Батыс түрік және Түргеш қағанаттары туралы


VI-X ғасырларда Қазақстан жеріндегі алғашқы феодалдық мемлекеттер Көне және Батыс түрік қағанаттары еді.V ғасырға қарай Солтүстік Моңғолиядан Орта Азиядағы Әмудария өзенінің бойына дейін созылған кең байтақ жердің бәрін тирек /телэ/ деген жалпы атпен бірнеше тайпа мекен етті. Солардың бірі түрік тайпасы.Түрік деген ат алғаш рет 542-жылы аталды. Қытайдың солтүстік батысына орналасқан Вэй князьдігіне түріктер /туцюе/ жыл сайын шабуыл жасап,ойрандап отырған.Қытайлар түріктерді сюнну-ғұндар деп атаған.
546-жылы тирек /телэ/ тайпалары Моңғолияның онтүстік және орталық аудандарын мекендеген аварларға /жуан-жуань/ қарсы жорық жасайды.Осы кезде күтпеген жерден түріктердің қағаны Тумын /Бумын/ басқаруымен тирек /телэ/ әскерлеріне шабуыл жасап, жеңіп, 50 мың әскерін тұтқынға алады. Осыдан кейін түріктер күшейіп,енді аварларға /жуан-жуань/ қарсы шығып,авар қағаны үйінің ханшасын Тумынге әйелдікке беруді талап етеді.Авардың қағаны бұрын тәуелді болып келген түріктердің елшісін үйінен қуып шығады.552-жылы көктемде түріктер аварлардың ордасын талқандайды,авардың қағаны Анағүй өзін-өзі өлтіреді.Осы кезден бастап Тумын түрік билептөсеушілердің қағаны деген атаққа ие болады.Тумын 553-жылы қаза табады.
Тумын өлгеннен кейін,таққа оның інісі Қара-Еске отырады. Ол Орхонның жоғарғы жағында аварларды екінші рет жеңеді.Қара-Ескеден кейін, оның мұрагер інісі Еркінді-Мұқан деген атпен қаған болады.Оныың ел билеген кезі 553-572 жылдар.563-567ж.ж. Эфталит патшалығын басып алады. Осыдан кейін олардың жері Каспий теңізінен Солтүстік Индияға дейін және Шығыс Түркістанға дейін созылып жатыр.
Түріктер Орта Азияны жаулап алғаннан кейін Жерорта теңізіне баратые Жібек жолына иелік етеді.Олар өздерінің жаулап алу жорықтарын жүргізуде Иранға қарсы Византиямен одақтасты, 571 жылы түріктердің әскери қолбасшысы Естеми Солтүстік Кавказды басып алады, сөйтіп Керчь түбегіне (Боспорға) шықты. Оның баласы Түріксанф Керчьті басып алып, 576 жылы Қырымға шабуыл жасады. Бірақ Естеми өлгеннен кейін 582-593 жылдары билік үшін қырқыс басталды. Өзара қырқыс пен әлеуметтік қайшылықтар қағанатты қатты әлсіретті. Күшейіп алған Иран 588 ж. Герат түбінде түріктерді жеңіп шығады.Византия 590 жылы Боспорды қайтадан жаулап алады.
Түрік қағанатындағы өзара қырқыс 603 жылы екі дербес Шығыс және Батыс қағанаттарына бөлінумен аяқталады.Батыс қағанатының орталығы Жетісу жеріндегі Суяб қаласы /қазіргі Тоқмақ қаласына жақын жерде/ болды.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

Т. Рысқұлов атындағы Қазақ Экономикалық Университеті

РЕФЕРАТ

Тақырыбы: Батыс түрік және Түргеш қағанаттары

Тексеруші: Жүсіпова Д. К.

Орындаушы: Перленбетов Е. Ә.
ИЭФ 1 курс 105 тобының студенті

Алматы – 2008 ж.
VI-X ғасырларда Қазақстан жеріндегі алғашқы феодалдық мемлекеттер Көне
және Батыс түрік қағанаттары еді.V ғасырға қарай Солтүстік Моңғолиядан Орта
Азиядағы Әмудария өзенінің бойына дейін созылған кең байтақ жердің бәрін
тирек телэ деген жалпы атпен бірнеше тайпа мекен етті. Солардың бірі
түрік тайпасы.Түрік деген ат алғаш рет 542-жылы аталды. Қытайдың солтүстік
батысына орналасқан Вэй князьдігіне түріктер туцюе жыл сайын шабуыл
жасап,ойрандап отырған.Қытайлар түріктерді сюнну-ғұндар деп атаған.

546-жылы тирек телэ тайпалары Моңғолияның онтүстік және орталық
аудандарын мекендеген аварларға жуан-жуань қарсы жорық жасайды.Осы кезде
күтпеген жерден түріктердің қағаны Тумын Бумын басқаруымен тирек телэ
әскерлеріне шабуыл жасап, жеңіп, 50 мың әскерін тұтқынға алады. Осыдан
кейін түріктер күшейіп,енді аварларға жуан-жуань қарсы шығып,авар қағаны
үйінің ханшасын Тумынге әйелдікке беруді талап етеді.Авардың қағаны бұрын
тәуелді болып келген түріктердің елшісін үйінен қуып шығады.552-жылы
көктемде түріктер аварлардың ордасын талқандайды,авардың қағаны Анағүй өзін-
өзі өлтіреді.Осы кезден бастап Тумын түрік билептөсеушілердің қағаны деген
атаққа ие болады.Тумын 553-жылы қаза табады.

Тумын өлгеннен кейін,таққа оның інісі Қара-Еске отырады. Ол Орхонның
жоғарғы жағында аварларды екінші рет жеңеді.Қара-Ескеден кейін, оның
мұрагер інісі Еркінді-Мұқан деген атпен қаған болады.Оныың ел билеген кезі
553-572 жылдар.563-567ж.ж. Эфталит патшалығын басып алады. Осыдан кейін
олардың жері Каспий теңізінен Солтүстік Индияға дейін және Шығыс
Түркістанға дейін созылып жатыр.

Түріктер Орта Азияны жаулап алғаннан кейін Жерорта теңізіне баратые
Жібек жолына иелік етеді.Олар өздерінің жаулап алу жорықтарын жүргізуде
Иранға қарсы Византиямен одақтасты, 571 жылы түріктердің әскери қолбасшысы
Естеми Солтүстік Кавказды басып алады, сөйтіп Керчь түбегіне (Боспорға)
шықты. Оның баласы Түріксанф Керчьті басып алып, 576 жылы Қырымға шабуыл
жасады. Бірақ Естеми өлгеннен кейін 582-593 жылдары билік үшін қырқыс
басталды. Өзара қырқыс пен әлеуметтік қайшылықтар қағанатты қатты
әлсіретті. Күшейіп алған Иран 588 ж. Герат түбінде түріктерді жеңіп
шығады.Византия 590 жылы Боспорды қайтадан жаулап алады.

Түрік қағанатындағы өзара қырқыс 603 жылы екі дербес Шығыс және Батыс
қағанаттарына бөлінумен аяқталады.Батыс қағанатының орталығы Жетісу
жеріндегі Суяб қаласы қазіргі Тоқмақ қаласына жақын жерде болды.

Батыс түрік қағанаты ежелгі үйсін жерін жайлаған. Ол Қаратаудың шығыс
баурайынан Жоңғарияға дейінгі жердің бәрін алып жатыр. Шығыс түрік
қағанатының Шығыс Түркістан және Орта Азияның Самарқант, Бұқара тағы басқа
қалаларын басып алды.Осы қалаларда қағанның орынбасарлары отырды.

Қағанның жазғы ордасы Мың бұлақ Түркістан қаласы жанында еді. 610-618
ж.ж. Жегуй қаған мен оның інісі Түнжабғы қаған 618-630ж.ж. билеген кезде
қағанаттың күш қуаты таси түседі. Тохарстан мен Ауғанстанға жасалған жаңа
жорықтар мемлекет шекарасын Үндістанның солтүстік-батысына дейін жылжытып
кеңейтеді.

Түрік қағанаты мал және егіншілік шаруашылығымен жұғылданды, мал
шаруашылығына байланысты көшіп қонып жүрген.Егістік жерлерде түріктер
отырықшылық шаруашылықпен айналысты. Елдің халқы түріктері де, соғдылары
да бәрі бірдей сауда-саттықпен, қолөнер кәсібімен, егіншілік және мал
қсірумен айналысқан. Осымен байланысты түріктердің қалалары өркендей
бастады. Қалаларда сауда-саттық кеңінен жүргізілді. Шу өзенінің бойындағы
Суяб қаласына Орта Азия және Қытай жерінен неше түрлі заттар әкеп сататын
болды. Түріктер Персия арқылы Византияға жібек және басқа заттар өткізуге
рұқсат етуді сұрап, Соғды көпесі Манияхтың басқаруымен елшілік жібереді.
Бірақ бұл жолғы сапар сәтсіздікпен аяқталады. Осдан кейін осы елші Кавказ
жері арқылы Константинопльге келіп, екі елдің арасында жібекпен тікелей
сауда жүргізу туралы және олардың бірігіп, сасанидтер Иранына қарсы қимыл
жасау жөнінде келіссөз жүргізеді.

Сыртқы сауда айырбасы ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Батыс түрік және Түргеш қағанаттары
Түрік тектес түргеш тайпалары
Көне және батыс түрік қағанаты
Батыс түрік мемлекеті
Батыс Түрік қағанаты
Түргеш қағанаты туралы мағлұмат
Түргеш қағанаты
Түргеш қағанаты туралы
Батыс Түрік қағанатының саяси жағдайы
Түрік қағанаты туралы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь