Геосаясат сұрақ-жауап түрінде

Геосаясат д/з – географиялық,тарихи,саяси,т.б. фактор/ң жиынтығы өзара әрекеттесе отырып,мем/ң стратегиялық потенциалына үлкен ықпал етіп отыратын ғылым.Г/с мем/р,халық/р,мәдениет/р,өркениет/р,дін/ң даму заңдылығын зерттейді.География,кеңістік фактор/ы призмасы а/лы г/с география – ол халық/р тағдыры деп тұжырым жасайды.Г/с ол – географиялық позицияның саяси-стратегиялық құндылық/ы т/лы ілім.Геог/қ позицияны алу д/з – мем/ң әлемдегі геосаяси мүдде/р құрылымына енуі, мем/ң саяси орналасуы.Г/с – мем/ң саяси құрылымының оның географиялық ортасына тәуелділігі.Мем/ң г/с орналасуы тұрақты ж/е уақытша фактор р/де қарастырылады: Ливондық соғыстар Иван Грозный, Сол/к соғыс Петр I, финдық соғыс Сталин.Яғни кейде г/с тағдыр р/де де қарастырылады. XIX—XX ғғ. г/с пайда болуы жаңа саяси реалияны түйсінуден шығады.Бұл ғылым қарсыласушы күштер ара/да қақтығыс кезінде п.б.Осы күнге дейін әдебиетте г/с анықтамасы берілмеген.Швед ғалымы Рудольф Челлен (1864-1922) ғылымға «геосаясат» ұғымын енгізген болатын.Оның берген анықтамасы: «мем/ті географиялық организм н/е кеңістіктік феномен р/де қарастыратын доктрина», «г/с жер мен саяси процес/ң қарым қатынасы т/лы ғылым,Оның фундаменті – саяси география.Г/с – мем/ң географиялық ақылы (разум).Г/с – практикалық саясатты басқаратын өнер». Г/с мем/ті статикада емес,динамикада – тірі организм р/де қарастырады.Оны неміс теоретигі Фридрих Ратцель (1844-1904) айтқан болатын.Оның пікірінше,саяси география/н айырмашылығы–ол мем/ң орналасуы,көлемі,шекаралары,экономикасы,саудасы сияқты мәселелері қызықтырмайды.Г/с мем/ті оның кеңістікпен қарым қатынасы нег/де зерттейді. «Г/с – кеңістікке орнататын бақылау т/лы білім жүйесі,ғылымы».Саясаткер Э.А.Поздняков пікірінше, «г/с мем/ң территориялық мәселе/н,шекарасын,ресурс/н, с.қ. адам ресурс/н да тиімді пайдалану мен реттеуге б/ты барлық мәселе/ді зерттейді».Г/с кеңістікті мем/ң саясаты позициясынан қарастырады.Г/с – ірі кеңістіктер,жаһандық саяси,экономикалық,басқа да фактор/р ж/е оларды басқару өнері жайлы ғылым.Екі бағыты бар: доктринально нормативная, бағалаушы концептуалды.Бірінші бағытқа Хаусхофер/ң неміс мектебі,ал екінші бағытқа ағылшын американдық мектеп (Маккиндер,Спайкмен,Коэн) жатады. Танассократия – теңіз қуаттылығына негізделген билік, ал телусократия – жер қуаттылығына негізделген билік.Қазіргі таңда г/с әр мем/ң өмірінде өте маңызды орын алып отыр.Ол мем/ң қолында инструментке айналып отыр (мүмкін керісінше ?)Г/с әр түрлі мем/ң, мем/а ұйым/ң коммуникациондық аумақта ықпал етуіне б/ты орналасу заңдылығы.Қазіргі х/а қат/да г/с өте маңызды орынға ие.Геосаяси болжамсыз мем/ң болашағын елестету қиын.Көпполярлы әлемде ашық ж/е жабық қоғаммен экономикалық жағдай\да мем/ң кез келген қайраткері г/с ойларға толы болуы қажет.
        
        Геосаясат ұғымы.
Геосаясат д/з – географиялық,тарихи,саяси,т.б. фактор/ң ... ... ... ... ... ... ықпал етіп отыратын
ғылым.Г/с мем/р,халық/р,мәдениет/р,өркениет/р,дін/ң даму ... ... ... а/лы г/с география – ол
халық/р тағдыры деп тұжырым жасайды.Г/с ол – географиялық позицияның ... ... т/лы ... ... алу д/з – ... әлемдегі
геосаяси мүдде/р құрылымына енуі, мем/ң саяси орналасуы.Г/с – мем/ң ... оның ... ... ... г/с ... ж/е ... ... р/де қарастырылады: Ливондық соғыстар Иван
Грозный, Сол/к соғыс Петр I, финдық ... ... ... г/с ... ... қарастырылады. XIX—XX ғғ. г/с пайда болуы жаңа саяси реалияны ... ... ... ... ... ... кезінде п.б.Осы күнге
дейін әдебиетте г/с анықтамасы берілмеген.Швед ғалымы Рудольф Челлен (1864-
1922) ... ... ... ... болатын.Оның берген анықтамасы:
«мем/ті географиялық организм н/е кеңістіктік феномен р/де ... «г/с жер мен ... ... қарым қатынасы т/лы ғылым,Оның
фундаменті – саяси география.Г/с – мем/ң ... ... ... ... ... ... өнер». Г/с мем/ті статикада емес,динамикада
– тірі организм р/де ... ... ... ... ... ... ... болатын.Оның пікірінше,саяси география/н айырмашылығы–ол мем/ң
орналасуы,көлемі,шекаралары,экономикасы,саудасы ... ... ... оның ... ... ... нег/де зерттейді.
«Г/с – кеңістікке ... ... т/лы ... ... ... «г/с ... территориялық
мәселе/н,шекарасын,ресурс/н, с.қ. адам ресурс/н да ... ... ... б/ты барлық мәселе/ді зерттейді».Г/с кеңістікті мем/ң саясаты
позициясынан қарастырады.Г/с – ірі ... да ... ж/е ... ... ... жайлы
ғылым.Екі бағыты бар: доктринально ... ... ... Хаусхофер/ң неміс мектебі,ал екінші бағытқа
ағылшын американдық мектеп (Маккиндер,Спайкмен,Коэн) жатады. Танассократия
– теңіз ... ... ... ал ... – жер ... ... таңда г/с әр мем/ң өмірінде өте маңызды орын алып
отыр.Ол мем/ң қолында инструментке айналып отыр (мүмкін ... ?)Г/с ... ... ... ... коммуникациондық аумақта ықпал етуіне б/ты
орналасу заңдылығы.Қазіргі х/а қат/да г/с өте ... ... ... ... ... ... қиын.Көпполярлы әлемде ашық ж/е жабық
қоғаммен экономикалық жағдай\да мем/ң кез келген қайраткері г/с ... ... ... Геосаяси ілімдер.
Геосаяси ілімдер өз негізін әр ... ... ... алады.Осылардың ішіндегі ең негізгілері болып геосаясат
негізін қалаған ғалымдардың пікіріне тоқтап кету ... ... ... өмір ... оның еңбектерінде биологияға деген аса
қызығушылық байқалады. 1882 ж ... ... ... ол өзінің негізгі ойларын: халықтар және демография ... ... ... ... рельефтің халықтардың
мәдени және саяси дамуына әсерін зерттеу жөнінде жазды. «Саяси география».
Бұл жұмысында Ратцель жер ... ... ... ... және
өзгермейтін құрылым деп көрсетеді. «Тарихтың қозғалысы жер және ... ... ала ... Мемлекет – тірі организм, ол жерден тамыр
тартады. ... ... ... ... стадияларында организм сияқты
қарастырылады, ол қажеттілігіне байланысты жермен өз байланысын үзбейді
және географиялық ... ... ... ... кеңістіктік
құбылыстар және ол осы кеңістікпен басқарылады,сол себепті де оны география
сипаттап, салыстырып, өлшеп отыруы ... ... өмір ... ... бұл құбылыстардың шарықтау шыңы болып табылады.» Мұндай
Ратцельдің органистикалық ... ... ... экспасиясы тірі
организмдердің өсуі секілді табиғи тірі прцесс ретінде ... ... ... ... ... қарастыруы кеңістікке де қатысты.
Бұл кеңістік материалдық ... жаңа ... ие бола ... өмір
сферасына, өмірлік кеңістікке, геобиосфераға айналады. Осы жерде Ратцельдің
екі маңызды жаңа терминдері ... ... ... және ... терминін ол кеңістікте іске асқан географиялық
организм – мемлекет жөнінде ғылым деп ... ... ... ... ... организм. Ол бұл тезисін өзнің негізгі еңбегі 1916ж шыққан
«Мемлекет өмір құрылымы ретінде» атты ... ... ... ... ж\е ... бір ... ... көз қарасына қосылады. Бірақ Челлен өзінің
ұстазынан біршама алға жылжыды. ... ... өмір ... ... ... күштің анотомиясы мен оның ... ... Оның ойы ... ... ... арасындағы бес өзара
қатыстыларын үйлестірі отыру қажет. Жүйе ретінде мемлекет келесідей маңызды
өмірлік сфералардан тұрады:
... ... ... ... ... ... ... Мемлекет шаруашылық ретінде;
• Мемлекет қоғам ретінде;
• Мемлекет ... ... ... ... ... ж\е органистикалық сипаты идеясын
дамытты. Оның көз қарастарына ... ... ... ... өту ... әсер етті. Сонымен қатар, ... ... ... І ДС та өз ... ... ... әлем бөлінісі мен
фашистік диктатураның орнатылуы ... ... ... ала ... Челлен парламентаризмді жоюдың жақтасы болды. Ол ... ... Егер ... ... ... ... ең ... организм болса, Челлен бойынша сезе алатын ж\е ойлай ... ... ... Бұл жерден ол әр организмнің өмір сүруінің ... ... сүру үшін ... ... ... ... осы ... дамып отыру қажет. Ратцельдің «өмір сүру үшін күресі» кеңістік үшін
күрес болып табылады. ... ... өз ... кіші ... ... ... ... автаркия заңын шығарды. Яғни,
шеткіліктердің арасындағы тепе\теңдік заңы.Оның ... ... ... ... н\е таза ... ... ... Макиндердің алғашқы ж\е
жарқын баяндамасы 1904ж ... ... ... ... білігі» болды. Бұл еңбегінде ол өзінің ... ж\е ... ... ... ... Бұл ... ... геосаяси еңбек деп
атауға болады. Себебі, мұнда «Саяси географияның» даму бағыттарының барлығы
біріктіріліп қана қоймай, сонымен қатар бұл ... ... ... да
болады.Макиндердің айтуы бойынша, мемлекеттің ең жақсы орналасуы ортаңғы
орталық ... ... ... ... қатысты түсінік ж\е әртүрлі
географиялық контексте ол өзгеріп отырады. Планеталық көз ... ... ... ... жатыр, ал оның орталығы «Әлем жүрегі» н\е
«Heartland». Heartland ... ... ... ... Бұл ... ... ... жүргізуге ең ыңғайлы географиялық плацдарм.
Heartland Әлемдік Аралдың шегінде де негізгі ... ... ... ... ... үш континетті, яғни Азия, Африка ж\е ... ... ... планеталық кеңістікті концентрациялық шеңбер ... ... Оның нақ ... ... ... ... н\е
«біліктік ареал» (pivot area). Бұл геосаяси түсінік география жағынан Ресей
болып табылады. Бұдан ары, «ішкі н\е шеткі ... ай (inner or ... Бұл ... ... ... шеткі кеңістігіне сай келеді.
Макиндердің пайымдауынша, «ішкі жарты ай» өркениеттің интенсивті түрде ... ... ... ... ... ... сай, ... кезінде өзен
н\е теңіздердің жағалауларында пайда болды деген тұжырымдамаға тура келеді.
Атап өту қажет, соңғы теория ... ... ... ... ... табылады. Су ж\е құрлық кеңістіктерінің қиылысуы халықтар ... ... ... ... ... ... Дәл осы ... ж\е Спикменнің еңбектерінде одан әрі дамыған болатын, бірақ мұндай
геосаяси формуланы ең алғашқы рет ... ... ... ... сыртқы
шеңбер: «сыртқы н\е аралдық жарты ай (outer or insular crescent)». Бұл зона
түгелдей сыртқы география жағынан да ... ... да. ... ... алға ... ... процесстермен анықталған: heartland'тың
орталығынан тұрақты түрде оның шеткі аймақтарына қысым көрсетіліп отырады.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... алған барлық өркениеттер «авторитарлы», «иерархиялық», «демократиялық
емес» ж\е ... ... ие ... ... ... « ... ... Француз революциясы мен империясына әсері»,
«Американың теңіз қуатына деген осы кездегі және болашақтағы қызығушылығы»,
« ... ... және оның ... қатынасы» жатады. Көріп отырғанымыздай,
оның ... ... ... « Теңіз қуаты» тақырыбына арналды. Мэхеннің
аты осы ... ... ... ... Ол тек қана ... ... емес,
с.қ. жақсы саясаткер болды. Генри Кэбот Лодж және Теодор ... ... ... ХХғ ... АҚШ ... ... Мэхен идеяларымен сабақтас
болды. Теңіз өркениеті - сауда ... ... үшін ... негізгі
құралы – сауда саттық. Әскери іс әрекеттер жаһандық сауда өркениетін дамыту
үшін ыңғайлы жағдай жасап отыруы тиіс. Ол ... ... үш ... өндіріс ( су жолдары арқылы тауар және қызмет алмасу);
2. навигация ( алмасуды реализовать ету);
3. ... ... ... ... деңгейдегі айналымға түсіреді)
Хаусхофер әскери\геосаяси «Құрлықтық қоршау» атты ... ... ... ... ... ... құру ... .Бұл оське
Еуразия материгінің Ұлыбритания ж\е АҚШпен қарсыласа алатын ... ... ... ... ... ... Британ империясының
құлдырауына аз ғана уақыт қалды, ж\е әлемдік ... ... өту ... яғни ... өту ... Немістер үшін «әлемдік
кеңістіктікті» кеңейту Германияны территориялық экспанциялауға, ... ... ... ... ... сонымен бірге
Хаусхофер Британ империясы қандай болғанда да герман сыртқы ... ... ... ... деп ескерткен болатын. Бірақ бұл жерде Шығысты
оккупациялау ... ... ... ... ... жоқ. . Бұл
жерде славян халықтарының емес, азия ... адам ... ... ... Еуропа жерлерін қайта жөндеу болды.
Бұл жерде екі континенталды держава Ресей мен ... ... ... ... ... қажет деген мағынаны білдірген
болатын.Осылардың ... ... ... болып қаланды.
2. Н.Я. Данилевский ілімі.
Николай Яковлевич Данилевский (1822-1885) – публицист,әлеуметтанушы,
экономист,панславизм ... ... ... ж/е ... ... өміріндегі ең жемісті,әрі әйгілі еңбегі «Ресей ж/е
Еуропа» бастапқыда «Заря» журналында басылып жүрді.Бөлек еңбек р/де ... 1888ж. ... 1889ж. ... ... ... (1869)) ... ... туралы идеяны ұсынады.Олар тірі организмдер
секілді үнемі бір-бірімен ж/е қоршаған ортамен күресте ... ... олар да ... ж/е өмірін тоқтатады.Кез келген
мәдени-тарихи тип өзін төрт сферада ... ... ... ... ... сол ... ... болып табылады.Осы мәдени-тарихи тип/ң алма ... ... ... ... өмірі төрт периодтан құралады ж/е шамамен
мың ... ... ... – мың жыл ... ... «этнографиялық
период»,төрт жүз жыл мем/ң орнығуы, ... жыл ... ... бұл ... ... ... ... міндетті түрде саяси тәуелсіздік болуы тиіс.Ол әлемде ... ... ... ... н/е ... таяп тұрған он мәдени-тарихи типті бөліп
көрсетті (Египет,қытай,ассиро-вавилондық,үнді,Иран,т.б.).Ол ... ... ... ... р/де Еуропамен қарсылықта көрді.Ол «Еуропа біз
тек жат нәрсе ғана ... ... ... ... ... Негізгі
ойлары: а) жалпы адамзат өркениетін ... алу; б) ... ... қару р/де ... ... ... айтарлықтай зор ықпал еткен. «Еуразиялық» ... ... ... оның концепциясы негізге алынды.Ол еуроцентристік
концепцияларға жауап р/де осы ... ... ... ... ... ... көпнұсқалықты
қойды.Д/й б/ша прогресс - әр ... ... іске ... ... атты екі ... ... ... көрді.Бұ кітапта автор Дарвин
теориясын жан жақты зерттей ... ... ... ... ... ... кездегі ғалым/ң көпшілігі мұндай ... ... ... болатын,дегенмен оны орынды бағалау тиіс.Жоғарыда
аталған еңбек/н басқа Д/ң өз ... б/ша ... ... ... кейбіреуін жинақтаған Н.Страхов 1890ж. «Н.Я.Данилевскийдің
саяси ж/е экономикалық мақала/ң Жинағы» атты еңбек басып шығарады.
3. Полибий. Аристотельдің геосаясат ... ... ... 200 - ... – грек ... мемлекеттік
қайраткер, әскербасшы.Аркадийдағы Мегалополь қаласында дүниеге келген.Ең
атақты еңбегі – Тарих.Онда ол ... бойы ... ... ... 168ж. ... жеңіліс табуы) «бүкіл әлем/ң римляндық/ң ... ... ... іздейді.Кейіннен бұл еңбегіне б.з.д.146ж. Карфаген/ң
құлауына дейінгі тарихи оқиға/ды да ... ... ... Азия т/лы ... баяндалған.Өкінішке орай, «Тарих» (Жалпы тарих) ең/ң
алғашқыдағы қырық кітабынан тек бесеуі ғана толық күйінде,ал кейбіреуі ... ғана ... ... ... ... ... мүлдем сақталмаған.Көп
елді,жерді көрген ол сол замандағы орын алып ... ... жай ... ... келмеді, ол олардың неліктен болып жатқанын түп тамырымен
зерттей отырып,жауап беруге тырысты. ... ... ... ... жеңілуіндегі ж/е Рим жеңісінің себептерін түсінуге тырысқан ол
құжаттар мен ... ... ... ... ж/е ... ... отырып,Фукидид пен Тимей/ң еңбек/н сілтеме/р алып,ол Рим/ң жалпы
тарихи жағдайын түсіндірмек болды.Римның жеңу ... ол ... ... мем/т формасының ең жақсысы орнатылған,яғни онда демократия,
аристократизм ж/е ... ... ... ... ... « Кітап
үшін ең маңыздысы моральді жоғарылату,халық үшін бақыт ж/е ... ... ал ... мен әскер/ң басты мәселесі жеңіс/ге жету,қате
шешім/н аулақ болу. «Тарих/ң» бірінші ... ол ... ... ... ... баяндаманы көзі көрмейтін,түкке жарамайтын
адаммен салыстыруға болатынын айтқан.Қалың бұқара ... ... ... ол ... ... қарапайым, ауыз екі тілмен жазатын болған.Полибий
«циклдық теорияның» авторы болып есептелінеді.Ол ... ... ... ... ... ... ж/е құлау,әлсіреу.Полибий геосаясатқа
анықтама берген.Барлық географиялық фактор/ң ішінен ауа ... көп ... ауа ... әсерін көрсету үшін ол жер шарын экватордан
полюске дейін үшке ... ... ... ... бөлік суықтан
тонатын,қоңыржай аймақ.Содан соң ол ... ... б/ты ... түрлі ауа райы жағдай/на б/ты деп түсіндірді.
Арситотель шамамен б.з.д. 384ж. – 322ж. өмір сүрген ... ... ж/е ... ... оқушысы,Александр ... ... н/е ... ... ... философия/ң жан жақты жүйесін жасаған тұңғыш ғалым,Оның
көзқарастары өзіне кейінгі жалпы ... ой ... ... ... жасады.Схоластика ілімінің негізін қалады.Аристотельдік корпусқа
мыналар кіреді: ... ... ... деп ... физика б/ша: Физика,Аспан туралы,Пайда болу мен өмір
тоқтату туралы,Метеорологика;зоология б/ша: Жануарлар ... ... ... дене ... ... психология б/ша: Жан
т/лы,Сезімдік қабылдау т/лы, Ес т/лы;Метафизика (Бірінші ... ... ... б/ша: ... этикасы,Евдемова этикасы,Саясат,Афиндық
полития,риторика мен ... б/ша; Әлем ... ... ... ... жеке бір ... ... ал саясат азаматтық қоғамдастықтың (мемлекеттің) жағдайын
қарастырады.Саясатта мемлекет теориясын жасайды.Ол адамды ... ... ... ... деп ... адам әр ... ... қатынасқа
түсуге мүдделі.Мем/ң ең басты ... ... адам ж/е ... ... мен саясат қиылысады.Аристотель мем/ң ең жақсы
формасы деп политияны ... ... ... ... ... ... ауқатты адам/р ең жақсы адам/р болуы тиіс.Азамат/ң әр жаста
әр түрлі міндеттері болады: жастық шағында әскери қызмет, үлкейген ... ... ... іс/і; ал жер ... ... ... ... емес атқару тиіс.Құл болып туылады,құл
болып өледі.Ол табиғатынан беріледі,ол адам жаны,есі жағына дамымаған.
4. Жан ... ... А. ... тұжырымдары.
Жан Боден (1529/1530-1596) өмір сүрген француз жазушысы ж/е ... ... ... ... ... ... ... үйрену
әдісі, Мемлекет туралы алты кітап, Сиқыршылардың демономаниясы, ... ... ... ... атты ... ол ... жасайды.Оның пікірінше, тек күшті абсолютті патша билігі ғана
елдегі діни соғыс/ды ... ... ... кетуден сақтай
алады.Мем/т д/з көп ... ... ... билікке бағынуы.Мем/ң
басты міндеті – ішкі ... ... ... пен ... ... ету ж/е ... ... қорғау.Саяси биліктің ең
маңызды белгісі «суверенитет» б.т.Биліктің абсолюттілігі оның ... ... ... ... ... ол ... ... ж/е универсалды адам заң/ы) сақтаудан еш ... ... ... ... бір міндет/ді ... ол ... ... ... ... ... ... форма/ң үш ... ... ... ... ең жақсысы деп
монархияны (билік атадан балаға мұрагерлік жолмен өтеді) ... ... ... ол ... бірі болып тарихты ғылым ... д/з ... орта мен ... т/ы ... ... үш ... бөлінеді: «адам тарихы», «жаратылыстану тарихы»,
«құдайлық тарих». «Адам тарихында» ол тарих ... ... ... ... ... жайлы мәлімет/р беретін теңдесі жоқ алтын
қазына деп атады.Сол себепті тарихты ... ... өті ... ... ... ... «географиялық детерминизм» теориясын
кеңінен қолдады: әр түрлі климаттық зона/р мен ландшафты/да өмір сүретін
адам/р әр ... ... пен бір ... ... ... ғасырлар бойы
айтарлықтай өзгермейді, сол себепті белгілі бір адам туралы оның қай жерден
шыққанына б/ты қарап айтуға болады. «Семичастный ... атты ... дін ... ... ... ... ... ойды
тұжырымдайды – барлық діндерге құрмет қарау тиіс.Ол б/ша дін - ... ... ... интеграциялық негізі болып табылады.Діндер ара/ғы
қарама қайшылық қоғам/ң ыдырап кетуіне қауіп төндіреді (веротерпимость).Ол
ақша ... ... ... ... де бар. ... еңбегінде ол сол
кездегі баға/ң күрт өсуін былай түсіндіреді: Жаңа ... ... ... ... б/ты айналымдағы алтын ж/е күміс тиындар шектен тыс көбейіп
кетті.Осы жағдайдан шығатын жол/ды да ... Луи ... ... ... ... ... ... зерттеген.Еңбек/і : «Парсы хаттары» (1721), «Заңдар рухы»
(1747), «Римдықтардың ... мен ... ... т/лы ой ... ... ... үшін сол ел/ң заң/н өте ... ... екі ... көрсетті : «табиғи» - биологиялық,табиғи заң/р ж/е
«әлеуметтік» заңдар.Тарихта ол билік ... үш ... ... ж/е ... заңи ... оның ... құру
формасынан туындайды.Мем/ң әр азаматы заңға қарсы ... ... ... ... ... формасының заңнамасы әр түрлі фактор/ға б/ты
: а)саяси биліктің сипаты; б) жер бедері,рельеф (географиялық ... ... г) діни ... д) ... ... е) нравы.Осылайша, Монтескье
қоғамды бірнеше фактор/ға,жағдай/ға б/ты біріккен біртұтас нәрсе ... ... рухы ... Әр билік формасына өзіндік мүдде,ниет
(страсть) тән: республикаға мейірімділік, монархияға ар ... Егер де осы ... ... онда билік формасы
құлайды.Осыдан Монтескье билік формасы мен ... ... ... бір тәуелділікті орнатады.Тәуелділікті ол ең алдымен географиялық
орта, жер бедері,рельефке б/ты деп ... бір ... ... ... ... формасында қандай да болмасын, билік былайша
бөліну тиіс: заң шығарушы, ... ж/е ... ... бөлініс кезінде
ғана мем/т тұрақты өмір сүреді.
Александр Гумбольдт (1769-1859) – атақты географ,Оңтүстік ... ... ... ... ... ... ... түпкіріне
жасаған саяхаттарында білімін шеңдай түсті.Осындай ... ... ... ... ... ... ... көптеген
еңбек/ң ішінде 1808ж. Жарық ... ... ... ... 1849ж. ... ... ... ерекше атап өтуге болады.Себебі бұл
еңбегінде ол тек табиғат көріністерін сипаттап қана ... жер ... ... зональность» ж/е «высотная поясность» ... ... ... ретінде емес,біртұтас дүние ретінде қабылдауды
жөн көрді.Өзінің өмірлік тәжірибесінде ол Орал,Алтай таулары,тіптен қазақ
жазықтарына дейінгі жерлерді байқап ... ... оның ... байланыс заңдылығы» идеясы туындайды.Онда ол «организм/ң
жергілікті ландшафты мен табиғат жағдай/ң ықпалымен өзара байланысы» ... ... мен ... ... ... әлем ... ең шешуші роль алады.Оның пікірінше, әр ... ... ... халықтың ... бір ... ... ... - әр ... ... ерекшелігін анықтай
отырып,олрадың нәтижесін айқындап көрсету.Ол халықтың орналасу тығыздығы
мен өмір сүру ... - ... ... тарихы,даму периодтарын
анықтайды.Сандық салыстыру әдісінің мәні: тарих – табиғаттың периодты түрде
бірінен соң бірі ... ... ... өзгерістерді
анықтау арқылы дәуірдің нақты бір сандарын болжауға болады. Әлемнің әр
түрлі бөліктерінің ... ... ... ... сол ... ... мен ... біле аласын.1845ж. «Космос» еңбегінің алғашқы томы,
ал 1862ж. Бесінші томы жарық көрді.Өз ... ең ... ... ...... синтез идеясы.Онда ол адам
табиғаттың бір бөлшегі; оған табиғат ықпал етеді, бірақ өз кезегінде ол ... ... ... етеді.Г/ң пікірінше,барлық адамзат расалары бір
бастаудан шыққан,сол себепті оның біреусін екіншісіне қарағанда кем деп
санауға ... ... ... тең,әрі еркін.
6. Геосаясат объектісі мен пәні
«Геосаясат» термині жүз ... бері өмір ... ... Көп уақыттан бері
геосаясаттың мәні мен ... ... ... ғылым ретінде оның объектісі
туралы мәселе ерекшеленіп ... ... ... ... ... ... атты монографиясы мен кітабында,
Э.Поздняковтың «Геосаясатында», Ю.Тихонравов ... ... ... сөз ... ... деңгейде бұл жағдайда былай
түсіндіруге болады: біздің ... – Жер, ал жер ... ... жылдар
бойы қалыптасқан адамдардың қатынасы көптеген жаратылыстық, гуманитарлық,
әскери және өзге ғылымдардың ... пәні ... ... ... ... келесідей анықтама беруге
болады:геосаясаттың объектісі –бұл планетарлық кеңістік, яғни ... мен ... жер ... орап ... ауа ... ... ресурстары бар мемлекеттері өмір сүретін планетарлық кеңістік. ... ... ... ... ... ... ... және жүйедегі сияқты әлемдік қауымдастықтағы құбылыстар болып
табылады.
Кез келген ғылымның пәні үрдіске араласқан адамның тәжірибелік ... ... осы ... ... ... ... ... шынайлы объекттердің
қатынасы болып табылады. Геосаясаттың пәні – аймақтық және ... шешу ... ... ... өзара қарым/қатынастары.
Әрине, тану пәні объектіге тең емес, бұл ... ... бір ... ... ... пәні ... пункттерді бөлі көрсетуге болады:
❖ планетарлық кеңістіктің үстінен ... ... ... соғыс»кезі немесе қазіргі Ирактағы,
Югославиядағы, Ауғанстандағы «Ыстық соғыстар» кездері);
❖ техникалық- экономикалық үрдістер(XXғасырдың ортасынан бастап әлемнің
саяси жағдайына тез ... ете ... ... ... ... кейін қаңа әскери техникалық құралдар
пайда ... ... қыру ... және оны ... ... ... анықтау және оны жою ... ... ... Бұл ... ... аталарының негізгі тезистері, яғни
Солтүстік Атлантика «сыртқы жартыай» немесе «Хартленд» ... ... алып ... ... деңгейі әлемдік діндердің жағдайына үлкен ықпал ... ... өзі XXғ ... онжылдарында геосаяси күштер балансына үлкен әсер
жасауда.
❖ Мемлекеттің саяси тәртіп қызметінің ... ... ... ... және заңдар мен бұйрықтарды қоғамның құрметтеуіне
көп көңіл бөлінуде.
7. Геосаясат дәуірлері
Геосаяси көзқарастан ... ... ... ... мен ... ... ретінде қарастыруға болады. Әр геосаясат дәуірлер өзінің
күштер балансын, ... ... ... ... ... өмір сүру ... «құрлықтық» Рим мен
«теңіздік»Карфагеннің қарама қарсылығы XXғ көптеген геосаяси ... ... ... ... ... негізгі қағидаларына Отызжылдық
соғыстан кейінгі халықаралық қатынастардың Вестфальдік жүйесі(1648) жатады.
Осы заманда Еуропада негізінен ... ... ... Әлем ... өнеркіәсіптік даму жолына түсті – қатаң орталықтанған
династиялық билігі бар ... Осы ... ... ... ... ... күштердің жаңа тәртібін Вена конгрессімен(1814-1815жж)
бекітілген Вена ... ... Оның ... ... ... ... қағидасы құрады. Күштердің әлемдік ортлықтары болып
Ресейлік және Австро/Венгриялық империялар, ... ... ... империя(1871ж бастап) және XIX ғ ... ... ... империясы болды.
Бірінші дүниежүзілік соғыста Үштік Одақтың жеңілуінен басталған
Версальдық дәуір ... ... ... ... ... ... ... орталықтар Германдық, Ресейлік,Түрік және ... ... ... ... ... келісім шарт шешімімен
құрлықтық держава ... ... ... ал ... ... ... Өзін ... қуаттылығын сезген Америка ... 1922ж ... ... ... ... ... тең ... иемденеді. Ал Ресейді тіптен Еуропада ... ... ... ... өмір сүрмеуі керек болатын.
Потсдамдық дәуір 1945ж басталды. Келісімдердің потсдамдық ... мен оның ... ... ... ... ... ... жаңа
күштер балансын анықтады. Бұл жүйе, сондай/ақ жаңа ... ... ... тәртібін орнатты. Шын мәнінде, Потсдамда әлем
көпполюстіден ... ... ... ... күшті көрсеткен КСРО
мен оның одақтастары жәнекөбіне ... ... ... АҚШ пен ... ... жаңа ... мемлекеттердің пайда болуымен
сипатталады: алдымен, КСРО ... ... және ... ... ... ... ... Әлемнің жаңа
билеушілері Версаль жүйесінің идеясына негізделген жаңа ... ... яғни ол ... тағы да ... күн ... жер табылмайды деге
сөз. Бүрынғыша бұл жүйенің күштері Қытайға, исламдық әлемге, Үндістанға
бағытталған. ... егер ... ... ... ол ... шартта
жартыотаршы рөлін ойнайды. Ал ... ... ...... ... бірақ жүйелі оның «геосаяси денесін» «шұқып»жей
береді.
8. ... ... ... өзге ... және ... туралы ғылымдар сияқты, әлеуметтік,
экономикалық, географиялық, саяси, әскери және ... ... ... ету және даму ... ... Бұл ғылымның
негізгі зерттеушілері өз назарларына ... ... ... ... ... Мысалы, батыстық ғалымдар Р.Челлен және А.Мэхен, Х.Маккиндер мен
К.Хаусхофер, бүл мәселені зерттейтін ... ... ... ... Савицкий мен Гумилев былай деп есептеді: бұл ... ... пен ... қуаттылықтың(талассократия)
қарама қайшылануымен белгіленеді. Біріншісі әскери/авторитарлық
өркениет(мысалы, Ежелгі ... ... Рим) ... ал ...... ... мен Карфаген) ретінде туындайды.
Геосаясаттың негізгі бастаушыларының, соның ішінде Альфред Мэхен ... ... ... ... бұл дуализм өзінде дұшпандықтың
тұқымдарын иемденеді, олар ... ... және ... ... ... ... ... стихияның(сұйық,ағынды және қатты, тұрақты),
мәдени/тарихи ... екі ... мен ... ... ... немесе теллурократия нақты шекаралармен,
кеңістікпен белгіленген, тұрғындық өмірлік ... ... ... ... ... ... құқықтық нормалар мен
заңдар және оларға бағынатын жеке тұлғалар, адамдар ... ... ... ... империялар) сипатталады. Құрлық – бұл әрқашанда
тұрақты, ... және ... ... Бұл ... мораль мен заңдардың,
әдет/ғұрыптардың беріктігімен қалыптасады.
Теңіздік қуаттылық немесе талассократия, осы концепцияның ... ... - ... ... ... ... ... немесе
сауда өркениеті, техникалық прогресске үйреншікті және тез ... ... ... ... тиесілі. Осы және бұдан басқа
индивид пен топтың сапасы теңізді анықтайды,экстремалды жағдайда құтқарылып
шығатын жеке тұлғаны ... ... ... жеке ... ... ... Ал кезегімен құқықтық нормалар мен заңдар және қағидалар ... ... ... аталмыш түрі, теллурократиялықпен салыстырғанда
белсенді және тек алға деген ұмтылыс қасиеттерін сақтап ... ... ... ... ... алмасып отырады.
Геосаясаттың негізгі заңдарының бері ретінде құрлық және ... ... ... ... болады. Нәтижесінде «жағалық аймақ»/ «береговая зона»
ұғымы пайда болады. «Жағалық аймақ» немесе Rimland- ... ... ... ... ықпалы алдымен құрлықта қарағанда
«жағалық ... ... және сол ... ... даму үрдісіне
ұшырайды.
Rimland, Дугиннің есептеу бойынша, бір мезгілде «арал мен ... ... ... мен ... еске ... Оның ойы ... ... «өзіндік жеке логикасы мен оның талассократия мен ... ... ... ... ... ... ... аймақ
тарихтыңсубъектісі ретінде қарастырылады, бірақ ... ... ... асырылады.
Соынмен, Rimland белдеу, шекаралық аймақ немесе шекара болып
табылады. Геосаясатта бұл ... ... ... ... ... басқа мағынаны иемденеді. Теңіздік «қонақтар» жағаны материк үшін
сызық ретінде емес, ... ... ... яғни оны ... ... ... және ... құрлыққа аттануға арналған
саудалық пен әскери базалар құру ... ... ... ... ... ... өзге қоғам және табиғат туралы ғылымдар сияқты, әлеуметтік,
экономикалық, географиялық, ... ... және ... ... қызмет ету және даму заңдылықтарын зерттейді. Бұл ғылымның
негізгі зерттеушілері өз ... ... ... синтез заңын қойып
отыр. Мысалы, батыстық ... ... және ... ... ... бүл ... ... ресейлік ғалымдар Данилевский, Семенов
Тян/Шаньский, Савицкий мен ... ... деп ... бұл ... ... пен ... ... қайшылануымен белгіленеді. ... ... ... Спарта, Ежелгі Рим) ретінде, ал екіншісі – сауда
өркениет(Ежілгі Афины мен ... ... ... негізгі бастаушыларының, соның ішінде Альфред Мэхен мен
Хелфорд Макиндердің көзқарастары бойынша бұл дуализм өзінде дұшпандықтың
тұқымдарын ... олар ... ... және ... орынға түссе екі
бейбітке келмейтін стихияның(сұйық,ағынды және ... ... ... екі типтерінің(демократия мен идеократия)
тұқымдарын береді.
Құрлықтық қуаттылық ... ... ... ... ... ... ... қызмет құралдарымен, олардың
сапалы тұрақтылығымен(консерватизм, ... ... ... ... ... және ... бағынатын жеке тұлғалар, адамдар тобы, рулар, тайпалар,
халықтар, мемлекеттер, империялар) ... ... – бұл ... ... және ... нәрсе. Бұл беріктік мораль мен ... ... ... ... немесе талассократия, осы концепцияның авторының
көзқарасы бойынша, - өркениеттің қарама ... ... ... ... ... ... прогресске үйреншікті және тез қабылдайды. Оған
индивидуализм, кәсіпорынның құлықтылығы тиесілі. Осы және ... ... пен ... ... ... ... ... құтқарылып
шығатын жеке тұлғаны талап етеді.Бұл ... жеке ... ... ... Ал ... ... ... мен заңдар және қағидалар қатынасты
болып келеді. Өркениеттің аталмыш түрі, теллурократиялықпен салыстырғанда
белсенді және тек алға ... ... ... ... ... құлықты
және мәдени құндылықтар жеңіл алмасып отырады.
10. Құрлық пен теңіз синтез заңы
Геосаясаттың негізгі заңдарының бері ... ... және ... ... заңын
бқліп көрсетуге болады. Нәтижесінде «жағалық аймақ»/ «береговая зона» ұғымы
пайда болады. «Жағалық аймақ» ... Rimland- ... ... фрагменті. Теңіздің ықпалы алдымен құрлықта қарағанда
«жағалық ... ... және сол ... ... даму ... Дугиннің есептеу бойынша, бір мезгілде «арал мен кемені»,
бір жағынан «Империя мен Үйді» еске түсіргізеді. Оның ойы ... ... ... жеке логикасы мен оның талассократия мен теллурократияға әсер
ететін белгілерін қамтитын ... ... ... ... ... ... ... гесаясат дуализм шеңберінде
жүзеге асырылады.
Соынмен, Rimland белдеу, шекаралық аймақ немесе шекара ... ... бұл ... ... ... шекара түсінігіне
қарағанда басқа мағынаны иемденеді. Теңіздік «қонақтар» жағаны ... ... ... ... территория ретінде қарайды, яғни оны ... ... ... және ... ... ... арналған
саудалық пен әскери базалар құру мүмкіндігі ретінде ... ... ... ... Үндістан
Үндістан Оңтүстік Азиядағы ірі геостратегиялық мемлекет,халықының саны
бойынша екінші орында халықаралық аренадағы маңызды ... ... ... өзін ... ... ... ірі ел ретінде танытып отыр.
Пәкістан елінің Белуджнстан қаласында бес ядролық сынақ өткізгеннен ... ... ... ... кірді. Осы уақытқа дейін Қытай жалғыз
ғана ... ... ... болып келді. Енді Үндістанның ядролық держава
мәртебесіне ие екенін жариялау оның құрлықтық геосаясатқа белсенді ... ... ... ... мен Қытай,Пәкістан арасында
ядролық конфронтация орын ... Дзян ... ... ... ... ... Оңтүстік Азиядағы толық ... ... ... ... ... отары ретінде өзінің
метрополиясымен жан ... ... ... ... Бұл оның ... саяси приоритеттерін анықтайды.
Сонымен қатар Еуропада ... ... ... ... ... өтуге болады. Өзіміз білетіндей Үндістан нейтралды мемлекет, ол
ешқашандай әскери блокқане ұйымдарға мүше ... бұл оның ... ... ... ... ... ... саясатын көпвекторлы
десе де болады. Үндістан геосаясатында ... ... ... ие. ... Үнді ... жаңа ... ағылып келуде. Бұл екі ел
арасында өзара ... пен ... ... қатар энергетика және авиация
салаларында екіжақты келісімдер жасалды. Оңтүстік Азияда ... ... пен ... ... тоғысы қалыптасуда. Осы тарапта Оңтүстік
Азиядағы өзін ықпал ету зонасын кеңейту концепциясы шеңберінде ... ... ... ... ... жол ... тырысады. Сол
себепті Үндістанмен интерациялық тенденцияларды қолдайды. Қытай Пәкістан
мен ... ... ... ... үшін ... ... құрал ретінде пайдаланады. Үндістанда мұсылман халқы мәнді бөлігі
болғандықтан,ол Ауғанстан мен ... өзін ... ... ... ... кездері Қытайды әлсіретуге бағытталған ... ... ... ... ... ... Индияға Қытайды
әлсіретуге бағытталған жоба ұсынды. Жапония ж\е АҚШ Ресей мен Қытайды ... үшін өз ... ... ... Шығыс ж\е Орталық ... ... ... Бұл ... өз ... ... ... жаңа одақтастар іздеуде. Индиямен одақтасу бұл жерде өте ... ... ... ... емес ... ... ж\е ... уақытта Ресей ж\е Қытайдың бәсекелестерімен көбірек
ынтымақтастыққа түсіп ... Бұл ... АҚШ ... ... ... деген құқықтарын мойындады. Бұл Индияға
энергетикалық даму ж\е ... ... ... ... ... АҚШ ... Индиямен ядролық салада келісімге қол қойды. Сол себептен Индияның
кез келген іс\қимылы ... ж\е ... ... ... АҚШ Индияға инвестиция
мөлшерін көбейтті. Австралия АҚШтың ізімен Индиядағы саясатқа араласып,
ортақ ядролық ... ... ... ұстанымы Индиядағы әскери
саладағы Ресей әсерін азайту, ... ж\е ... ... ... ... ... Геосаясат категориялары. Кеңістікке бақылау.
Геосаясат өзге де ғылымдар сияқты бірнеше ... ... ... ... бірі ... ... б.т. Геосаясат саяси
институттар, ең алдымен, мемлекеттер және мемлекеттер ... ... ... ... мен ... негіздерін, мүмкіндіктерін
зерттейді. Ерте заманнан бері игерілген геосаяси кеңістікті бақылаудың
түрлі формалары мәлім. Олар: ... ... ... ... демогр-қ
және т.б. ХХ ғ соңына ... ... ... ... ... үлкен рөлге ие болды. Ал ... ... ... ... ... ... алаң д.а. Орыс
саясаткері К.Плешаков ... ... ... ... ... ... түйіскен(перекрестное), тотальды(жаппай
қамтылған), геосаяси тіреу нүктесі, метаалаң.
Геосаяси қатынастар – белгілі бір ... ... ... ... және ... б.т. ... бұл күрес қарама-қарсылық күресі: ... ... ... пен ... Ал ... процестегі бірлік –
уақытша нәрсе. Белгілі ағылшын қоғам қайраткері У.Черчилль: ... ... ... жоқ. ... ... мүдделер бар" деген
болатын. Сондықтан да тек қана ... ... ғана ... ... ... процесс. Осыдан біз күштер ... ... ... бірі екенін байқаймыз. КСРО-ның құлауы нәтижесінде
әлемдегі күштер балансы айтарлықтай өзгеріске ұшырады. Әлем ... ... ... жүйе ... ... ... саяси кеңістік геосаясаттың негізгі
категорияларының бірі б.т. Сонымен ... ... ... ... ... ... ие. ... шекара мәселесін жатқызуға
болады. Шекараға қатысты геосаяси проблемалар саяси кеңістікті бақылау,
игеру, қосып алу үшін ... ... ... ... отырады. Шекара да
геосасаттың негізгі категорияларының бірі. Фридрих Ратцель ... ... ... ... осы ... даму, күш, әлсіздік
және т.б. өзгерістермен сипатталатын мемлекеттің перифериялық органы деп
қарастырды. Жалпы, ... ... ... ... ... ... б.т. Хаусхофер шекараны бейне бір тері сияқты созылатын
және тартылатын тірі орган, белгілі бір ... ... ... ... ... Шекара мәселесі ежелгі грек эпостарында да көрініс
тапқан еді. Тіптен өте жақсы қарым-қатынастағы елдер ... ... ... олардың мүдделерін бөліп тұратын саяси-стратегиялық сызық. Шекара:
шығарылған және кіргізілген тауарларға салық салу, ... ... ... ... бақылау сынды бірнеше функц.атқарады. Ол табиғи
және жасанда болып екіге бөл.
С.қ. геосаясаттың негізгі катег бірі ... ... ... ... ... ... ... отырып мемл-ң жалпы стратегиылық курсын
анықт болады. Мүдделер таптық, ұлттық, мемлекеттік және т.б. болуы ... ... ... ... ... ... ... әрбір ұлт өз мүдделерін сақтап қалуға, оны білдіруге тырысуда.
Жаһандану процестері ... ... ... ... ... өсуіне септігін тигізуде. С.қ. бұл ... ... ... өзін жікке бөлуде, оларда бүгінде үлкен саяси
автономияға, "этникалық тазалауды" жүзеге асыруға ... ... ... күшейте түсуде. Түрлі елдерде тұратын ұлттардың мүдделері ешқашан бір-
біріне ... ... Оның ... ұлы ... ұлы ... деп ... ... отырған елдердің мүдделері мүлдем сәйкес ... ... ... ... онда ... ... шешімін тапқан.
Өйткені, түрлі елдердің мемлекеттік мүдделері БҰҰ Жарғысы, Хельсинки актісі
сияқты құжаттарда ... ... ... мұндай қайнар көздерінде елдің
саяси тәуелсіздігі, елдің ішкі ... ... ... ... жол
берілмейтіндігі белгіленген. Мемлекеттік мүддеге ... ... ... ... халықтың тұрмысын жақсарту, геосаяси ықпалды
күшейту, елдің саяси, әлеуметтік-экономикалық, ғылыми, ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді:
• Геосаяси сызық – геосаяси кеңістіктің ұйымдық құрылымын құраушы
фактор.
• Геосаяси аудан – ... ... ... эк-қ, сауда байл-мен
сипатталады.
• Геостратегия – геосаясаттағы негізгі мемл-ң ... ... ... ... бақталастық – мемл-ң және мемлекеттер одағының
бақталастығындағы мүдделер ... ... ...... ішкі және ... қауіптерден қорғана білу
қабілеті.
• Ұлттық күш
• Экспания
• Территория
12. Геосаяси ... ... ... ... бір ... кеңстікке бақылау
орнату идеясына назар аударады. Жалпы, геосаясаттың өзі ... ... ... мемл-р, мемл-р одағы тарапынан кеңістікті бақылаудың формалары
мен тәсілдерінің негіздерін, мүмкіндіктерін зерттеумен ... Ал ... ... ... ... тарапынан бақыланатын кеңістік геосаяси алаң деп
аталады. Геосаясаткер ... ... ... келесідей
классификациясын ұсынды:
1. Эндемикалық алаң (от греч. endemos-жергілікті) – ұзақ ... бойы ... ... бақыланып отырған кеңістік. Ал сол кеңістіктің жергілікті
ұлттық бірлестікке тиесілі ... ... ... ... Шекаралық алаң – белгілі бір мемлекеттің бақылауындағы территория,
бірақ ол жер ... ... ... ... ... ... ... алаңдар ұлттық азшылықтар тұратын кеңісіктер болып
табылады. Іргелес елдер терр-ң ... алып ... ... күмәнға алады, алайда ол терр-ны өзіне тиісті деп
қарастырмайды. Мұндай терр-ға Ресейдің Калининград, ... ... ... ... ... алаң – бұл ... ... елдер дәмелі
кеңістік. Бұған Таулы Карабах, Кипр мәселелерін мысал етіп ... ... ... ... алаң – ... бірлестік тарапынан
бақылауға ие үздіксіз, ұласқан кеңістік.
5. Геосаяси ... ... ... – белгілі бір мемлекеттің бақылап
отырған тотальды алаңынан тыс терр-я, бірақ ол терр ... ... ... ... да бұл терр-ға қатысты коммуникация өзге
елдер тарапынан бақыланады. Мысал ретінде Ресейдің Калининград ... ... ... – бір ... ... ... ... игерілген кеңістік.
Көбіне бұл процесс сырттан геосаяси «қысым» негізінде жүзеге асады.
Мысалы, Байқоңыр ғарыш айлағы ... ... ... ... ғылымының әдістемесі.
Геосаясат оған қатысты жағдайлар мен процестерді ... үшін ... ... ... ол ... ... әдістер болуы мүмкін.
Мысалы: жүйелік, қызметтік, ... ... ... ... ... логикалық, антропологиялық, эмпиристік
зерттеулер әдістері. Бұл әдістер геосаясаттың әдістемелік базасын құрайды.
1. ... ... Ол ... ... ... ... ... тәсілді қарастырады. Жүйелік әдіс социология мен
политологияда ХХ ... 50-60 ... Т. ... тарапынан жете
зерттелді. Бұл әдістің негізгі сипаты оның кез келген ... ... оның ... ... ... ... кіру және шығу ... ортамен байланыста болатын, өзін-өзі реттейтін күрделі
құрылым ретінде ... Кез ... жүйе ... ... ... және ... бір қызметтер атқ, оның ... ...... мен ... бөлу және ... ... ... қамтамасыз ету.
2. Қызметтік әдісті ғылымда психологиялық ... ... деп ... ... ... әдіс ... және оның ... сараптауға бағытталған. Ол саяси
картинаны ... бір ... мен ... бар ... процесс
ретінде қарастырады. Оған қызметтің ... ... ... ... ... және оны ... асыруды мобилизациялау,
топтардың қызметін реттеу, қойылған мақсаттарды бақылау, қызметтің
нәтижелерін сараптау және жаңа мақсаттар мен ... қою ... әдіс ... шешімдер теориясының әдістемелік базасын құрайды.
3. Критика-диалектикалық әдіс геосаясаттағы ағымдар, фактілер және
құбылыстарды сыни ... ... ... ... қоғамдық алға жылжулардың қайнар ... ... ... ... Бұл әдіс ... және ... қолданысқа ие.
4. Салыстырмалы әдіс өте кең тараған және қоғамды ... ... ... ... ... Оны ежелгі грекияда
Платон, ... өз ... ... Геосаясат та
синтездік ғылым ретінде бұл әдісті кең көлемде ... Бұл ... бір ... ... ... шешім қабылдау үшін жалпы
қасиеттері мен спецификасын ... үшін бір ... ... ... С.қ. бұл әдіс өзге ... мен халықтардың
тәжірибесін жемісті қолдануға мүмк береді.
5. Тарихи әдіс те ... ... ... ... Ол түрлі
құбылыстардың уақыттық ретпен дамуын зерттеуді, өткен, бүгін ... ... ... ... етеді. Бұл әдіс те
геосаясатта ең ... бірі ... ... ... әдістің түп тамыры оның атауында. Ол мемлекет,
тұлға үшін кез келген фактілердің, құбылыстардың мәнін анықтауды және
осы фактілер мен ... ... ... ел ... ... ... Ал баға әділеттілік және ... және өзге ... ... ... ... ... ... С.қ. әрбір саясаткер, мемлекет қайраткері өз
қызметінде, шешім ... ... ... ... ... сай ... ... Бұл әдістің кемшіліктері өте көп. Өйткені
реалды саясат пен ... ... ара ... ... әдіс ... ... картинасын түбегейлі
өзгертіп жіберетіндей, кейде ойланбай саяси шешім қабылдайтын саяси
лидерлер мен саясатты идеализациялайды. Осыған мысал ретінде ... ... ... бұғазының 60 мың км²-ын АҚШ-қа беру туралы
шешімін келтіруге болады. Бұл әдістің әлсіз жері оның ... ... ... ... ... де, ол ... ... өлшем, белгілі бір өнегелі бастау
береді.
7. Функционалдық әдіс қоғамдық өмірдің және ... ... ... ... ... ... ... талап етеді. Бұл әдіс геосаяси шешімдерге ... ... ... ... ол позитивтік-прагматикалық құрылымдарға
негізделген. Ең біріншілерден болып бұл әдісті қолданғандардың ... б.т. Ол ... ... атты ... ... ... қана діни емес, с.қ. этикалық құндылықтардан да бас ... ... әдіс – ... ... ... тексеруді талап
ететін әдіс. Оның саясатқа сәйкестендірілген ... 1880 ... ... жасаған еді. Сол талаптар ... ... ... тұлғалық өлшемге ие, адамзаттаң мүддесін, әрекеттерін нақты
тұлға білдіреді.
9. Құрылымдық-функционалдық әдіс қоғамды, мемлекетті ... ... ... ... ... құрылымға ие жүйе ретінде
қарастырады.
10. Институтционалды әдіс саяси қызмет солардың қызметімен жүзеге ... ... ... Бұл әдіс ХХ ғ ... ... ең ... әдіс ... келді.
11. Антропологиялық әдіс бойынша 1-ші орынға әлеуметтік ... ... ... ие адам ... ... Адам ... ие, биологиялық, әлеуметтік және саналы организм ретінде
қарастырылады.
12. Жалпы идеологиялық әдіс геосаяси өзгерістермен байланысты танымдық
процестерді ... ... ... ... және ... және ... ... кибернетикалық, болжаулық және
т.б. эксперименттер кіреді.
13. Эмпиристік зерттеулер әдісі геосаясатқа социологиядан, статистикадан
келген. Оған құжаттарды, ... ... ... ... ... ғылыми дисциплина ретінде мемлекет, мемлекеттер одағы, қарама-
қарсы блоктармен түрлі ... ие. Ол ... бір ... мүмкіндік беретін объективті байланыстарда және шынайы ... ... ... Оның ... ...... болжау және идеологиялық. Кейбір ғалымдар геосаясаттың негізгі
қызметтеріне аксиологиялық ... ... ... ... ... ... ... бұлардың барлығы жоғарыда аталған
функцияларға кіріп ... ... ... ең ... ... мен ... дамуы, түрлі процестердің, жағдайлардың ... ... ... ... ... ... көбіне салыстыру, аналогия,
экстраполяция әдістері, эмпирикалық әдістерді қолд отырып, ... ... ... ... ... ... жиі қолд. Олар геосаяси
ақиқат туралы эмпирикаға негізделген жаңа ... ... ... Ал бұл ... әлемнің геогр-қ картасындағы ғаламдық ... алға ... ... ... ... болады. Әрине, мұндай
түсінікті қалыптастыру үшін жалпы логикалық ... ... ... ... қолд ... ... ... объективті және
субъективті көрсеткіштерде көрініс табатын мәліметтер ... ... ... яғни объективті мәліметтер - әлемдегі
өзгерістердің ресми ... ... және ... ... топ ... ... ... геосаясат субъектілерінің
қызметінің мақсаттары, себептері тур мәлімет береді. Субъективті ... ... өте ... Ол ... және ... ... адам
факторының рөлін ашып береді, жаппай геосаяси процестердің субъективті-
психологиялық жақтарына назар аударады, міне, танымдық ... ... ... ... ... танымдық қызметтен туындайды және онымен
тығыз байланысты. Жалпы, кез келген ...... ...... ... ... алаңдардың дамуына болжау жасауға,
с.қ. елдер және одақтардың конфигурациясын және оның ... ... ... ... ... ... ... локальды қақтығыстарды
реттеуге және оның алдын алу үшін кеңес беруге мүмкіндік береді. Кез келген
геосаяси зерттеудің құндылығы зор. ... олар ... ... ... ... анықтауға, адам, мемл-т, аймақ және жалпы
адамзаттық мүдделерге негізделген погрессивті геосаяси өзгерістерді жүзеге
асыруға жол ... ... ... ... ... ... ... мерзімді және ұзақ мерзімді мониторингтің алатын орны ерекше. Ал
салыстыру, аналогия әдістері арқылы болжам ... ... ... ... ... мүмк ... ... қызметі, нақты басқарулық шешімдер мен кеңестерді
жасауда, эмпирикалық мәліметтерді сараптау мен жинауда көрініс табады.
Мәліметтердің ... ... ... ғалымдардың нақты
қорытындылары мен кеңестерінсіз саяси ... ... ... ... ... ... ... процестерді басқаруы мүмкін
емес. Кез келген қызмет түрін басқару үшін және басқару барысында шешімдер
қабылдау үшін ... ... ... ... ... ... баға ... тәуекелдің деңгейін анықтау, оппозициялық
күштерге қарсы тұрудың нақты өлшемдерін ... ... ... басқару қызметі оның қолданбалы бөлімдері ... ... ... үшін ... ... ... қалыптастыруда, геосаяси
жағд басқару үшін кеңестерді дайындау мен ... ... рөл ... ... ... ... қызметтер сияқты көп қырлы болып
келеді. Жалпы, ... ... ... ... ... саясатты қолданудағы ... деп ... ... бұл жағы ... ... ... алған болатын. Шығыс
Еуропа елдерінің ұжымдық қауіпсіздік жүйесі және КСРО-ның құлауынан кейін
геосаясаттың идеологиялық рөлінің ... арта ... ... ... ... ... алдыңғы қатарлы елдердің мүдделері бүкіл адамзаттық
мүдделер мен құндылықтарға ісер етуде.
Жоғарыда аталған қызметтері ... ... ... ... ... Геосаясат – үлкен кеңістік, ғаламдық ... ... т.б. ... және ... ... ... туралы ғылым.
15. Дәстүрлі геосаясаттың негізін қалаушы қағида ретіндегі жағрапиялық
детерменизм.
Бүгінде біз ... ... ... ... ... экспансия
феноменімен бір уақытта пайда болды. Қазіргі түсінік бойынша, олар ХІХ-ХХ
ғ.ғ. қалыптасып, кең етек ... ... идея және ... өзі ... даму ... ... ... және дамыды. Жалпы, геосаясат халықаралық
қатынастар саласына сол ... ... ... ... жаратылыстық,
әлеуметтік, гуманитарлық ғылымдардағы идеялар мен ... ... ... ... ... және т.б. ... ретінде
қарастырылған ерекше бір құбылыс болды. Хал-қ қатынастар ... ... 3 ... ... сүйенді: территория, суверенитет және
қауіпсіздік. Геосаясаттың ... ... ... ... кез
келген мемлекеттің халықаралық саясатта детерминациялануындағы негізгі орны
оның геогр-қ орналасуына байланысты. Геосаясаттың мәні алдыңғы ... ... ... шығарылуымен түсіндірілді. Сондықтан
геосаясаттың негізгі міндеті ретінде мемлекеттерді кеңістіктік-географиялық
феномен тұрғысында зерттеу ... ... ... ... бой-ша
дәстүрлі геосаясат әрбір мемлекетті ерекше физико-географиялық, табиғи,
ресурстық, адами т.б. параметрлерге, ... ... ерік пен ... ... ... ретінде қарастырды. Көптеген аспектілерге сәйкес дәстүрлі
геосаясат ХІХ-ХХ ғ.ғ. әлеуметтік, гуманитарлық ғылымдардағы геогр-қ бағыт
немесе геогр-қ детерменизм ... ... ... детерменизм елдің орналасуы, оның табиғи климаттық жағдайлары,
теңізге немесе мұхитқа жақындығы не ... және т.б. ... ... ... ... ... негізгі бағыттарын, оның халықаралық
аренадағы әрекетін анықтайтын негізгі факторлар - ... ... ... ... ... ... ... бой-ша геогр-қ
орта елдің саяси, әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуындағы шешуші
фактор ... ... ... құбылыстар геогр-қ ортаның
жағдайларымен анықталады деген пікір ... ... ... ... ... б.т. ол ... геог ... осы фолос-қ
бағыттың бір бөлігі ретінде қарастырылады. Адам және қоғам ... ... ... ... ... идеяларды Демокрит, Полибий,
Страбон сынды ежелгі ойшылдар айтқан болатын. Қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... ... айтуға болады.
Ол геог-қ жағдайлардан халықтардың дәстүрін, мінез-құлқын, олардың
шаруашылықтық және ... ... ... тырысты. Бұл проблематиканы
кейіннен Бокль, Мечников ... ... ... ... Дегенмен де
әлеуметтік және гуманитарлық ғылымдардағы геог-қ ... ... ... ... ... саналады. Ратцельдің бұл тұрғыдағы ең нег
сіңірген еңбегі оның саясат пен географияны ... яғни ... ... ... оның ... ... ... зерттеуді қарастыруында.
Ратцель идеяларының түп ... ... ... ... ... ... көзқарастарынан бастау алды. Мысалы, Гумбольд түрлі нұсқаларда
кездесетін ланшафттардың элементтері жер шарының түрлі ... ... ... әсер ... деп ... ... ... Ратцель
жер шарын адам баласы бөлінбейтін бөлшегі болып ... ... ... Оның ... ... мен ... сияқты адам баласы да өз
ортасына бейімделуі керек. ... 1897 жылы ... ... ... ... ... ... биолог-қ заңдыл-мен өмір сүретін тірі организм,
оны тамырын тереңге жайған ағаш сияқты организмнің эвол-қ жемісі ... Сонд да ... ... түп ... оның ... орналасуымен анықталады, ал оның дамуы ортаның жағд-на қаншалықты
бейімділігіне байланысты. ... ... ... ... ... геос-ң
негізін қалаушы қағида ретінде орны ерекше және оны дамытуда ... ... ... мемлекетті жағрапиялық және аумақтық- кеңістік ретінде
қарастыруы.
1882ж Штутгарт қаласында ... ... ол ... ... халықтар және демография эволюциясын географиялық жағдайлармен
байланыстырып, жергілікті рельефтің ... ... және ... дамуына
әсерін зерттеу жөнінде жазды. «Саяси география». Бұл жұмысында Ратцель жер
халықтар мүдделері ... ... және ... ... ... « ... қозғалысы жер және аймақтық фактормен алдын ала
анықталған. Оған ... ... тірі ... ... нәр алған
организм ретінде қарастыру геополитикалық методиканың негізгі ойы мен осьі.
Бұл көзқарас кеңістікті табиғаттың ... ... ... ... ... ... ... Бұл тұрғыдан алғанда, Ратцель ... ... ... болып табылады.Өзінің 1901жылғы
«Мемлекеттің кеңістіктік өсу ... заң» ... ... ... ... ... кеңістігі оның мәдениетімен ... өсуі ... ... одан әрі ... мен ... ... ... активтілікпен анықталады; Мемлекеттердің өсуі
кіші мемлекеттерді қосып алу есебінен жүзеге асады;Шекара ... ... ол оның ... күштілігі мен әлсіздігінің ж\е оның
организмдегі өзгерістердің көрсеткіші;Мемлекет өзіне ең құнды ... ... ең ... ... ... ... ... ресурстарға бай аймақтарды қосып алуға тырысады;Аймақтық өсуге
итермелеу кіші ... ... ... сырттан
келеді;Бірігуге деген талпыныс бір сатыдан екінші сатыға өтіп ... ... күш ... мемлекеттерге тән құбылыс.
Челлен «Геосаясат» терминін ... іске ... ... ... ... жөнінде ғылым деп анықтады. Челленнің негізгі тезисі: мемлекет
-тірі организм. Ол бұл тезисін өзнің негізгі еңбегі 1916ж ... ... ... ... атты ... ... ... Ратцельдің жер ж\е
мемлекет бір тұтас деген көз қарасына қосылады. Өзінің ... ... ... атты кітабында күштің анотомиясы мен оның географиялық
негіздерін сараптайды. Оның ойы бойынша ... ... ... өзара қатыстыларын үйлестірі отыру қажет. Жүйе ретінде мемлекет
келесідей ... ... ... тұрады:
• Мемлекет географиялық кеңістік ретінде;
• Мемлекет халық ретінде;
• Мемлекет шаруашылық ретінде;
• Мемлекет қоғам ретінде;
• Мемлекет басқару ретінде.
17. 19-20 ... ... ... және ... ... ... ... ойлар.(18,19,20,21,22 сурактарды кара)
18.Ф.Ратцельдің “Органикалық мектебі”
Фридрих Рацельді(1844-1904) геополитиканың атасы деп ... ... ол өзі бұл ... өз ... ... Ол Карлсруэдегі
политехниклық университетті, одан кейін профессор ... ... ... ... университетінде білім алған. Оның әлемдік
көз қарасы мен ... ... ж\е ... ... ... ... ғалымы көз қарасында соцоиолог ... Огюс ... ... Сол ... ... көп ... органикалық тұрғыдан
түсіндірген. Ол саяси география жөнінде жазған. Оның ... ... ... ... ... Саяси география. Ратцель дарвинизмнің шарықтауы
кезеңінде өмір сүрген, оның еңбектерінде биологияға деген аса ... 1882 ж ... ... ... ... ол өзінің
негізгі ойларын: халықтар және демография эволюциясын ... ... ... рельефтің халықтардың мәдени және
саяси дамуына әсерін зерттеу жөнінде жазды. ... ... ... ... жер ... ... ... негізгі және өзгермейтін
құрылым деп көрсетеді. «Тарихтың қозғалысы жер және ... ... ала ... Мемлекет – тірі организм, ол жерден тамыр тартады.
Мемлекет өзінің дамуының ... ... ... сияқты
қарастырылады, ол қажеттілігіне байланысты жермен өз байланысын үзбейді
және ... ... ... ... ... ... және ол осы кеңістікпен басқарылады,сол себепті де оны география
сипаттап, салыстырып, өлшеп отыруы ... ... өмір ... ... бұл ... ... шыңы ... табылады.» Мұндай
Ратцельдің органистикалық жағынан қарастыруынан мемлекет экспасиясы тірі
организмдердің өсуі секілді табиғи тірі ... ... ... ... ... ... жағынан қарастыруы кеңістікке де қатысты.
Бұл кеңістік материалдық категориядан жаңа қасиеттерге ие бола отырып, өмір
сферасына, өмірлік кеңістікке, ... ... Осы ... ... ... жаңа терминдері шығады: кеңістіктік мағына және ... Бұл ... ... ... және географиялық жүйелерге тән. ... ... ... ... ... геополитика
принциптерінің негізгілері. Оған қоса, мемлекетке тірі кеңістіктік, ... ... ... ... ... геополитикалық методиканың негізгі ойы
мен осьі. Бұл көзқарас кеңістікті ... ... ... ... ... ... қарастырудан шыққан. Бұл тұрғыдан алғанда, Ратцель
неміс органикалық социологиясының мұрагері болып табылады.Өзінің 1901жылғы
«Мемлекеттің кеңістіктік өсу ... заң» ... ... ... заңды анықтайды:
1. Мемлекеттің кеңістігі оның мәдениетімен бірге өседі;
2. Мемлекеттің өсуі иеялардың, сауданың одан әрі дамуы мен қоғам өмірінің
барлық ... ... ... ... өсуі кіші ... қосып алу есебінен жүзеге
асады.
4. Шекара мемлекеттің перифериялық органы, ол оның ... ... ... ж\е оның ... өзгерістердің көрсеткіші.
5. Мемлекет өзіне ең құнды физикалық қоршаған ортаның ең ... ... ... қзен ... ... бай
аймақтарды қосып алуға тырысады.
6. Аймақтық өсуге итермелеу кіші мемлекеттерге дамыған ... ... ... ... ... бір ... ... сатыға өтіп отыратын
тұрақты түрде күш жинайтын мемлекеттерге тән құбылыс.
Ратцельдің зерттеулері оның ізбасарларының, ең ... ... ... ... үшін ... ... болып табылады.
19.Геосаясат категориясының авторы Р.Челлен. (1864-1922жж)
Геосаясат терминінің авторы ұлты бойынша швед, рухы бойынша ... ... ... деп ... Ол ... ... ... ХІХғ аяғы мен ХХғ басында социологиядан бөлініп шыққан
ғылым ретінде қарастырды.
«Геосаясат» ... ол ... іске ... ... ... ... ... ғылым деп анықтады. Челленнің негізгі тезисі: ... ... Ол бұл ... ... ... еңбегі 1916ж шыққан «Мемлекет
өмір құрылымы ретінде» атты кітабында дамытты. Челлен Ратцельдің жер ... бір ... ... көз ... ... ... ... өзінің
ұстазынан біршама алға жылжыды. Өзінің «Мемлекет өмір құрылымы ретінде»
атты кітабында күштің ... мен оның ... ... Оның ойы бойынша саясат элементтерінің арасындағы бес ... ... ... қажет. Жүйе ретінде мемлекет келесідей маңызды
өмірлік ... ... ... ... ... ... ... халық ретінде;
• Мемлекет шаруашылық ретінде;
• Мемлекет қоғам ретінде;
• Мемлекет басқару ретінде.
Челлен Ратцельдің мемлекеттің биологиялық ж\е ... ... ... Оның көз қарастарына капиталистік ... ... ... өту ... әсер ... ... ... әлемнің
бөлісуі жүзеге асқан І ДС та өз әсерін қалдырды. Челлен әлем бөлінісі мен
фашистік диктатураның орнатылуы ... ... ... ала болжай
білді. Челлен ... ... ... ... Ол ... ... Егер Ратцельдің биологиялық жүйесінде мемлекет ең төменгі
сатыдағы организм болса, Челлен бойынша сезе ... ж\е ... ... қатар тұрады. Бұл жерден ол әр организмнің өмір сүруінің ... ... сүру үшін ... болып табылады. Мемлекет осы принцип
бойынша дамып отыру қажет. Ратцельдің «өмір сүру үшін күресі» кеңістік ... ... ... ... мемлекеттер өз кеңістігін кіші мемлекеттердің
есебінен кеңейтіп отырады. Челлен ... ... ... Яғни,
шеткіліктердің арасындағы тепе\теңдік заңы.Оның негізі мемлееттегі өндіріс
таза аграрлық н\е таза индустриалды болмауы қажет.
Челлен ... күш ... ... ... өмір ... ... тұратын
маңыздырақ фактор. Себебі заң тек қана күшпен қолданылады. Егер заң
мемлекетке ... ... ... ... күш оған ... ... ... Челлен Ратцельдің «континенталды мемлекет» ... ... ... ... ... бойынша бұл тезис –біліктік
динамизм бар, өзінің жан\жағына ... ... ... болып табылады. Бұл жерден ол Германияның мүдделері жақын ... ... ... ... ... мен ... ... деген түйінге келеді. Германияның Франция мен ... ... ... бірі ... ... ж\е ... халықтар жөніндегі
концепциясы жатыр. Достаевский сияқты орыстар мен немістерді «жас» халықтар
деп, ал ... мен ... ... ... деп ... Оның ойы
бойынша «жас» немістер «кәрі» ... ... орта ... ... ... планетарлық дәрежедегі мемлекет құруы тиіс.
Қорыта келгенде, Челлен ғылым ж\е саясатқа жаңа терминнің авторы ғана ... ІІІ Рейх ... ... ... ... ... жасап
шығарушысы болды.
20. Х. Макиндер: “Тарихтың жағрапиялық білігі”
1861-1947жж өмір ... ... ... ... ... ... ... Университетңінде сабақ берген. Оған әлемнің саяси тарихы
жөніндегі ең оригиналды ж\е революциондық идея тән. ... ... ... баяндамасы 1904ж «Географиялық журналда» жарияланған «Тарихтың
жағрапиялық білігі» болды. Бұл еңбегінде ол ... ... ж\е ... ... ... білдірді. Бұл еңбегін негізгі геосаяси еңбек деп
атауға болады. ... ... ... ... даму ... ... қана ... сонымен қатар бұл ғылымның негізгі заңнамасы да
болады.
Макиндердің айтуы бойынша, ... ең ... ... ... ... ... ... Ортаңғылық қатысты түсінік ж\е ... ... ол ... ... ... көз ... әлем
ортасында Еуразия континенті жатыр, ал оның орталығы «Әлем жүрегі» н\е
«Heartland». Heartland ... ... ... ... Бұл ... әлемге бақылау жүргізуге ең ыңғайлы географиялық плацдарм.
Heartland Әлемдік Аралдың шегінде де ... ... ... ... ... Макиндер үш континетті, яғни Азия, Африка ж\е ... ... ... планеталық кеңістікті концентрациялық шеңбер жүйесі
арқылы иерархиялайды. Оның нақ ортасында «тарихтың жағрапиялық білігі» н\е
«біліктік ... (pivot area). Бұл ... ... география жағынан Ресей
болып табылады. Бұдан ары, «ішкі н\е шеткі жарты ай (inner or ... Бұл ... ... ... шеткі кеңістігіне сай келеді.
Макиндердің пайымдауынша, «ішкі жарты ай» өркениеттің интенсивті түрде ... ... ... ... ... ... сай, ... кезінде өзен
н\е теңіздердің жағалауларында пайда болды деген тұжырымдамаға тура келеді.
Атап өту қажет, соңғы ... ... ... ... ... ... табылады. Су ж\е құрлық кеңістіктерінің қиылысуы халықтар ... ... ... ... ... табылады. Дәл осы тақырыпта
Шмит ж\е Спикменнің еңбектерінде одан әрі дамыған болатын, ... ... ... ең алғашқы рет Макиндер шығарған болатын.
Келесі сыртқы шеңбер: ... н\е ... ... ай (outer or ... Бұл зона ... ... география жағынан да мәдени жағынан
да. Макиндер, бүкіл тарихтың алға жылжуы келесі процесстермен ... ... ... ... оның шеткі аймақтарына қысым
көрсетіліп отырады. Бұл ... ... ... алушылығынан көрінеді.
heartland'тың орталығынан ... ... ... ... «авторитарлы»,
«иерархиялық», «демократиялық емес» ж\е «саудалық сипатқа ие емес».
Макиндер бойынша тарих континенталды географиялық ... ... Бұл ... ... ... ай» ... жарқын көрінеді, бұл кезде
heartland'та тұрақты архаизм, ал «сыртқы жарты айда» өркениеттік хаос ... ... ... моделіне маңызды өзгерістер енгізеді. Ол КСРО,
Ұлыбритания, АҚШтың жаңа ... ... ... ... ... ... ... Англия мен Американы қосты.
21.А.Т. Мэхенніњ “теңіз қуаты” ілімі.
Американдық капитан Алфред Мэхен ... өмір ... 1890ж ... ... ... ... ... тарихқа әсері» кітабын
жариялады. Ратцель, Челлен ж\е ... ... ол ... емес ... ... Ол ... ... қолданған жоқ, дегенмен оның сараптау
методикасы ж\е ... ... ... көз ... дәл келеді.
Американдық әскери бола отырып ол Нью-Портта Әскери флоттың тарихынан сабақ
берді. Оның негізгі ... ... « ... ... ... мен империясына әсері», «Американың теңіз ... ... ... және ... ... « Теңіз қуаты және оның ... ... ... ... оның ... дерлік еңбектері «
Теңіз қуаты» тақырыбына арналды. ... аты осы ... ... ... Ол тек қана әскери стратег емес, с.қ. жақсы ... ... ... Лодж және ... ... көп ... ... ХХғ бүкіл АҚШ
әскери стратегиясы Мэхен ... ... ... ... өркениеті -
сауда өркениеті. Мэхен үшін саясаттың негізгі құралы – сауда саттық. Әскери
іс әрекеттер жаһандық сауда ... ... үшін ... жағдай жасап
отыруы тиіс. Ол экономикалық циклды үш сатыда қарастырады:
4. ... ( су ... ... ... және ... ... навигация ( алмасуды реализовать ету);
6. отарлар (сауда алмасуды әлемдік деңгейдегі айналымға түсіреді)
Мэхеннің ойы бойынша, мемлекеттің геосаяси ... мен ... ... ... ... қажет:
1. Мемлекеттің географиялық орналасуы, оның теңіздерге ашықтығы, ... ... ... түсе алуы. Құрлықтағы шекаралардың
ұзақтығы, стратегиялық маңызды аймақтарды ... ... ... ... ... ... аймағына қауіп төндіре алу.
2. Мемлекеттің «физикалық конфигурациясы». Ол ... ... ... ... ... мен порттардың санының
конфигурациясы. Бұдан сауданың өркендеуі ж\е стратегиялық ... ... ... Ол ... сызықтың көлеміне тең.
4. Халық санының статистикалық көлемі.Ол Мемлекеттің корабль тұрғызуға
ж\е оған ... ... ... мүмкіндігін бағалау үшін керек.
5. Ұлттық мінез. Халықтың саудамен айналысуға мүмкіншілігі, себебі, теңіз
қуаты бейбіт ж\е кең көлемді саудаға негізделеді.
6. ... ... ... ... ең ... ... ж\е адам ... қуатын өндіруге айналдыру байланысты.
«Теңіз қуаты» түсінігі Мэххен үшін ... ... ... ал ... флот тек осы ... қамтамасыз ету үшін
гарант.
22.Видаль де ла Блаштың “поссибилизм” тұжырымы.
Видаль де ля Блаш (1845 1918) ... ... ... ... деп есептеледі. Мамандығы бойынше географ болған Блаш Ратцельдің
«саяси географиясына» қызығушылық танытып, өз теорияларын осы ... ... ... ол ... ... ... ... қатаң сынады.
«Поссибилизм» Ратцельдің кеңістіктік факторды аса мадақтағанын ... Блаш ... ... (от ... ... ... тұжырымын жасап шығарды. Бұл концепцияға сәйкес, саяси тарих ... ие: ... ... ж\е ... (тарихи). Бұл жерде
географиялық фактор қоршаған ортамен анықталса, тарихи фактор адамның өзі
болып табылады. Видаль де ля Блаш ... ... ... ... қатесі
ретінде олардың рельефті мемлекеттің саяси тарихының негізгі факторы деп
есептеуінде деп білді. Осылайша, Блаштың ойы ... адам ... ... ... ... Оның ... ... географиялық
кеңістіктік орналасуды тек потенциалдық, мүмкіндік деп қарастырып, ... асуы да, ... ... ... ... ... да ... Бұл көп
жағдайда адамдық субьективті факторға байланысты.
Мұндай көзқарас Хаусхофердің геосаяси ... ... ... ... ... деп тауып, өз теорияларында ескеріп отырды. Мұндай
жағдайда этникалық және расалық ... ... ... ... маңызы артып, Германиядағы 20-ғасырдағы жалпы ... ... ... ... ля ... «поссибилизм» идеясы көптеген геосаяси мектептермен бұрыңғы
геосаясаткерлердің ... ... ... идеяларының
коррекциясыретінде қабылданды.
23.Н. Спайкмен- Римланд тұжырымы.
Голландық түп тамыры бар ... ... ... (1893-1943жж) адмирал
Мэхеннің тікелей жалғастырушысы болып табылады. Спайкмен х\а ... ... ... ... қатынастар Институтының директоры
болды. Спайкмен үшін алдыңғы геосаясаткерлерге қарағанда география алдыңғы
қатарда болған жоқ, оған қоса ... ... ... ... ... ... ұлттық мінезге әсер етуі ж\е сол ... аса ... ... жоқ. ... ... ... бір ... құралы ретінде, жаңа ... ... ... ... ... ж\е формула жүйесі ретінде
қарастырды. Осы ... ол ... ... ... қатты сынға алды. Мэхен
сияқты, Спайкменге утилитарлы көз қарас,жаңа эффективті геосаяси формуланы
жасап шығаруға деген талпыныс (бұл ... ... АҚШ ... ... ... жеткізер еді) тән болды. Спайкмен Маккиндердің еңбектерін жақсылап
зерттегей ... ... ... тым ... жібергенін атап
кетеді. Спайкменнің ойы бойынша «ішкі жарты айдың» rimlandтың ... ... өзі жүзе ... ... «құрлық көшпенділері» ешқандай
қысым көрсетпеген. Спайкменнің ойы бойынша, heartland өзінің ешқандай да
тарихи импульсі ж\е өзіндік ... ... жоқ, ... ... зонадан алатын потенциалды кеңістік ... ... ... ... ... ... rimland әлемдік билікке жететін кілт
болып табылады. Маккиндердің « ... ... ... ... ... ... ... Аралды басқарады, ал Әлемдік
Аралды басқаратын бүкіл әлемді басқарады» деген ... ... ... ... ... ... ал Еуразияны басқарушы бүкіл әлем
тағдырын өз қолында ұстап тұрады» деп ... ... ... ... ... К. ... Хаусхофер Мюнхенде профессорлар отбасында ... ... ... ол ... адам ... ... ... Денсаулығы нашарлаған Хаусхофер
1991ж бастап ғылыммен айналыса бастайды. Хаусхофер ... ... ... ... ... ... ... кітіптар жазған.
1924ж бастап Хаусхофер “ ... ... ... fur ... ... ... ... тұрды.  
Хаусхофер әскери\геосаяси «Құрлықтық қоршау» атты доктринаның авторы. Бұл
доктрина ... ... ... құру ... .Бұл ... ... ... ж\е АҚШпен қарсыласа алатын мемлекеттері
кіру қажет болатын. Хаусхофердің пайымдауы ... ... ... аз ғана ... қалды, ж\е әлемдік басқару континенталды
мемлекеттерге өту ... яғни ... өту ... ... үшін ... кеңейту Германияны территориялық экспанциялауға, дәлірек
айтқанда Шығысыты экспанциялауға ... ... ... ... ... империясы қандай болғанда да герман сыртқы саясатының көз
алдында ... ... деп ... ... ... бұл ... ... «славян жерлерін оккупациялау» дегенді білдірген жоқ. . Бұл
жерде ... ... ... азия ... адам қоныстанбаған
жерлерін игеріп, Батыс Еуропа жерлерін қайта жөндеу болды.
Бұл жерде екі континенталды держава Ресей мен ... ... ... ... ... ... ... мағынаны білдірген болатын.
25. “Әлемдік саясаттағы американдық стратегия”.
(Спайкмен туралы 23-сұрақты қара)Спайкмен өзінің «Әлемдік ... ... атты ... мемлекеттің геосаяси қуттылығын
анықтауға болатын он критерилерді ұсынады. Бұл ... ... ... ... ... ... Ол критерилер төмендегідей:
1. Территориялардың үстіңгі жағы;
2. Шекаралардың табиғаты;
3. Халық санының көлемі;
4. Пайдалы қазбалардың бар болуы н\е мүлде жоқ ... ... н\е ... ... ... ... Этникалық бірегейлік;
8. Әлеуметтік интеграция дәрежесі;
9. Саяси тұрақтылық;
10. Ұлттық рух.
Егер осы критериилер ... ... ... ... ... ... онда ол мемлекет автоматты түрде өзінің егемендігінің бір
бөлігін ... ... ... ... ... үшін ... ... бар бір одақ құруы қажет дегенді білдіреді.
26. С. ... ... ... басты күштер»
С. Хантингтон – атақты ... ... және ... ... ... халықаралық қатынастарды демократизациялау, АҚШ сыртқы
саясаты, геосаясат және геосаясат пен глобалистика реориясына байланысты
көптеген еңбектердің авторы. 1993 жылы ... ... Foreign ... ... соқтығысы және әлемдік тәртіпті қайта құру» кітабын
дайындап, ... ... ... ойынша, әрбір өркениеттің
алғышарты, ... ... ... ... ... орнаған қазіргі әлемде
маңызды орын ойнайтын мәдениет пен мәдени идентификациясының алуан түрі деп
атайды. Осыған ... ол ... ... 5 ... ... қарастырады.
«өркениетті қозғаушы тәртіптер» атты ІІІ бөлімінде, автор ... ... ... ... ... ... дейді, онда мәдениеті ұқсас ... және ... ... ... ... ... – бұл
үлкен жанұя және стреженьдік мемлекет, ол ... ... ... ... ... тәртіпті қамтамасыз етіп отырғаны секілді. Араб және
африкалық ... ... ... ... ... ... ... орнатуға негативті әсер етеді. Хантингтон бойынша, православиелік
өркениетте стерженьдік мемлекет ... ... ... ... ... ... және геосасат»
ІІ дүниежүзілік соғыстн кейін, ... ... ... ... ... ... негіздерін
переосымысление попыткасы жиі қолданылды.
28. Шарль де Голь саясаты
Еуропада, әсіресе Франция, Бельгия және ... ... ой ... ... ... генерал Шарль де Голь болған ... ... Ол ... ... ... ... жасады:
❖ АҚШ доминион болған НАТО-дан Франция шықты және өзінің ... ... ... ... және онда ... ... ... болды;
❖ КСРО-мен қарым-қатынас нығайды;
❖ Франко-герман ынтымақтастығы күшейді, ол болашақта «Еуропаны
Атлпнтикадан ... ... құру ... Бұл Еуропа Шарль де
Гольға суверенді стратегиялық континенталдық құрылым ретінде
көрінді, яғни «еуропалық континетализм» концепциясы пайда ... ... ... ... ... франко-батыс германдық саяси, экономикалық, қаржы одағының ХХ
ғасырда аяғындағы біріккен Еуропаның ядросыны ... ... ... ... ... ... ... зерттеу жобаларына жиі
қатысатын боды. Оның бірнеше ... ... ... ... ...... дейінгі геосаяси мектептермен үзілген байланыс.
29. Д. Мэйнинг – ... ... ... және ... ... ... ірі ... – Спайкменнің оқушылары мен
(жалғастырушы) ізін қуушлар оның ... ... қана ... ... ... ... ... анализ жасай отырып, оны оқушысы
Д. Мэйнинг өзінің «Еуразиялық тарихтағы Хардленд және ... ... ... критерийлер территориясының құрлыққа не ... ... ғана ... ... пен мемлекеттің функционалдық
ориентациясына орасан зор мән беру ... деп атап ... ... ... Римленд территориясын елдің функционалды-
мәдени орналасуына ... 3 ... ... Біріншісінің қатарына Қытай, Моңғолия, Солтүстік Вьетнам, Бангладеш,
Ауғанстан, Шығыс Еуропа (Пруссиямен ... ... ... және
Карелия – бұл Хардландқа тартылатын кеңістік, ... ие ... ... түр Оңтүстік Кореяны, Бирма, Индия, Ирак, Сирия, Югославияны,
яғни геосаяси нейтралды елдерді ... ... ... үшін
қатал күрестер жүргізуде.
➢ Батыс Еуропа мемлекеттері, греция, ... ... ... ... ... ... олар ... болкқа тән,
атлантикалық ориентацияға ие.
30. У.Кирк. Сола Коэн геосаясат тұжырымы
У. Кирк – ... ізін ... ол ... ... негізге алды, оның көзқарасы ... ... ... ... Ол ... ішіне мәдени
импульс түсетін жағалаулық өркениет маызды рөл ойнайды деп санайды. Бұл
импульстердің интенсивность ... әр ... ... ... «Іщкі
жартыайдың» талассократиялық ориентацияланған секторы жоғарғы мәдени
форматқа ие және ... ... ... ... Сола ... көзқарасы бойынша Жердің барлық аймақтары ... ... ... ... Ішкі теңіздік (сулы орта), ол сауда флоты мен порттарға
бағынышты,
... ядро ... ... ... ... ішкі ... ... білдіретін геосаяси
термин);
• Дисконтинуалдық пояс (ішкі континентке, не одан бағытталған
жағалау секторы);
• Осы ансамбльді геосаяси тәуелсіз аймақтар.
С. Коэн ... ... ... ... ... ... ... Клэн 4 геосаяси иерархиялық дегейді айқындады:
❖ Геостратегиялық сфера – теңіздік және еуразиялық; бұрынғы
геосаясат үшін І ... ... ... ... ...... ... және Батыс
еуропа, Отүстік Азия секілд геосаяси сфера ... ... ... Ұлы ... – АҚШ, ... ... ... және
интеграцияланған Еуропа, өзінің басты территориялары бар;
❖ Жаңа державалар – ІІІ әлем елдерінің күшіне жақында енуі,
мысалы, Иран және ... ... ... шешуші рөл
атқара алмайды және де 5-иерархиялық деңгей – субұлттық
территориялар – ... ... ... ... ... халықаралық орталықтар.
Аймақтарда қазір интеграция жүруде, олар біртіндеп басты геосаяси деңгейді
иеленіп, ... ... ... ... осы ... әлем даму деңгейі
бойынша қатты бөлінуде, олардың дифференциасы үшін Коэн энтропия ұғымын –
белгісіздік, ... ... ... ... деңгейін қолдануды ұсынды.
Энтропия деңгейі төмен аймақтарға Батыс елдері, аз деңгейде, Хартленд, Орта
Шығыс жатады, ... ең ... ... ... Африка мен Латын
Америкасын ерекшелейді. Коэннің айтуынша, дәл осы ... ... ... энтропиялы елдер әлемдік геосаяси балансты құруда.
31.Г. Киссинждер. «Неоатлантизм» және «тарихтың аяқталуы» бағыттары.
АҚШ-тың бұрынғы бас ... ... ... және ... ... ... ... идеясына сүйене отырып, АҚШ-тың саяси стратегиясы
араздастық қарым-қатынастағы «жағалау зоналарын» біртұтастыққа бірктіру
негізінде атлантистердің ... ... ... ... ... мүмкіндік
береді деп ойлаған. Осы біртұтастық өзіне нейтралитет сақтағандар немесе
Еуразияға құмарланғандарды ... ... ... керек. Генри
Киссинджер доктринасы АҚШ-қа қамшы мен тәтті тоқаш (пряник) әдісімен әрекет
етуді ұсынды. Яғни, Вьетнамға – ... ал ...... ... білдіреді. Ол Иран шахиншахы М.Реза ... ... ... ... ... ... режимдерін қолдады.
Генри Киссинджер идеясы АҚШ пен ... ... ... доктринасымен
тығыз байланысты болды. Американдық және ... ... ... жері ... ... және ... ... қарай
ескертіле орналасты.
Атлантизм теңіз геосаясаты бола тұрып, әскери саладағы ғылыми-техникалық
прогресс пен ғылыми-техникалық революцияға байланысты жаңа ... ... жоқ. ... жаа ... пайда болуы – алғашқы ... ... ... ... ... мен
Нагасакиға тасталынған атом бомбылары), кейіннен континентаралық және басқа
да ракеталар теңіздің құрлықтағы приоритетін жойды. Жаңа ... ... ... ... 2 ең маңызды элементтің (теңіз бен құрлық)
орнына ауа және ... ... ... ... онда тек ... ... плазмалық, лазерлік қару-жарақты қолдануды ұсынды. Осындай жаңа
элементтер ... және ... ... ие ... Осы екі ... ... үшін маңызды болған жоқ еді, сондықтан да ол ең
жоғарғы деңгейдегі ... ... ... ... ... теңіз номосына (заң, тәртіп) негізделген барлық ... ... ... ... ... ... ал
Еуразияның геосаясаты пассивті қорғаныс жағдайында болды. ... КСРО ... ие ... ... ... ... өтірікке
төзе алмай, «қырғи қабақ соғысы» ... ... ... ... арасындағы достастықтың, нәтижесінде КСРО-ны ыдырауына ... Ф. ... ... ... ... ... және ... жеңісімен байланысты атлантизм
мондиалистік жобалар жойылып немесе өз ... ... ... ... жаңа үлгісі ретінде посткеңестік дәуірде Фрэнсис Фукуяма ның
«Тарихтың аяқталуы» атты концепциясы негіз болды және ... ... ... ... өз ... ... болатын. Мақаладағы «Тарихтың
аяқталуы» атты концепциясын «неомондиализмнің» идеялық базасы ретінде
қарастырды. Дегенмен, ... ... ... жаңа еш ... ... ... ... Конттың (позитивті философия курсы), Спенсер және
тағы басқа позитивті ойшылдар идеяларын қайталады.
Фукуяма тарихи үрдістердің келесі үлгілерін ұсынады:
... «Күш ... ... атты ... дәуірден,
«мракобестерден» (ағарту ісінің ... ... ... менеджерлеуден» өз оқырмандарын дұрыс құрылымға,
яғни ХХ ғасырдың соңында орын ... ... ... сай ... ... ... және либералды-
демократиялық идеологияға айналдыруына алып келеді.
Фукуяма ... ... ... ... ... рационалды факторлардың
есебінен дамыды. Капитализм дәуіріндегі дамудың басым факторы болып
табылды. ... ... ... ... ... ... болып
есептелінеді.
Осы факторлармен жаңа неомондиализмнің өкілі ... ... ... адамзат дамуының өмір сүруімен байланыстырады. Онда «рынок»
және ... өмір ... Олар ... ... ... машинаға интеграциялайды. Әлемнің барлық бөлігінің, яғни бүкіл жер
шарының аймақтарының қайта ... ... ... ... ... ... ... ең күшті (экономикалық) ядролық орталықтарға
бағыт алады.
33. Самуил Хантингтон «өркениеттің соқтығысы».
«Қырғи ... ... ... КСРО-ны жеңгеннен кейін Батыстағы
геосаяси ойлар: Самуил Хантингтоннның ... және ... ... ... атты екі ... ... ... стратегиялық зерттеулер институтының директоры ... ... ... доктринасын «өркениеттер соқтығысы» атты
мақаласында білдірді. Доктринаның басты мәселесі – теңіз бен ... ... ... ... болашақтағы қарым-қатынастар проблемасына арналды.
Хантингтон бойынша, атлантистердің еуразиялықтарды ... ... ... жеңу ... ... ... пен шығыс сол қалп бір-бірінен алшақ
болуда. Батыстың құндылықтары – ... ... ... құқықтары, ал бшығыстың құндылықтары – коллективизм, традиционализм,
патернализм болып табылады ... оның ... ... ... ... ... ... және африкандық өркениеттер бөлініп
шығады. Осы фактор батыс пен ... ... ... ... Хантингтон мынандай қорытынды жасайды: оған алдын-ала дайындалу
керек, антиатлантистік тенденцияларды ... ... ... бағытталған
бірыңғай одақты құруға мүмкіндік бермеу керек. Ол үшін батысқа:
✓ АҚШ пен ... ... ... қарым-қатынастар арқылы
бірлік сақтау керек;
✓ Батыс өркениетіне Шығыс Еуропа мен Латын Америкасының
қоғамын оған ... ... ... ... ... арасындағы локалды қақтығыстардың жаһандық
соғысқа айналуын болдыртпау;
✓ Конфуциандық және ... ... ... ... керек;
✓ Қиындықтар мен қақтығыстарды исламдық және ... ... ... үшін ... ... Батыс құндылықтарына және мүдделеріне бағытталған
топтарды қолдау;
... ... мен ... ... институттарды күшейту керек.
Хантингтон бойынша, батыстың негізгі жауы ... ... ... ... ... ең ... ... Ирак, Ливия болып табылады.
34. Геосаясат жөнідегі М.Н.Руткевич түсіндірмесі.
РАН-ның мүше-тілшісі М.Н.Руткевич Хантингтон ойы ... деп ... ... ғасырлар және жаңа уақыттың алғашқы ғасырларындағы христиан мен ислам
дінін ұстанатындар арасындағы соқтығыс ... және ... ... мен ... ... ... сырты деп санайды. Бірақ
Хантингтон қателеседі, ол қателіктер мынада:
Біріншіден, ХХІ ғасырдың басында халықаралық аренада аймақтық ... ... ... аморфсіз дін туы (Ислам конференциясы) астындағы
бірлестіктерде емес, қандай-да бір ... ... ... ұйымы)
аморфті бірлестіктерде де емес деп ескерді. Олар ішкі қайшылықтарға ауыр
тигізеді де, ешкімді міндеттірмейтін ... ... ... ... (АҚШ, ... ... АСЕАН (Оңтүстік-шығыс Азия елдерінің
бірлестігі) тағы да басқа ... ... ... ... ... ... Ресей, Жапония, Қытай, Индия ең ірі державалар болғанымен,
фактілі түрде аймақтық өлшем бірлік ретінде ... ... ... аймақтық бірлестіктер (МЕРКОСУР және Оңтүстік Америкадағы ... ... және ... ... ... ... өз концепциясында ол кіші және ... ... ... ... бір ... бөлініп, өзінің бөлек мелекетін құрғысы
келетін этникалық топтардың ... ... ... ... ... ... ... көптеген қақтығыстардың қайнар көзі болып отыр.
АҚШ пен НАТО өз ... ... ... проблемаларды шешкенде
екілік стандартқа, яғни белгілі бір жағдайда ең тиімді принципке жүгінеді.
Беловеж келісімі және ... ... ... КСРО-ның ыдырауынан
кейін АҚШ содан кейін БҰҰ да Хельсинки декларациясына ... ... ... ... ... асықты. Бұл жағдай Югославияның ыдырауы
кезінде де қайталанды. Басқа жағынан қарастыратын болсақ, ... ... 20 млн. ... ... өздері анықтау құқығын ... ... ... ... ... НАТО ... ... бөлек мемлекеттердің географиясын қарастырудан бас тартады,
себебі олардың ойынша, жаһандық дәуірде экономикалық, саяси, ... ... олар тек ... ... өлшем бірлік
ретінде қарастырылмайды.
Үшіншіден, Хантингтон концепциясының ең басты кемшілігі – 3 ... ... ... ... ... ... түсінбеуден көрінеді. Әрине, жаһандану объективті, жетекші
тенденция болып табылады. Бірақ ол ... ... ... ... ... ... ... ең алдыңғы кезекте АҚШ-тың
басшылық ететін топтардың мүдделері негізінде жүзеге асырылады. Бұл ... ... ... ... З.Бжезинский айтып кеткен болатын.
Сондықтан да ... ... ... ... ... ... ... саяси партиялар және қоғамдық ұйымдар ... ... ... Ядролық дәуірдегі геосаясат.
ІІ дүниежүзілік соғыстан ... ... ... ... геосаяси трактовкаларының методологиялық негіздерін жан-
жақты ойланып түсінуінің тәсілдерін жасау жиі қолданылды. ... ... Л. ... ... ... геосаясаткерлер картаға табиғат
адамға міндеттеген заттарды ... оған ... ... ... ... ... ... С. Грей жұмыстарында көрінеді. Ол
өз жұмыстарын АҚШ-тың халықаралық аренадағы гегемониялық ... ... ... ... атты кітабында Грей АҚШ пен НАТО-ның
әскери стратегиясына очерк береді. Онда ол аймақтардың ... ... ... сай ... ... ... орналасуын
көрсетеді. 70-жылдардың ортасында Грей геосаясатты «адамдар және ... ... және ... ... орта ... ... ретінде қарастырды. Грейдің айтуынша, геосаясат халықаралық саяси
күш және географиялық фактор ... ... ... байланысты. Ол:
• «Жоғары саясат» қажетті, яғни бұнда қауіпсіздік және халықаралық
тәртіп түсіндіріледі;
• Күш ... ... мен ... әсер ететін кеңістік
қарым-қатынастардың созылмалы болуы;
• Техникалық, саяси-ұйымдастырушылық және ... ... бір әсер етуі ... деп ... дәстүрлі геосаяси моделдер негізінде ... ... ... ескіріп, оны тездетіп түзету қажет болды. Сондықтан
осы кезде авиацияның пайда болуымен, әсіресе ... ... ... ... ... мен өңдеулер пайда бола бастады.
Осындай көзқарастарға дәлелді аргументтер келтірген А.П.Северски болды.
Оның геосаяси құрылымында әлем АҚШ пен ... ... ... сай 2 ... ауа ... шеңберіне бөлінген. Американдық
шеңбер батыс жарты шарын жауып тұрса, кеңестік шеңбер «Әлемдік аралдың» ... ... ... Бұлардың екеуі де Солтүстік ... мен ... ... ие болды. Северски бойынша, бұл күш әлемдік басшылыққа алып
келетін кілт.
Әскери саладағы ... ... ... ... ... ... ... Американдық зертеуші Д.Дедни географиялық орта
мен ... ... ... ... фактор қатынасына көп көңіл
бөледі. Ол ... ... ... ... «Геосаяси шындық география
мен технологияға үшін бейне (фон) ретінде қызмет етеді. Ол оған ... ... ... ... ... етеді. Олар түгелімен нәтиже
бермейді, бірақ түрлі стратегияларға әсер ... ... ... өзгермейді. Бірақ планетаның ... ... ... ... және қауіпсіздікті қорғау кезіндегі ... ... және ... ... тасымалдау, хабарлау
мүмкіншіліктері өзгерістерге ұшырайды. Технологиялық сезімсіз геосаясат
жергілікті ... ... ... ... ... ... «либералдар» атымен
байланысты. Бихевиористік геосаясаттың негізгі ... – х/а ... ... ... екі ... әлем , х/а ... схемалары тұрғысынан қалыптасып қалған ... ... ... ... әлемдік биполярлы схеманы
қайта құруға тырысты.Алайда ядролы-космостық дәуірде ... ... ... мен ... өзара тәуелділігі күшейе түседі. Сол
себептен, геосаясаттағы бихевиористік ... ... ... мен
ғалымдар, биполярлықты реанимциялауға қарсы ... ... ... ... ... «геометриясы» либералдармен төртбұрыш ретінде
көрсетіліп, екі диагональ ... ... ... ... Бірінші диагональ Ялтадағы «әлемді ... ... ... ... Екінші диагональ - ... ... «бай ... пен ... оңт» ... ... ... қайшылықтарға әкеп соқтырады.
37.З.Бжезинский. Мондиализм. «Х/Қ жөн кеңес».
Мондиализм концепциясы батыстың қырғи ... ... ... бір ... пайда болған ұғым деп есептеледі. Мондиализмнің мәні , бүкіл әлемнің
интеграциясы, яғни көптеген мем-ң, ... ... ... ... айналуын айтады. «One world» деп түсіндіріледі. АҚШ мондиализмнің
басты штабына айналды. Х/қ жөніндегі кеңес - ресми емес ... ... ... Морган қалаған. Бұл ұйым планетарлық маштабта
американдық ... ... ... Оның ... ... қылып, әлемдік үкімет құру болды. 1954ж екінші ... ... Оны ... клуб д.а. Ол тек қана ... әлеуметтанушылар мен финансистерді қосты. Олар х/а ... ... 1973ж осы ... белсенділері үшінші маңызды
мондиалистік құрылымды құрды. Ол «Үшжақты ... д.а. Бұл ... ... штаб пәтері АҚШ-та, Еуропа мен Жапонияда
орналасқан. Фундаменталды геосаяси негіздерге байланысты ол ... ... үш ... ... ... ... ... ( Солт және Оңт американы қосқанда)
2-ші. Еуропалық кеңістік.
3-ші. ... ... ... ... ... ... басында жоғарғы биліктегі х/қ кеңесінің мүшесі ірі банкир
Дэвид окфеллер Чэиз Манхэттен банкісінің иесі тұрды. ... ... ... ... ... және ... ... және Киссенджер болды.
Мондиализмге байланысты қалыптасқан мондиалистік жоба біртекті
болған жоқ. Оның ... екі ... ... ... әр ... да, ... бір мақсатқа алып келеді. ... ... ... , ... ... АҚШ ... ортақ әлемдік жүйеге
өтудің бірнеше нұсқасын жасап шығарды. «Жаңа әлемдік тәртіп» пен ... ... бір ... ( ... ... ... ... идеясын ең алғаш рет тілге тиек еткен АҚШ ... ... Ал, бұл ... ... ... ... Питер Сорокин болды.
70жж бұл теория мондиализмнің қажеттілігіне орай Бжезинский мен Киссенджер
бастаған бір топ ... ... ... Осы ... жаңа ... ... құру ... жасалады. Ол
кеңестік топтың солшыл ... ... ... социализм мен
континентализм арасындағы ... ... де ... «Жаңа оңшылдар», Жан Тириар «Жас Еуропа», «Еуропалық
империя».
XX 60- шы жж ... ... ... әрі публицист Ален де Бенуа
басқаруымен ... ... атты ... ... пайда болды. Бұл бағыт
соғысқа дейінгі геосаясаткер-континенталистердің идеяларымен байланысын
көрсетті. ... ... ... астына социалистер мен буржуазиялық
демократияның жақтастары, германофилдер мен ... ... ... қосылады. «Жаңа оңшылдардың» негізгі принципі –
континенталді ... ... ... ... ... ... ... тиіс «үлкен кеңістік» территорисының ... ... ... өз ... ... қалған стратегиялы ... ... ... мекен ететін барлық этностар ... ... ... «ортақ өткені»бар және ортақ ... ... және ... ... ... ... да болуы керек.Сол себепті, Еуропа елдерінің НАТО құрамынан
шығып, қатаң бейтараптылық ... ... ... ... күшін құруы
керек. Тура осы саясатты 60жж ... ... ... ... ... ... ... себептен оны «жаңа оңшылдар» қатты қолдады. Батысқа
қарсы тұра отырып, «жаңа ... ... ... мен ... ... КСРО мен ... сыртқы саясатына қызығушылық білдіре
бастады. Олар Еуропа мен КСРО-ң одақтасу ... ... ... ... ... көрді. Алайда , «жаңа оңшылдар», де Голль
кабинеті құлағаннан кейін ... ... ... ... үлкен
күшіне қарсы тұра алмады.
Принципиалды тұрғыдан, бегиялық Жан Тириардың ойлары ... » еш ... ... 60 жж ... ол өзін Хаусофердің
идеяларын жалғастырушы ретінде танытып, «Жас Еуропа» атты ... ... ... Ол өзін ... ... ... ... «национал-большевик» ретінде санады. Оның теориялары «үлкен
кеңістік автаркиясы » негізінде құрылады: Мемлекет шын ... дами ... оның ... ... кеңістігі мен үлкен территориясы болған
жағдайда ғана.Осы тезиске сүйене отырып, Тириар, егер ... ... ... ... ... ... Еуропа өзінің маңыздылығын жоғалтады
деген тұжырымдамалар жасаған. Біртұтас «Еуропалық империя» орталықтанған,
ұлттық- мемлекет ... ... 70жж ... ... ... АҚШ-қа, мондиализм
мен атлантизм идеяларына ... тұру үшін ... ... ... ... ... мен КСРО ... құру қажет деп тапты. Осылайша, ол
биполярлы геосаяси ... атты әлем ... ... гөрі ... ... ... ... бағдарламасы
«Владивостоктан Дублинеге дейінгі Еуросоветтік империя » деген ... ... ... ... ... көзі.
Қазіргі таңда Ресей өзінің дамуының тарихи кезеңін ... ... ... ... ... ... реформаланып, әлеуметтік-
экономикалық, саяси-құқықтық, этникалық ... мен ... ... даму ... ... асырылады.Және ең бастысы Ресейдің әлемдегі
жаңа орны мен рөлі ... ... ... үшін жаңа даму ... мен перспективалар
ашыла бастады. Империялық Ресеймен ... , оның ... ... ... , әрине айдай анық. Алайда, ... әлі ... ... ... ... мен мәдениеттермен ... ... ... құрылым болып табылады.Осы тұрыда Ресейдің 1-
ші д/ж соғысқа дейінгі кездегі сияқты ... ... ... ... иеленбейді, немесе биполярлы жүйенің екі полюсінің біреуі ... , ... ... Қиыр ... пен ... ... ... орталық кеңістік болып табылады.Онымен қоса, бұрыны посткеңестік
кеңістіктегі елдердің басын ... ... елге ... ... Ресей , аз дегенде үш фасад арқылы геосаяси кеңістікке шығады:
Еуропалық әлемге қатысты, батстық, исламдық ... ... , ... Азия мен Азия-Тынықмұхит аймағына қатысты шығыс кеңістік.Сол себепті,
Ресейдің геосаяси қызығушылығын ... Таяу ... ... ... ... мұхиттық аймақ пен жақын шетел елдері құрайды. Тек ... үшін ... ... ... ... ... үшін ... мен Еуропалық Одақ елдері
қатынасы, Ресей-НАТО, Ресей-АҚШ, ... ... ... ... елдері , Ресей-ТМД және т.б қатынастар өте маңызды.
40.Д.А.Милютин «Әскери жағрапия мен әскери статистиканың мәнін сын ... орыс ... ... ... «Әскери жағрапия мен әскери
статистиканың мәнін сын ... ... атты ... ... ... ... автор орыс геосаясатының идеологиялық және теориялық негіздемелерін
береді. Сол ... ... –ақ ... ... ... ... ... Оның айтуы бойынша, Ресейдің ең басты қарсыласы Ұлыбриания
империясы. Алайда , оған қарсы қандай да болмасын ... ... ... атап ... ... ... 1853-56 жж Қырым ... әлі ... ... оның ойы ... ... мен ... тепе-теңдікті сақтау үшін Ресей мен Германияның ... ... ... ... ... Ресей ұлан-ғайыр Түркістан өлкесін өзіне
бағындырып алуға тырысты. Милютиннің ойы бойынша Түркістан ... ... ... күші ... ... ... қысым көрсетуге
болады деп есептеген. Сол заманда Ресей мен Түркияның арасындағы ... өте қиын ... ... ... ... қуып , жалпы Еуропа
қарамағындағы Балқандық конфедерация құрып, ондағы ... ... ... ... деп ... Ал, ... мен Қытайды Ресейдің шынайы одақтасы
ретінде қарады.
Әскери жағрапия мен әскери статистиканың пәні реінде, ... ... мен ... ... және ... ... ... мемлекеттің саяси жүйесі , экономикалық және әскери күш-қуаты,
территориясы, географиялық орналасыуы, сонымен қатар ... ...... ... «бір ... ... ... жатыр
немесе бөліктерге бөлініп шашылып жатыр, ... ... ... тек құрлықтық мемлекет, ал екіншісі тек мұхиттық ;
кейбір ... ... ... ... ету үшін көп ... ... мүдделі, кейбірі аз; бір мемлекет ... ... көп ... ал ... ... ... көңіл аударады.»
Осы жұмыстың үзіндісінен көріп отырғанымыздай, орыс әскери ... ... ... – ақ , Макиндер тумай тұрып, кеңістік , теңіз ... ... ... ... ... қорғаудағы әскердің рөлі
жайында сөз қозғап, алға қойды.
41. А. Вандам «Біздің жағдайымыз»
Вандамның «Біздің жағдаыйымыз» атты ... 1912 ж. ... ... ... жеріне сипаттама бере отырып, ол былай ... ... ... орыс ... ... ақ ... ұлттармен
салыстырғанда өмір үшін әлдеқайда қолайлы жағдайда орналаспаған». Осы
пікірін әрі қарай былай деп ... ... ... суық аязы мен тек
солтүстік климатқа тән лайсаңдар оның өміріне ... ... ... мұндай
қиыншылықтар байыпты батыстық тұрғындарға мүлдем таныс емес. Ішкі жолдарды
жалғастыратын сыртқы жылы теңіздерге шығатын мүмкіндігі жоқ орыс ... ... шет ... жеткізуде қиыншылықтырға тап болып отыр. Бұл
Ресейдің өнеркәсібі мен сыртқы саудасының ... ... ... ең ... ... ... ... айырып отыр». Халық арасында
«күнге, жылы суға» ... ... ... ... отырады. Орыс
мемлекетінің жағдайы өмір үшін күрес сахнасы ... ең ... ... ... жатыр, флот біздің
мүдделерімізді қорғайтын ең ... ... ең ... ... ... қарсыласы Англия ... ... ... ... ... Оның ойынша бұл қарама
қарсылық әлемнің келбетін ... ... және ... қарама қайшылығы айта отырып, ол былай ... ... қол ... ... ... ең басты қарсыласы орыс
халқы болып табылады». Және ... ең ... ... орыстарды «Тынық
мұхитынан Сібірге дейін тықсыру, Ресейді Азиядан Солтүстікке, ... ... ... ... ығыстырып шығару».
Англосаксондық экспансияға қарсы тұру үшін күштер ... ... ... нәзік деспотизміне қарсы құрлық ... ... ... ... ... ... керек. Орыс геосаясаткерінің
пікірінше, мұндай коалиция Ресей, Германия және Франция арасында құрылуы
тиіс.
42. В.П. ... ... ... ... ... иелік».
В.П. Семенов-Тян-Шанский атақты саяхатшы, географ, демограф Петр
Петрович ... ұлы. Оның ... ... ... және әр ... салалардың ғалымдары классикалық деп санайды.
«Ресейге қатысты қуатты аумақтық иелік» еңбегі 1915 ж. жарық көрді. Автор
бұл еңбегінде ... ... ... ... ХХ ғ\дың аяғында
болатын жайттарға да қызығушылық танытты.
Автор 45° солт.ендік пен экватор ... ... ... бөліп
шығарды. Бұл аймақта үш үлкен мұхиттық ... ... ... мен Қара т; ... ж\е ... ... мен
Жапон т ж\е Сары Т; Карибтік т мен ... ... Үш ... ... ... ж\е Кіші Араб ... ... қуатты ж\е табиғи ... ... ... ж\е ацтек\инктердің
мемлекеттері дүниеге келді. «Сол кезде де ... ... ... ... неолиттік дәуірде жоқ болып кетті». В.П. Семенов-Тян-Шанскийдің
пікірінше, осы ... ... ... ... мен діни жүйелер
қалыптасты. «Аталған үш ... ... ... ... әлемнің қожасы болады,
ал осы теңіздерді жекелей ... ... ... үш ... Семенов-Тян-Шанский кеңістікті геосаяси ... ... үш ... ... жүйе – ... тәріздес – Жерорта т\де белгісіз уақыттарда
пайда ... ... ... ... ... ... ... өз кезегінде кеңістіктің ішкі теңіздерін бақылауға мүмкіндік береді.
Сақинаға грек, карфагенян, римдіктер, генуялықтар өз иеліктерін ... ... XVII ғ ... ... ал XIX ғ ... да осылай істеді.
Бұл идея қазіргі таңда Атлантикадағы НАТО блогінде жүзеге асуда.
Екінші жүйе ... ... н\е ... ұлы ... ... кезеңінен
бастап, еуропалықтар тарапынан қолданылуда. Мұхиттар мен ... ... ... ... ... ... ... ж\е
геогр\қ нүктелерінде орналасқан. Мұндай жүйені португалдық, испандық,
голландықтар ж\е ... ... ... ХІХ ғ\да ... осы іс\қимылда
көбірек ұтты. Шүйке тәріздес жүйені олар ... ... ... ... ХХ ғ\да мұны әр ... ... КСРО мен АҚШ
жүзеге асыруға ұмтылды.
Үшінші жүйе континенталдық , бұл жүйе б\ша ... ... ... «Теңізден теңізге дейінгі» аумақты ... ... ... орыстар мен американдықтар көп жетістіктерге қол ... ... ... оң ж\е ... ... сараптай отырып, В.П.
Семенов-Тян-Шанский оның ең басты жетіспеушілігін көрсетті: ... ... ... жиі кездесетін құламалар мен периферилер.
Автор мұндай жүйені халықтың тығыз орналастырып, инфрақұрылымды
дамыту ... ... ... болады деді. Мұны екі жолмен жасауға болады:
біріншіден, орталықты Екатеринбургке көшіру, екіншіден, азиялық ... ... ... ... Ол төрт ... база ... ... тапты, олар: Орал, Алтай мен Енисей ... ... ... ... ... айналасы.
Ресейге қатысты қуатты аумақтық иелік формасын тұжырымдай отырып,
автор «теңізден теңізге дейінгі» ... ... ... ... ... ... орт\на жақындату қажет, Ресейдің еур\қ ж\е
азия\қ бөлінісін теріс деп тапты, мәдени\эк\қ ... әрі ... ... ... ролін атап кетеді.
43. И. Лукьянович Солоневич «Халықтық монархия»
Геосаяси мәселелер Ресей тарихшысы, публицисі, әлеуметтанушысы И.
Лукьянович Солоневичті ... ... ... ... монархия»
деп аталатын капиталдық еңбегінде ғалым\монархист Ресей мен ... ... ... ... мен ... арасында геогр\қ фактор
б\ша үлкен айырмашылық бар екенін сараптайды. Сол ... де ол ... ... ... ... ... байлық секілді амер\қ географиямен
анықталады; біздің ... пен ... ... ... шектеледі.
«еркіндіктің жоқтығының» басты шешуші факторы әскери ... ... Орыс ... АҚШ ж\е ... ... ... ие ... үйткені олардың қауіпсіздіктері мұхиттармен, ... Ал ... тек ... ... ғана ... Ресейдің
бақытсыздығы оның географиялық үлестен құр қалғаны.
44. И.А. ... ... ... әлем үшін ... ... И.А. ... геосаясат қоржынына біраз үлестер қосты (1882-
1954). Оның көзқарастары геосаясаттың атасы Р.Челленнің идеяларымен ... И.А. ... де ... ... ... бар мем\ті «тірі ағзаға» теңеді.
Ресей «тірі ағза» ретінде ғасырлар бойы ... ... ... емес «органикалық бірлік» секілді қалыптасты. Бұл ... ең ... ... ... орта ... ... ... бола бастаған кезден бастап орыс халқы әр тарапқа ашық болды, «өтпелі
есік» болды, бұл ... ... ... ... ... ... өтіп
тұрды. Сол себепті де Ресей өз өзін қорғауға мәжбүр болған ағза еді.
И.А. ... ... ... ... мен қашық теңіздердің геогр\қ ... ... сол ... де ... ... ... орыс басшыларының
саясаттарын дұрыс деп тапты. Заманауи Ресейдің батыста теңізі жоқ. Ал ... ... үшін ... өзі аз. Олар ... ... болсын
Ресейді блшектеп жібергісі келеді. Ол мақаласына ... деп ... ... ... ... ж\е ... ... өзін мойындатқан АҒЗА, ол ... бой ... Бұл ... әлемге өзін өзі қорғай алатын
мүмкіндігі мен ... ... ... ж\е стратегиялық бірлігі бар, ол
еуроп\қ азиялық, бүкіләлемдік бейбітшілік пен ... ... ... құлдыраумен, дағдарыспен, күйзеліспен бітеді. Біздің
дәуірмізде оның ... бұл ... ... әлем тартылады. Әлемдегі
државалар мүдделерін, қаржыларын сала отырып ... ... ... ... ... ... түседі. Әлсіз, қорғансыз құрылымдар аннексияға
ұшырайды. ... ... ... АҚШ, ... Жапония, Англия,
Канаданың көзқарастары қайда ... олар ... ... ... ... ... мектептің еуразиялық қозғалысы
Орыс геосаяси мектептерінің бірнеше ағымдары ... ... ... ... ... Еураз\қ қозғ\ң ең басты тақырыбы ресейлік тарих ... ... ... ... Еуразиялықтардың тұжырымында
Ресей Батыс пен Шығыс, Еуропа мен Азия ... ... ... ... этногеогр\қ ж\е мәдени әлем.
Еураз\қ қозғалыстың басталуы ... ... мына ... ... ... Н.С. ... ... герграф, экономист П.Н.
Савицкий, Флоровский, белгілі өнертанушы Сувчинский. Еураз\қтардың қатарына
Вернадский, Ильин сияқты ғалымдарды да ... ... ... ХХ ғ. 20 ... ... қозғалыс пайда болды.
Оларды Ресейді жеке әлем ретінде қарстыру идеясы біріктірді, ... ... ... ... роль ... Еур\қтардың тұжырымдамалары Ф.М.
Достоевскийдің идеяларымен қалыптасты. Олар геосаяс\қа «жергілікті даму»
терминін ... Бұл ... олар ... «Хартленд» болып таб\тын геогр\қ
ортаны қосты. Бұл ортады жеке ... ғана ... ірі ... ... ... асты.
Савицкидің қайталанбас геогр\қ ортасы «жергілікті даму» деген атауға ие
болды. бұл ... ... ж\е ... ... ... ... бар. ... даму қоныстанған халықтардың ықпалына ұшырай
отырып, олардың шаруашылық қызметтерін анықтайды.
Үлкен жерг.даму өзіне ... ... ... үшін ... ... бүкіл планета түседі. Бұл идея адамзат тарихындағы көпшілдік
идеясын мойындайды. ... ... кіші ... ... ... көрініс табады.
Еураз\қ қозғ\ң орталығы біртіндеп Софиядан Парижге көшті. Ол жерде Карсавин
бірінші скрипкашының ролін ойнады. Ол прокеңестік ... ... ... ... ... ... ұстанды. Бұл қозалыс 30-жылдары
өмір сүруін тоқтатты.
46. Н.С.Трубецкой «Еуропа және адамзат»
Орыс геосаясатында славянофилдер бағытымен қатар, қуатты ... ... ... Ғылыми мектеп ретінде ол ХХғ 20 жылдары құрылды.
Сол уақыттағы рыс геополитика мектебі бірнеше ағымдарға ие болған ... ... ... ең ...... Еуразиялық қозғалыстың ең
негізгі тақырыбы – бұл ... ... және ... ... ... ... Бұл қозғалысқа сонымен қатар, әлем және
орыс тарихына деген жеке өзіндік, кей жағдайда ... ... ... ... тән. Еуразиялықтардың концепциясында Ресей Батыс пен Шығыс,
Еуропа мен Азия орталығында орналасқан ерекше ... және ... ... табылады. Осы бағыттың бастауында тұрған Данилелвскийдің
ізбасары ... ... және ... ... (1890—1938) болды.
Данилевскийдің «Ресей және Еуропа» еңбегіндег мәдени-тарихи типтер теориясы
еуразиялықтардың көзқарасына идеялық ықпалды болып, ... ... ... етті. Бұл Н.С.Трубецкойдің «Еуропа және адамзат» деген еңбегінде
байқалады. П.Н. Савицкий және Л. Н. ... ... Н. С. ... да
ресей тарихының екі географиялық факторы - өзендердің меридиандық ... оның ... ... кең ... өте көп ... ... ... жазығын ресей тарихының негізгі қаңқасы ретінде есептеді.
Трубецкой мәдениетті «белгілі бір әлеуметтік ортаның өткен және қазіргі
ұрпақтарының ұжымдық ... ... ... ... деп ... ... ол да Батыс жанкүйерлері ең алдымен батыс-еуропалық
мәдениетті меңзейтін «жалпыадамдық мәдениет» ұғымын жоққа шығарды. ... ... ... өмір ... ... ... өмір сүру ... өзінің мәдениетін рухани-адамгершілік, күнделікті өмірін дамытады.
Батыс өркениеті осы құндылықтарды бұза отырып, халықтардың бірнеше ғасырлар
бойы өмір сүрген ... ... мен ... ... зардап
тигізеді. Сондықтан, Трубецкой «братство народов, купцов ... ... өте ... ... ... ойы ... ... да еуразиялық психикалық
жиынтықтың негізгі қасиеттері - ... ... және ... ... ... ... ... размах», «орыс
кеңшілігі», «құрлықтың ұлттық өзін-өзі түсіну», ... ... ... ... және оның ... ... ... болып табылады.
Еуразиялықтардың түсінігінде Еуропа кеңістігі «Батыс Еуропамен» ... ... ... ... ... ... ал континенталды
климатты «Шығыс Еуропа» - ... ... ... бір ... ... ... ... ұқсастырған жоқ. Еуропа территориясын Шығыс-
Еуропалық, Батыс-Сібірлік, Түркестан даласы және оны шығыстан, ... ... ... ... таулар құрайды. Еуразиялықтардың
түсінігінде Еуропа кеңістігі ... ... ... Оның географиялық
жағдайы мұхиттық болып табылады, ал континенталды климатты «Шығыс Еуропа» -
Еуропаның емес, ... бір ... Яғни ... ... ... жоқ. ... ... Шығыс-Еуропалық, Батыс-Сібірлік,
Түркестан даласы және оны шығыстан, оңт-шығыстан, оңтүстіктен қоршап тұрған
таулар ... ... ... мен оның ... ... Еуразия
Еуропа мен Азиядан ерекшеленетін географиялық бірлік, біртұтас орын болып
табылады. Және онда Еуразия (Ресей империясы) Ескі Әлемнің орталығы ... Ол, ... ... ... ... ... ... көбірек негіздерге ие».
47. Н.Я. Данилевский «Ресей және Еуропа»
Орыс геополитика мектебі бірнеше ағымдарға ие ... еді, ... ... ең ...... Еуразиялық қозғалыстың ең негізгі
тақырыбы – бұл ресейлік ... және ... ... (самобытный)
негіздерін бекіту. Бұл қозғалысқа сонымен қатар, әлем және орыс ... жеке ... кей ... ... ... ... табу сипаты
тән. Еуразиялықтардың концепциясында Ресей Батыс пен Шығыс, Еуропа мен Азия
орталығында орналасқан ерекше этногеографиялық және ... әлем ... ... ... орыс ... ... мен генезисы
бастауында Николай Яковлевич Данилевский (1822-1885) тұрды. Ол өзінің
«Ресей және ... ... ... ... теориясын дамытты.
Еуразиялықтардың көзқарасына Данилевскийдің идеялық ықпалы, күмәні жоқ, өте
үлкен, бұл Н.С.Трубецкойдің «Еуропа және ... ... ... ... ... тип ... тарихтың еуропалық
концепциясы ашық түрде қайшы болып келеді. Еуропацентрлік көзқарас (подход)
Ресей мен Шығыс ... ... ... ... ... ... Алып Еуразия тарихи еуропа ғалымдарының арқасында еуропалық
тарихтың қосымшасына ғана айналды. Ал ... ... ... ... ... даму тарихының бірсызықты емес, оның ... көру ... ... Әрбір мәдени-тарихи тип өз дамуында
туғаннан өлгенге дейін белгілі бір кезеңдерден өтеді және ... ... ... (немесе дисфункциялар) орындайды. Біреулері ... ... ... мақсат тұтады, ал басқалары ... ... ... ... - өз мақсаттарына қызмет ету емес, тек
этнографиялық материал ретінде болуға жаратылған. Тарихта ... ... ... үшін ... ... ... ие болу керек, бірақ «бөтен»
элементтерсіз. Сонымен бірге этникалық әркелкі элементтер бірыңғай саяси
бірлік құрамында ... ... өз ... ... ... немесе басқа да саяси жүйені құруы керек. Осы «заңды» ... ... ... ... ... ... ... басшылығындағы
(оған Галиция және Угорская Русь қосылып) бүкілславяндық одақ идеясын
ұсынды. Осылайша осы одақтың ... өз ... ... тарихи тағдырына
байланысты «сыртқы жаулы күштерге қарсы көпжылдық күресімен нығайған ерекше
мәдени-тарихи тип» құрушы еді ... ... ... ... ... ... геополитикалық доктринасын қайта қарастыруды ұсынды. Оның
ойынша, Еуропа еуропалық өркениеттік дамуын тежеп отырған Ресейге әрқашан
қарсы ... ал ... ... ... ... да, ... жағынан
да Еуропаға жатпаған. Осыдан шығып, Данилевский Ресейді ... да ... да ... ол ... ... тип деп жариялайды. Данилевскийдің
ерекше ресейлік мәдени-тарихи тип туралы теориясын ХХғ ... ... ... ... Ал оның ... көзқарасын О.
Шпенглер, А. Тойнби, С.Хантингтон сынды ... ... ... ... ... әлем ... Еуразия
Ескі әлем территориясы шеңберінде екі емес, үш құрлықты көру ойын алғаш рет
1892 жылы В.И. ... ... Осы ... ... атын ... ... және философ П.Н. Савицкий қойған. Олар бұл құрлықты
«Еуразия» деп атап, ол өз ... ... ... ... келеді
деп мәлімдеді. Солтүстіктен тундралармен, оңтүстіктен таулармен шектелген
Еуразия мұхитқа шығуға мүмкіндік ... ... аз ... Ал ... кезегінде оның экономикалық мүмкіндіктерін ... ... ... шаруашылыққа қатысу Еуразияға мүлдем тән келмейді, оның табиғи
байлықтар арқасында ашылатын экономикалық басымдылықтың өзіндік жолы ... ... ... ... ... ... ойлап тапты. Оның
бірлігі Еуразия тарихына әсер еткен еуразиялықтың этникалық типіне сәйкес
келетін ... ... ... ... ... деп жазды: асуы
қиын белдеулер мен далалар Батыстан Шығысқа қарай Еуразияны біріктіреді.
Жазықтық дала – Еуразияның ... ... Яғни ... ... ... ие дәл осы ... ... анықтайды. Әрине, дала Еуразияның тарихына
көп әсер ... ... ... осы ... ... ... ... психикалық жиынтықтың негізгі қасиеттері - әлеуметтік-саяси
өмірдің және оның ... ... ... ... ... ... ... «құрлықтың ұлттық өзін-өзі түсіну», өзінің
«негізгі стихиясына» шексіз ... және оның ... ... ... ... ... ... Еуропа кеңістігі
«Батыс Еуропамен» аяқталады. Оның географиялық ... ... ... ал ... ... ... ... - Еуропаның емес,
Еуразияның бір бөлігі. Яғни ... ... ... ұқсастырған
жоқ. Еуропа территориясын Шығыс-Еуропалық, Батыс-Сібірлік, Түркестан даласы
және оны шығыстан, оңт-шығыстан, оңтүстіктен қоршап тұрған таулар құрайды.
Осылайша, Савицкий мен оның ... ... ... ... мен
Азиядан ерекшеленетін географиялық бірлік, біртұтас орын болып ... онда ... ... империясы) Ескі Әлемнің орталығы болып табылады.
Ол, сонымен қатар, «Қытайға қарағанда ... ... ... ... ... ... ... Савицкий және Н.С.Трубецкой еңбектерінде Данилевскийдің мәдени-тарихи
теориясында және К.Н.Леонтьевтің органикалық даму концепциясында орын алған
идеялар дамытылады. Трубецкой мәдениетті «белгілі бір ... ... және ... ... ... ... тарихи үзілмес
өнімі» деп анықтады. Данилевский секілді ол да Батыс ... ... ... ... ... ... мәдениет»
ұғымын жоққа шығарды. Белгілі бір географиялық орында өмір ... ... өмір сүру ... ... ... мәдениетін рухани-адамгершілік,
күнделікті өмірін дамытады. Батыс өркениеті осы құндылықтарды бұза отырып,
халықтардың бірнеше ... бойы өмір ... ... нормалары мен
принциптерін, рухына зардап тигізеді. Сондықтан, ... ... ... ... подлог» деп өте орынды есептеген. ... өзі ... ... пен мәдениет әлсіз өркениетті өзіне сіңіріп
алады, ассимиляциялайды және жояды деп ... Осы ойды ары ... ... түседі. Ол «жалпыадамзаттық мәдениет» тек ұлттық
мәдениеттерді қысқартқанда ғана ... ... ал ... ... ... алып ... Савицкийдің сөзі бойынша, Ресей Азиядағы өзінің
органикалық ... мән ... өзін ... ... ... көрсеткісі
келеді. Осылайша ол өзінің түп-тамырымен күресуде. Осыған орай, Савицкий
славянофильдікті сынайды. ... ... үлгі ... ... ... ... ... тек славяндықпен байланыстыра
көрді, ад турандық және финдік қанды есепке алмады. Осылардың арасында, тек
Леонтьев қана орыс мәдениетінің ... және ... ... ... шыға ... ... орыс ... славяндыққа, не еуропалыққа да
жатқызбайтын және Мәскеуді ... деп ... ... ... ... ... ешкім назарға алмады. Ирандықтар орыстарды Тураннан шыққан деп
санайды. Бірақ орыс ... ... ғана ... ... ... славян, иран, тіпті еуропалық сынды оның маңызды бір
бөлігі ғана болып табылады. «...Ресей мәдениеті еуропалық та, азиаттық ... ... ... ... да, ... ... де емес. Ол –
ерекше бір спецификалық мәдениет». Ұлы ойшыл Савицкий мәдениетті әртүрлі
элементтердің кездейсоқ ... деп ... жоқ, - ол оны ... ... ... тірі ағза ... ... Айтпақшы, ғалым орыс-
еуразиялық мәдениеттің географиялық біртұтастығы және белгілігімен ғана оны
еуразиялық деп аталған деп түсіндіреді. Ол ... ... ... ... ... мәдени әлем ретінде көреді.
50. Еуразия шеңберіндегі этникалық байланыстар.
Өркениеттер арасындағы шекаралар жылжымалы, себебі мұнда көптеген факторлар
бар: ... ... ... ... ... және ... ... бөлігінің табиғаты өзіне этностарды қосып алған жүйелік
біртұтастықтың алдын ала болжап қойды. ... ... ... ... ... ие ... ... пікірінше, Еуразия –
континент-мұхит, «ерекше ... ... ... мен ... шеткі
жағалаулары негізінен мұхиттық ... ... ... ... ... оған әлемдік экономикалық
шаруашылықтыңЕуразияның континенталды климаты оған ... ... ... әріптесі болу мүмкіндігінен айырады. Осы тиімсіз
жағдайларға төтеп беру тек автаркиялық экономика құру және ... ... ... ... ... ғана ... ... Ресей-Еуразияның болашағын басқалардың «океаниялық» саясатын
көшіріп алуда ... жоқ. ... ... ... ... орман мен жазықтықтың симбиозы және басқа факторлар Еуразияның
экономикалық бірлігінің тағдыры болып ... Осы ... ... ... ... ... Дунайдың темір
қақпаларына дейін созылған жазық дала болып табылады. Ол көптеген көшпенді
халықтар (ғұндар, аландар, ... ... ... үшін ... ... қана ... сонымен қатар, әркелкі ... ... ... ... әрекеттесуіне септігін
тигізді. Тарих бізге естелікке ең ... ... ... ғұн, ... ... ... көптеген археологиялық, жазба және басқа да ... ... ... Кең ... ... ал ... Орыс жері – бұл көптеген
этностар ... ... ... ... халықтардың
мемлекеттік құрылымына, мәдениетіне, әскери өнеріне бейімделгіш, сондықтан
алдыңғы ... ... ... ... ... мәдениет, монғолдық
мемлекеттілік славяндарға басқа суперэтностарға төтеп беруге ... ... осы ... және ... ... ... ... әлемі әрқашан саяси бірігуге ұмтылды. ... ол ... ... ерекше атап өтеді. Оның қуатты мемлекеті көлемі
бойынша Рим империясын, араб халифатынан асып түсті. «Монғолдар – ... - ... ... ... ... ... оның саяси
бірігуінің бастамасы болды». Ал Л.Н. Гумилевтің пікірінше, ХІІІ ғ бастап
этногенездің ... ... өз ... ене ... оның мазмұны
ресейлік суперэтностың құрылуы болды. Оған оның негізгі ядросы ... - ... ... ... ... Және осы ... ХV ғ
қуатты мемлекет құра алды.
51-КСРО ыдырағаннан кейінгі ... ... ... ... Ресей Heartland геосаяси түсінігімен сәйкес келеді,н/е
Маккиндердің «Географиялық ... ось» Ол ... ... ... ж/е
Евразиялық шығысты біріктіруші ерекше геосаяси организм не шығыс не ... ... ... ... ... ... ... ғ ойшылы Шарль
Монтескье айтуынша,кіші-гірім мемлекеттер ... ... ... ең ірі ... ішкі ... ... ... деп
тұжырымдаған.Горбачев,Яковлев,Ельцин Ресей импер/ң басқарушылық кезінде
ыдырауына ғана алып ... ... ... бүкіл Европаға 20 ғасыр/ң 90
жж.геосаяси құрылымға үлкен соққы берді.Ең ірі Ұлттық дағдарыс ... ... 1991ж ... ... ... ... ж/е ... позициясын бағалау қиынға түседі.Кеңес Одағы/ң ... ... ... ... саяси ж/е құқықтық мағынаға ие деп ... ... ... ж/е ... Қиыр ... ... ... криминалды ж/е жартылай криминалды құрылымдар өте ... ... ... ... мақсаты;ТМД елдері/ң 40-80% экономикалық
бақылауда.Ең маңызды басты сәті –саяси ,экономикалық мемлекет/ң ... ... ... ... ... ... ... мәселенің шешімі әлі шешілген жоқ,бірақ Европалық қауымдастықтағы
схемасынан ... ... КСРО ... кейінгі геосаяси
жоғалтулары:
1: 5 млн.км2 жуық КСРО территориясы ... ... же Қара ... шығу ... нан айырылды тек Санкт-Петербург ж/е
анклавтық «Калининград» қалды.3:-Ресурстық қатынас бойынша теңіз шельфынан
айырылды.Қара ... ... ... ... ... ж/е Батыс Европаға
тікелей құрлыққа шығу жолдары жойылды.
6*-Ресей халқы рассеченных народов қатарына кірді.Ең ... ... ... ... ... ... Исламдық фундаментализмнен Европаны
қорғау ... ... ... ... ... қосып алады. 21 ғасырда бұндай жағдай Орталық Азияда басқа
да республикаларда көрініс табады.
8*-Ресей әлі ... ... ие ... әлемдік
тәртіптің бір модельді түрінен екінші модельдік түріне ... ... ... әлемдегі геосаяси жағдайдың қарама-қайшылығы пен
тұрақсыздыққа алып келеді. ... ... ... ... ... ... деңгейдегі рөлінің артта ... ... ... ... ... алып ... ... проблема/ы
–тығыз ішкі жағдайлармен байланысты Шешенстан,Абхазия,Грузия Кавказ аймағы
мемлекет/ң ... ... ... ... ... байлан/ы теңізге шығу жолындағы ... ... ... әскери сыртқы экономикалық ресурстық мәселе/р
жоспарлауда.Мысалға егер ... ... 4- ... ... онда 2000ж Тынық
мұхитқа шығу жолынан ... ... ... қоршауға
алынады.Алдағы болашақта Жаңа экономикалық өзара қарым-қатынасты сыртқы ... ... ... ішкі әлеуметтік тұрақтылық мах-мум деңгейге
көтеріледі деген үмітте.
52-Ресей-Норвегия құрылықтық шельф аймағын делимитациялау-
Баренц теңізі жағалауындағы мемлекет/ң ... ... ... ... шельф аймағындағы суверенді құқықтарын қолдануда.2-
жақты Ресей де, ... да ... зона н/е ... ... ... құрды.Оның 200 жуық теңіз жағалауындағы миль ... ... ... делимитациялау 1970ж басталды.Ресей,Норвегия
мемлекет/рі аймақтағы құрылықтық шельф 1958ж ... ... ... ... ... ... ... құрылықтық
шельф аймағын делимитациялау осы ... ... ... ... ... ... ереже орталық линия қолданылуды керек
деп ұсынды.Ресей тарапынан ... Шарт ... ... ... линияны міндетті түрде мойындау,1926ж Декрет құралған/н ... ... ... жер мен аралдарды анықтау,яғни жиі ... ... ... ... ... ... шекарасынан
міндетті түрде солтүстікке төртбұрышты айналып Свальбард архипелагындағы
белгілі аралдарды анықтау.Норвегия ұсынысымен ұсынылған орта ... ... жер ... ж/е екі ... ... линияны ,есеп бойынша
оңтүстіктегі материктік территорияларынан бастап,екі жақтың солтүстік/гі
аралдық шекаралық ... ... ... ... ... алғанда дұрыс.-Баренц теңізіндегі бөлініс,алайда шығыстық
секториалды линия нақты осы су кеңістігінде 64% ... ... ... ... 36 % ... тиесілі болып қалды.Даулы аймақтық шельф 2
линия ... ... 175 мың км2 ... ... ... бұл ... 11% ... ең маңызды ... ... ... ... әлі де ... ... келген жоқ.Екі жақта конфрантациялық жолдан бас тартып, осы
келіссөзді мұқият қарастыруда. 1977ж Норвегия мен КСРО кең ... ... ... ... ... ... ... жүйедегі осы ауданда
бақылау орнатуда жауапкершілік таныту. Режим ... ... ... ... ... Делимитациялау 1979ж бастап әр жыл ... ... ... ... 1996ж Ресей Ф-ң
президенті ... ... ж/е ... ... Гру Харлем
Брундтленд белгілі бір ортақ ... ... деп ... ... ... ... келісілген екі жақтың бірдей линия/қ өту жолын
талқыласа,сонымен ... ... ... ... ... ... ... таңдағы конструктивті келіссөздер жүргізілуде.Екі жақтада картада/ы
белгілі қызығушылық бар Балық аулау зонасы ... ... ... ... ... ... ж/е ... даму мен жақсы
тұрмыс халін жақсартуға қамтамасыз етуге екі жақ өзара ... ... ... ... негізінен қатаң позицияны ұстанды.Бұнымен ол Ресей
ү/н қиыншылық тудырмайды,керісінше өзіне ауыр ... ... ... ХХ ... 90жж ... ... ... алып
келуіне ықтимал болды.1998ж соңында қол қойылған масштабты ... ... ... ... ... қатынасындағы
негативті сәттерінен айырды.Мысалға Радикалды ... ... ... Ұлттық Ассамблея –соңғы жылдары ашық түрде ... ... ... ... ... ... жергілікті
ұлттық ұйымдардың қолдануымен *Белый Легион*, *Беларус/қ Ұлттық ... ... ... ... ... филиалын ашуға
мүмкіндік алды.УМА,УНСО ашық түрде өздерінің боевикт/ң Шешенстанд/ы 400 ... бар ... ... бұл ұйым ... ... ... ... ... өз ... ... Украина/ң саяси лидерлері жиі өзінің сыртқы жауы ... ... ... ... ... ... ... фонд Украина/ң мәдени құнддылықтарды қайта ... ... ... ... ... ... банк
т.б баланс/қ саласында ие болу.Украина/ң Ресейден талап етілуі-Украинамен
толық еркін сауда режимін қамтамасыз ... ... шешу 1993ж ... ... одақ құруы,бірақ Украина ... ... ... ... ... АҚШ-тың ұлттық мүддесіндегі стратегиялық
пункт көрсеткіш екенін айтты.Кучма/ң саясаты Ресей үшін ... ... ... ... күш оны ... алып ... сол ... Ресей тарапынан көмек ... ... ... ... сол ... ... Қорғаныс министрін
қабылдап,американдық мамандармен Украина әскери армия/н а ... ... ... ... Ал 2001ж ... ... ЕО ... ұйғарды.
Кучма саясаты/ң тағы бір мысалы –орыс ұлтына ... ... ... жабу онда 80% орыс тұрғындары әлі ... ... ... орыс ... ... ж/е ... Ақпарат ҚҰралдары/ң
барлығын орыс тілінде жүргізуге тиым салынды.Бастауыш,орта ... ... вуз, ... ... ... ... ... тілінде жүргізілді.Ресей тарихын ж/е орыс тілін үйрену тек қосымша
өз тарапвнан осы пәндерге қызығушылық танытса ғана үйренуге ... 06 ... ... ... ... ... ... дайындық
жүргізуге тиым салынды.Себебі:300 мыңға жуық АҚШ ... ... ... ... ... есепшоттары Москва да емес Швеицария
мен Америка банк/де ... ... ... ... ... ... ... көбіне Батысқа ұқсас.
54-Ресей-Қазақстан өзара байланысы-
Еуразия кеңістігінің бұдан он шақты жылдар бұрын ... ... деп ... ... ... бұрынғысынша Ресей Ф/нан кейінгі ең ... ... ... сақтап қалып отыр.Қазақ/н өзін/ң 1991ж 16-желт
тәуелсіз ... ... деп ... мен ... ... мемлекеттер мен әріптестер ретіндегі 2 жақты қарым-қатынасындағы
байланыс/ң жаңа ... ... мен ... сол ... ... деп
есептеуге б/ды.Алғашқы кезеңде Қазақ/да кеңестік дәуірден кейігі өзге ... ... ... ... ... мен елдің ішкі өмірі/ң басқа да
салаларын реформалаумен қатар мемлекетаралық құқықтық қатынастар/ң сонарлы
пошымдарын белсенді ... ... ... алынды. Қазақ/н мен Ресей өз
аумақтарында орналасқан теңіз,өзен ж/е әуе порттары теміржол мен автомобиль
жолдар/ң ... ... ... ... ... ... ... етуге уағдаласты.Дәстүрлі тарихи экономика/қ ... ... ... ... ... ... алғанда жаң құқықтық
анықтаманы ең әуелі біздің елдер/ң дәл осы 2 ... ... ... ... сайын айқын бола түсті.1991ж 17- тамызда Қазақ/н мен ... ... ... ... ... қол ... 2-
уі Президент/ң Бірлескен мәлімдемелері –айрықша мән беруге ... ... ... Құру ... деп ... ... ... екі
мемлекет/ң экономика/қ тұрақтылық жағдайын жасау,біртұтас нарықтық кеңістік
құру ... ... ... ... оң ... дұрыс деп шешті.Тағы бір Қазақ/н мен Ресей
президент/ң Егемен ... ... ... ... ... ... пен тұрақтылықты сақтау,Қазақ/*н
мен Ресей/ң аумақтық тұтастығын сақтау-елдің ж/е оны құрайтын ... ... ... аса маңызды кепілі.Қазақ/н мен Ресей арасынд/ы
байланысты ... ... ... ... тапсыру б/ша басқа адамдар/ң
кездесулерін кемінде жарты жылда 1 рет Алматы да н/е ... ... мен ... аумақтарында қаржылық есеп ... ... ж/е ... ... басқа түрлері/ң құралы
есебінде ортақ ақша ... ... мен ... ... олар/ң
ортақ банктері ақша қаражаты/ң барлық түрлері/ң кідіріссіз тәртіптермен
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... хабардар етіп отырады.1992ж 23 шілде Алматыда 2 ел үкімет
кездесу барысында кен,металлургия кешені ... ... ... қол ... сыртында ,Қазақ/н мен Ресей үкіметтері арасында
трансшекаралық су обьектілерін бірлесіп пайдалану ... ... ... жылы 22 ... өткен Мәскеуде үкіметаралық кездесуде
қабылданған 2 құжат Қазақ/н Респуб/ы мен ... ... мен ... ... ... талабын басшылыққа алып БҰҰ Жарғысына ж/е халық/қ
құқықтық жалпы жұрт таныған басқа да ... ... ЕҚЫ ... ... ... Жаңа Еуропаға арналған Париж хартиясы/ң 1992ж
жоғарғы деңгейдегі Хельсинки ... ... ... ... ... мен ... ... 1992ж Достық ынтымақ/қ
өзара көмек тур/ы шартқа сәйкес2 жақты ... ... ... ... құрметтеу аумақтық тұтастық шекара/ң мызғымастығы
негізгі сенімді бола ... ... ... ... ... жаңа сапа ... ... олардыңазаматтары мен
халықтары/ң арасында достық дәнекелерін нығайта беруге құлшынып дип/қ бай/р
тур/ы 1961ж Вена ... ... ... отырып дипломат/қ
қатынастар ж/е құзіретті өкілдер алмасуға келісті.1993ж 25 ... ... мен ... Ф үкімет басшылар/ң кездесуі өтіп,оның барысында 2 ел
ынтымақ/ң мәселе/рі соның ішінде ... ... мен ... ... ... полигондарын пайдалану проблемалары әскери
ынтымақ/қ жайында сөз болды.Қазақ/н мен ... өз ... ... ... ... екі мемлекет/ң де қауіпсіздік мақсатындағы
міндеттерді ... деп ... ... ... ... ... ... қалыптасқан жүйесін ескере отырып,Қазақ/н Р осы
аталған ... ... ... ... ... РФ стратегиялық
ядролық күштері уақытша негізінде Қазақ/н Р-ң аумағында орналасқан ... ... ... ие ... мойындайды.Қазақ/н аумағында уақытша
орналасқан стратегиялық ядролық қару толық жойфылғанға н/е Ресей аумағына
әкетілгенге дейін оны ... ... ... ... ... ... президенті шешеді. Қазақ/н мен Ресей арасындағы байланыстың
ынтымақ/ң алдыңғы ... ... ... ... ... ... ... өзара байланыстары/ң жағымды
жағынан тиянақтап қана қоймай сол арқылы стратегиялық серіктестік ... ... алды деп ... ... ... ... қауымдастықтағы» Ресей/ң орны.-Өткен
ғасырдың соңғы он жылдығында ХХI ғас басында Жаңа миллениум(мыңжылдықта)-
Ғаламдық Қауымдастық түсінігі ... ... ... ... ... ... біртұтастыққа,бірдей әлемдік үкіметпен планетарлық масштаб
нег/де ... ... ... ... философтар/ң ойлауынша Батыс/қ
белгілі бір күштердің –планетадағы әлемдегі қожалық статусына ие ... ... ... ... ... нннн ұйымдастыру.Жаһандану н/е
Ғаламдық мағынасындағы бағалау барысында екі принципиалды тәсілдерявления
бар.Глобализация,Интеграция.Қазіргі ... ... ... ... үрдіс.ресей Алтын миллиард мемлекеттер қатарына
кірмейді.Ресей/ң ғаламдық ... ... ... тек ... қана ... қатар интеллектуалды ресурсьы әсіресе
математик-программистер,физиктер,компьютер мамандарыт.бМысалға 40% жуық АҚШ
математиктері КСРО н/е ... ... ... 60% ... –компьтерлік
программистер Ресейден шыққан бітірушілер.Геосаяси қатынастағы ... ... ... н/е үлкен мағынаға ие ... жүйе КСРО 1978ж ... ... ... ... ... ... барлық проек(жобаны)жүзеге асыра
аласың.Геоақпараттық жүйенің Ресей ... ... ... ... ... береді. Геоақпараттық жүйе бұл сапалы
Ресей/ң экономикалық басқаруына жаңа ... ... ... егер бұл
жүйемен әлемдік рынокқа шығатын болса,Ресей үкіметі ... ... ... ... ... құру ... ... да ,кім-де кім ақпаратқа толы болса,сол әлемді ... ... ... ... Авиация/ң кеңес беруімен Ресейде
әуе қозғалыс ұйым-дайындау ж/е ... ... ... ... ... ... ... ж/е
Индия.Ресей/ң геоақпараттандыру жүйесі әуе қозғалыс/ғы жоғарғы технологины
басқару.Алдыңғы қатарлы бірінші ондық ... ... 116 ... ... ... бар.Ресейдегі сонымен қатар ең ірі алдыңғы
қатарлы технология оның көрінісі ретінде-лазерлік ж/е радарлық ... ... ... ... ... ... саласындағы
ынтымақтастық жалғасуда.Солтүстік-батыс шекарасында Латвия,Эстонияда ... ... ... станция Ресей-ң территориясын
бақылауға арналған.Ресейдің ... НАТО ... ... көптеген өтініштерге қарамастан,өздері/ң әскери-техникалық
потенциалын күшейтуде.Бұндай жағдайда Москваға ... Рим ... ... ... ... қол жеткізгің келе ме-Соғысқа
дайындал.
56. Ресей-АҚШ.
Жалпы сипаттама
| ... |АҚШ ... км² |17 075 400 |9 826 630 ... саны |142 008 838 |303 241 000 ... басқару |Президенттік ... ... ... ... ... көлемі, $ млрд |2088 |14246 ... ... ... |12 579 |46 954 ... $ | | ... шығындар, $ млрд |70[1] |711[1] ... ... саны |1 037 000 |1 447 076 ... ... млн т |572,8 |482,9 ... табу, млн т |314 |1039 ... ... млн т |72,2 |97,2 ... ... мың т |4 102 |3 493 |
| | | ... ... |1 014 |4 367 ... ... | | |
| | | ... мен АҚШ ... ... қатынас 1807 жылы орнатылды. Ресейдегі
алғашқы американ елшісі – Джон Куинси Адамс,ал ... ... ... ... Дашков болды.
XIX ғасырдағы АҚШ және Ресей қатынастары ... және ... ... ... ... ... сұрақтарға тірелді.
1867 жылы Беринг бұғазынан шығысқа қарай ресей иеліктері 7,2 млн долларға
АҚШ-қа сатылды.
Бірінші ... ... ... мен АҚШ одақтас ретінде қатысты. Екі ел
арасындағы қатынастар 1917 жылдан кейін күрт ... ... ... АҚШ ... ... мойындамайды. 1918-20 жж американ әскерлері Ақ
әскерді қолдап, шетел интеревнциясына ... 1919 жылы ... және ... ... ... ... ... солшыл
ұйымдардың қызметіне тыйым салынады. АҚШ КСРО-ны тек 1933 жылы ... ... 1933 жылы 16 ... ... ... ... барысында АҚШ мен КСРО қатынастары жақсы болды
деп айта ... ... 1941 ... ... Жапонияның АҚШ-қа жасаған
шабуылынан кейін Кеңес үкіметі мен АҚШ ... ... ... ... және ленд-лиза бағдарламасының жүзеге ... ... ... ... ... ... ... мүлкі мен азық-түлік
жеткізілді. ... осы ... ... және одан ... ... мүшелері арасында жасалған келісімдер биполярлық әлемнің құрылуын
анықтады.
Қырғи-қабақ соғысы. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін екі ел ... күрт ... АҚШ ... ... ... ... ... өз
ықпалын орнатады, КСРО Шығыс Еуропада прокеңестік коммунистік тәртіп
орнатады. Идеологиялар күресі дипл. қат ... ... ... ... айналады. Бұл күрес барысында Корей соғысы, Вьетнам соғысы,
араб-израиль соғыстары, ... ... Таяу ... ... ... ... ... орын алды. Кеңес одағы мен АҚШ қатынастарының
маңызды факторы – қарулану жарысы. 1945 жылдың тамызынан АҚШ өзін ... ... ... ... 1949 жылы КСРО да ... қаруға, ал
1953 жылы термоядролық қаруға, кейін балиистік ракеталарға иеленді.
1960 жж басында жж басында екі ел ядролық ... ... ... болды. АҚШ
өз ракеталарын Түркияда, ал ... ... ... ... ж ... ... жж ... қарулануды шектеу тур келіссөздер басталады. Оның нәт
ОСВ-1 (1972 ж),ОСВ-2 (1979 ж) келісімдеріне қол ... ... ... ... ... ... ... жеңіліс
деп бағалайды.
Қазіргі жағдай. КСРО ыдырауынан кейін Ресей өзін жалғастырушы-мемлекет,
мұрагер-мемлекет ретінде жариялады. Әлемді сақтап алу үшін ... де, АҚШ ... Ксро ... ... ... ... бір жақтан
Вашингтонға қуатты Ресей керек емес.
АҚШ-тың НАТО-ның шығысқа қарай кеңеюі ... ... ... ... Ауғанстан, Ирактағы операциялары АҚШ-пен қатынас
орнатудағы қиындықтар туғызды. 2001 жылдың 11 қыркүйекте жасалған террорлық
әрекеттен ... ... ... ... ... коалицияға
қосылады. Бұның мақсаты – чечен сепаратистердің әрекеті «ланкестік» ұғымына
кірген жағдайда ... ... ... ... 2002 ... 13 ... ... сылтауымен 1972 жылдан ПРО(противоракетная
оборона) келісімін ... ... ... ... ... мен жүзеге асыруда тек өзінің мүдделерімен ғана санасатыны
айқын көрінеді.
2003 жылы Р. ... және ... ... ... ... ... ... басқарды.
2004 жылдың соңында Украинадағы жағдайлармен («Оранжевая рев-я») байланысты
ресей-американ қатынастарында қатты «суытылуы» байқалды.
Ықпал үшін күрес бүкіл посткеңестік ... ... ... қалпына келуі. Ресей мен Ақш арасындағы негізгі
мәселелер:
... ... ... ... ... ... ... Энергетикалық қауіпсіздік
• Грузия, Палестина, Украинадағы жағдай
• АҚШ-тың Еуропада ракетақарсы қорғаныс жүйесін енгізуі
2006 жылы 4 ... ... ... ... ... ... айтқан сөзін Черчиллдің Фултонда сөйлеген сөзінің үлгісімен
«вильнюстық» деп ... Оның ... ... ... ... ... шикізаттарын сыртқысаяси қысым жасау қаруы ретінде пайдалануы,
Ресейдегі адам құқықтарының бұзылуы және ... ... ... ... ... ... АҚШ үшін ... Иран, Сирия, КХДР, ... және ... ... бас ... ... ... ... БҰҰ-ның Қауіпсіздік
кеңесіндегі ресей-американ қақтығыстарына әкеледі.
2007 жылдың басында АҚШ пен ... ... АҚШ ... мен ... ... ... ... орнату ниеттеріне байланысты
қақтығыс жаңа күшпен өршіді. АҚШ ... ... ... бұл ... ... ракеталардан қорғану қадамы. Ресей үкіметі бұл
түсіндірмемен келіспейді. 8 февраля 2007 ж 8 ... АҚШ ... ... ... ... Ресеймен қарулы қақтығысқа дайын болуы дұрыс
деп жариялады. Өз кезегінде, 2007 жылдың 10 ақпанында Қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... қатты
сынады.
2007 жылдың 14 шілдеде Ресей президенті Владимир Путин «Еуропадағы ... ... ... және ... ... басқа келісімдердің іске
асуын Ресей Федерациясымен тоқтатылуы туралы ... қол ... ... ... ... Ресейдің пайдасына емес Еуропада
қалыптасып келе жатқан әскери-саяси жағдайды өзгерту жағына жасалған Ресей
басшылығының алғашқы ... ... ... бұл ... Ресей
Федерациясының қауіпсіздігіне ықпал етуші жағдайлармен шақырылуы туралы
айтылады.
НАТО-ға ... ... ... ... ... ... кеңеюі «топтық» шектеулерін орындамауы
НАТО елдерінің 1999 жылы қабылданған ДОВСЕ-ні адаптациялау ... ... ... ... міндетті орындамауы.
Латвия, Литва, Эстонияның ДОВСЕ-ге қатысудан бас тартуы, осыған ... ... ... ... ... ... шектеуден
бос аймақтың пайда болуы.
АҚШ-тың Болгария мен Румыния территориясында әскери базаларды орналастыру.
2008 жылы ... Оңт ... ... ... кіруі Ресей-АҚШ
қарсыласудың жаңа ... ... ... жасақтары мойындалмаған
мемлекеттің территориясын грузин ... ... ... күн ... ... территориясында әскери обьектілердің бомбалауын
жалғастырды. Кейін ресми ... Оңт ... мен ... ... ... ... ... кеңесінің одан әрі өмір сүруі
мәселе сұрақ болып қалды.
57. Ресей және ... ... үшін ... ... (САА) ... қатынас маңызды
орында. Солтүстік Атлантиканың орасан зор аймағы батысында ... мен ... ... ... ... Коль ... мен Балтыққа дейін созылған
аймақ. САА үлкен саясатта басты рол ойнайды, себебі Еуропа мен ... ... ... ... ... табылады. Бұл аймақтың
макроэкономикалық көрсеткіштері (тауарайналымы, инвестиция, ... ... ... және ... әуелеті де үлкен маңызға ие
болып тұр,сон ... ... ... ... әскери-теңіз флоты,
әскери-әуе күштері орналасқан. Сол себепті САА деген АҚШ және оның ... ... ... ... Яғни мұны ... ... деп те ... болады. Қара теңіз бен Балтықтың айырылуынан кейін
«Еуропаға солтүстік ... ... ... ... ... кезде
бұл аймақ Ресей үшін де маңызды.
Ресейдің солтүстікатлантикалық ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
❖ Саяси және әскери-стратегиялық балансты қамтамасыз ету үшін аймақ
мемлекеттерімен татукөрші қат-р ... ... ... ... және ... ... жол бермеу
❖ Шаруашылық ынтымақтастықты РЕсейдің әлеуметтік-экономикалық
мәселеллерін шешу үшін пайдалану
РЕсей-американ ... САА ... ... саясатын ұстануда.
Мәскеуге қарағанда Вашингтон бұл ... ... ... өзінің әскери
болуын қысқартпайды. Американдықтар Атлантикада өзінің ӘТК ... ... ... кеме құру ... ... тырысады. Сонымен қатар,
Арктикада Ресей, АҚШ, ... ... ... ... ... мәселелер
бар.
Ұлыбританияның саяси көшбасшылары атлантизм геосаясатының жақтаушылары
болып табылады. ... ... ... ... ... қатыспауы. Ресейдің Ұлыбританиямен қатынастары салыстырмалы түрде
қақтығыссыз деп айтуға болады.
Германияның САА-дағы ролі өсуде. Германия соңғы кезде Шығысқа бет ... ... ... ...... ... Екі ... қатынастар Балтық елдерінің НАТО-ға кіруімен нашарлады.
90 жж ... ... ... ... ... (Дания, Норвегия,
Исландия, Швеция, ... ... ... үрдісі байқалып
жатыр. Ресейдің бұл елдермен қатынастары қарама-қайшы түрде жүреді ... ... ... ... ... негізгі мәселелер:
o Баренц теңізінің түбі мен суларын бөлу
o Солт-Батыс субаймағындағы Ресей ... ... ... ... ... ... шикізатты пайдалану, балық аулау
90 жж соңынан бастап ресей-швед қатынастары жақсарды. ... ... с қ ... ... ... арқ газ ... салу ... сияқты Финляндиямен қатынастар тұрақты түрде дамуда. Финляндия ... ... жаңа ... ... болды.
Жалпы, Ресей мен солтүстікатлантикалық қатынастары ... ... ... ... ... жазу ... ... және НАТО
НАТО 1949 жылы әскери блок ретінде құрылды.
Шығысқа кеңеюші блоктың геосаяси алаңы әлемдік тәртіпті ... ... ... ... үстітін көрінісі болып табылады. Бұл
стратегияда болашақ кеңейтілген альянс «көпблокты» ... ... шыңы ... ... (АҚШ – ... ... тең келетін
бәсекелесі жоқ супердержава). Бірақ мұндай көшбасшылық орасан зор әскери
шығындарды қажет етеді, ал бұл АҚШ-тың да ... үшін ... ... Ал НАТО арқылы әлемде билік жүргізу экономикалық, саяси жағынан өте
тиімді.
1997 жылы ... ... ... ... және НАТО» негіздеуші актке қол
қойды.
2002 жылы Ресей және НАТО ... екі жақ үшін ... ... пен ... ... ынтымақтастық сұрақтары бойынша
консультацияялар форумы ретінде Ресей-НАТО кеңесін құрды.
Ресей-НАТО қатынастары шеңберінде ынтымақтастықтың келесі бағыттары бойынша
бірқатар жұмыс топтары қызмет етеді:
✓ Әуе ... ... және ... ... ету ... Ракетақарсы қорғаныс саласында
2008 ж 19 тамызда Альянс инициативасы бойынша, ... ... ... ... ... ... ж 22 ... Ресей жағы НАТОмен әріптестікті тоқтатады. НАТО-дағы
Ресейдің тұрақты өкілінің айтуы бойынша: «Бұл шешім уақытша болып табылады,
осы ... ... ... ... ... ... ... болады.»
2008 ж 28 тамызда Нато-ның бас хатшысы Ресейдің Оңт Осетия мен Абхазияның
тәуелсіздігін мойындауына наразылығын білдірді. Оның айтуы ... бұл ... ... Грузияның территориялық мызғымастығы туралы көптеген
резолюциялардың тікелей ... ... ... ... үшін ... ... жинағы:
• Ресейдің сыртқы саяси қарызын қайта қарастыру, 2025 ж дейін
• Рубльдің сыртқы шығу үшін ... ... ... ... ... және ... ... өз
филиалдарын ашу
• Джексон-Вэника түзетуін жою (жоғарытехнологиялық машиналар, есептеуіш
техника)
• Ресейден экспортты үлкейту
• ЕО-Ресей-АТА теміржолын қаржыландыру
• ХВҚ ... ... 4,5-5 % ... талаптар Ресей мен НАТО ... ... ... ... қосу ... ... ... Ресейге ұзақмерзімді бағдарлама, стратегия қажет.
«Вашингтон, Бонн, Варшаваға қарсы жұмыс істемей, бір ғана қателік ... үшін ... ... үшін ... іздеп, бірге әрекет ету
керек...21 ғасыр үшін жаңа тәртіп құруды бастау керек.» НАТО кеңеюі.НАТОның
кеңею ... ... ... келісім шарттың ... Бұл бап ... жаңа мүше ... ... ... ... саясатының негізі. Бұл қабылдаулар ж\е оған қатысты
келіссөздер ұйымға мүше елдердің қатысуымен іске асырылады. ... ... ... ... бастап 80ж басына ... ... ... 4ел кірді( Туркия, Грекия 1952ж, Германия
1955ж, Испания 1982ж). НАТОның кеңеюі ... ... ... ... қарқынды жүзеге аса бастады. Он ел (Болгария, Венгрия, ... ... ... ... ... Чех ... ... одақтың кеңеюінің екінші туры кезеңінде мүшелікке кірсе, тағы үш ел
(Албания, ... ... ... ... ... ... ... мүшеллікке дайындық бойынша әрекет жоспарына қатысады.
НАТО елдердің ... ... ... ... ж\е ... ... тұрақтылықты нығайтуға көмек
көрсетуде. 1995ж «НАТОның ... ... ... ... көтеріліп, НАТОға
мүшелікке қызығушылық танытқан әрбір мемлекетпен «Тереңдетілген диалогты»
бастауға шешім қабылдады. 1999жылы мұндай диалогтар ... ... ... ... ... бұл мемлекеттер одақтың
мүшелігіне қабылданды. 2002ж қарашада ұйымға Болгария, Латвия, ... ... ... ж\е ... ... 2004ж ... 26мемлекет
мүше болды.
59. Мәскеу-Пекин
Қазіргі таңдағы шытырман, өте ... ... ... ... ... ... дұрыс таңдау мәселесі кез келген елдің күн тәртібінде
тұрған мәселе қатарына жатады. Осы ... ... ... ... мәртебесіне ие, Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшелері, ядролық
қаруы бар мемлекеттер ретінде Ресей мен Қытай арасындағы геосаяси ... ... ... ... ... ... сұраұ туындайды. Көптеген
саясаткерлер, геосаясаткерлердің ... ... ... ... жағдай болмасын бұл екі елдің ... өте ... ... түрі орын ... Оған ... ... бар. ... мен Ресей
Федерациясының арасындағы стратегиялық серіктестік уақыт ... ... ... ... Екі жақ та ... қарым қатынастарға дамудың жоғары
динамикасын, күшті құқықтық негіз бен барлық деңгейдегі өзара іс ... ... ... ... ... барынша мүдделі. Қытайдың
өзінің геосаясатында Ресеймен сәйкес келетін көптеген позициялары бар:
← Екі жақ та АҚШ ... ... ... ... БҰҰ ң ... ... ... қолдауда, атап айтқанда
өкілдігінің артуы, қабылданған шешімдердің тиімділігін
жоғарулауы, осы мәселелер бойынша барынша көп қолдауды ... бір ... ... ... ... ... байланысты сай келетін позиция, мәселен олар
ядролық проблеманы бейбіт жолмен реттеу, ... ... ... ... ... ... алты жақты
келіссөздерді жалғастыру, сонымен қатар аймақтағы барлық
мемлекеттердің дамуы үшін ... ... ... ... ... ... және сепаратизммен күресуде бір бірін
барынша қолдайды:
← Мәскеу ... ... бір ... деп ... оның
халықаралық ұйымдарға мүше болуына қарсылық білдіріп отыр, өз
кезегінде қытайлық жақ Чечнядағы Мәскеу саясатын қолдап отыр.
Қытайдың ... ... ... өнімдерінің басымдылығымен
сипатталады. Қытай Ресейге машина салу, электроника, тұрмыс электротехника
өнімдерін, ал Ресей Қытайға мұнай, қара және ... ... ... т.б. ... ... ... ... экономикалық ынтымақтастығында
маңызды объектілердің жетіспеушілігі байқалады, мұны төмендегіден көре
аламыз: ... ... ең ... орман шаруашылығы, өнеркәсіп,
энергоресурстар, инфраструктуралық құрылыс, ауыл шаруашылығы, су
шаруашылығы, жеңіл өнеркәсіп ... ... екі ... ... ... қатынастың дамуына «ұйымдастырылмаған сауда» мәселесі
ықпал етіп отыр. Айта кететін жайт қытай өнімдерінің сапасы мәз ... ... ең ... ... ... және басқа да шикізат
өнімдерін тасымалдаушысы, жаңа технологиялардың қайнар көзі ретінде
қызықтырады. Оны ... ... ... ... ... ... ... Цюйчжоу (Ужэцян провинциясы), Харбиндағы (Хэйлунцзян
провинциясы) біріккен технопарктерін салуына қарамастан, қытайлық жақ
ресейлік технологияны белсенді стаып алу ... ... ... ... да екі ... бағыт бар:әскери техникалық
;энергетикалық
Қытайдың геосаясатындағы РФ ң ролі айтарлықтай салмақты.
Мұның түсінікті ақ... Көрші жатқан алып ... ... ... ... сәтті жүргізуі бір мәселе. Мұндай елмен достық қарым
қатынастар орнатпау, Қытай үшін ... ... ... ... Сол
себепті бүгінгі таңда біз бұл екі державаның стратегиялық серіктестігің
көре аламыз.Алдағы уақытта да бұл тенденция өз жалғасын таппақ. Бірақ оны
да заман ... ... ... ... ... ... бөлігі Ресейді АТА-дағы геосаяси, әскери қатынаста ең қуатты
мемлекетпен бөледі. Бұл аймақтың белсенді дамуы Ресейден өзінің ... ... ... ... ... ... экономикалық жағынан РФ
ең әлсіз жері – Қытаймен шекара. Қазір Қытай супердержава ... Ал ... ... ... Ресейдің геосаяси және
геоэкономикалық құрылымындағы ең әлсіз аймағы, яғни ұлттық қауіпсіздікке
қауіп төндіреді.
Жалпы, Р. Қытаймен ... ... және ... қатынастарға бағытталған
саясатты жалғастыру керек және АТА елдерімен, ... ... ... ... ... ... құру керек. Бұл бағдарлама
екі ұлы көршінің АҚШ-тың геосаяси талаптануларына қарсы тұру ... ... ... ... үшін ... ... ... ойластыру керек.
60. АҚШ орны
Орта Азия және ... ... АҚШ ... ... және ... ұштасып, қайшылыққа түсіп отырады. ... ... ... да, ... ... ... ие болып, Еуразия
оңтүстігінде алдыңғы ... ... жүр. Егер ... Иран және ... ... ... ... жеңіске жетсе, Түркия Орта Азияның
әлемдік қауымдастыққа кірігуіне ... ... ... ... ... ... ... отырған Еуропа кеңесі итермелейді. АҚШ
тікелей және жанама түрде де өз ... ... ... ... жатыр.
Аталмыш мәселені шешу үшін Каспий теңізі бассейні мен Орта ... ... ойын ... ... АҚШ Өзбекстанмен авиабазаны ұзақ
мерзімге жалдау туралы келісімге ... ... АҚШ ... ... емес, сонымен қатар Қырғызстанда да орналасқан. Тажікстаннан
Ресей әскерлерін шығаруға және Түркменстанға АҚШ ... ... ... ... ... ... Бакудан Жерорта теңізіндегі ... ... ... ... ұмтылысын барынша қолдайды. Осы
терминалдан Еуропаға мұнайқұбыры ... ... мен ... ол ... ... мен ... байланыстыратын кіндік болады. Ал бұл
өз кезегінде батыс астаналарын әлдеқайда «айтқанды ... ... ... американдықтар өздерінің Иранмен саяси,
экономикалық, мәдени келіссөздерінің ... ... ... ... ... жағдайды тұрақтандыру екеуінің де геосаяси және
стратегиялық мүдделеріне сай ... ... ... ... ... ... ... қатынастарына, әсіресе
Азербайжаннан және Түркменстаннан жаңа мұнайқұбырларын салуға қарсылығын
тоқтатуға дайын. Ал ... ... олар ... ... байланыстар
орнатуына, әсіресе РФ көмегімен Бушерде атом ... ... ... ... Үндістан. АҚШ сараптамашыларының ... ... ... әлі де ... 90 ... кейін оның позициялары
біршама әлсіреп қалды. Бірақ атом ... ... ... ... ... ... аймақтық держава ретінде көрсіткісі келеді. Геосаяси салада ол
қытай-пакістан ынтымақтастығымен ғана ... және ... ... ... ... Үндістан келбетінде Қытайдың
өркендеуші қуатына қарсылас көреді. АҚШ лидерлері ... мен ... ... ... ескі ... ... жаңа
байланыстар орнатуға тырысады. Қытай – АҚШ-тың «тіс ауруы»
АҚШ-тың Қытайға қатысты мақсат-мүдделерінің екі мәселесі бар:
➢ Қытайдың аймақтық ... ... ... ... ... ... және шектерін анықтау;
➢ Жапонияның өзінің фактілі статусы американдық протектораты шеңберінен
шығуға ... ... ... « ... ... аймақтық
проблемаларды шешуге бейімдеу»
Ал Қытай болса әлі өз назарын орыс Приморьесі, Хабаровский край, ... Азия және ... ... гөрі АТР ... ... түйіскен
жері – Тайваньға аударып отыр. Бірақ бұл жақын арада Қытайдың аталмыш
аймақтарға қызығушылығын ... ... ... ... ... оларды
Ресейдің бұл аймақтағы мүмкіндіктерін азайтатын құрал ретінде қолдану үшін
итермелейді.
Сонымен қатар ... ... ... динамикалық өзгерістерге байланысты
Вашингтон Ұлы Қытай Американы «өзінің табиғи ... ... ... қалайды. Себебі Еуразиядағы ... ... ... қытай-американ ынтымақтастығынсыз Америкада Азия континенті үшін
еш геостратегия болмай қалады, ал ол жалпы Еуразиядағы ... ... ... ... соң ... стратегилық әріптесі
болып табылады. Вашингтон ХХ ғ соңында АҚШ -Қытай-Жапония ... ... ХХІ ғ осы ... ... Одақтың бар күші, әрине «тым
үлкен территориясы бар» Ресейге қарсы ... ... ... ... ... соғыстан кейінгі «Япония – непотопляемый авианосец
Америки» деген доктринадан бас тартуға, ол ... ... ... ... болуынан да бас ... ... ... бұл ... ... ... ... және Американың Еуразиядағы тұрақтылықты
нығайтуға кедергі келтіруі мүмкін.
АҚШ-тың геосаяси держава ... ... ... кезең бойынша
жүргізілді. Әлемдік гегемонияға жол әрқашан да түзу және дұрыс ... ... ... ... ... Американың жергілікті
халықтарында сынады. Отаршылдар негізінен протестанттар болды, сондықтан
олар Америкаға ... ... ... Олар үшін прагматизм, ақша
істей алу, әлсіздерді өзіне бағындыру, жұмыс ... ... екі ... ... экспансия:Кеңінен экспансия
61. Еуразияға қатысты АҚШ геосаясаты.
Осыдан 500 жыл бұрын Американдық және ... ... ... ... ... еді. ... таңда Құрама
Штаттар жеке және ... ... ... отыр. Тарихи
жағынан алғанда өте ... ... ... ірі әскери,
экономикалық және технологиялық күшке ие болды. 20 ... ... мен ... ... ... ... табуға тырысып
бақты. Америка билік пен ірі ... ... ... ... ... өз ... жүргізетін деңгейге жетті. ... ... ... ... Жаңа ... ... ... орналасуы және ондағы мемлекеттердің өсіп өркендеп ... ... ... ... кедергі болуы ... ... ... ... егер ... ... бір- бірімен
тығыз қарым- қатынасқа түсіп, ... өмір ... ... ... ... ... яғни ... аренада өз билігін жүргізуге
мүмкіндігі бар. Сонымен қатар,энгергетикалық және ... да ... бай ... ... ... Америка үшін болашақта
керек болады. Осы стратегиялық мақсаттарды жүзеге ... үшін ... ... ... ... рөл ... 19 ғасырдың аяғында
Еуразияда Қытайда американдық бизнесті ... ... ... ... ... саясаты жүзеге асырылды. Осы ... мен ... ... ... ... ... ... АҚШ-
тың Еуразияга геосаяси бағыттарының маңыздылары ... ... ... Батыс Еуропа мен АТР, одақтастары ... ... ... ... ... айналып кетпеуі және
құрамына ... ... және ... ... ... ... бірігуіне жол бермеу;
• әлемдік диаспоралардан құралған ірі ... ... жол ... ... ұзақ ... бойы өз елін ... ... ЕО пен АТР - дың ... Таяу ... ... ... етуіне бақылау жасау;
• противоборства в создании международных транспортных коридоров  ... и ... ... ... ... ... ... геосаяси белбеуін
өркениет жолында құру(ГУАМда, Грузияда, Украина және Гүржстанда);
• Қытай ... ... ... ... Иран және Ресей экономикалық блокаадаларын құру;
• Ресейде тоталитарлық режимнің орнауына жол ... ... ең ... ... Американың әскери форпостына
айналдыру;
63. «Үлкен Қытайдағы» интеграция.
Қытай геосаясатында тек ... ғана ... Оңт. және Оңт. ... ... ... аймағы елдері, АҚШ, ... ... ... да мемлекеттер қарастырылады. 21 ғасырда АТР ... ... ие ... Ол ... ... әлемдік деңгейінде
ең маңызды ... ... ... айналады. Қытай, Тайвань,
Малайзия, Филиппин, Тайланд экономикалары ... ең ірі ... Ол ... Азия – ... мұхиты Экономикалық
қоғамдастығының ... ... ... ... Ғалымдардың
болжауынша бұл ұйымның ... ... ... ... қытай ортақ
рыногын құрудың алғышарттары болып ... Оған ... ... ... Аомэнь(Макао), Сингапур елдері кіруі тиіс.Осы елдер
мен ... ... ... ... және мәдени
жағдайларында өндірістік- экономикалық ... ... ... ... ... ... ... өздері бір- бірімен ... түсе ... ... - ... Қытай» потенциалының
элементтері тығыз интеграция құрап отыр. 21 ... ... ... аренаға дүние жүзі халқының төрттен ... ... ... кеңістікте орналасқан ... Ол тек ... ... территориясында орналасқан этностарға
ғана емес, барша әлемге ... ... ... да билік
етеді. Қазіргі таңда АТР-ға көптеген елдердің ... ... ... ... 4000 км ... ... де бар. Осындай
жолдармен «Үлкен Қытай» 21 ... ... ... ... Бұл ... бірлестік (Қытай, Тайвань, Сянган, ... ... ... ... бойынша қазірдің өзінде
Германия, Франция, Италия және ... ... де ... АТР- дағы ... және ... жетістіктер нәтижесінде
жаңа ... ... ... ... ... ... ... негіз бар.
64. Қытай геосаясатының мәні.
Қытайдың әлемдік держава статусына ... 20 ... ... ... ... ... геосаясаттағы бірінші
рөлге ие болуы халықаралық ... ... ... ... геостратегиялық жағынан қарқынды дамуы әлемде
Ресей ... ... ... ... жоқ. ... асты елі немесе
«Орталық хандық» аталып кеткен ... ... ... ... өте ... әсер етті.
 Қытайдың геосаяси дамуының спецификалық шарттары:.
Қытайдың геосаяси дамуын ... ... ... ... Ең ... – табиғи ресурстардың шектеулілігі, халық санының
көптігі және жұмысшы күшінің арзандығы;
... ... ... ... ... және ... ... сферасын дамыту- Ресейде қазіргі кезге
дейін бағаланбайды;
• Жоғарғы технологияларды ... тез ... ... келе ... ... ... ... ең ірі рынок дәрежесіне жету;
• Әскери күшті тез ... ... даму ... тез ... ... ҚХР көптеген ... ... ... ... ... ... және ... және т.б. ... ... ... ҚХР ... халық саны 800 млн. Адам болды, олардың 700млн.-ы ... мен мал ... ... Ал 100 млн. Адам ... ... Егер оны тез ... тежемесе, жаңадан
көшіп келушілерді игере алмайды. Бұл ... шешу үшін ... ... ... - яғни АТА ... кіретін мемлекеттер
шеңберінде экономикалық, геосаяси интеграция ... ... ... ... мен ... ... жағдайына байланысты
Пекин Қытай мен ... ... мен ... және ... біршама
мемлекеттерімен арадағы саяси және ... ... ... ... ... саясатын құруға мәжбүр.
Қытайдың ... ... ... ... ... ... мақсатында жүргізеді. Соңғы он жылдарда
Қытай ... ... ... ... және ... қатарын шешуге мүмкіндік ... ... ... ... Сянган, Аомэнь және ... ... ... инвесторлары ретінде бағыттаған.
Сонымен қатар, Оңтүстік ... ... ... ... ... Африка, Латын Америка елдерінде өз ... ... ЕО ... ҚХР --ң ... ... ... 20 ... -44 пайыз, Латын Америкасында – 38,1 пайыз болды.
65.Геосаясат және Жапониядағы қоғамдық даму.
Жапонияның қазіргі таңдағы ... оның ... ... рөлі ... ... ... экономикалық жетістігіне мүлдем сәйкес келмейді.
1941-45жылдар арассында болған соғыстан ... ... ... ... ... АҚШ- тың ... ... сонымен қатар
1935-45(Маньчжурия, Корея және т.б.) ... ... ... ... ... мен ... Жапонияға
деген қарым- қатынастары оның ... ... ... ... ... ... шекетеп отыр. Ол ... ... ... да ... ... негізін
қалаушылардың бірі К.Хаусхофер ... ... ... ... ... ... Неміс ғалымының ... ... - өзі ... ... орналасқан Ұлыбританиямен
қарама-қарсылас.(противоположенный). Осындай ойға келу үшін ... ... ... ... өзін Еуропадан алшақ ... оған ... ... ел. Ал ... болса, керісінше, Азиямен
тығыз ... ... ... ... Кореямен достық қатынаста
болған - жазуынан ... ... ... ... ... ... көрсеткендей, Жапония халқы ... және ... ... үйреніп дамыған мемлекеттер.
Курилды кім ... ... ... ... 300 ... ... ... аралдары туралы алғаш айтқан орыс жолаушысы 1697 жылы- ... ... 1745 жылы ... ... ... ... «Ресей империясының бас картасында» бейнеленген ... ... ... ... ... мен Хоккайдо аралдарын
ашқаннан кейін, бұл жердер әлем ... ... ... ... ... 1904-1905 жылдары соғыстан кейін Ресейдің
жеңілісінен ... ... ... ... ... ... және біршама аралдар Жапонияға өткен болатын. ... де олар ... ... ... табылады. Жапондықтар
Сахалин мен Қиыр Шығыста. ... 7 ... ... ... көшті. 1907ж. сәуірде императорлық үкім бойынша, Корсаковта
жапон үкіметі губернаторлық ... 1908ж. ... ... ... ...... орталығы. Ал арал ... аты ... ... атқа ие ... ... ... ... даму» еңбегі жалпы Жапонияда ... ... ... бастап, қазіргі таңға дейін тарихы жазылған. ... ... ... ... келе жатқан Ресей мен ... ... ... дау ... ... ... ... қандай мәселелерді шешу керектігі туралы ... 21 ... ... орыс- жапон қатынастарында үш ... ... ... ... « солтүстік территориялар»,
екіншісі- экономикалық, үшіншісі- әскери- ... және ... ... жапон билеушілері екі жақты ... ... ... ... территориялық қарым- қатынастарға байланысты дейді.
Солтүстік ... ... ... ... премьері оны ... ... ... ... ... ... 1993 жылы 13 ... ... ... ... ... Кунашир,Шикотан және Хабомаии ... ... ... ... ... ... әр алуан қатынастарды ... ... ...... ... ... Ол Сібірдегі
және Қиыр Шығыстағы» ... мен ... ... энергетикалық
ресурстарға» байланысты жапон премьері қатынас жасауға ... ... ... туралы шетелдік ойлар.
200 жылдық жабық сыртқы саясаттан шығып, ІІ дүниежүзілік соғыстан
кейін өз ... ... ... ... ... жайлы көптеген
ойлар айтылған. Соның ішінде ең танымал ... ... ... «Ұлы шахмат тақтасы» атты белгілі еңбегінде Жапония жайлы өз ... Оның ... ... ... ... ... саяси
жауапкершіліктен қаша отырып, американдық сыртқы саясаттың жай ғана жалғасы
бола алмайды. Әлемдік ... ... ... ... қол ... қол ... тырысқан Жапония, маңызды қауіпсіздік
және геосаяси мәселелерге ... ... бір ... бар. ... бай және ... ... күшті мемлекет бола тұра, ол
қауіпсіздік жағынан Жапонияның басты экономикалық бәсекелесі және ... ... ... байланысты, аймақтық және саяси шектелген болып
табылады. Қауіпсіздік жағынан Америкаға тәуелді болуы, оның ресми ... ... ... мойындалуына кедергі жасайды. Сонымен бірге, Азия
континентінде Жапонияның мәдени туысы және ... ... ... болып табылатын Қытайдың жылдам қарқынмен дамуы Жапонияның болашақтағы
геосаяси жағдайына белгісіздік алып келуде. Бұл екі мемлекеттің ... ... және ... ... ... ... ІІ дж.соғыс пен иенаның жандануынан кейін Азия елдерінің
Жапонияға реніштері мен қарсы көз-қарастары өсіп, ... ... ... ... ... ... ... орнатуға кедергі келтірген.
Корея мен Жапония арасындағы қатынас тек ... ... ғана ... ... ... ескі ... ұмытар емес. Ал Жапония мен
Ресей арасындағы ... ... ... үшін ... әлі ... ... ... Сонымен қатар, Ресей мен Қытай арасындағы ... ... өз ... ... ... ... сөзбен айтқанда,
Жапония өз аймағында шектетілген мемлекет болып табылады. Соған байланысты,
Жапонияның Америкамен қарым-қатынаста болуы маңызды. Себебі, ... ... өзін ... ... қамтамасыз ете алмайды; өзін қытайлық,
тіпті мүмкін ... ... ... сақтай алмайды.
Кейбір ойшылдардың айтуынша, қырғи қабақ соғыстан кейін Жапония ... және ... ... ... өзгертуге мүмкіндік пен міндетке ие
бола алады. Осыны іске асыра отырып, ол әлемге экономикалық ... ... ... ... ... Жапония бүкіләлемдегі бейбітшілік
операцияларға қатыса отырып, елдердің экономикалық ... ... ... ... ... мәртебесін иемденеді.
Эдуард Зильберманның айтуы бойынша,Хиросима мен ... ... ... ... ... жеккөрінішін тудырды. Осыған
байланысты,жапондықтар халықаралық ... ... ... ... іске араласуға тырыспайды және ... ... ... ... қызығушылық танытпайды.
Колумбия университетінің профессоры Джеральд Л.Кертистің ойынша,АҚШ-
пен одақты одан әрі дамыту; Үлкен жетілік пен ... ... ... ең ... ... ... ... дамытуға тырысады. Ұзақ
жылдар бойы АСЕАН жапондық сыртқы ... ең ... ... ... ... мен ... арасындағы қарым-қатынастың күшеюі
жапондық дипломатияның жетістігі болып табылады.
67) Қырғи қабақ соғыс кезіндегі аумақтық мәселелер.
ІІ дж соғыс ... ... ... ... ... Ол дегеніміз, екі Ұлы ... АҚШ пен КСРО және ... ... идеологиялық, саяси-экономикалық, ғылыми
технологиялық салалардағы ... ... ... Бұл ... қабақ
соғыс КСРО-ң құлауымен аяқталып, халықаралық қатынастарға көптеген
өзгерістер алып ... Сол ... ... ... тоқталатын
болсақ,1950 жылдардан бастап, Африканың көптеген мемлекеттері колониялды
жүйеге қарсы шығып, тәуелсіздік үшін көтеріліске шықты. 1951 жылы ... ... ... өз ... алды. 1956 жылы Египет Суэц
каналын национализациялап, агылшын-француз-израильдық ... тап ... КСРО ... қолдау тауып, өз тәуелсіздігіне қол жеткізеді.
Францияның бұрыңғы колониялары Марокко мен Тунис 1956 жылы ... ... ... ... ... ... ... Камерун елдері өз
туелсіздіктерін ... 1960 ... ... өз ... алған. 1980ж Зимбабве
Республикасы жарияланды. 1990ж Намиби өз тәуелсіздігін жарилады. Осы ... ... ... ... өз ... ... тырысқан. Соған
байланысты екі держава осы мемлекеттерге өз көмектерін беруге тырысып, КСРО
Сомали, Сирия, Замбия, Эфиопия, Алжир, Гвинея ... ... ... алды.
Сонымен бірге, осы жылдары Азияның көптеген елдері колониялдық жүйеден
босатылып, КСРО және оның одақтастарының ... ... Ал ... ... Бирма сияқты мемлекеттер ... ... ... ... Азия ... қырғи қабақ соғысы
кезіндегі басты ... ... ... ... ... агрессиясы болып
табылады. 1954 жылы Оңтүстік Вьетнамдағы босату қозғалысын жеңіске жетуіні
мен Вьетнам Демократиялық ... ... жол ... ... өз ... ... ... АҚШ агрессиясына
қарсы қозғалыс басталды. АҚШ соғысқа басқа мемлекеттерді тартқысы келді,
Жапония, ... ... ... ... ... ... бас тартты.
АҚШ Вьетнаммен соғыс кезінде үлкен шығынға түсіп, 1968ж АҚШ ... ... ... Республикасымен келіссөзге жүргізуге өз
келісімін берді. 1973ж Парижде Вьетнамның тәуелсіздігін, ... ... ... акт ... қабақ соғыс жылдарында Араб-Израиль қақтығысы мен ... ... ... түсті. 1967ж АҚШ-ң қолдауымен Израиль көрші араб
елдеріне шабуыл жасап, 6 ... ... ... ... ... Синай
аралдарын, Иерусалимнің шығыс-араб жағын басып алды. 1971жылы Пәкістанның
Үндістан территориясына ... ... ... ... ... ... ... алып келді. Сонымен бірге, осы жылдары Иран
мен Ирак арасындағы ... дау өрши ... ... ... діни ... ... қатар, қырғи қабақ соғыс жылдарында Кипр үшін грек-түрік
қақтығыстары; аралдар үшін Жапония мен ... ... ... ... үшін ... мен ... арасындағы қақтығыс; Исландия мен
Ұлыбритания арасындағы қақтығыс;Ұлыбритания мен Аргентина арасындағы ... да ... Тағы бір ... ... ол ... ... болып
табылады.
68)Жапондық геостратегия.
Көптеген азиаттықтар Жапонияны Азия ... ... ... ... ... еліктеп кеткен мемлекет ретінде қарайды.Жапония ... бұл ... оның ... еркін іс-қимылына
кедергі келтіреді. Сонымен бірге, жапондық ... ... және ... ... ... ... ... соғыс аяқталғаннан кейін
АТР-дағы тұрақсыздыққа байланысты,елдегі геостратегиялық жағдай ауырлап
кетті. Ол әлемде тұрақтылықты сақтау үшін, ... ... ... ... ... қажет болды. Сөйтіп, ол ... ... ... 1996 жылы ол ... ... ... тұрақсыз
мүшесі болып, әртүрлі бейбітшілік операцияларына қатысып,Таяу-Шығыстағы,
Африкадағы қақтығыстардың ... алу мен ... өз ... ... ... ... мақсаты: әлемдік мойындауға қол жеткізу үшін Құрама
Штаттармен ерекше қар-қатынаста ... ... ... қаша отырып, жапон-американдық ... ... ... ... сақтау Жапонияның
геостратегиясының өзегі болуы керек. Конституциядағы қауіпсіздік жайлы 9-
баптың өзінің ... ... ... ... ... қауіпсіздік келісімшарты; «Қорғаныстағы жапон-американдық
ынтымақтастықтағы басты бағыттар» туралы құжаттар ... ... ... ... ... ... ... АҚШ-пен достық
экономикалық қарым-қатынас орнатуға тиіс. АҚШ-пен жақсы қарым-қатынас ... ол өзін ... мен ... атом ... ... жақсартуды; ааймақтағы ядролық қару ... ... ... ие ... ... ... ... ынтымақтастық пен қауіпсіздікті дамытуда АТЭС маңызды ... Оны ... ашық ... ... деп ... да ... ... Жапония бар күшін салуда. Сонымен бірге,аймақтық тұрақтылыққа
қауіп төндіретін Қытаймен Жапония келіссөз ... ... ... ... ... «дұрыс мемлекет болу», яғни «американдық
қауіпсіздіктен» ... ... ... да қарастырылған. Бұл ... ... ... ... ... ... Азия ... сөйлеуі қажет. Көпжақты ... ... ... жауап береді. Мұндай ынтымақтастық кейін 3
жағымды нәтиже беруі мүмкін:Қытайға әсер етуде көмек береді; ... ... ... береді; антижапондық көз-қарасты жұмсартуға әсерін
тигізеді және Жапония ықпалын күшейтеді.
2007 жылы Жапонияда 2 күшті ... ... ... ... мен ... әскери ынтымақтастық; «Бостандық және гүлдену»(Балтық пен
Балканнан Орта Азия мен ... ... ... ... көмек беру). Осы конструкция арқылы Жапония ... ... және ... әскери потенциалын көтеруді көздейді. Сонымен қатар,
өсіп келе жатқан Қытайдың күшті қуатына бөгет болу да ... ... ... ... қатар, Ресей мен Қытай арасындағы өзара қатынасты шектеу
үшін, әлі ... ... ... қарамастан Жапония Ресейді
екіжақты «стратегиялық ... ... ... ... ... ... Куриль аралдарының мәселелері. Куриль
аралдары ауқатты да ... ... бірі ... ... 1855ж 7
ақпанда Ресей мен Жапония сауда мен шекара жайлы бірінші келісім-шартқа
Симод ... қол ... Ол ... 2 ... ... ж\е ... арасындағы шекараны белгіледі. Жапонияға Итуруп, Шикотан ... ... ал ... ... ауқымында б\ды. 1975ж 7 мамырда олар
Петербург келісіміне қол қойды, ол б\ша Ресей Жапонияға ... 18 ... ... бас ... үшін ... 1905ж ... соғысында Ресей
жеңілген соң Портсмут бейбіт келісіміне қол қойды. Ол б\ша Жапония Ресейден
Сахалиннің Оңтүстігін беруді талап етті. 1925ж СССР бұл ... ... ... 1945ж 11 ... Ялта ... СССР, АҚШ, Ұлы
Британия келісуі бойынша Совет Одағы Жапониямен соғысуға кірісетіндігін
айтты. ... ... ... Оң. ... ... ... аралдарын
Жапония қайтаруы керек еді. ... ... ... ... Германияны
жеңген соң, 1945ж 8 тамызда Жапониямен соғысуды бастайды, сөйтіп, тамызда
Оң ... ... ... ... ... 1945ж 2
қыркүйекте капитуляция актінен кейін бітті. 1946ж ... СССР ... Оң ... мен ... аралдары СССР құрамына кірді. 1951ж 8 қыркүйекте
Сан-Фрацискода ... ж\е ... ... ... ... ... Ол б\ша ... Оң-к Сахалин мен Куриль аралдарынан бас тартты.
1956ж 19 қазанда СССР мен ... ... ... ... ... жаңартты ж\е СССР Хабомаи ж\е Шикотан аралдарын
Жапонияға бермекші ... ... 1960ж ... ... ол ... бас
тартты. 20ғ 2-жарт Куриль аралдарының Оң-гі (Итуруп, Шикотан ж\е Хабомаи)
Совет-Жапон қатынастары арасында шиеленіс ... ... ... ... ... ... ... Онда Ресей СССР-ң жалғастырушысы ж\е
СССР мен Жапония қабылдаған ... ... ... ... Олар ... 4 ... мәселесін шешкісі келді. 2004ж 14
қарашада РФ-ның ... ... С. ... ... 1956ж ... ж\е Жапониямен шекара жайлы келіссөздер жүргізуге ... ... ... 2004ж 14 ... АҚШ ... ... Рамсфельд Оң Куриль аралдары мәселесі бойынша Жапонияға әсер етуге
дайын екендігін айтты. 2005ж сол ... ... ... В. В. ... ... мен Шикотанды беруге дайын болды, ... ... ... 21ғ ... ... АҚШ ... бірге ортақ шиеленіс
халықаралық терроризмге тап болғаннан кейін, АҚШ ... мен ... ... тоқтатты. 2006ж 13желтоқсанда ... ... Таро Асо ... Оң ... ... тең бөліп алуды ұсынды,
дегенмен бірақ Жапонияның СІМинистрлігі ол сөзді жоққа ... 2007ж ... ... мен ... ... ... ... бірге дамытуға келісті. Ол
Ресей мен Жапонияны біріз ... 2008ж РФ-ң ... Д. ... ... ... ... біз ... қысқа мерзімде жете алмаймыз, бірақ
барлық идеяларды ашық түрде қарастыруымыз қажет» деді.
70. ... ... АТА ... ... ... ... мен Жапонияның «Юейбітшілік пен
Достық» келісімін қабылдағанына 30 жыл болды. Қатынастардағы басты жай ... Ху ... ... ... ... Осы ... кейін Қытай-
Жапон қатынастарында «көктем» мезгілі (кезеңі) басталды деуге болады.
Дегенмен, шиеленіс туғызатын ... де бар. ... ж\е ... ... потенциалдарының өсуі аймақтық ж\е глобалды бәсекелестік
туғызады. 2 ... ... Цинь ... ... Қазіргі
таңда екеуі де глобалды қызуғышылықтары бар ойыншылар ретінде танылады.
2006ж қыркүйекте билікке Синдзо Абэ ... ... 2 ... қатынастың
жақсарғаны білінеді. 2 мемлекет ... ... ... энерго қуатты
тиімді қолдану ... ... ... ... ж\е кейіннен
меморандумға қол қойды. Синдзо Абэның сапарына жауап ... ҚХР ... Вень ... ... ... ... ж\е ... жоғарғы шендегі
адамдары АСЕАН, ... АТЭС ... ... ... билікке
келгенне кейін ол да қатынастарды дамытуға ... Дәл осы ... ... ... мәселелер болды ... ... ... Үлкен Сегіздік саммиттерінің алдында Пекинмен қарама-
қатынасты бұзғысы келген жоқ. Сычуаньдағы жерсілкіністе 13 ... ... ... ... ... ... ... дайын
екендігін білдірді. 15 мамырда ҚХР Жапониядан көмек ... 1 млрд ... ... мен Жапонияның 2 жақты сауда айналымы 64,6 млрд
долларға жетті. 2 ... ... ... ... ... ... Жапония Қытайдың ... ... аз ... ж\е 2 ... ... Оң Шығыс Азияда
экономикалық ж\е ... ... ... бар, ... бірақ
2001ж Қытай АСЕАН мен еркін сауда аймағын құру жөнінде ... ... ... да шетте қалмады. Ол 10000 студенттерге ... ... ... туғызды ж\е АСЕАН мен әскери салада
серіктестікке жетті. Қытай мен Жапонияның 2 ... ... ... 2007ж ... доллар б\ды. Ол 2006жылдан- 12%-ға көп. Қытай ... ең ... ... ал Жапония Қытайдың 3-Үлкен сауда серіктесі ж\е ... Осы 2 ... ... қатынасты дамыту керек дейді. Асо
Қытай мен ж\е АТА-ң басқа ... ... ж\е ... қатынастар
орнату үшін бар күшін салатындығын айтты, ал Қытай өз кезегінде Жапониямен
қатынас бұзылса, ол Жапонияны АҚШ пен ... өте ... ... АТА ... ... АТА аймағы бейбітшілік ... ... ... ... ие. Жапонияның сыртқы ... ... көбі осы АТА ... ... ... ... шикізатты импорттайды. Жапония АТА аймағының ішкі, сыртқы
саясатына, ... ... ... мәдениетіне үлкен
қызығушылық туғызады. Жапон профессорының ойынша, Жапония АТА ... ... ж\е ... ... ... ... ... ойынша,
АТА аймағы деген бейбіт, әскери емес дипломатия ең дұрыс ... ... АТА ... өз ... ... ... тырысты ж\е
саяси байланыстарды дамытуға ат салысты. Жапония ... ... ... ... ... саудасын жауламақшы. Онда Жапонияның
ауқатты компанияларының филиалдары бар. ... олар сол ... ... ... әрі ... ... ... қолданады. Ондай
экономикалық экспансия Жапонияға өте тиімді. ... ... ... күш әрекеттерін қолдаған жоқ, тек осы «шараға» ... ... ... көздегені АТА аймағындағы саяси әсері ... ... ... ... ... ... мен
қақтығыстарды бейбіт дипломатиялық жолмен шешуді ұсынады.
73) Ресей Иран жана катынастар
Иран постепенно укрепляет свои геополитические ... на ... и ... в Средней Азии, в России и начинает налаживать контакты с Западом.
В декабре 1997 г. в Тегеране прошло ... ... в ... государств -
членов Организации Исламская конференция, нормализовавшее отношения Ирана
с арабскими странами, ... со ... ... ... ... Мохамеда Реза Пехлеви в ходе революции 1979 г. в
персидском соседе источник ... ... ... ... ... ... один из ... руководителей государства на этом совещании в
интервью американской компании СНЫ дал ясно ... что ... ... (с США), мы можем приблизиться к миру, безопасности и спокойствию»1.
Улучшение отношений Ирана с ближайшими и ... ... ... об
отказе от идеологизации внешней политики. Какие векторы ее развития
предпочтет наш южный сосед? Это далеко не праздный вопрос. ... ... двух ... ... их навстречу друг другу. Но
комбинаций построения геополитических сил в важнейшем ... ... ... быть ... ... Это ... как ... соседи,
так и Запад. Со стороны США делаются постоянные попытки перехватить
инициативу. Американцы реально мыслят и понимают, что в XXI в. Иран ... в ... ... ... ... и ... ... и Пакистан, Центральную Азию. Другие политики видят Иран как
новый полюс силы, раскинувшейся от бывшей Советской Центральной Азии
(Таджикистан, ... и ... ... т. е. от ... ... до Карачи — на востоке, общей площадью более 2 млн. кв. км.2 ... А.В. ... ... ... ... ... ... сотрудничестве стало подписание в 1997 г. министерствами ... и ... ... по перспективной программе: обустройство маршрута
Север — Юг (Хельсинки — Москва — Волгоград — Астрахань — Энзели — Ноушехр —
Бендер, ... ... ... о ... обводной дороги
(автомагистрали) вокруг Каспия, о совместном судоходстве на Каспии с
обустройством портов в Астрахани, Ноушехре и Энзели. Для ... в Оля на ... ... ... ... компания.
Перспективным может оказаться участие РФ в энергетических программах
соседа. На ... XX в. из 50 тыс. ... ... ... ... тысяч. Тем более, что Иран активно поддерживает государственные
компании, участвующие в названных проектах и имеющие громадные финансовые
средства.
74. ... ... ... ... ... ... Соң. Басты саяси оқиға КСРО-ң ыдырауы б/ды, жаңа тәуелсіз мемл-ң
пайда болуымен жаңа проблеме-р ... ... оның ... ... х/қ ... ... ... ж/е оларды аумақтық межелеуге
байл. проблема-р да бой көтерді.Ең күрделі проблема-ң бірі – ауқымы ... ... жуық ... ең ірі ... су ... Каспий теңізінің
құқықтық мәртебесін белгілеу б/ды. Егер 1991ж. Дейін К. 2елге тиесілі ... оның суы ...... ... Иран-ң, Әзірбайжан-ң ж/е
Түрікменстан-ң жағалау-н шайып жатыр.Осындай жолмен жаңа тарихи ж/е саяси
болмыста К.т-н ... ... ... ... ... жаңа х/қ ... ... шынайы қажеттілігі туындады.К-ң бұрынғы құқ. режимі
ресейлік-персиялық(1921ж.) ж/е ... ... К.т-ң жаңа құқ. ... ... мақсатында К. мемл-і ар.
келіссөз-р процесі басталды. Осы келіссөз-р барысында К. ... ... ... ... ... б/ды.Олар:
Қаз-н. Теңіз айдынын ортақ пайд. отырып, теңіз түбін ұлттық сектор-ға ... ... ... ... ... ... ... түбін ұлттық сектор-ға бөлу.
Иран. К.т-н ортақ иелікке ала ... ... ... ... ... ... бөлу.
Әзербайжан.Бұл мемл-т т. түбін, су үсті мен қабатын ж/е әуе ... ... ... ... ... ... да Ә. секілді теңіз түбін, су үсті мен ... ж/е ... ... ... сектор-ға бөлуді қалайды.
К-ң түбін бөлу идеясын К. жағалауы ... ... ... осы күнге дейін төмендегідей ... ... бар ж/е олар ... ... нені бөлу ... теңіз түбін
ғана ма не түбімен бірге су-ң қалыңдығын ж/е су ... бөлу ... ... ... ... ... пе; ... жолмен бөлу к/к.Мәскеу мен Тегеран
1998ж. шілдедегі ... ... ... әрі теңдік
негізінде(20пайыз үлеспен) теңіз түбін бөлуді жақтап пікір ... ... ... К.т-ң солт. бөлігінің түбін межелеу
тур келісімде бекітілген, Қаз-Ресей уағдаластығына мүлде қайшы ... ... б/ша ... бөлу д.а. Иран ... ... нұсқаға егжей-
тегжейлі тоқталу к/к.Егер әлемдік практикада ... ... ... ... әдісі б/ша су кеңістігін бөлу принципін басшылыққа ... К.т-ң ... ... шамамен 29% Қазақстанға, 21% Әзербайжанға, 19%
Р-ге, 17% Түр-ға ж/е 14% Иранға тиесілі болуы тиіс. Бұл 20%-қ бөлу ... ... ... саяси болмысты бұзуды білдіреді, демек аймақтағы жалпы
жағдайды тұрақсыздандыруға әкелуі мүмкін.Иран ұсынысы К.т-ң географиясына,
оның жағалау-ң ... ... ... ж/е ... аумақтағы жағалау
сызық-ң ұзақтығын, сондай-ақ жағалау ... ... ... ж/е оның ... ... ... ... құрлықтық аумақтағы
құқығы-ң жалғасы екенін назарда ұстайтын болсақ, онда ... ... ... да ... келмейді.Сондықтан барлық шекаралық су айдын-ы тең
бөлу принципі б/ша бөлінбеген.
75) Ресей Ирак ... ... одна ... ... ... — Ирак — ... имеет любопытную
историю: по библейским преданиям в междуречье Тигра и ... был Эдем ... где Бог ... первоначально Адама и Еву.
Ирак — это родина самых древних цивилизаций на планете, наследник
великолепной арабской культуры, Багдад арабского халифата — центр ... ... ... ... что чернила ученого так же
драгоценны, как кровь святого. Благодаря арабам человечество может
постигать мысли греческих и римских ... ... ... ... между Советским Союзом и Ираком существовали
самые тесные и дружеские отношения. Эта страна была нашим главным партнером
на Ближнем ... ... ... в этой ... ... 70% всех ... ... электростанции, гидростанции, железные дороги и многое
другое. Однако после того как СССР в ходе войны 1991 г. фактически встал ... США и их ... ... охлаждение в советско-иракских
отношениях.
До 1990 г. ежегодный объем торговли СССР с Ираком достигал 8 млрд. долл.
Экономические связи с этой ... и ... ... ... ... по ... ... и газа, в энергетике, возможность покупать
специфическую продукцию сельского хозяйства и т.д.
Ирак способен добывать и ... в ... ... на 50 — 70 млн. ... ... ... с ... российскими нефтяными компаниями на
нефтеразведку и добычу. Но развернуть им ... а ... ... ... ... США.
Нынешние будни Ирака — давнего союзника СССР, а теперь России, чрезвычайно
суровы. Руководству страны приходится думать о хлебе насущном. ... в ... в 1991 г., или, ... ... ... а также
авиационные и ракетные удары в 90-х годах, поддержанные, в частности,
руководителями Саудовской Аравии, Ирак и после этого неоднократно
подвергался шантажу со ... США и ... США ... ... ООН резолюцию, которая держит Ирак в экономической блокаде с
1992 г. За годы, прошедшие с введения санкций, от голода и ... в ... ... ... ... ... человек. В 1997—1998 гг.
ежедневно умирало 475 детей. Кроме экономической, против Ирака проводится
планомерная информационная блокада.
Позиция Ирака находит ... у ... ... ... которые
справедливо отмечают, что дальнейшее применение санкций против Ирака носит
откровенно антигуманный характер.
Негативное отношение США к ... и ... в ... мере объясняется
сознанием того, что отпор его глобальному геополитическому диктату пришел
не со ... ... ... или ... ... а от относительно
небольших стран — стран с многовековой историей. Ирак открыто выступил
против бесцеремонного навязывания ... ... а не ... ему, ... ... и образа жизни, вступил в борьбу во имя
самобытности и индивидуальности каждого народа. Президент Ирака Саддам
Хусейн по этому поводу ... ... ... что ... шар — это наш ... ... и его ... дело всех его пассажиров, то необходимо четко определить обязанности
каждого: невозможно говорить о глобальном мире, не ... ... прав ... в ... ... и самым сбалансированным образом".
Подталкиваемая США Турция регулярно под предлогом борьбы с курдами
совершает акты ... на ... ... ... ... ... ... усиленно подталкивавший США в 1997 и 1998 гг. ... силу ... ... ... ... 90-х ... ... позитивные изменения в геополитических связях
России и Ирака. Стала действовать постоянная Межправительственная комиссия
по сотрудничеству с этой арабской страной.
Итак, Ирак ... ... ... ... ... «черного
золота». Кроме того, географическое положение Ирака позволяет видеть в нем
нашего перспективного геостратегического партнера, находящегося в подбрюшье
Турции — исторического соперника ... ... ... чтобы ослабить
позиции нашей страны в геополитическом и геостратегическом раскладе сил.
76. Ирактың Таяу шығыс елдерімен қатынасы.
77. ... ... ... ... ... ... ... мен Осман империясы ар/ғы қ/р ... көп ... ... ... тарихы орын алады. Византия ... ... оның туы 3 Иван ... ... ... ... Сол кезден
бастап екі көрші мем/т «қатыгез достарға» ... 19 ғ ... ... ... кең қанат жая бастады. Бұл идея әсіресе 1908 ж ... ... ... ... ... шыңында болды. 20ғ 20 ж Антанта Ресейсіз
Осман сұлтанын к/ш/қа қол қоюын мәжбүрлейді. К/ш б/ша ... ... ... ... Бұл ... ... Паша келіспеді. Ол Антантаға
қарсы күрес бастады. Орыстардан үлкен көлемде қару-жарақтар алды. Туркияда
сол жылдары ... мен ... ... ... ... ... ... мұнайын, темекі ж/е автомобиль рыноктарын қолдарына
түсірді. 1924 ж ... ... ... ... Константинопольге енді.
Кеңестік Ресеймен қол ... ... ... ... 1924 ... ... нарығына ие болады. 20 ғ 90ж пантуркизм радикалды сипатқа
ие бола бастады. Мемл/р/ң ұлы Тұранын құру ... ... ... Бұл ... ... ... мем/р ұлы Тұранға ену керек. Бұл идея ... үшін ... ... Ресейде 20 млн мұсылмандар өмір сүреді. Бұл идея ... Оның ... ... ... Туркияның ішкі саясатында нақты анықталған қадам болмады.
2) Кипр үшін Грециямен қатынастарында қысым ... ... ... толыққанды мүшесі деп санамайды.
4) С.қ атлантистердің Иран мен ... ... ... ... ... ... Солт ... істерге кедергі келтіріп, әсіресе
шешен сепаратистерін қолдағаны үшін Анкара мен ... ... ... ... ... ... ... негізгі сауда, мұнай ж/е т.б ағымдарды
Шығ/тан Бат/қа бағыттауға ұмтылуда. ... үшін ... мен ... бірн ... ... ие болу өте ... Ең бастысы Қара
теңізден мұнай Туркия бақылайтын Қара теңіздік шығанақтар арқылы шығып
бағытталмаса болды. Егер ... ... ... құбырының жобасы жеңсе,
Ресей үшін Баку-Новоросиск маршрутын жүзеге асыру қиын болып кетеді. Бұл өз
кезегінде Туркияға ... ж/е ... ... ... ... ... Туркия жєне Орта Азия мен Солтүстік Кавказ елдері.
Туркия Ресейдің айналасындағы турік тілдес халықтарға ... ... ... ... ... турік тілдес халықтардың басшылары бұл идеямен
келіспеді. Олар түріктердің қолында ... ... ... ... ... ... Туркия шынайы ештеңе жасай алмайды. Туркияның Орталық
Азияға енетіндей жеткіліті эк/қ, қаржы, техник/қ қарулары жоқ.
Орта Азия ... ... ... ... де, ... ... келмейді. Барлық фундаментальдық идеолог/қ жүйелер секілді олар
өзд/ң жоғарғы ұйымдастырылуының ж/е теориялық деңгейінің кең тарауын талап
етеді. ... ... ... ж/е ұлтаралық бірлікті с.қ ... ... ... Орталқ Азия мемл/р/ң этн/қ келбеті Солт
Кавказдікіндей ... ... ... жүзінде бұл аймақтар мен
субрегиондардағы этн/қ ... ... ... мен ... ... ... ... келтіріп отыр.
ОА мен Солт Кавказдағы пантюркизм мен исламның кең ... ... ... эк/қ
фактор кедергі келтіруде: бұл жерде жұмыссыздықтың ең ... ... ... ... бар. Мыс, ОА ... ... ... мем/р. Туркия мен
Иранның ешқандай эк/сы ... бұл ... алып шыға ... С.қ ... ішкі ... ... көп күш ... керек, оның ішінде ... ... ... ж/е ... өзінде ислам фундаментализміне қарсы күрес
кіреді.
79. Туркия АҚШ байланысы.
2001ж 11 қырк бастап Турк мен АҚШ ... ... ... ... АҚШ ү\н
Турк\мен одақ материялдық - техникалық ж\е әскери қамт\з ету жоспарында,
антитеррор\к соғысты кең ... ... ... ... ... ... ... жаңа стратегиялық әріптестігі Туркияға х\қ сахнада
негізгі ойыншылардың міндетін атқаруға АҚШ-қа өзінің ... ... ... ... эскпорттауға мүмкіндік берді. Вашингтон НАТО жарғысының 5
-бабында, Турк Вашингтондық ... ... ... бірден-бір мем б\ды. АҚШ Турк\ға одақтас рет\де қарай бастады. Олар
біртіндеп ... ... ... ХВҚ ... ... ... көлемін ұлғайта баст. Сөйтіп Турк\ны Батыс пен ислам әлемі
ара\ғы көпір ... ... ... ... ... турік экономикасы
ХВҚ\ның қосымша займдарының арқасында ... ... ... ... ... өз ... жіберді, бірақ қаржылық қолдаудың кепілінсіз
әскери күштерге қолбасшылық жасаудан бас тартты.
ХВҚ-ға тәуелділікте ... ... ... ... оңт-шығ\ғы Інжірлікке
әскери базаны орнату ұсынысынан бас ... ... ... Бұл ... ... ... ... – Саддам Хусейннің билігін құлаты еді. ... б\ша ... ... ... ... ... солт ... мем\тін құрылуына кедергі келтіреді. Бұл өз ... ... ... ... Аймақтағы Сауд араб елінің рөлі.
Сауд Арабиясы – бұл «қара алтынның» аймағы, исламның ... ... ... Мекке мен Мадинаның мемлекеті. Бұл мем/т х/а сахнада маңызды
орынға ие. Бұл ... ... ... үйі деп ... да ... бұл жер ... ынтымақтастығын күшейтуге, исламдық пікірді кең
таратуда, ислам халықтарын қолдап, олардың мүддесін ... ... ... қол ... маңызды рөл ойнайды. Азаттық жол корольдік
әлемнің үшінші ... ... ... ... ... орын ... Жалпы
басқа мел/р/ге қаржылық көмек беруде Сауд Арабисы АҚШ/тан кейінгі екінші
орында. Осы ... бұл ... ... ж/е ... ... әсер ... ... көре аламыз.
СА 20 ғ 30ж бастап әлемде белсенді саяси рөл ... ... Бұл ... ... ... ... басшыларының құрылтайын шақыруда бастамашы болды.
СА/ң ішкі құрылымындағы жетістіктер мұнай мен ... ... ... ... ... ... 25 % ... бірн онжылд/қтан бері жалғыз принципті ұстанады: Саудтық – дамудың
қозғаушысы, Саудтық – дамудың ең ... ... Оқу, ... ... ... ... ие. ... сауатсыздық орнаған. Арнайы орта ж/е жоғарғы
тегін білім беру ... ... ... ... саласындағы жетістіктер:
бұл мем/тте дж/гі баланың өлу деңгейі өте ... ... ... ... ... айналды. Ауыл/ш/ғы эк/ка саласында
мұнайдан кейінгі екінші орында. Мем/т шаруаларға тиімді ... ... ... ... Кедейлерге, жетім-жесірлерге көмектесу бұл мем/ң
тұрақты саяси бағыты.
Корольдік ислам ... ... ғана емес ... ... өте ... орынға ие.
Барлық мұсылман емес мем/рмен қ/қ/р байыпты ... арқ ... ... Палестинаны қорғауға бағытталған біріккен араб ... ... Сауд ... ... саясаты АҚШ-тың бақылауында. Сол
себептен 80-90 ж Ирак, Иран ... ішкі ... ... ... Сауд ... мен ... ... мем/рі ар/да, жекелей алғанда Иран
мен Ирак арр/да күрделі қ/қ/р болды. Бұның бірқ себептері бар: ... ... ... ... ... бәсекелестік, идеолог/қ қарама-
қайшылықтар.
Бірақ XXI ғ басында ислам мем/р/нен өзд/р/ң геосаяси күштерін үйлестіруді
қажет ететін бірқ ... ... Оның ең ... Израильдің
агрессивті іс-әрекетіне қарсылық, мұнайды экспорттаушы мемл/рмен энерг/қ
ресурстардың бағасын төмендетуге қарсы күрестегі ... ... ж/е ... 2003 ж ... өз әскерлерін Иракқа жіберуден бас тартты.
81.Ауғанстан ж\е Пәкістан: геосаяси мәселелері
1978 ж. Ауғанстан басшысы Мұхамад Дауд өлтірілді. Осы ... ... ... тоқтамайды. 80жж аяғында азаматтық соғысқа Пәкістан да қатысады.
Орталық ж\е Оңт Азияда өз көшбасшылығын күшейтуге ... ... ... ... - ... басшылығы діни ұйымдар ж\е ведомства аралық
барлау басшылығының көмегі арқ ... ... ... ... ... бұл мем\те болмады,сол себептен вахабиттердің басты мақсаты
ауған билігінен этникалық тәжіктерді, өзбектерді, хазарейліктерді ... ... ... ... идеясы ж\е азамат соғысының ... ... ... Бұл ... Араб ... Сауд ... қаржыландырды. Пәкістан мен АҚШ қару-жарақпен қамт\з етті.
Ауғанстанды азат еткеннен кейін этникалық ... ... ... ... міндет тұрды. Ол батыс компанияларына Түркмениядан Пәкістанға
газ мұнай құбырларын аралық тасымалын қамт\з ету. 1996 ... ... ... ... міндетті орындады. Олар мем\т территориясының 80%-
на бақылау орнатты. Тәжікстан мен ... ... ... ... ... ж\е тәжіктердің қолында болды. Туркмения қарама-қарсы
тараптардың ... ... ... ... ... мен ... қысым жасады. Олардан Ұлттық азшылықты құрайтын мем\мен компромиске
баруды талап етті. Екі ... да ... арқ ... ... 10%-ын ... уәде етті.
Ресей – Ауғ - Пәкістан осінің геосаяси мәселелерін шешуде, пуштуандардың
Ауғ\ғы көп санды ... топ ... ... к\к. Олар ... ағылшын отарлаушыларымен күресте, қазір де маңызды ... ... ... Ауғ\ға Кеңес әскерлерін кіргізетін кезде экономикалық ж\е
саяси дағдарыста болды. Фронт қасындағы ... ... ... ... ... ... Сауд ... өте үлкен көмек алады. Сөйтіп КСРО-ның
шекарасынан алыс емес ... ... ...... жоспардағы мем\т құрылды.
Бұл өз кезегінде аймақтағы күштер ара салмағының қатынасын өзгертті. Пәкіс
негізінен американдықтардың мүддесін қорғады.
82. Туркияның ... ... ... ... экономикалық ж\е саяси жоспарда дағдарысқа
ұшырады. Басқара алмаушылықтың, ... ... ... ... жетті. 2001 ақпанда түрк лирасы дем арада құлады. Туркия х\қ ... ... ... ... ... ... жағдайы
нашарлап кетті. Жұмыссыздық пен көше қылмысы күн ... ... 2001ж ... ... ... ... ... займ берді. Вашингтон егер Туркия ішкі
істерін реттемесе, ... ... ... ... ескертті. Туркия
одақтастарына тәуелсіз тіпті конфронтациялық күйде қалды. Туркия ... ... ... ... ... түсті. өйткені Анкара ішкі саяси
ж\е экон\қ реформаларды жүзеге асыруда сәтсіздікке ... ... мен ... ... ... қазіргі түрік қоғамы ү\н өте өзекті. Туркия ү\н
еуропеизация арқ ЕО-тың толық қанды мүшесі ... ... даму жолы б.т. ... бері ... ... мем ... ... Туркия 200ж\дан бері
батысқа қарай ұмтылып келеді. Бұл Туркияның сыртқы саясатының негізгі осі.
Туркияның еуропалық ... ... ... ең басты кедергі Кипр
мен Курд ... ... ... ... тартылуына кедергі
келтіретін факторлар: а) әлеум\к-экон\қ деңгейдің дамуындағы айырмашылық;
б) ... ... ... ... ... в) ... сақталған саяси
тұрақсыздық; г) Турк тартылған х\қ ... ... ... ... ... ... бәсекелестік. Турк ЕО-қа қабылданбаса, қуатты ислам мем\ке
айналамын деп кесіп айтты. З.Бжезинский: «Оңт Кавказ бен Орталық ... пен ... ... ү\н Америка Турк\ң ЕО-тан алшақтамауына
жағдай жасау к\к. өзін Еуропадан алшақтатылғанын сезген Турк ... ... ... ... ... 2001ж 11 қырк ... ... Туркия мұсылман
мем\р ара\да алғашқы б\п АҚШ-тың шабылуын айыптады. Осы кезден бастап
Туркия мен ... ... ... ... ХХғ ... ... ресей мен АҚШ мүддесі
Ресей мен Осман империясы ар/ғы қ/р тарихында көп ... ... ... ... орын алады. Византия тарих сахнасынан
жоғалып, оның туы 3 Иван ... ... ... ... Сол ... екі ... мем/т «қатыгез достарға» айналды. 19 ғ аяғ/да Туркияда
пантуркизм идеясы кең қанат жая ... Бұл идея ... 1908 ж ... ... ... ... шарықтау шыңында болды. 20ғ 20 ж Антанта ... ... ... қол ... ... К/ш б/ша ... имп/сы
одақтастар ар/да бөлінді. Бұл бөліммен Кемал Паша келіспеді. Ол ... ... ... ... ... ... қару-жарақтар алды. Туркияда
сол жылдары Ресей мен ... ... ... соқтығысып қалды.
Американдықтар түрік мұнайын, темекі ж/е автомобиль рыноктарын қолдарына
түсірді. 1924 ж ... ... ... әск/рі Константинопольге енді.
Кеңестік Ресеймен қол ... ... ... орай ... ... екі ел ... қат.негізінен Ресейдің Ауғанстанға
әскери-саяси көмек беру мәселесінен көруге болады. Екі ... ... ... ... ... ... алып ... – Ауған қатынасындағы геосаяси аспкетілері: 1) Х\қ ... ... (2006ж ... ... б\ша ... ... қауіпсіздік пен тұрақтылықты қамтамасыз ету б\ша
әлемдік қауымдастық масштабында жаңа этап ... ... ... б\ша ... ... ... ... б) ауғандық наркотик өнімі мен наркотрафикті саяси ж\е саудадан
шығару; 2) егер ірі ... ... онда ... ... жоба болу ... Оны екі ... ... болады: бірінші
жағынан, Ауғанстан Азияның қиылысқан жағы, Ауғанстан Орталық ... ... ... ... ... ... ... геосаяси жағдайы
болып табылады, тіпті оны күшейтеді. Шанхай ... ... ... бар, ж\е оған кең ... ... ... газ құбыры Ресейдің саяси мүддесі болып табылады. Ресейдің
оған қатысуы өзінің ... ... ... ... ... Туркия
Ауғанстандағы өз ықпалын қайта жандандырады.
Амер/қтар 1924 ж Түркияның шикізат нарығына ие ... 20 ғ 90ж ... ... ие бола ... Мемл/р/ң ұлы Тұранын құру жобасы ... Бұл жоба б/ша ... ... ... ұлы ... ену ... Бұл ... үшін өте қауіпті, өйткені Ресейде 20 млн мұсылмандар өмір сүреді. Бұл
идея қолдау ... Оның ... ... ... ... ішкі ... ... анықталған қадам болмады.
6) Кипр үшін Грециямен қатынастарында қысым төмендемеді.
7) Туркияны Еуропаның толыққанды ... деп ... С.қ ... Иран мен ... ... ... ... қатысып,
Әзірбайжан, Армения, Солт Кавказдағы істерге кедергі келтіріп, әсіресе
шешен сепаратистерін ... үшін ... мен ... ... ... кетті.
Анкара АҚШ-тың қолдауы арқылы негізгі сауда, мұнай ж/е т.б ... ... ... ... ... үшін ... мен ... бірн бәсекелес жобаларға ие болу өте маңызды. Ең бастысы Қара
теңізден мұнай Туркия бақылайтын Қара ... ... ... ... болды. Егер туріктің Джейхан мұнай құбырының жобасы жеңсе,
Ресей үшін Баку-Новоросиск ... ... ... қиын ... ... Бұл ... Туркияға геосаяси ж/е геостр/қ ... ... ... ... 11 қырк ... Турк мен АҚШ ... қат\р өзгере түсті. АҚШ ү\н
Турк\мен одақ ... - ... ж\е ... ... ету ... соғысты кең таратуда негізгі стратегиялық бағыттардың бірі
болды. АҚШ-тың Туркиямен жаңа стратегиялық әріптестігі Туркияға х\қ ... ... ... ... ... ... саяси жүйесін барлық
мұсылман мем\ріне эскпорттауға мүмкіндік берді. Вашингтон НАТО жарғысының 5-
бабында, Турк ... ... ... ... ... мем б\ды. АҚШ ... одақтас рет\де қарай бастады. ... ... ... ... ХВҚ тарапынан берілетін қосымша
кредиттердің көлемін ұлғайта баст. Сөйтіп Турк\ны Батыс пен ... ... ... ... итере бастады. 2001ж\ң аяғында турік ... ... ... ... жандана бастады. 2002ж\ң басында
Туркия Кабулға өз солдаттарын жіберді, ... ... ... ... ... ... ... бас тартты.
ХВҚ-ға тәуелділікте болған Туркияға АҚШ\тың Туркияның оңт-шығ\ғы Інжірлікке
әскери базаны орнату ... бас ... ... ... Бұл әскери базаны
орнатудағы басты мақсат – ... ... ... ... еді. ... б\ша АҚШ/тың Ирактағы пост-саддамдық жүйені орнатуы солт Ирактағы
Курд мем\тін құрылуына ... ... Бұл өз ... ... ... ... Туркияның ЕО-ға мүше болу арманы
ғасырлардан бері жалғасып келеді. ЕО Туркиядан ішкі ... ... ... ... ... ... етіп ... Бір жағынан алғанда АҚШ-
пен стратегиялық ... ... ... ... ... ж\е
Туркияны аймақтық ұлы державаға айналдыру мүмкін.
84. Орталық Азиядағы ... ... ... ... ... ... ... санитарлық кордон
құру сценариін ұсынды. Бірақ турік тілдес халықтардың басшылары бұл идеямен
келіспеді. Олар түріктердің қолында ... ... ... Мәдени дип/қ
қадамдардан басқа Туркия шынайы ештеңе жасай алмайды. Туркияның Орталық
Азияға енетіндей жеткіліті эк/қ, ... ... ... ... Азия ... ... ... пантюркизммен де, панисламизммен
де сәйкес келмейді. Барлық фундаментальдық идеолог/қ жүйелер секілді олар
өзд/ң жоғарғы ... ж/е ... ... кең ... талап
етеді. Пантюркизм идеясы ұлттық ж/е ұлтаралық бірлікті с.қ бұқаралық
қолдацды қажет ... ... Азия ... ... ... Солт
Кавказдікіндей төтенше күрделі. Тәжірибе жүзінде бұл ... ... ... ... ... ислам мен пантюркизмнің кең
қанат жаюына кедергі келтіріп отыр.
ОА мен Солт Кавказдағы пантюркизм мен исламның кең ... ... ... ... ... келтіруде: бұл жерде жұмыссыздықтың ең ... ... ... ... бар. Мыс, ОА ... ... дамушы мем/р. Туркия мен
Иранның ешқандай эк/сы оларды бұл жоқшылықтан алып шыға ... С.қ ... ішкі ... ... көп күш ... керек, оның ішінде күрттер мен
азамат соғысы ж/е Туркияның өзінде ... ... ... ... ... ... мәдени салада ғана шектелген. Ал оның бұл аймақта
саяси салмағы жоқ. Бұл ... ... ... Анкараға қарағанда
Мәскеуде көбірек.
85.Туркия мен Грекия арасындағы байланыс.
Түрік – египет дағдарысынан ... ... ... ... жаңа сыртқы
саяси мәселесі тұрды. Осман империясының ... ... ... ... ... ... Түрік-грек қарама-қайшылығымен байланысты,
Мустафа Решид-пашасының елшілік қызметі ... ұлы ... ...... ... ... ... қарастырылды.
Ұлы державалардың қарама – қайшылығы түрік дипломатиясына жас ... ... ... ... алу ... ... әрекеті
сәтті өтуге жол ашты. Түрік дипломатиясы ХІХғғ 40-50жж Грекиямен қақтығыста
мемлекет ара\ғы шекаралардың ... ... қол ... ... ... гректік мемлекетінің территориясында қалған вакфнуттық
иелігін талап етті. Тағы да сауда келісімінде де қайшылықтар тудырды. ... б\ша ... ... негізі, Грекия өздерінің Осман
империясында ... ... ... етті, бірақ өздерін Грекияның
құзырында деп ... С.қ ... ... ... ... болды, Грекия олар үшін ... цех ... ... ... ... талап етті. Түрік-грек сауда келісімі т\ы
келіссөздер шарттары ж\е ... ... ... ... СІМ-і
Гизоның есептеуінше, грек-түрік сауда келісім екі ел ара\ғы ... ... ... ... ... екі ел ара\ғы қайшылықтың әлі ... ала ... ... ... ... ... Оңтүстік және Оңтүстік Шығыс Азиядағы геостратегиялық жағдай. Индия БҰҰ
ҚК тұрақты мүшесі болмаса да, әлемдік державалардың біріне ... ... бұл жаңа ролі ... ... ... Сонымен қатар
қазіршгі таңда Индия күшті ғарыштық ... ... ... 2003 ... ... ... ынтымақтастыққа бағытталған көп жақты экономикалық
саясат жүргізуді жалғастырды. Индия ... ... ... ... ... ... ... Непал, Бангладеш, Шри Ж Ланка, Мьянма, Мальдивы
және Бутан. Индия, Бангладеш, Шри – ... ... ... арасындағы
экономикалық ынтымақтастық бойынша ұйымға мүше ... ... ... бұл
ынтымақтастық әлі төменгі деңгейде. Сонымен ... ... Үнді ... ... ынтымақтастық Ассоциациясымен ынтымақтастықты
жалғастыруда. Мүше - елдер ... ... үнді ... ... ретінде Африка елдерін атап көрсетеді. Үнді сыртқы сауда саясатына
АСЕАН елдерімен қарым қатынастарға ұңіл бөледі. Индия әрдайым ... - ... ... және ... ... екі ... келісім немесе еркін
сауда келісімін жасауға ... ... ... ... ... ... бойынша ұзақ уақытқа АСЕАН елдері мен Индияның ... ... ... Аймақтық зона құру шешімін қабылдады. Бұл Зона
құрудың басты мақсаты – ... ... ... ... мен ... ... ... және АҚШ. Үндістан- Пәкістан: өткені мен бүгіні.
89Үндістан және АТА.
90) Трансұлттық лаңкестікпен күрестегі Ресей және Үндістан.
Ресей мен ... ... ... ... және ... ... ... геополитикалық жағдайда өтуде. ... ... ... ... ... ... жағы ... Джамму
мен Кашмир штаты «АҚШ мүдделерінің геополитикалық» ... ... ... ... ... ... ... бандиттерге
қарсы 40 жылдық күресіндегі тәжірибесі қызықтырады. Дагистандағы соғыста
«ислам ... ... және ... ... ... ... бандитизмді тек әскери күш қолдану арқылы жеңуге болатынын
көрсетті. Бұндай күрестің эфективтілігі алдыңғы ... ... ... ... қару және ... ... ... белгіленеді. Индияның терроризмге қарсы күрестегі
тәжірибесінің көрсетуі бойынша жауды тек санымен жеңе ... ... ... саяси және діни алғы шарттарын, экономикалық жағдайын
білген жөн. ... ... ... ... ... ... ... – лық соғыс жүргізе алмайды. Ол көбіне жаяу ... ... ... әскер санына көңіл бөледі. Бұл геостратегиялық тұрғыдан ... жаяу ... және ... ... ... ... әрекет
ететін арнайы оқытылған әскери күштер Мәскеу үшін қызығушылық тудырады.
Кашмирде 700 мың адам саны бар ... ... ... ... ... ... өте көп. ... басқа да шешен
сепаратистерін қаржылай қолдайтын елдер секілді аз экономикалық ... ... ... әскерлері Индияның 9 таулы жаяу дивизиясы таулы
аймақ тұрғындары - әскер қатарына ... ... ... ал
офицерлік құрамының арнайы таулы дайындығы бар екеніне көңіл ... ... ... күштері Үнді территориясына боевиктердің кіріп кетуін алдын
алу үшін бақылау ... ... ... ... бағытталған. Трансұлттық
терроризммен күрестің бұндай аспектісі Ресейде әлі толық меңгерілмеген.
Үнді әскері ... ...... ... ... жинауды,
яғни Британдық жүйені сақтап қалған. Патрульді – ... ... өтеу ... тұрғындарынан қосымша баталиондар құрылуда. Үнді әскерлері боевиктер
базасын бақылау үшін опто – ... және ...... бар ұшақтарды да, жердің сауда жасанды ... ... әуе ... ... ... ... Чечнядағы және
Дагистандағы қақтығыстар Индияда да, Ресейде де ... ... ... ... сондықтан Индия Ресейге қару ... ... ... тәжірибесі бойынша қарулы күштер қолданылса, тек ең жоғарғы
жүйемен дайындығы ... ... ... қажет.
91) Үнді Қытай қатынастары.
Қазіргі таңда Индия мен Қытайды экрномика жақындастырып отыр. ... ... ... ... ... Осы ... ... тауар айналам 20 млрд
доллар, ал 2006 жылы бұл екі есе ... деп ... Сол ... ... екі қарсыласты достастыруы ... ... ... ... ... Индия мен Қытай бірнеше рет қақтығысты, кей кезде
ашық әскери қақтығыстарға да айналып отырды (соңғы рет 1962 ... ... ... Оңтүстік Тибет туралы территориялық қайшылықтар ... ... мен ... ... ортақ мәселелер мен реніштер көп. Бірақ
басты ... ... мен ... ... ... ... қаншама
жақын. Бір жағынан екі мемлекеттің экономикасы және рыноктары ... ... ... БРИК ... ... Ресей, Индия және Қытай)
күтілімдерге ... ... ... ... ЖІӨ оның үлесі 7.8 % тен
11%ке дейін өсті. Бұл төрттік болашақта дамыған мемлекеттер қатарына ... ... ... ... өзі 2033 жылы ЖІӨ көлемі бойынша Жапониядан
асып түседі, ал Қытай 2041 жылы АҚШты асып түседі. Сол ... ... ... мен ... бір жақта болып тұр. Бірақ дұрыстап қарайтын
болсақ Индай Қытай жоғарғы деңгейде АҚШ пен емес, Жапониямен емес, а бір ... ... ... ... ... ... ... товар өндірімімен бәсекелесу қиынға соғады, ... ... ... ... ... ... ... програмистер) басым.
Олар оған жоғарғы технологиялық ... ... ... ... ... ... мемлекеттер үшін жаңа өсім моделінжасап шығарады. Ол ... ... қана ... ... қатар қызмет көрсетуге де
байланысты және де жоғарғы технологияның дамуымен ішкі сұранысты ... ... ... ... ортаңғы дамуы 1997 – 2007 жылдары 5,3 % тен
2002 – 2005 ... 8,1 % ке ... Енді ... ... ... текстиль 2004 – 2005 жылдары 32 % ке ... 8 млрд ... ... екі ... Ұлы ... ... көбейту үшін бәсекелесуге
және де Қытай өзінің қарқынды санына қарамастан, соңғы кездері ... ... ... ... мен ... ... ... үшін ұстасады
(схватка). Соңғы 10 жылдың ішінде қытайлықтар мұнайды екі есе көп қолданды.
Ол әлемдегі АҚШтан кейінгі ... ... ... Ал ... сол 10 жылдың
ішінде 2 ден 3 ... ... ... ... дейін «мұнай дипломатиясына»
байланысты Пекин Делиден қадам алды. Батыстар сатып алмаған мұнай бар жерді
қытайлықтар үлкен ақшамен бірінші келіп ... Ал ... ... 8 % - ... ... және ... аз көмірсутекті шикізатымен болашақта
қытайдың мұнай мен газ жабдықтаушыларын жаулап алды. ... ... мен ... ... ... ...... орнықтырылмайды. Болашақта олар бір –
біріне кедергі жасайды. ... ... ... ... ... ... ... Америкасы елдерінің дәстүрі мен геосаясаты.
ХХ ғасырдың соңы континенттің күштер алаңының ... ... ... ... ... жаңа ... п.б. Бұл ... тех\қ
прогресстің жеделдетілуі трансұлттық комп\ң құрылуы, яғни планетаның барлық
өмір ... ... ... ... ... бұл жаңа жағдайдың
позитивті эрі негативті әсерін толық қанды сезініп отыр. ... ... пен ... іс - ... қарамастар объективті себепьер б\ша әлемдік
экономикаға интеграция жолдарын іздеуде:
- ішкі себептер – Латын ... ... ... ... қалуы,
олардың өнімдерінің әлемдік рыноктағы бәсекеге ... ... ... ... жұмыссыздық, инфляция, леуметтік қысым
және т.б.өсуі.
- маңызды сыртқы себеп – қазіргі заманғы ... ... ... ... ... ... ... Әрине, әлемдік экономикаға
интеграция саясаты Лаиын америка халықтарына белгілі бір тиімділік алып
келді: Инфляцияны тәмендету және ... ... ... ... ... өсімін қамтамасыз етуге мүмкіндік берді. 1987 – 1996 жылдар
аралығында экспорт 3 есе , ал ... 4 есе ... ... капиталының кіруі
330 млрд долларды құрады. Бірақ бұның түбінде көптеген ... ... ... өсім ... бойыеша экспорттан асып түсті. Сыртқы сауданың
әсіресе Бразилия, Колумбия Перу және Доминикандық Рес\да байқалды. ... ... ... нақты позицияға ие бола алмады. 50 – 70 ... ЖІӨ Ж нің өсу ... әлде ... ... ... «50 – 70 жж ЖІӨ
өсімі 4,8 – 5,3 % ... ал 90 ... 2,7 % ... ... және ... құрылымды қайта құру ... яғни ... ... АҚШ, ... ... шикізат көзіне
айналды. ХХ ғасырдың соңында Ресей Латын Америкасына көңіл бөлді. Екі ...... екі ... ... ... отырылды. Ресей және
континеттің белгілі бір елдер арасындағы ... ... ... тән. ... ... ... ... геосаси,
геостратегиялық мүдделердің келісуі жатыр. Бірақ олардың ... ... факт – ... мен ... ... ... ... дамудың ұқсас
фазасында және ұқсас мәселелерді шешеді. Латын ... ең ірі ... ... Оның ... ... әлемдік экономика және саясаттағы ролі өте
төмен. 1964 жылы 1 ... ... ... ... болып, елде қатаң
кедейшілік орын тапты. 20 ... ... ... ... ... ... 70 – 90 ... осыған ұқсас процестер Аргентина және Перуде
де жүрді. Бұл елдер Чилимен Бразилия сияқты қарыздарға ... Л. А\ғы ... ... ... және ... НАФТА – Солтүстікамерикандық
еркін сауда ассоциациясы 1992 жылы ... Оған – АҚШ, ... және ... 2005 ... ... ... барлық елдері кіреді деген тұжырым
болды. Бірақ дамуының әртүрлілігіне байланысты бұл ... ... ... 1991 жылы ... ... оған : ... ... Парагвай және
Уругвай кірді. 1996 жылы бұл топқа Чилидің қосылуы ... ... ... : Ол ... Мұхиттық аймаққа шықты, оның саяси және экономикалық
мүмкіндіктері, мегаблоктарға қарсы тұру потенциалы ... ... ... ... ...... ... аймағындағы
интеграциялық процесстерден тыс жатыр. Олардың АТА – ға кіру құлшынысы
өзара көмек және ... іс - ... ... ... ... мүмкін. Ол үшін
белгілі бір шаралар жасалған – Мексика, Чили және Перу ... ... ... ... ... ... т.
93) Латын Америкасы және АҚШ.
Тарихи тұрғыда АҚШ – тың ... - ... ... ... және ... ... ... Латын Америкасы бірте – бірте өзінің солтүстік
көршісінің геопалитикалық алақына тартыла берді. ... ... АҚШ ... ... ... гегемондық жағдайды иеленуде. Латын
Американдықтарды өзіне жақындатуды олар ХІХ ... І – ші ...... ... 1823 ... аяғында АҚШ президенті Дж. ... ... ... ... Бұл ... ... оның өз ... басымдылығын қайта орнату мақсатылығымен Латын Америкаға
«Қасиетті Одақтың» ... ... ... ... ... ... ... сылтау арқылы АҚШ ... ... ... өз гегемониясын орнатқысы келді. ... ... АҚШ – тың ... құқықтары» 1824 – 1826 жылдары Куба ...... ... ... ... Солт.көршінің «артықшылық құқығы»
белгілі бір геосаяси идеяға негізделді: Елдің ... әл – ... ... ... ... ұлғаюына байланысты. Бұл кезде
американдықтар Колумбия және Мексика күштер арқылы Кубиндіктер мен ... ... ... бағындырды. ХІХ – дың 40 – шы жылдары Мексикаға ... ... ... ... және Калифорнияны күшпен алды. 150 жыл
өте АҚШ былайша іс - ... ... ... ... ... болсын,
Африка, Балқан, Шығыс Европада «тәуелсіз мемлекет» ұйымдастыру, кейін онда
өзінің «гуманитарлық интервенция» жүргізе отырып, «бітімгершілік» ... «Х/а ... күш» ... ... ... ... АҚШ 1895 ... 1904 жылы қабылдады. Бұл функцияны жүзеге асыра отырып АҚШ ... ... ... ... ... ...... Респ,
Никарагуа, аяғында – Гренада, ... және ... ... ... ... ХХ ғ- дың 50 ... ... 2 мың\тың соғңына
дейін АҚШ осы және басқа да континент елдерінің ... қол ... ... ... ... ... қозғалыстар ең біріншіден
Солт.көршісіне қарсы ... ... ... ... ... ... ... білдіреді. Гондураз Экс – президенті ... ... б\ша ... Америка елдерінде доктрина туралы тіпті сөз
ұозғағанның өзі ... ... ... және ... ... болып саналады».
94.Латын Америкасы және Ресей .
Ресей ... ... ... ... ... ... ... , сауда -экономикалық сала бойынша қатынастар қарқынды дамуда.
Бірақ, әзірше Ресей мен ... ... ... ... ... ... құрайды. Ең көп сауда қатынасы Кубамен орнатылған. Ресейдің ... өз ... ... НАФТА құрамына кіруіне үлкен мүмкіндік
береді. Осы ассоциацияның екі өзге ... ... мен ... ... ... ... ... тек екінші және үшінші орын алады.
Сол ... ... ... ... мүмкіндіктерге ие, Батыс
жартышарындағы оңт пен ... ... ... тұрақты сауда әріптесі деп
қарай алады. Өз ... ... ... ... жан ... қатынастар дамып келе жатыр. Соның ішінде,
әсіресе газ және ... ... ... ... ... ... ... салада қатынастар тығыз орнатылған.
Венесуэла мен Ресей арасында да ... ... ... ... ... ... ... II-ге 1956 жылы 22
наурызда Венесуэла президенті Хосе Тадео Монагастың жіберген хаты ... ... ... ... және ... ... ... жайында
айтылады. Толыққанды қарым-қатынастар, 1975-1991ж аралығында мұнайды
тасымалдау жөніндегі КСРО,Венесуэла, Куба арасындағы ... шарт ... 1996 ж ... ... сыртқы істер министрі ... ... ... ... ... ... сатыға көтеріледі.Оған дәлел ... Куба - ... атты ... ... ... ... ... Кубаға , ал Ресей Еуропаға мұнай тасымалдайтын болды.
Латын ... ... ең көне әрі ірі ... ... ... ... табылады.Осы мемлекетпен қарым-қатынас соңғы бес жылда
әлдеқайда дамыды. Тауар айналымы екі ... ... ... ... ... ... мен космос саласы бойынша қатынастар
дамуда. Бразилия да Ресеймен одақтасуға көп ... ... ... «Игла»,
С-300, С-400 сияқты зенитті ... ... мен ... құбырларды бірлесе құруға үлкен қызығшылық білдіріп отыр.
РАН Латын Американдық институттың сарапшыларының ... ... ... латынамерикандық елдермен қарым-қатынасы XXғ ... ... ... ... онда ... арада оның сыртқы тауар
экспортының көлемі 7-10% құруы мүмкін.
95) Африка елдерінің дәстүрі мен геосаясаты. Африка ... ... ... бөлігі болып табылады. Бұл «ойанып келе жатқан
континенттің» алдында ... ... ... тұр. Оның ... келе ... ... құл ... және т.б.ал басқалары болса
осы жақын период аралығында пайда болған мәселелер. КСРО ... ... ... ... ... ... ... бұл континенттің
әлеуметтік – экономикалық, саяси, рухани өмірінің сфералары ... ... ... ... түрде жақында ғана саяси тәуелсіздігін
алды. Бірақ экономикалық және ... ... әлі де ... ... Көпт теген африкандық елдер арасында вестернизация концепциясы,
яғни ... ... ... батыстың, әсіресе АҚШтың ... ... ... ... Сонымен қатар Африканың Евразияға,
әсіресе Кеңес ... ... ... ... дами ... әлемде планетаның конфликтті геосаяси сфера ретінде белгілі. 20
ғасырдың ... 10 ... ... ... ... ... ... ірі қарулы қақтығыс болды, онда 10 млн адам қаза ... оның 90 % зы ... ... ... ... ... ... әлемге, әсіресе Батыс Европа
және АҚШ елдері, трансұлттық корпарациялар, х\а қаржы орталықтарына ... ... ... ... ... Бұл тәуелділік әр дайым
жаһандық әлеуметтік мәселелер: аштық, кедейшілік, ... ... ... және ... мәдениетінің төменділігі, экономикалық және саяси
дағдарыстар, этник аралық және діни қақтығыстардың өршуімен ... ... ... ескере отырып АҚШ ресурстық жағынан бай ... ... ... ... ... ... ... болып сепаратистік қозғалыстар
түріндегі саяси оппозициямен әскердің ерекше ролі қалып отыр. Әскер барлық
дерлік ... ... ... б.т. Мәселен Нигерия, Заир, Судан,
Эфиопия, Чад, Сомали. Африкадағы ... ... және ... ... ... әскерге және адам потенциалына ие ел үлкен роль
атқарады. 20 ... ... бұл ... 2 ... жуық ... ... «Қара континенттің» геосаяси жағдайына үлкен ... тағы бір ... ... этник аралық қатанастар б.т. Африканың
этникалық ... ... ... мен ... құрайды. Континентте 50 – ге
жуық ұлттар мен халықтар және ... ... ... 3000 ... Бұл ... ... ... аралық қақтығыстар мен қоса қан төгіс
соғыстарды тудырды. 20 ғасырдың 90 ... ... ... ... ... және континент аралық ынтымақтастық идеясы п.бола бастады.
Танзанияның астанаса Дар – эс – ... ... ... б\ша
Африкандық орталық құрылды.
Африканың геосаси жағдайы, оның х\а ... ... ... ... ... бұл ... ... артықшылық жағдайлардың
қалыптасуна бағытталған өзгерісіне тәуелді. Әзірше бұл тәртіп Африка
халықтары мүдделеріне ... ... ... қарсы тұру олар
тек континенттің ... ... ... ... сфераларының:
экономикалық, саяси, әлеуметтік, рухани қосылуының негізінде ғана мүмкін.
Бұл мәселені шешу 21 – ші ғасырдың басында ... ... ... емес болып отыр. Осылайша Африка ... ... ... ... Бірақ бұл процесс өте ауыр және қарама – қайшылығы көп
болып ... Ал ... ... қара ... ... ... ... нығайтуда.
96 Африка жєне Батыс.
97 КСРО ыдырағаннан кейінгі Африкадағы жаңа геосаяси жағдай.
98. Исламдық топтардың геосаяси жағдайға ықпалы.
Қазіргі таңда бірнеше террористік ... ... ... ... қатарына
кең танымалдылыққа ие болған Аль-Каида, ХАМАС, ... ... ... алб-джихад, Харакат ул маджахеддин харакат ... ... ... ... ... интернационалды исламдық топ
б.т. Оның негізін 1988ж Усама Бен Ладен ... Ұйым өте ... ... ... оның ... ... 35 ... оның ішінде АҚШ пен ... ... ...... ... ... ... Бұл
қозғалыс 1982ж Ливияға Израильдің басып ... п.б. ... ... ... ... Аль-джихад болса египеттік исламдық топ, оның
негізгі мақсаты Египет билігін құлатып, исламдық мемл-т құру болды. Харакат
ул маджахеддин ... ... ... ... ... пәкістандық исламдық
топ б.т. ол Аль-каидамен тығыз байланыста әрекет етеді.
Жоғарыда аталған террористік топтар бүгінгі геосаяси ... ... ... ... ... ... алған АҚШ-ғы 2001ж 11-қыркүйек
оқиғасынан соң ... ... ... түбегейлі өзгеріске ұшырады
деп айтуға болады. Кез келген саяси шешімге лаңкестік әрекеттермен ... ... кең өріс ... ... ... террористік
ұйымдардың қызметі әлемнің барлық континенттерін қамтыған. Енді осындай
ұйымдардың әрекеті тек аймақтық ғана емес, с.қ ... ... ... ... тигізіп жатқандығына бірнеше мысал келтіріп кетсек.
• Жақында ғана ... ... ... ... әлі ... тарамаған исламдық экстремистік топ өз мойнына алып отыр. Осы
инцидент Оңт Азиядағы геосаяси ... ... ... ... ... мен ... ... қайшылықтарды жаңа сатыға
көтерді.
• Соңғы кезде Солт Африкалық ... ... ... ... ... етек ... ... топтар 90-ы жылдардың басынан ... ... ... әрекеттер ұйымдастыруда. Бұл жағдай ... ... ... пен ... топтар арас әскери
қақтығыстардың орын ... өз ... ... Ал бұл жайт ... Солт Африка аймағындағы тұрақсыздықтың орын ... ... ... С.қ бұл ... Таяу ... ... тұр. Иракта және т.б бірқатар
мемлекеттерде орын алып отырған, тіптен ... ... ... ... ішкі ... тұрақсыздығына алып келіп отыр. Және де
атақты ХАМАС ұйымының Палестина билігін өз ... ... ... ... ... қайшылықтарды жаңа кезеңге көтерді.
• Қазіргі таңда кез келген ... ... ... ... ... ... күрес негізгі рөлге ие. С.қ бұл
дертпен күресті ЕҚЫҰ, ОДКБ сынды қауіпсіздік ұйымдары да ... ... ... ... ... ... ... ең қақтығысты геосаяси ... ... ... ... XXғ соңғы ширегінде континенттегі тұрақтылық
тенденциясы ... ... Осы ... 90%-і ... халық болып
табылатын 10 млн адам шығынына алып келген 35 ірі ... ... ... ... ... ... осы континентке тиесілі. Бұл
нәрсе этникалық, кландық ... ... ... ... ... ... байланысты. С.қ Африкада этникалық
қайшылықтар ... ... бойы ... ... және ... ол өз жалғасын
табуда. Олардың ішіндегі ең қантөгістісі 1994ж басталып, екі жыл ... ... ... ... ... ... радикалды бағыттағы
хутулар ұлттық мәселені кейін қайта тумайтындай етіп, «мәңгілікке» шешу
үшін ... деп ... ... жаппай қырып-жою әрекеттерін
бастайды. Инициаторлар 1млн-ға жуық адамды өлтірді. Бұл әрекетттерді ... ... ... ... ... және фашистік Германия
тұсындағы жазалаулармен ғана салыстыруға болады. Екі тайпа арас қақтығыс
ұзақ уақыт тыншыған жоқ. 2003ж ... ... ... ... өмірін
әкеткен азамат соғысы басталды. Әлі күнге дейін Анголада, Судан, Эфиопия,
Конго, Нигериядағы ... ... өз ... ... жоқ. ... ... ... тұтқан жасырын ұйымдар Либериядағы, Руандадағы
этникалық қақтығыстарды қолдап, әскери қақтығысқа ... өз ... ... ... балалары» деп аталатын одақ этникалық, ритуалды
біртекті адамдардың басын біріктіреді. Мемлекеттік ... ... ... келіссөздер жүргізуге мәжбүр, өйткені мұндай одақтардың бақылаусыз
әрекеттері ел ... ... ... әкеп ... ... ... діні
негізгі дін болып табылатын Солт Африкалық мемл-де ... ... ... кең етек ... ... топтар 90-ы жылдардың басынан бастап
ашық экстремистік, лаңкестік ... ... Бұл ... ... ... билік пен осындай топтар арас әскери қақтығыстардың
орын алуына өз септігін тигізуде. С.қ ... ... ... етіп ... нег факторлардың бірі – этникааралық қатынастар. Африкада
50 ұлттар мен ұлыстар, мыңға жуық тілдерде сөйлейтін 3000-дай тайпа ... ... ... ... тарапынан колониалды межелей бөлінуінің
нәтижесінде мемл-к ... ... ... және ... ... ... келмейді. Терр-ң бұлай бөлінуі Батыс пен Шығыс
арас қайшылықтардың тууына, этникааралық қақтығыстар мен ... ... ... ... Дәл осы ... ... атап кеткен қан төгісті
әскери қақтығыстарға да әсер етпей қоймады. ... ... өз ... ... ... ... ... мәжбүр. Бүгінде әскери қақтығыстар
толастамай жатқан Эфиопия, Ангола, Заир ұлттық апат жағдайында тұр. Эфиопия
мен Эритрея ... ... ... мен ... әскери ұйымы арас қарулы
қақтығыстар толастамай отыр. С.қ Мозамбикте, Суданда, ... ... ... орын ... Бұл ... нег ... ... экономикалардың әлсіздігі.
Заир ғалымы Жорж Нзонгола Нталажаның пікірінше Заир ... ... ... ... өз мүдделерін көксеген АҚШ, Франция және Бельгия
кінәлі. ... ... ел ... ... ... ... ... отыр. Қорыта айтқанда, этникалық, терр-қ, локалды
қақтығыстар бүгінде Африка ... ... ... және бұл қақтығыстарды
реттеу және шешу өте үлкен қиындықтар туғызуда.
100. Қазақстанның геосаясаты.
Қазіргі таңда Қазақстан геосаяси ... көп ... ... ... ... ... ұстанады. Дегенмен де, еліміз түрлі ... ... ... саяси басымдықтарын анықтады және ол жыл сайынғы ҚР
Президентінің Қазақстан халқына ... ... ... ҚР ... ... ... бағыттары бірінші кезекте еліміздің геогр-қ
орналасуы, оның Азия мен ... арас ... ... ... ... бай ... және ұлттық мүдде сияқты ұзақ мерзімді сипаты бар
факторлардың ... ... ... ... ... саяси
басымдықтары келесідей:
1. Ресей
2. Қытай
3. Орталық Азия
4. АҚШ
5. Еуропалық Одақ
Қазақстанның ... ... ... рөлі үлкен. Екі жақты
ынтымақтастық қоғамдық өмірдің барлық салаларын ... Ал ... ... үшін ... ... өнім ... болып отыр. Екі ел арасындағы сауда
айналымы 20 млрд АҚШ ... ... ... ... ... және Қытай
сияқты алпауыттарға басымдық беруінің саяси аспектісі де жоқ емес. Өйткені
аймақтық қауіпсіздікті сақтауда бұл екі державаның ... ... ... ... ... ... ... үшін бұл аймақ өте маңызды. Қазақстан
осы елдерен аймақтық интеграцияға түсуге мүдделі, осыған сәйкес ҚР ... ... ... ... ... ... біз үшін 55млн ... бар және
табиғи ресурстарға бай нарықта Одақ шеңберінде көшбасшылық позицияны ұстану
өте тиімді. Ал АҚШ-қа келетін болсақ бүгінгі таңда айтарлықтай позицияға ие
болып ... АҚШ, ... Одақ ... ... ... тасымалындағы
негізгі тұтынушы, басты нарық есебінде ел үшін маңызы үлкен, с.қ
Қазақстанға инвестиция тартуда да негізгі рөлге ие.
1. Геосаясат ұғымы.
1. ... ... Н.Я. ... ... ... ... ... ілімі.
4. Жан Боден. Ш.Монтеське. А. Гумбольдтің тұжырымдары.
5. Геосаясат обьектісі мен пәні.
6. Геосаясаттың дәуірлері.
7. Геосаясаттың ... ... ... ... заңы.
9. Ќұрлық пен теңіз синтезі заңы.
10. Геосаясат категориялары. Кеңістікке бақылау.
11. Геосаяси алаңы.
12. Геосаяси ғылымының әдістемесі.
13. ... ... ... геосаясаттың негізін қалаушы қағида ретіндегі жағрапиялық
детерменизм.
15. Геосаясаттың мемлекетті жағрапиялық және аумақтық- кеңістік ретінде
қарастыруы.
16. 19-20 ... ... ... және ... ... ... жөніндегі ойлар.
17. Ф.Ратцельдің “Органикалық мектебі”
18. Геосаясат категориясының авторы Р.Челлен.
19. Х. ... ... ... ... А.Т. ... ... қуаты” ілімі.
21. Видаль де ла Бланштыњ “поссибилизм” тұжырымы.
22. Н. Спайкмен- Римланд тұжырымы.
23. “Құрлықтық ... ... К. ... ... ... ... ... С. Хантингтон “өркениетті қозғаушы басты күштер”
26. “Қырғи қабақ соғыс және геосаясат”.
27. Шарль де Голь ... Д. ... ... ... ... және ... У. Кирк. Сола Коэн геосаясат тұжырымы.
30. Г. Киссинджер. ... және ... ... ... ... ... ... Самуил Хантингтон “өркениеттің соқтығысы”.
33. Геосаясат жөніндегі М.Н. Руткевич ... ... ... ... Бихевиористік геосаясат.
36. З. Бжезинский. Мондиализм. “халықаралық ... ... ... Ален де ... ... ойшылдар”. Жан Тириар. “Жас Еуропа”. “Еуропалық
империя”
38. Ресейлік геосаясаттың қайнар көзі.
39. Д.А. ... ... ... мен ... ... ... сын
көзбен зерттеу”.
40. А.Вандам “Біздің жағдайымыз”
41. В.П.Семенов-Тян-Шанский “Ресейге ќатысты ќуатты аумаќтыќ иелік”.
42. ... ... ... ... И.А. ... ... бөлшектеудің әлем үшін салдары”
44. Геосаяси мектептң ... ... Н.С. ... ... жєне ... Н.Я. ... ... жєне Еуропа”.
47. Жағрапиялық ерекше єлем ретіндегі Еуразия.
48. ... ... ... ... ... байланыстар.
50. КСРО ыдырағаннан кейінгі Ресейдің геосаяси жағдайы.
51. Ресей- Норвегия- құрлықтық шельф аймағын ... ... ... ... ... Қазақстан өзара байланысы.
54. Интеграцияның басталуы. “Ғаламдық қауымдастықтағы” Ресей орны.
55. Ресей- АҚШ: серіктестік және бәсекелестік.
56. Ресей жєне ... ... ... ... және ... Жаңа мыңжылдықта Ресей- Қытай қатынастары.
59. Геосаяси қатынастар ... АҚШ ... ... ... АҚШ геостратегиясы.
61. Қытайдың геостратегиялық мектебі.
62. “Үлкен Қытайдағы” интеграция.
63. Қытай геосаясатының мәні.
64. ... жєне ... ... ... ... ... жағдайы туралы шетелдік ойлар.
66. “Қырғи- қабақ” соғыс жылдарындағы аумақтық мәселе.
67. Жапониялық геостратегия.
68. Жапон- Ресей ... ... ... мәселелері.
69. Жапонияның Қытай, АТА елдерімн байланысы.
70. Иран, Ирак, Туркия жєне басқа да ... ... ... Таяу жєне Орта Шығыстағы саяси ахуал.
72. Ресей- Иран жаңа қатынастар.
73. Каспий теңізіне қатысты қатысушы елдер мүдделері.
74. ... ... ... одақтастар.
75. Ирактың Таяу шығыс елдерімен қатынасы.
76. Осман империясының саяси тарихы. Туркия- Ресей қатынастары.
77. ... жєне Орта Азия мен ... ... ... ... АҚШ байланысы.
79. Аймақтағы Сауд араб елінің ... ... және ... ... ... ... геосаясаты.
82. ХХ ғ. басындағы Туркиядағы ресей мен АҚШ мүддесі.
83. Орталық Азиядағы Туркия мүддесі.
84. Туркия мен Грекия арасындағы ... ... ... ... ... ... және ... Шығыс Азиядағы геостратегиялық жағдай.
87. Үндістан және АҚШ. Үндістан- Пәкістан: өткені мен бүгіні.
88. Үндістан және АТА.
89. Трансұлттық лаңкестікпен күрестегі Ресей және ... ... ... ... ... ... ... дәстүрі мен геосаясаты.
92. Латын Америкасы және АҚШ.
93. Ресей және Латын Америкасы.
94. Африка елдерінің дәстүрі мен геосаясаты.
95. ... жєне ... КСРО ... ... Африкадағы жаңа геосаяси жағдай.
97. Исламдық топтардың геосаяси жағдайға ықпалы.
98. Африкадағы әскери қақтығыстар.
99. ... ...

Пән: Саясаттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«геосаясат» терминінің шығу тарихы5 бет
«Ядролық дәуірдегі геосаясат»5 бет
Азия-Тынық мұхиты аймағындағы қауіпсіздік мәселесі және Қытайдың позициясы61 бет
Геосаясат10 бет
Геосаясаттың теориялық-концептуалдық маңызы мен негіздері15 бет
Египет және Таяу Шығыста қалыптасқан геосаяси жағдай96 бет
Жаһандану43 бет
Инвестиция және инвестициялық саясат52 бет
Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі42 бет
Мұнай мен газдың даму болашағы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь