның інісі Қара-Еске отырады. Ол Орхонның жоғарғы жағында аварларды екінші рет жеңеді.Қара-Ескеден кейін, оның мұрагер інісі Еркінді-Мұқан деген атпен қаған болады.Оныың ел билеген кезі 553-572 жылдар.563-567ж.ж. Эфталит патшалығын басып алады. Осыдан кейін олардың жері Каспий теңізінен Солтүстік Индияға дейін және Шығыс Түркістанға дейін созылып жатыр.
Түріктер Орта Азияны жаулап алғаннан кейін Жерорта теңізіне баратые Жібек жолына иелік етеді.Олар өздерінің жаулап алу жорықтарын жүргізуде Иранға қарсы Византиямен одақтасты, 571 жылы түріктердің әскери қолбасшысы Естеми Солтүстік Кавказды басып алады, сөйтіп Керчь түбегіне (Боспорға) шықты. Оның баласы Түріксанф Керчьті басып алып, 576 жылы Қырымға шабуыл жасады. Бірақ Естеми өлгеннен кейін 582-593 жылдары билік үшін қырқыс басталды. Өзара қырқыс пен әлеуметтік қайшылықтар қағанатты қатты әлсіретті. Күшейіп алған Иран 588 ж. Герат түбінде түріктерді жеңіп шығады.Византия 590 жылы Боспорды қайтадан жаулап алады.
Түрік қағанатындағы өзара қырқыс 603 жылы екі дербес Шығыс және Батыс қағанаттарына бөлінумен аяқталады.Батыс қағанатының орталығы Жетісу жеріндегі Суяб қаласы /қазіргі Тоқмақ қаласына жақын жерде/ болды.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
Т. Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық ... ... ... және ... ... ... Д. К.
Орындаушы: Перленбетов Е. Ә.
ИЭФ 1 курс 105 тобының студенті
Алматы – 2008 ж.
VI-X ғасырларда Қазақстан жеріндегі алғашқы феодалдық мемлекеттер ... ... ... қағанаттары еді.V ғасырға қарай Солтүстік Моңғолиядан Орта
Азиядағы Әмудария ... ... ... созылған кең байтақ жердің бәрін
тирек /телэ/ деген жалпы атпен бірнеше ... ... ... Солардың бірі
түрік тайпасы.Түрік деген ат алғаш рет 542-жылы аталды. Қытайдың солтүстік
батысына орналасқан Вэй князьдігіне ... ... жыл ... ... ... түріктерді сюнну-ғұндар деп атаған.
546-жылы тирек /телэ/ ... ... ... және ... мекендеген аварларға /жуан-жуань/ қарсы жорық жасайды.Осы кезде
күтпеген жерден түріктердің қағаны Тумын ... ... ... ... ... ... жеңіп, 50 мың әскерін ... ... ... түріктер күшейіп,енді аварларға /жуан-жуань/ қарсы шығып,авар қағаны
үйінің ханшасын Тумынге әйелдікке беруді талап етеді.Авардың қағаны ... ... ... ... ... ... қуып шығады.552-жылы
көктемде түріктер аварлардың ордасын талқандайды,авардың ... ... ... ... ... ... Тумын түрік билептөсеушілердің қағаны деген
атаққа ие болады.Тумын 553-жылы қаза ... ... ... оның ... ... ... Ол Орхонның
жоғарғы жағында аварларды екінші рет жеңеді.Қара-Ескеден кейін, ... ... ... ... атпен қаған болады.Оныың ел билеген кезі
553-572 жылдар.563-567ж.ж. Эфталит патшалығын басып алады. ... ... жері ... ... ... ... дейін және Шығыс
Түркістанға дейін созылып жатыр.
Түріктер Орта Азияны жаулап ... ... ... ... ... жолына иелік етеді.Олар өздерінің жаулап алу жорықтарын жүргізуде
Иранға қарсы ... ... 571 жылы ... ... қолбасшысы
Естеми Солтүстік Кавказды басып алады, сөйтіп Керчь түбегіне (Боспорға)
шықты. Оның баласы Түріксанф ... ... ... 576 жылы Қырымға шабуыл
жасады. Бірақ Естеми өлгеннен ... 582-593 ... ... үшін ... ... ... пен ... қайшылықтар қағанатты қатты
әлсіретті. ... ... Иран 588 ж. ... ... түріктерді жеңіп
шығады.Византия 590 жылы Боспорды қайтадан жаулап алады.
Түрік қағанатындағы өзара қырқыс 603 жылы екі дербес Шығыс және ... ... ... ... ... ... Суяб ... /қазіргі Тоқмақ қаласына жақын жерде/ болды.
Батыс түрік қағанаты ежелгі үйсін жерін жайлаған. Ол Қаратаудың шығыс
баурайынан Жоңғарияға ... ... ... алып жатыр. Шығыс түрік
қағанатының Шығыс Түркістан және Орта ... ... ... тағы ... басып алды.Осы қалаларда қағанның орынбасарлары отырды.
Қағанның жазғы ордасы Мың бұлақ /Түркістан қаласы жанында/ еді. ... ... ... мен оның ... Түнжабғы қаған /618-630ж.ж./ билеген кезде
қағанаттың күш қуаты таси түседі. Тохарстан мен Ауғанстанға жасалған ... ... ... ... ... ... ... қағанаты мал және егіншілік ... ... ... ... көшіп қонып жүрген.Егістік жерлерде ... ... ... ... халқы түріктері де, соғдылары
да бәрі бірдей сауда-саттықпен, қолөнер кәсібімен, егіншілік және ... ... ... ... түріктердің қалалары өркендей
бастады. Қалаларда сауда-саттық кеңінен жүргізілді. Шу ... ... ... Орта Азия және Қытай жерінен неше түрлі заттар әкеп ... ... ... арқылы Византияға жібек және басқа заттар өткізуге
рұқсат етуді сұрап, Соғды көпесі Манияхтың басқаруымен ... ... бұл ... сапар сәтсіздікпен аяқталады. Осдан кейін осы елші Кавказ
жері арқылы Константинопльге келіп, екі ... ... ... ... ... туралы және олардың бірігіп, сасанидтер Иранына ... ... ... ... ... сауда айырбасы да, ішкі сауда айырбасы да ақша ... ... ... ... қарамағындағы шет аймақтарының да, орталығының
да халқы осы айналысқа көшті. Түрік халқы қолөнермен де ... ... ... үй ... ... ... және қару-жарақтарды жасап
пайдалана білді. Қағанаттың негізгі халқы ... ... ... оларды
“қара буын” / “қара халық”,“тобыр”/ деп атаған.
Түріктердің ежелгі жазуы болған, оны Жетісу ... ... пен ... ... ұшы-қиыры жоқ жер бар біртұтас орасаң
зор мемлекет құрған түрік батырлары “басы ... ... ... деген сөздерді тасқа қашап жаздырып қалдырған. “Күлтегін” жыры
да осы тас жазуы арқылы бүгінгі үрпаққа ... ... Осы ... ... “Ілгері-күн шығысында, оң жақта-күн ортасында-осының ішіндегі
халықтың бәрі маған қарайды”-деуі түріктердің ... зор ... ... ... ... ... мәдениеті көп халықтарға
қарағанда жоғары деңгейде ... ... ... ... әдет-ғұрыптарына көшіп, тілін қабылдаған.
Түргеш қағанаты 704-756 жылдар аралығында өмір сүрді. Бұл кезде араб
басқыншыларына қарсы ... ... ... болатын. Жетісуда Түргеш қағанаты
билеушілерінің ... ... ... Оның ... ... ... жыл. Ол ... Батыс Түрік билеушісі Бөрішадты қуып, Ташкенттен
Турфанға және Бесбалыққа дейін өзінің өкіметін орнатты. Оның басты ... Шу ... ... Суяб ... ... ... ... Іле өзені
бойындағы Күнгүт қаласы еді. Үшелік елді 20 ұлысқа /бөлікке/ бқліп, ... ... 7 ... ... ... жылы арабтар шабуыл жасап, Әмударияның ... ... ... ... ... ... ... Балхы жерін
басып алып , Бұқараға аттанады. Осындай қиын ... ... ... ... көмекке келді, Күтейбке тойтарыс береді. 709 жылы Күтейб
Мәуернахрға қайтадан жорық ұйымдастырады. Ол ... ... ... оны ... көмегінен бас тартуға мәжбүр етеді, сөйтіп Бүқараны
басып алады. 711 жылы Шығыс ... ... ... ... жерінде /Бөлісу
жанында/ түргештерге соққы беріп, Сырдариядан өтті. Бұл кезде арабтарға
қарсы самархандықтар мен ... Азия ... ... 712-713 ... ... ... согділер /согдицы/, Шаш /Ташкент/ ... және ... ... күш ... ... ... Түргеш қағанаты Сүлік ... ... ... ... ... ... Бұл ... өкімет қара түргеш
тайпаларының қолына көшіп, ... ... және Шаш ... ... күйрете соққы береді. Дегенмен ... 732 жылы ... ... ... ... ... Бұқара қаласын басып алды.
737 жылы Сүлік арабтарға қарсы ... ... ... дейін
жетті, бірақ кейін жеңіліп қалады. Қайтып келе жатқанда, оны ... ... ... ... ... қаза ... кейін билік үшін “сары”
және“қара” ... ... ... созылған күрес жүреді. Түргеш
мемлекеті өз ішіндегі күрестің нәтижесінде ... ... онв ... ... ... Оның ... ... жеріндегі билеушісі 748
жылы түргештердің басты қаласы ... ... ... оны ... ... Шаш
қаласының илеушісі өлтірілді. Оның баласы арабтардан көмек сұрады. 751 ... ... ... ... ... ... бастаған араб
әскерлері мен Гао-Сяньчжи басқарған қытай әскерлерінің ... 5 ... ... ... жүрді. Қытайлықтарға қарсы оның тылындағы қарлұқтар
көтерілді. Нәтижесінде қытай әскерлері жеңіліске ұшырады. Олар ... ... ... ... ... ... кетуге мәжбүр болды. Сондай-ақ,
арабтар да ... ... ... Шаш ... ... Бірақ, өз ішінен
әлсіреген Түргеш мемлекеті де 756 жылы ... ... ... ... ... Батыс түрік қағанатының орнына
төрт күшті мемлекет құрылды. Олар: Төменгі Поволжье мен ... ... ... ... ... қағанаты, ал Батыс түрік қағанатының негізгі
орталығы болған Жетісу жерінде қарлұқтардың мемлекеті орнады.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Батыс түрік және Түргеш қағанаттары14 бет
VІІ – Х ғасырлардағы түркілердіің соғдылармен және ирандықтармен байланысы46 бет
Ертедегі ортағасырлық мемлекеттер28 бет
Түрік қағанаты (551–603 жж.)4 бет
Қазақстан жеріндегі ортағасырлық мемлекеттер3 бет
Түрік қағанаты туралы12 бет
Түрік қағанаты. шаруашылығы мен жағдайы11 бет
Түргештердің орналасуы және саяси ұйымы10 бет
IX-X ғасырларда Батыс Еуропа елдеріндегі феодалдық құрылымның нығаюы. IX-XI ғасырлардағы Франция, Германия,Италия X-XIғасырдың ортасына дейінгі Англия. Испания мен Византия дамуының тарихи ерекшеліктері9 бет
VII-XI ғ Оңтүстік және Батыс славяндар.Ежелгі орыстар мемлекетінің құрылуы. Киевская Русь. Крест жорықтары. Қалалардың дамуы.Крестшілердің мемлекеті8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь