Арал қаласы

Арал ауданы 1929 жылы құрылған. Алғашқы кезде оның құрамына Қамыстыбас және Арал болыстары кірді. 1938 жылғы 29 наурыздан бастап жұмысшы поселкесі қалаға айналды, яғни Арал поселкасы Арал қаласы болып аталды. Ауданның орталығы Арал қаласы. Ауданда 2008 жылғы 1 қаңтарға 72145 адам тұрады. Оның 30622-сі Арал қаласының тұрғындары. Территориясы 52,2 км2. 1921 жылы қазан төңкерісінің көсемі В. И. Ленин (В. Ульянов) Повольже мен Ресейдің орталық аудандарындағы құрғақшылыққа байланысты аштықтан зардап шеккен халыққа көмек көрсету жөнінде Арал балықшыларына әйгілі үндеу-хатын жолдап, көмек беруді сұраған. Аралдықтар бұл Үндеуге жауап ретінде Ресейге 14 вагон балық жіберген. Болшевиктер партиясының көсемі В. И. Ленин аралдықтардың бұл игі ісін зор бағалап, токарлық станок Арал балықшыларына сыйға тартқан.

1930 жылдары ауданда 17 балық колхозы, 5 балық заводы, 20-дан астам мал колхозы ұйымдасқан. Аудан халқы Ұлы Отан соғысы уақытында де өшпес ерлік, асқақ рухтың үлгісін көрсетті. Ауданнан соғысқа 11 мыңнан астам адам кетіп, оның 6038 елге оралмай, майдан даласында қалды. 2005 жылы Арал боздақтарының рухына арналып аудан орталығының орталық алаңында Тағзым алаңы орнатылды.

Арал теңізі 1963 жылдардан бастап тартыла бастады. Арал теңізінің проблемасы жөнінде Алматы, Ташкент, Нөкіс, Қызылорда және Арал қалаларында мемлекетаралық деңгейде кеңестер өткізілді. Осының нәтижесінде құны 84,0 млн. АҚШ долларын құрайтын «Сырдария өзенінің арнасын реттеу және Арал теңізінің солтүстік бөлігін сақтау» жобасы іске асып, жобаның І фазасы 2007 жылы аяқталды. Қазіргі таңда жобаның ІІ фазасының техникалық-экономикалық негіздемесі әзірленуде.

Бүгінгі таңда ауданда 51 мектеп, 1 аудандық, 1 қалалық мәдениет үйлері, 4 ауылдық мәдениет үйі, 25 ауылдық клуб, 2 демалыс кешені, 6 халықтық ұжымдар, 32 көпшілік кітапхана, 1 аудандық, 1 жүйке аурулар, 1 өкпе аурулар аруханалары мен 1 перзентхана, 1 медициналық жедел жәрдем стансасы, 8 жанұялық дәрігерлік емхана, 5 ауылдық аурухана және 28 басқа да емдеу мекемелері халыққа қызмет жасайды.

Ауданнан екі Кеңес Одағының батыры, 16 Социалистік Еңбек Ері шыққан. Сонымен қатар, Арал ауданында мемлекеттік қайраткер Шапақ Артықбаев, халық жазушысы Әбдіжәміл Нұрпейісов, жазушы-ақын Зейнолла Шүкіров, Қазақстан Республикасының тұңғыш Үкімет басшысы Ұзақбай Қараманов, ғалым-профессор Нажмадин Күнқожаев секілді бүкіл әлемге белгілі қайраткерлер дүниеге келген.
        
        Арал қаласы'
Арал ауданы 1929 жылы құрылған. Алғашқы кезде оның құрамына Қамыстыбас және
Арал болыстары кірді. 1938 жылғы 29 наурыздан бастап ... ... ... яғни Арал ... Арал ... ... аталды. Ауданның
орталығы Арал қаласы. Ауданда 2008 жылғы 1 қаңтарға 72145 адам тұрады. Оның
30622-сі Арал қаласының тұрғындары. Территориясы 52,2 км2. 1921 жылы ... ... В. И. ... (В. Ульянов) Повольже мен Ресейдің орталық
аудандарындағы құрғақшылыққа байланысты аштықтан зардап шеккен ... ... ... Арал ... ... ... ... көмек
беруді сұраған. Аралдықтар бұл Үндеуге жауап ретінде Ресейге 14 вагон балық
жіберген. Болшевиктер ... ... В. И. ... ... бұл игі
ісін зор бағалап, токарлық станок Арал балықшыларына сыйға тартқан.
1930 жылдары ауданда 17 ... ... 5 ... ... ... ... мал
колхозы ұйымдасқан. Аудан халқы Ұлы Отан соғысы уақытында де өшпес ерлік,
асқақ рухтың үлгісін көрсетті. Ауданнан соғысқа 11 мыңнан астам адам ... 6038 елге ... ... ... ... 2005 жылы ... ... арналып аудан орталығының орталық алаңында Тағзым
алаңы орнатылды.
Арал теңізі 1963 жылдардан бастап тартыла бастады. Арал теңізінің
проблемасы жөнінде Алматы, Ташкент, Нөкіс, ... және Арал ... ... ... өткізілді. Осының нәтижесінде құны 84,0
млн. АҚШ долларын құрайтын «Сырдария өзенінің арнасын реттеу және Арал
теңізінің солтүстік ... ... ... іске асып, жобаның І фазасы 2007
жылы аяқталды. Қазіргі таңда жобаның ІІ ... ... ... таңда ауданда 51 мектеп, 1 аудандық, 1 ... ... ... ... ... үйі, 25 ... ... 2 демалыс кешені, 6 халықтық
ұжымдар, 32 көпшілік кітапхана, 1 аудандық, 1 жүйке ... 1 өкпе ... мен 1 ... 1 медициналық жедел жәрдем стансасы, 8
жанұялық дәрігерлік емхана, 5 ... ... және 28 ... да ... ... ... жасайды.
Ауданнан екі Кеңес Одағының батыры, 16 Социалистік Еңбек Ері шыққан.
Сонымен қатар, Арал ауданында ... ... ... ... ... Әбдіжәміл Нұрпейісов, жазушы-ақын Зейнолла Шүкіров, Қазақстан
Республикасының тұңғыш Үкімет басшысы Ұзақбай Қараманов, ғалым-профессор
Нажмадин Күнқожаев секілді ... ... ... ... дүниеге
келген.
Арал шежіресі.
h Арал теңізі – құмды, құрғақ климатты үстірт қыратқа орналасқан. Ол ... ... ... бір ... Теңіздің 96 процентін су, 4 процентін жер құрайды. Арал жер шарының 60
градустық ... ... ... суы ... тілі ... ... ... оралып ағады.
h Кайназой дәуірінің орта шенінде, яғни бұдан 21 млн 1200 жыл ... ... ... қосылып жатқан. Бұл байланыс 1573 жылға дейін созылған.
h Осы дәәуірдің 950 жылы Ибн-Рустемнің замандасы Масуди « Балық өзені келіп
құятын Джейнухом ... ... ... ... бірнеше салаға бөлініп,
бір тарауы Хорасанмен көп қамалға айырылатын Ховарезм (Қият) қаласының
төменгі жағымен Джоуджания (көне Үргеніш) ... ... ... ... ... Ғалымның көл деп отырғаны қазіргі Арал теңізі.
h Бұдан 1800 жылдай бұрын өмір сүрген атақты грек оқымыстысы Кландин
Птоломей өзінің ... (Ұлы ... ... шығармасында жер шарының 27
бөліктен тұратын картасын жасаған. Оның ... Арал ... ... ... ... Мұнда Зарафшан, Амудария (Оксус) өзендерінің
Каспийге құйып жатқандығы көрсетілген.
h Бұдан 62 мың жыл бұрын Амудария Ферғананың сайы ... ... ... Осы кезде жиһанкез Марко Поло да бұған «Ион» деп ат берген. Ал,
Сырдария (Яксарт) мен қазіргі ... ... ... ... ... ізімен аққан.
h Арал теңізінің терістік бетіндегі Саршығанақ, ... ... ... ... ... өмір сүрген қызыл балықтың, ірі ұлудың,
киттің омыртқа сүйектері тасқа ... ... ... ... Бұл ... ... жатқандығын көрсетеді.
h Мезозой дәуірінде мұхит түбінде өмір сүрген фораменифер деген жәндіктің
сыртқы қабыршағынан пайда болатын бор Арал теңізінің терістік жағындағы
Ақкісіден ... ... Б.з.б 138 жылы ... ... ... ... өзінің жазбаларында «Кан-
гюй мемлекеті жарлы, жиексіз үлкен теңіздің жағасында жатыр. Бұл терістік
теңізі» деп ... Арал ... осы ... ... дейін түрліше аталған. Оны
саяхатшылардың еңбектерінен жиі кездестіреміз. Мысалы; 865 жылы Ибн-
Хордарбек «Күрдер» көлі ... 943 ... ... «Күрджани», 961 жылы Истахди
«Казбин», 1339 жылы Хафизи «Абдуда», ХІІІ ... ... ... көлі деп
жазған. Бүгінгі Арал теңізі деген атау негізінен ХVІІ ғасырдан бергі жерде
берілген.
h Сырдарияға дейін құятын ... ... ... ... ... 1664-1665
жылдары голландиялық Николай витсе жазған. Ол 1692 жылы ... ... және ... ... ... ... ... (каспий) теңізінен
Көк(Арал) теңізіне дейін 250км. Көк теңізге оңтүстіктен буен (Шу) өзені
құйып жатады» деп жазған.
h Арал теңізін саяхатшылар әр ғасырда картаға ... ... ... 1658 жылы ... ... 1664 жылы ... Николай
витсен, 1723 жылы Далилия, 1734 жылы Крылов, 1741 жылы Муравин, 1834 ... ... ... зерттеуде капитан Бутаков пен ұлы кобзарь Шевченко
да көп ... ... ... ... ... 1 ай бойы ... ... 2 кеме жасаған.
Алғашқы кеменің капитаны Қаратеңіз морягі Мертового болды, екіншісінің
құрамындағы 27 кісінің бірі – Тарас Шевченко.
h 1853 жылы Арал ... ... рет ... жүрді. Ол 1850 жылғы қазан
айындағы патшалық Ресейдің ... ... ... Мотол қаласында 49 347
сомға жасалған.
h 1886 жылы Аралдың оңтүстік бетінде А.Никольскийдің, ал солтүстік
жағындаакадемик Бергтің басқаруымен эксредиция ... ... жете ... ... ... осы мол олжаны игеру мақсатында 1905
жылы темір жол құрылысын салды. Осыдан кейін Астраханьнан, Доннан,
Қаратеңіз маңынан, Орталық ресейден жеке балық ... келе ... ... ... ... секілді саудагерлер ірі-ірі балық
кәсіпшіліктерін ашып, «Хиуа» атты акционерлік қоғам құрды.
h 1913 жылы арал ... ... Онда 1026 адам ... ... ... ... ауыр күн ... В.И.Ленин 1921 жылы 7 қазанда:
Арал балықшыларына хат жолдап, ашыққандарға ... ... ... ... ... 24 ... ішінде 14 вагон балық
жөнелтті
h Арал балық зерттеу станциясы 1920 жылдан жұмыс істей бастады
h 1925 жылы ... Арал ... ... ... балық аулайтын ұйым
құрылды. Ұйымның алтауы Арал жерінде, төртеуі Мойнақ маңында ... 1928 жылы Арал ... ... ... ... ... ... Басқарма председателі болып патша заманында жер ауып келген
Дон казагі Дубовик ... ... 1928 жылы Арал ... ... ... Сол жылы кеме ... ... салынды.
h 1930 жылы Қазақ ССС Жоғарғы Кеңесінің арнайы қаулысымен Арал қала ... 1930 ... ... ... ... ... Мойнақ пен Арал
қаласында консерві заводы салына бастады. Ол ... 6 ... ... шығарды.
h 1932 жылы Арал ауданында 173 тұз өндіретін трест ұйымдастырылды. Ол жыл
сайын орта есеппен 262 мың ... тұз ... ... 1920 ... бері ... ... келді.
h 1940 жылы профессор Г.В.Никольский Арал теңізіндегі балықтардың түрі мен
олардың қандай тереңдікте жүретіндігі жөнінде арнайы ... ... ... ... ... ... ақбалық, шортан, сазан, тісті, шабақ, алабұға,
қаяз, табан, торта, айнакөз, шомая ауланды.
h Соғыс ... Арал ... 23 430 ... ... балықты Отан
қорғаушылар мен туысқан республикаларға жөнелтті.
h 1946 жылы Арал ... шыны ... ... ... Арал ... пароходствосы арқылы Түркіменстанға баратын жүктің
25 проценті, Өзбекстанға жеткізілетін заттың 70 проценті тасылған.
h 1946 жылғы мәлімет бойынша Арал ... ... ... ... ... поляк, молдаван, қалмақ, чуваш секілді 33 ұлттың өкілі тұрған.
h 1960 жылға дейін Арал қаласынан Нүкіс, Мойнақ, Шаржауға жолаушылар
таситын кемелер жүріп ... 1970 ... ... Арал ... балықтың 34 түрі есепке алынған.
Арал ауданы 1929 жылы құрылған. Алғашқы кезде оның ... ... ... ... ... 1938 ... 29 ... бастап жұмысшы поселкесі
қалаға айналды, яғни Арал поселкасы Арал ... ... ... ... Арал қаласы. Ауданда 2008 жылғы 1 қаңтарға 72145 адам тұрады. Оның
30622-сі Арал қаласының тұрғындары. Территориясы 52,2 км2.
1921 жылы қазан ... ... В. И. ... (В. ... Повольже мен
Ресейдің орталық аудандарындағы құрғақшылыққа байланысты аштықтан зардап
шеккен халыққа ... ... ... Арал балықшыларына әйгілі үндеу-хатын
жолдап, көмек беруді сұраған. Аралдықтар бұл Үндеуге жауап ретінде Ресейге
14 ... ... ... ... партиясының көсемі В. И. Ленин
аралдықтардың бұл игі ісін зор бағалап, токарлық станок Арал балықшыларына
сыйға тартқан.
1930 жылдары ауданда 17 балық ... 5 ... ... ... астам мал
колхозы ұйымдасқан. Аудан халқы Ұлы Отан соғысы уақытында де өшпес ерлік,
асқақ рухтың үлгісін көрсетті. ... ... 11 ... ... адам кетіп,
оның 6038 елге оралмай, майдан даласында қалды. 2005 жылы ... ... ... аудан орталығының орталық алаңында Тағзым
алаңы орнатылды.
Арал теңізі 1963 жылдардан бастап тартыла бастады. Арал ... ... ... ... ... Қызылорда және Арал қалаларында
мемлекетаралық деңгейде кеңестер өткізілді. Осының нәтижесінде құны 84,0
млн. АҚШ долларын құрайтын ... ... ... ... және ... ... ... сақтау» жобасы іске асып, жобаның І фазасы 2007
жылы аяқталды. Қазіргі таңда жобаның ІІ ... ... ... ... ... 51 ... 1 ... 1 қалалық мәдениет үйлері, 4
ауылдық мәдениет үйі, 25 ауылдық клуб, 2 демалыс кешені, 6 халықтық
ұжымдар, 32 көпшілік кітапхана, 1 ... 1 ... ... 1 өкпе ... мен 1 ... 1 ... ... жәрдем стансасы, 8
жанұялық дәрігерлік емхана, 5 ауылдық аурухана және 28 ... да ... ... ... жасайды.
Ауданнан екі Кеңес Одағының батыры, 16 Социалистік Еңбек Ері шыққан.
Сонымен қатар, Арал ауданында мемлекеттік қайраткер ... ... ... ... ... жазушы-ақын Зейнолла Шүкіров, Қазақстан
Республикасының тұңғыш Үкімет басшысы Ұзақбай Қараманов, ғалым-профессор
Нажмадин Күнқожаев секілді ... ... ... ... ... Арал теңізі – құмды, құрғақ климатты үстірт қыратқа орналасқан. Ол –
ертедегі ... ... бір ... ... 96 процентін су, 4 процентін жер құрайды. Арал жер шарының 60
градустық ендігінде орналасқан. Теңіз суы сағат тілі ... ... ... ... ... ... ... орта шенінде, яғни бұдан 21 млн 1200 жыл бұрын, Арал
каспий теңізіне қосылып жатқан. Бұл байланыс 1573 ... ... ... Осы ... 950 жылы ... ... Масуди « Балық өзені келіп
құятын Джейнухом (Амудария) Тармидь, Испиран сияқты бірнеше салаға бөлініп,
бір тарауы ... көп ... ... ... ... ... жағымен Джоуджания (көне Үргеніш) жиегінде тұрған көлге құяды» деп
жазған. Ғалымның көл деп отырғаны қазіргі Арал теңізі.
- Бұдан 1800 ... ... өмір ... ... грек ... Кландин
Птоломей өзінің «Алмагест» (Ұлы құрылыс) деген шығармасында жер шарының 27
бөліктен тұратын картасын жасаған. Оның 22-картасында Арал теңізі мен
Каспий теңізі бейнеленген. ... ... ... (Оксус) өзендерінің
Каспийге құйып жатқандығы көрсетілген.
- Бұдан 62 мың жыл бұрын Амудария Ферғананың сайы арқылы Тянь-Шань тауынан
басталған. Осы кезде ... ... Поло да ... «Ион» деп ат берген. Ал,
Сырдария (Яксарт) мен қазіргі Бұхара облысындағы ... ... ... ... аққан.
- Арал теңізінің терістік бетіндегі Саршығанақ, Ақеспе тұсынан 80м
тереңдіктен Олигоцен уақытында өмір сүрген қызыл балықтың, ірі ұлудың,
киттің омыртқа ... ... ... ... ... табылды. Бұл кезінде
мұхитпен қосылып жатқандығын көрсетеді.
- Мезозой дәуірінде мұхит түбінде өмір сүрген фораменифер деген жәндіктің
сыртқы қабыршағынан пайда болатын бор Арал ... ... ... ... ... Б.з.б 138 жылы ... үкіметінің елшісі Чжан-Цянь өзінің жазбаларында «Кан-
гюй мемлекеті жарлы, ... ... ... ... жатыр. Бұл терістік
теңізі» деп жазған.
- Арал теңізі осы ... ... ... ... ... Оны
саяхатшылардың еңбектерінен жиі кездестіреміз. Мысалы; 865 жылы ... ... көлі ... 943 жылғы Масуди «Күрджани», 961 жылы Истахди
«Казбин», 1339 жылы Хафизи «Абдуда», ХІІІ ... ... ... көлі деп
жазған. Бүгінгі Арал теңізі деген атау негізінен ХVІІ ғасырдан бергі жерде
берілген.
- Сырдарияға дейін құятын өзендер ... ... ... ... ... голландиялық Николай витсе жазған. Ол 1692 жылы жарыққа шыққан
«Терістік және Түстік Татария» деген еңбегінде Валин (каспий) ... ... ... 250км. Көк ... ... буен (Шу) өзені
құйып жатады» деп жазған.
- Арал теңізін саяхатшылар әр ғасырда картаға түсірумен болған. Атап
айтсақ, 1658 жылы ағылшын Дженкинсон, 1664 жылы ... ... 1723 жылы ... 1734 жылы ... 1741 жылы ... 1834 ... Теңіз табиғатын зерттеуде капитан Бутаков пен ұлы кобзарь Шевченко
да көп еңбек сіңірген.
- Бутаков бастаған экспедиция 1 ай бойы ... ... 2 кеме ... кеменің капитаны Қаратеңіз морягі Мертового болды, екіншісінің
құрамындағы 27 ... бірі – ... ... 1853 жылы Арал ... ... рет пароход жүрді. Ол 1850 жылғы қазан
айындағы патшалық Ресейдің ... ... ... Мотол қаласында 49 347
сомға жасалған.
- 1886 жылы ... ... ... ... ал ... Бергтің басқаруымен эксредиция ұйымдастырылып, балық
байлығы жете зерттелді. Патшалық Ресей осы мол олжаны игеру мақсатында 1905
жылы темір жол ... ... ... ... ... ... маңынан, Орталық ресейден жеке балық аулаушылар келе бастады.
Лапшин, Риткин, Красильников, Макеев секілді саудагерлер ірі-ірі балық
кәсіпшіліктерін ашып, «Хиуа» атты акционерлік ... ... 1913 жылы арал ... ... Онда 1026 адам ... Поволжье халқының басына ауыр күн туғанда В.И.Ленин 1921 жылы 7 қазанда:
Арал балықшыларына хат жолдап, ашыққандарға көмек көрсетуін ... ... ... 24 ... ... 14 ... ... Арал балық зерттеу станциясы 1920 жылдан жұмыс істей ... 1925 жылы ... Арал ... «Серіктестік» деген балық аулайтын ұйым
құрылды. Ұйымның алтауы Арал жерінде, төртеуі Мойнақ маңында болды.
- 1928 жылы Арал ... ... ... ... ... ... ... председателі болып патша заманында жер ауып келген
Дон ... ... ... сайланды.
- 1928 жылы Арал аудан орталығы болды. Сол жылы кеме жасау заводы салынды.
- 1930 жылы ... ССС ... ... ... қаулысымен Арал қала аталды.
- 1930 жылдан бастап профессор М.И.Ильиннің басқаруымен Мойнақ пен ... ... ... ... ... Ол ... 6 ... астам
консерві шығарды.
- 1932 жылы Арал ауданында 173 тұз өндіретін трест ұйымдастырылды. Ол ... орта ... 262 мың ... тұз өндірді.
- Аралда 1920 жылдан бері сульфат өндіріліп ... 1940 жылы ... ... Арал ... ... түрі ... қандай тереңдікте жүретіндігі жөнінде арнайы карта жасалды. ... ... ... ... ... ... ... тісті, шабақ, алабұға,
қаяз, табан, торта, айнакөз, шомая ауланды.
- Соғыс жалдарында Арал ... 23 430 ... ... ... ... мен туысқан республикаларға жөнелтті.
- 1946 жылы Арал қаласында шыны заводы салынды.
- Кезінде Арал ... ... ... ... ... ... проценті, Өзбекстанға жеткізілетін заттың 70 проценті тасылған.
- 1946 жылғы мәлімет ... Арал ... ... ... азербайжан, неміс,
латыш, поляк, молдаван, қалмақ, чуваш секілді 33 ұлттың ... ... 1960 ... ... Арал ... ... Мойнақ, Шаржауға жолаушылар
таситын кемелер жүріп тұрған.
- 1970 жылға дейін Арал ... ... 34 түрі ... ... қай жері де ... киеден кенде емес. Торқалы тойлар қарсаңында
қарап отырсақ, Сырдың алтын моншағы, көгілдір айдынды Арал жерінің тарихы
мен тағылымы сабақтас көрінеді. ... ... ... жердің кеңдігін
жаудан қорғап, даудан сақтаған батырлар мен шешендердің мекені болған жер.
Бүгінгі ұрпақ осынау рухани мол қазынаны ... ... қана ... ... ... алып келеді.
Арал бүгін экологиялық аймақтан қуатты экономикалық аймаққа айналуға күш
салған аудандардың бірі. Облыстағы индустриялық-инновациялық бірнеше
серпінді жобалар жүзеге асырылуымен қатар ... ірі ... ... ... да атап өткеніміз жөн.
Арал ауданының әкімі Нәжмадин Мұсабаевпен сұхбат
- Нәжмадин Түрікбенұлы, Арал екі бірдей индустриялық-инновациялық жобаны
жүзеге асырып жатқан ... ... ... Өнеркәсіпті аудан үшін бұл
жобалардың маңызы айтпаса да түсінікті. Бүгінгі ... жаңа ... ... ... ... Ежелден өндірісі қалыптасқан ауданның іргелі саласындағы серпінді
жобаларға аралдықтар үлкен үміт ... ... ... ... ... ... қолдауымен өткен жылдың аяғында Арал балық зауыты
пайдалануға берілді. Жобаның құны 10 млн. АҚШ долларын құрайды, ол Оңтүстік
Корея технологиясымен ... ... ... ... сай,
экспортқа өнім шығара алады. Мұнда балықты қақтайтын, ыстайтын, филе және
жартылай дайын өнімдер жасайтын цехтар бар. Бұл өнімдер бізде ғана емес,
ТМД, ... Азия ... ... ... ие. Жаңа технология Арал
балығын халықаралық рынокқа шығаруға үлкен мүмкіндік береді.
Кәсіпорын қалыпты жұмыс істеп тұруы үшін жылына 6 мың тоннадан астам ... Кіші Арал мен ... ... ... ... ... ... сатып алуға Ресей кәсіпорындарымен келіссөздер жүргізілуде.
Әрине, мұндай үлкен зауытты мол ... ... үшін ... да ... ... болашақта тауарлы балық өсіру, яғни тоған шаруашылығын
дамыту жоспарлары ... ... ... - Арал ... ... зауыты. Қазақстан темір
жолы үшін бұл аса маңызды кәсіпорын, ... ... ... ... ғана. Ұлттық компания қазір тапсырыс мәселесін шешуде, мұнда
олардың басшылары да ... ... ... ... ... ... ... құрастырып, бірнеше жүздеген жұмыс орындарын ашуға болады. Бүгінгі
таңда алғашқы тәжірибелік платформалар ... ... ... ... шаруашылығына қайта оралар болсақ, біздегі «Қамбаш балық» ЖШС
жаңа технология негізінде өнім ... ... ... Ал Қамыстыбас
балық питомнигі мемлекеттік тапсырыс бойынша жыл сайын 15 млн. ... ... ... мен теңізге жіберіп отыр. Сонымен бірге «Шаркент
ата» бірлестігі Арал теңізінде ... ... қаяз ... ... ... ... ... өсіруге облыстық бюджеттен 7 млн. теңге бөлінген
болатын. Көлдер мен ... ... ... қорын зерттеумен
республикалық ғылыми-зерттеу орталығының аудандық бөлімшесі айналысады.
Соңғы жылдары теңіз жағалауындағы Қаратерең, ... ... да ... ... әлеуметтік жағдайы көтеріліп келеді. Мұның бәрі Елбасының
тікелей қамқорлығымен жүзеге асырылып жатқан САРАТС ... ... ... ... ... екінші кезеңінің қолға алынуы аралдықтарға зор
сенім ұялатады. Облыс әкімі Болатбек Қуандықов аймақтың үш ... ... ... ... ... ... мәселесін ұсынып отыр. Бұл мақсатта
саланы өркендетудің нақты шаралары белгіленіп, жүзеге асырылуда.
Жалпы, еліміздегі ... ... ... біздің ауданымыздың
аумағынан өтетіні қуантады. «Батыс Еуропа-Батыс Қытай» автокөлік жолы
іргелі ... ... ... ... ... ... құбырының
құрылысы жүріп жатса, алдағы уақытта «Бозой-Самсоновка» газ құбырының
салынатыны тұрғындардың әлеуметтік жағдайына елеулі ықпал етеді деп
отырмыз. ... әрі ... ... ... жобасы да біздің
өңірдің әлеуметтік-экономикалық қуатына жаңа серпін беретініне сенімдіміз.
- Ауыл шаруашылығы аймағы ретінде салада қандай басымдықтарға көңіл бөліп
отырсыздар? Бұл ... мал ... ... мен оның өнімдерін өңдеу қай
деңгейде?
-Аймақта төрт түлік малдың басы тұрақты өсіп келеді. Бүгінгі деректерге
сүйенсек, 150 ... ... қой, 16 ... ... ... және 19 мыңға тарта
түйе өсірілуде. Бұл түліктің барлығы дерлік жекенің ... ... ... ... ... ... ... бөліп келеміз. Мал тұқымын
асылдандыру жұмыстары «Құланды» және «Қарақұм» серіктестіктерінде қолға
алынып, өнімдерін өңдеу шаралары жүзеге асырылуда. Ауыл шаруашылығы
өнімдерін ұқсатуға кәсіпкерлік ... ... ... ... Соның
нәтижесінде қымыз, сүт, жүн өңдеу цехтары жұмыс ... ... ... және орта кәсіпкерлік саласы жыл басынан бері 526 млн. теңгенің
өнімін шығарып, жергілікті бюджетке 114 млн. ... ... ... Бұл ... осы ... салыстырғанда, 12,5 пайызға артық.
- Аудан орталығынан 200 шақырым жердегі Бөген ауылына асфальт жол ... ... жыл ... бұл қиял ... ... болар еді. Ауданда «Жол
картасы» аясында бірқатар жұмыстар атқарылған секілді.
- Үкіметтің «Жол картасы» бағдарламасы еліміздің қай ... ... ... ... серпін берді. Біздің ауданның жол жөндеу
жұмыстарындағы үш жобаға республикалық бюджеттен 325 млн. теңгеден ... ... ... ... ... ... аяқтауға 116 млн. теңге қаржы қаралып, асфальт жол шалғайдағы
ауылдарға жетті. Бұл күз бен қыста көп қиындық көретін алыстағы тұрғындар
үшін үлкен ... ... ... жоба ... ... ... оны ... жөндеуден өткізуге 180 млн. теңгедей қаржы
қаралды. Сонымен бірге ... елді ... ... жолы ... ... ... ... міндеттерді жүзеге асыру мақсатында
облыстан ауылдық округтерге - 21 елді мекенге 1 млн. теңгеден, аудан
орталығы Арал қаласына 50 млн. ... ... ... ... ... ... мен ... жұмыстары атқарылуда. Бұл орайда
облыс әкімінің тікелей бастамасымен 10 мыңға тарта халқы бар Сексеуіл және
Жақсықылыш кентіне әрқайсысына 10 млн. теңгеден ... ... ... ... бері ... әлеуметтік проблемалары бар іргелі елді
мекендерді көркейтіп, ішкі жолдарын реттеуге қол жетті.
Ауданның мектеп, аурухана және басқа әлеуметтік объектілері бойынша 4
жобаға 105 млн. ... ... ... бағытталды. Осы мақсатта №2 кәсіптік
лицейдің бу қазандығын жөндеу, жылу жүйелерін толығымен ауыстыру, №2 мектеп-
интернаттың жылу жүйелерін толығымен жаңалау жұмыстары атқарылып, ... ... ... ... ... ... Сонымен бірге 150
адам қайта даярлау курстарынан өтіп, жалпы «Жол картасы» аясында 2 мыңнан
астам адам әлеуметтік жұмыс орындарына тартылды.
- Ауданда ... ... ... кең ... ... ... Бұл мақсатта
қандай мәселелерге басымдық беріліп отыр?
- Өздеріңізге белгілі, Арал ... 1200 ... жаңа ... ... ... Бұл №262 ... жас ұрпаққа жаңа сипатта
сапалы білім береді деп сенім артып отырмыз. Осының нәтижесінде білім
ұяларындағы ... бір ... ... ... ... ... ... 120 орындық Шөміш мектебінің құрылысы, Арал қаласындағы 140
орындық балабақша құрылысы аяқталып, пайдалануға беріледі деп күтілуде.
Сонымен бірге ... 6 елді ... ... ... басталды.
Маңызды әлеуметтік нысан ретінде спорттық-сауықтыру кешенінің құрылысын
атап өткен жөн. Спорт кешені республикалық бюджет қаражаты есебінен
салынуда. ... ... 3250 ... ... ... құрылысы аяқталып,
инженерлік желі және әрлеу жұмыстары жүргізілуде. Сонымен бірге жабық спорт
кешені дайын болды. Спорт ... ... ... жүгіру алаңдарымен, құрал-
жабдықтармен қамтамасыз етіледі. Бұған дейін ауданда жабық жүзу ... ... ... ... ... 25 млн. ... ... бөлініп, оны Қарағандының «Спартак» құрылыс компаниясы жүргізді.
Халық денсаулығын сақтауды жақсарту мақсатында ... ... ... ... бюджеттен Ескіұра, Үкілісай, Ақеспе, Аққұлақ, Ақшатау
елді мекендерінде медициналық пункттер салу жұмыстары аяқталып келеді.
Емдеу мекемелерінің материалдық-техникалық базасын ... жаңа ... ... ету ... ... Арал ... 300 ... мәдениет үйінің құрылысын салуға жоба-
сметалық құжаттар дайындалып, мемлекеттік ... ... ... ... ... қаржысынан Ерімбетжаға елді мекенінде клуб, Аққұлақ
елді мекенінде кітапхана ашылып, Күршек ауылындағы кітапханаға ғимарат
сатып әперілді. ... ... ... ... ... ... 1,5 млн.
теңге қаржы қаралды. Қазіргі таңда аудан ... ... ... ... ... ... халықтың рухани байлығын еселей түсуде.
Жалпы, әлеуметтік салада оң өзгерістер мен ілгерілеушіліктер ... ... жыл ... рыногында жұмыспен қамтылғандар санының тұрақты
өсуімен және жұмыссыздық деңгейінің төмендігімен сипатталады.
- Соңғы ... ... су» ... ... ... ... ауызсу
мәселесін түбегейлі шешу бағытында нақты жұмыстар атқарылуда. Ауызсу
мәселесі шешілмеген ауыл бар ма?
- Республикалық бюджет есебінен Арал-Сарбұлақ су ... және ... ... ... елді мекендерге қосу жұмыстары жалғастырылуда.
Атап айтқанда, аталған топтық су құбырын қайта жаңғырту және жобаның
бесінші кезеңіне сәйкес су ... ... ... ... ... ... маңызы бар Арал-Жақсықылыш су жүйелерін, Сексеуіл кентін
сумен жабдықтау жүйесін қайта жаңғырту жұмыстарын аяқтау міндеті тұр.
Жалпы, Арал қаласының тұрғындары толықтай таза ... ... ... бөлінген қаржыға Ақбасты елді мекенінде барлау-
пайдалану ұңғымасын бұрғылау жұмыстары аяқталып, ... ... ... ... алынды. Мәскеу қаласынан арнайы келген мамандар оны іске
қосып, пайдалануға берді. Сондай-ақ, Шөміш елді мекеніндегі су айдау
стансасына ... ... ... Сексеуіл кентінде «Шоқсу»
серіктестігі газдалмаған таза ауызсуды 5 литрлік құтымен шығаруды қолға
алып, мұнда 16 адам жұмыс жасауда. Жалпы, ... ... 75 ... сапалы
ауызсумен қамтамасыз етіліп отыр.
- Өткен жылы «Тәуелсіздік» алаңы тұрғызылды. Биыл ауданның 80 ... ... ... ... ... ... ... авторы өзіңіз деп естиміз.
- Өздеріңізге мәлім, біз әр жылды белгілі атаумен атап өтіп, халықтың
рухани-мәдени дүниесін байыту, тарихи жадын жаңғырту ... ... ... ... 80 жыл ... ... әлем біледі, бірақ теміржол
вокзалынан түскен адам «Арал теңізі стансасы» деген жазудан басқа ештеңе
көре алмайды. ... 60-шы ... ... Арал ... қала ... мен ... жүрген, көшелер мен ғимараттарынан теңіз айлағының
бейнесі есіп тұрған қала ... Осы ... ... өткенді бүгінгі
ұрпақ санасында өрнектеу мақсатында теміржол вокзалының алдына биік тұғырға
ақ желкенді кемені қондырдық. Ол Ақтаудың ақ мәрмәр тасынан қалануда.
Тұғырдың ортасында ұлы ... ... ... - ... ... теңізшілер
туралы сөздер жазылады. Вокзал алаңына балықшы ескерткіші орнатылады. Бұл
тарихы мен тағылымы мол Аралдың бейнесін сомдай ... ... ... қос ... орай ... ... ... автовокзал
алаңын абаттандыру жұмыстары аяқталып қалды. Мұнда балықшы ескерткіші
орнатылып, субұрқақтары жасалады. Еліміздегі ... ... ... ескерткіші бой түзейді. Сырдың ажырамас бөлшегі
Аралдың рухы осы жерде де сезіліп тұратынына сенеміз.
- Әңгімеңізге рахмет.
ЕСКЕРТКІШТЕР - ЕЛДІҢ ... әр ... ... бір ... атап өту ... ... дәстүр
қалыптасқан. Бұған дейін Жетес би, Бекмырза хан және ... ... ... ... ... ... ... рухани байлығын еселей түсті.
Ал өткен жылы Арал қаласының төрінде Тәуелсіздік монументінің бой көтеруі
айтулы оқиға болды. Еліміздің тәуелсіздігі мен ... ... ... ... ескерткіш асқақ та айбынды көрінеді.
Монументтің биіктігі 21 ... яғни ... ХХІ ... ... ... аттылы батырдың мүсіні сомдалған. Төменгі үш тағанда Әйтеке би,
Сартай батыр және Нұртуған жыраудың еңселі ескерткіштері кескінделген.
Атақты би бабамыз бастаған он бір ... ... ... ... он ... қорғаны және белгілі шайырды қоштаған он бір дүлдүлдің есімдері тасқа
қашалып, тарих парақтарынан ... ... ... ... түскен.
Ескерткіштің бітім-болмысы бөлек. Ол халықтың ұлттық рухын, ел ... қана ... ... жас ... ... жадын зерделеуге шақырады.
Аралдың айбынын асырып тұрған асқақ ескерткіш бүгінгі күні халықтың ... ... ... Мұнда жаңа отау көтерген жас жұбайлар шеруін көптеп
көруге ... Олар ... ... бас ие ... армандар жолынан бақыт
тілейтін тәрізді. Бүгінгі күні Тәуелсіздік алаңы көк-жасыл желекке
бөленген, әсем ... ... ... ... Арал ... ... ... байлаған небір әсем гүлдердің түрін көріп, таңырқайсыз. Бізге оны
қаладағы бір мектептің жаратылыстану пәнінің мұғалімі өсіргенін ... риза ... ... алаң ... еркін демалып, тынығатын орнына
айналған.
Енді Аралды ақ желкенді қала бейнесінде көріп қалатын шығармыз. Қазір ... ... ... ... ... 18 ... ... тұғырда ақ
желкенді кеме тұғырланып жатыр. Бұл қаланың сонау бір кезде теңізшілер
айлағы болғанын бейнелеп қана қоймайды, оның тіршілігі қайнаған ... ... ... ... жады десе ... Сол кезден қалған
атаулар мен көшелер әлі күнге тереңнен сыр ... ... ... ... ... ... кешеніне атақты қолбасшы
Жалаңтөс баһадүрдің есімі беріліп, ескерткіші де бой көтермек. Мұның бәрі
ұлттық рухты дәріптеп, жас ұрпақ бойына туған ... ... ... ... ескерткіштер екен. Арал төрінде бастау алған әдемі үрдіс,
тәлімді іс көпшіліктің көңілінен ... АҚ ... ... қоғамы - өтпелі экономиканың алғашқы кезеңінде
құрылымын өзгерткен нарық қарлығаштарының бірі. Елімізде ас ... ... ... ... комбинат қазір де осы биікті ұстап тұруға, отандық
тұтынушыларға сапалы өнім жеткізуге жұмылған. Соңғы жылдары кәсіпорында
өндіріске жаңа технологиялар ... ... ... іске ... ... жабдықтар мен қондырғылар орнатылуда.
Жақсықылыш кенті тұрғындарының барша тіршілігі осы ... ... ... дағдарыс кезеңінде жұмысшыларға түсер әлеуметтік
зардаптарды жеңілдетуге, жұмыс орындарын ... ... ... ... ... көптен бері қолға алынбаған тұз қазу жұмыстары қайта жанданды.
Соның нәтижесінде «ақ алтын» таулары биіктей түсті. Өнім өңдеу жұмыстарының
сапасы артып ... Ас ... сан ... ... көңіл бөлініп, оны
сатып алушыға қолайлы болу жағдайы қарастырылуда. Осы мақсатта 250 грамнан
бастап түрлі салмақтағы қалталанған және қапталған ас тұзы шығарылады.
Қазіргі ... ... әсем ... ... ... де ... ... артып тұрған кезде тұтыну рыногында өнім тарату оңай
шаруа емес. ... ... ... ... ... де, ... тұздар да
сауда орындарын жаулап ала бастады. Әсіресе, Ресей, Украина елдерінің
бағасы төмен өнімдері біздің тұтынушыларға көптеп ... ... ... ... мен ... ... арзан өнім шығарып, оны қолайлы бағада
сыртқа шығарып сатуға мүмкіндік береді. Соған ... ... ... ... ... ... ... үлкен сұранысқа ие екенін
көрсетуде. Отандық өнімге үкімет тарапынан да жыл санап қолдау ... ... ... ... нығая түсті. Облыстық бюджеттен
бөлінген 10 млн. теңге қаржыға кенттің бірнеше көшесі жөнделіп, орталық
көркейіп, абаттандырылды. ... ... ... ... ... жаңа ... мен мектеп үйлері пайдалануға берілді. Аудан
экономикасының көшбасшысы саналатын іргелі кәсіпорын аймақтың дамуына
өзіндік үлесін қоса ... ... - ... дертке - дауа шұбаттың пайдасы жөнінде сөз қозғау ... ... ... ... ... да бағалы өнімді қазіргі заманғы
технологиямен тұтынушыларға жеткізу жұмыстары қолға алынып келеді.
Теңіз қойнауындағы «Құланды» ЖШС ... ... төрт ... ... ... бірі. Кешегі өтпелі кезеңнен аман қалып, түлік
төресін түлетіп отыр. Серіктестіктің құрылтайшылығымен өткен жылы «Қалует»
шұбат өндіру зауыты іске қосылды. Шағын зауытқа ... 30 млн. ... ... алып, жұмысын жолға қойған болатын. Мұнда Израильден
әкелінген шетелдік жаңа технологиялық қондырғылар орнатылған. Нәтижесінде 1-
1,5 литрлік құтыларға құйылған ... ... ... ... ... айға дейін сақтауға болады, сапасын еш жоғалтпайды. ... бір ... ... ... ... ... алады. Серіктестік сүтті қожалықтар мен
шаруашылықтардан, жеке тұрғындардан жинап, сапалы ... ... ... ... елді мекендерінің тұрғындары сүт тапсыруға
ықыласты. Өнімдер Қызылорда, Ақтөбе қалаларындағы тұтынушыларға, ... ... ... өнім ... проблемасы игілікті іске
қолбайлау болуда. Сондықтан серіктестік басшылары ауруханалар мен
интернаттарға бағалы сусынды жеткізуге, техникамен көмектесуге қолдау
көрсетуді ... ... дәмі ... Теңіз қойнауының ашқылтым да шүйгінді
шөбі шұбаттың дәмін ... ... ... ... ... тұтынушыға жете алмай отыр. Ал бізде қымыранға зәру емдеу мен
демалыс орындары қаншама.
«Құланды» серіктестігінің ... ... ... ... ... қолға алмақ ойлары бар екен. Қазір табындарда желіге құлын байлап, бие
сауу ... ... ... ... ... ... баптап, барды
бағалап отырған шалғайдағы малшы ауылдың көкейкесті мәселелері көлеңкеде
қалмай, қолдау тапса ... ... ... ... - ... ... жолы Арал теңізі станциясы
үстінен өтті. Ал Алтықұдық елді мекені Арал ... ... ... ... жылы - Арал кеме ... ... іргетасы қаланды.
1917 жылы - Арал ауданы Қазан төңкерісіне дейін Қазалы уезі қарамағында
болды.
1923 жылы - Қазалы уезі кеңесінің шешімімен Арал ... ... ... жылы - ... құрылды.
1929 жылы - Арал ауданы құрылды.
1930 жылы - Балық шаруашылығы саласы құрылып, Арал ауданында балық
шаруашылығымен ... 25 ... 15 ... 75 ... ... пункттері
жұмыс істеді. Балықшы қауымы жылына 450-500 мың тонна балық аулаған
болатын.
1940 жылы - Арал ... ... ... ... ... 12 ... да бөлініп, ал 4 зауыт Қарақалпақ АССР ... ... ... - Ұлы Отан ... ... 8847 ... оның ішінде
45 азаматша елді жаудан азат етті.
1949-1950 жылдары - Балық өнеркәсібінде 8 мың балықшы жұмыс істеді.
1950-1960 жылдары - ... және мал ... ... ... ... 16 ... Социалистік Еңбек Ері атағын иемденді.
1957 жылы - бүкіл ұжымшар кеңшар болып қайта құрылды. Арал ауданында
«Приарал», «Арал», «Қарақұм», «Жіңішкеқұм» ... ... ... ... жұмыс істеді.

Пән: География
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай құнанбайұлы туралы14 бет
Алты ғасыр іздеген баласағұн18 бет
Аралдың ежелгі мәдениеті37 бет
Аңызға айналған мекен - Маңғыстау !2 бет
Жамал Омарова5 бет
Италия Республикасы10 бет
Мағжан Жұмабаевтың өмір жолы4 бет
Оңтүстік Қазақстанға өзге ұлттардың қоныстануы5 бет
Райымбек батыр7 бет
Сәбит Мұқанов 10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь