Сот билігі және судьялар

Еліміздің Президенті Н.Назарбаев Қазақстан Республикасы судьяларының үшінші съезінде сөйлеген сөзінде: "Адамдар, ақыр аяғында, сотқа сеніп, өркениетті елдерде бұрыннан қалыптасқандай, өз құқықтарын қорғау үшін дәл сіздерге жиірек өтініш жасай бастауы сот-құқықтық реформаның басты нәтижесі болып табылады. Осындай сот жүйесінің болуы біздің қоғамымызда болып жатқан саяси және экономикалық өзгерістердің қайтымсыз екендігінің ең мықты кепілі болып табылады" деді.
Расында да, Қазақстанда жүргізілген реформа жылдары сот құзіретінің, соттар ашықтығының аясын кеңейту, судьялардың тәуелсіздігін, мәртебесін нығайту, соттардың материалдық-техникалық қамтамасыз етілуін жақсарту басты нәтижесі болған шаралар кешені жүзеге асырылды. Конституцияда белгіленген судьялардың тәуелсіздік, дербес құқықтық, мерзімсіз негізде тағайындалу қағидалары сот қызметінің негізге алынатын бастамаларының бірі болды. Сот құрылымы мен сот ісін жүргізудің негіздерін белгілейтін бірқатар заңнамалық актілер қабылданды, соттардың мамандандырылуы жүргізілді, сот кадрларын іріктеу процесі жетілдірілуде. Атқарушы өкімет пен сот билігінің құзіретін бөлу тәуелсіз әділ соттың маңызды кепілінің бірі болды.
Сот ашықтығының заңнамалық кеңейтілуі азаматтардың өз құқықтарын қорғау мүмкіндігіне шек қоюды толық жоюға жағдай жасады, сот билігіне деген сенімді арттырды. Соттар бүгінгі танда күні кеше тіпті ойлауға қиынға соғатын істерді — азаматтардың өкіметке, шенеуніктерге қарсы шағымдарын қарастырады. Сондай-ақ осындай талаптардың 80 %-ы дерлік қанағаттандырылады.
Судьялардың кәсіби біліктілігін және жауапкершілігін арттыруға ерекше көңіл бөлініп отыр. Соттардың жоғары білікті кадрлық потенциалын қалыптастыру, сыбайлас жемқорлықты азайту және судьялар корпусын судья деген атқа лайық емес тұлғалардан тазарту, соттардың жағымды имиджін қалыптастыру соңғы төрт жыл ішіндегі ең мәнді және маңызды жұмыс болып табылады.
Өкінішке орай, судьялар арасында парақорлықтың жеке жағдайлары кездеседі. Алайда, сот жүйесі бұл пәлеге басқаларға қарағанда көбірек шалдыққан деген тұжырымдар түп нұсқасында қате. Ал соттардың қызмет ерекшеліктерін ескеретін болсақ, сыбайлас жемқорлық құқық қорғау органдары жүйесінде, атап айтқанда соттарда, аз кездеседі деуге болады. Өкімет қылмысты топтармен тығыз байланыста болып, билік тармағының жүйесі лауазымды тұлғаның іс-әрекетін немесе өрекетсіздігін жасырса, сонда ғана жаппай сыбайлас жемқорлық туралы сөз қозғауға болады. Сот жүйесіндегі мұндай мүмкіндікті, ең алдымен, істі қараудың процессуалдық иерархиясының өзі жоққа шығарады, өйткені апелляция және қадағалау инстанцияларында аудандық сот судьясы шығарған шешімге шағым беруге болады. Төменде тұрған сот қателіктерінің басым көпшілігі жоғары инстанциялармен, яғни сот жүйесінің өзінің ішкі бақылау жүйесімен жөнделетінін атап өткен жөн.
Егер сот-құқыктық реформаның бірінші кезеңінде қатаң қылмыстык және әкімшілік шаралар көмегімен сыбайлас жемқорлықты түп-тамырымен құрту міндеті қойылса, қазіргі кезде сыбайлас жемқорлыққа жағдай жасайтын себептер мен жағдайларды түп-тамырымен жоюға бағытталған сыбайлас жемқорлыққа үздіксіз қарсы тұрудың ұтымды механизмін қалыптастыру қағидасы негізге алынып отыр.
1. Т.В.Апарова. Үлыбританиядағы судьялар мәртебесі // Ресей құқығы журналы. 1999. N 7-8.
2. Засилье криминальной субкультуры угрожает обществу // Казахстанская правда. N 148. 22 июня 2001 г.
3. Книпер Р. Этапы правовой и судебной реформ в Казахстане в качественеотъемлемой части перестройки экономики // Казахстанская правда. N 148.
22 июня 2001 г.; Засилье криминальной субкультуры угрожает обществу // Казахстанская правда. N 148. 22 июня 2001 г.
4. Сот этикасы кодексі. Қазақстан Республикасы судьяларының 1996 ж. 19-желтоксандағы бірінші съезінде қабылданды.
5. Ладо Чантурия, председатель Верховного суда Грузии. Судебная реформа в Грузии: Тезисы // Материалы междунар. конференции «Суды и их роль в укреплении государственной независимостиң. Астана, 15.08.2001.
6. Лапин Б.Н. Реформирование законодательства о судебной юрисдикции //Правовая реформа в Казахстане. N 1(9). 2000.
7. Қ.Мами. Қазақстан Республикасындағы конституциялық зандылық және сот билігі. Мәскеу. Ғылым. 2004.
8. Мами К. Становление и развитие судебной власти в Республике Казахстан. - Астана: Елорда, 2001.
9. Н.Назарбаев - Әділ сот — бұл әділеттілік // Заң газеті. 2001. 11-маусым.
10. Судьялардың республикалық жөне облыстық тәртіптік-біліктілік алқалары туралы ереже. ҚР Президентінің 2001 ж. 26-маусымдағы N 643 Жарлығымен бекітілді // Аdviser ақпараттық-анықтамалық жүйесі.
11. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 ж. 30-қыркүйектегі "Қазақстан Республикасы Жоғарғы соты жанындағы судьялардың және сот жүйесі қызметкерлерінің біліктілігін жоғарылату институты" мемлекеттік мекемесінің атын "Қазақстан Республикасы Жоғарғы соты жанындағы Сот академиясы"
мемлекеттік мекемесі қылып өзгерту туралы" N 1008 Қаулысы. "Юрист" анықтамалық құқықгық жүйесі 5.0.
12. 12 стульев для присяжных // Аргументы и факты. N 30 (1083). Июль 2001 г.
        
        Еліміздің Президенті Н.Назарбаев Қазақстан Республикасы судьяларының үшінші
съезінде сөйлеген сөзінде: "Адамдар, ақыр аяғында, сотқа ... ... ... ... өз құқықтарын қорғау үшін дәл сіздерге
жиірек өтініш жасай бастауы сот-құқықтық реформаның басты нәтижесі болып
табылады. ... сот ... ... ... ... ... жатқан саяси
және экономикалық өзгерістердің қайтымсыз екендігінің ең мықты кепілі болып
табылады" деді.
Расында да, Қазақстанда жүргізілген реформа жылдары сот ... ... ... кеңейту, судьялардың тәуелсіздігін, мәртебесін
нығайту, соттардың материалдық-техникалық қамтамасыз етілуін жақсарту басты
нәтижесі болған шаралар кешені жүзеге ... ... ... ... дербес құқықтық, мерзімсіз негізде тағайындалу
қағидалары сот қызметінің негізге алынатын бастамаларының бірі болды. Сот
құрылымы мен сот ісін ... ... ... бірқатар заңнамалық
актілер қабылданды, соттардың мамандандырылуы жүргізілді, сот кадрларын
іріктеу процесі ... ... ... пен сот билігінің құзіретін
бөлу тәуелсіз әділ соттың маңызды кепілінің бірі болды.
Сот ашықтығының заңнамалық ... ... өз ... қорғау
мүмкіндігіне шек қоюды толық жоюға жағдай жасады, сот ... ... ... ... ... ... күні кеше тіпті ойлауға қиынға
соғатын істерді — азаматтардың өкіметке, ... ... ... ... осындай талаптардың 80 %-ы ... ... ... және ... ... ерекше
көңіл бөлініп отыр. ... ... ... кадрлық потенциалын
қалыптастыру, сыбайлас ... ... және ... ... ... атқа ... емес ... тазарту, соттардың жағымды имиджін
қалыптастыру соңғы төрт жыл ... ең ... және ... ... болып
табылады.
Өкінішке орай, судьялар арасында парақорлықтың жеке ... ... сот ... бұл ... ... ... ... деген тұжырымдар түп нұсқасында ... Ал ... ... ... ... ... ... құқық қорғау органдары
жүйесінде, атап айтқанда соттарда, аз ... ... ... ... ... ... байланыста болып, билік тармағының жүйесі
лауазымды тұлғаның іс-әрекетін ... ... ... ... ғана
жаппай сыбайлас жемқорлық туралы сөз қозғауға болады. Сот жүйесіндегі
мұндай мүмкіндікті, ең ... істі ... ... ... ... шығарады, өйткені апелляция және қадағалау ... сот ... ... ... ... ... болады. Төменде тұрған
сот қателіктерінің басым көпшілігі жоғары инстанциялармен, яғни ... ... ішкі ... ... ... атап өткен жөн.
Егер сот-құқыктық реформаның бірінші кезеңінде қатаң қылмыстык және
әкімшілік шаралар ... ... ... ... ... қойылса, қазіргі кезде сыбайлас жемқорлыққа жағдай ... мен ... ... ... ... сыбайлас
жемқорлыққа үздіксіз қарсы тұрудың ұтымды механизмін қалыптастыру қағидасы
негізге алынып ... ... үшін ... өте қажет. Істі жүргізуге қатысушылармен
қарым-қатынас жасаудың жалпы ережелерін сақтаған өте маңызды. Судья ... ... оның ... зиян келтіретін, әділ соттылықты жүзеге
асырған ... ... мен ... ... ... бәрінен аулақ болуы тиіс деген заңның және намыс кодексінің
талаптары ең маңызды болуы тиіс.
1. Судьяларды қызметке ... ... ... ... соңғы жылдар ішінде түбегейлі өзгерістерге
ұшырады, оларды қазақстандық ... ... ... ... ... лауазымға тағайындаудың республикадағы бұрынғы жүйесі
сынға әділ алынып жүрді, өйткені соттар, олардың ... ... ... ... ... ... құрылымына кіретін Әділет
министрлігіне тәуелді еді, бұл олардың жұмысына жағымсыз ... ... ... ... ... министрінің ұсынысы бойынша еліміздің
Президентімен тағайындалатын. Заңнамаларға сәйкес тәуелсіз болуы ... ... ... ... шын ... ондай емес еді, өйткені
алқаға басшылықты әділет ... яғни ... ... ... асыратын.
Судьяларды лауазымға тағайындау тәртібі сынақ ісінен өтпеген, заң ... және ... ... ... ... ... тағайындалуға
мүмкіндік беретін. ӘБА кандидатқа сипаттама берген ... оның ... мен жеке ... ... ... ... кезде судьялар корпусын қалыптастыру тағайындалу жөне ... ... ... ... ... (қалалық), облыстық және
оларға теңестірілген соттар судьялары қатаң белгіленген процедураға сәйкес
Президентпен тағайындалады. Тек Жоғарғы сот ... ғана ... ... сот ... ... балама үміткерлердің болуын шамаламайды.
Сенат ұсынылған кандидатураларды қабылдамаған жағдайда ғана, Президент сол
немесе басқа үміткерлерге ... ... ... ... ... берудің осындай қағидасы олардың нақ ... ... ... ашық ... ... жүргізіледі. Оған судья болуға үміткерлерге
қойылатын талаптарға сай келетін барлық ... ... ... ... да ... ... өйткені алдындағы заң рұқсат беретін судьялардың
көлденен сызық бойынша ауыспалылығын соттар туралы заң ... ... ... ... кейін, кандидатураларды іріктеу
демократиялық және ашык. түрде өткізіледі. Әрине, ... ... ... — сот ... орнын баса тұрудың мүлдем әр түрлі нысандары
және бұл тұрғыда конкурстық негізде ... ... ... ... ол кандидаттың мінездемесін жақсырақ білетін, сондықтан лайықты
талапкерді дұрыс таңдай ... ... ... ... ... ... де, нақты объективті алғы шарттардың болуы жағдайында
(жергілікті ... ... ... ... ... деңгейі және
т.б.), бітімгершілік судьяларын, сайлау мүмкіндігін де ... ... ... және Жоғарғы сот судьяларының бос ... ... ... балама негізде Жоғары Сот Кеңесіне және Әділеттің
біліктілік алқасына ұсыну арқылы, соттардың пленарлық мәжілістерінде құпия
дауыс беру арқылы ... Бұл ... сот ... сот кадрларын
тандауға қандай да болсын нысанда ықпал жасауы жойылады. Аудандық ... ... ... алқасы арқылы іріктеледі, бұл қандай ... ... ... ... бұл ... әр ... органдарының өкілдері кіреді. Бүгінгі күні осы органдардың құрамы
депутаттар, прокуратура мен ... ... ... ... ... түрде кеңейтілді және біздің ойымызша, бұл баланс, бір ... ... ... ... ... ... — бұл органдардың
басқа мүшелерінің арасындағы қажетті паритетті және қандай да ... ... ... ... ... Егер халықаралық
нормаларға жүгінетін болсақ, онда, мысалы, Судьялар мәртебесінің еуропалық
хартиясы осындай құрылымдар ... кем ... 50 %-ы ... ... ... ... ... Біздің ойымызша, судьялардың жартысы
түріндегі минималды төменгі шекке сілтеме жасау кепілдің ... ... ... бағытталған. Судьяларды паритетті негізде сайлау
судьяларды сайлау немесе ... ... ... билігінің немесе заң
шығарушы өкіметтің қандай да бір органының қатысуын ... ... ... лауазымдарға іріктеудің қолданымдағы
төртібі нәтижелі ... ... жөне өзін ... ... Бұл процесті одан
әрі демократияландыру үшін барлық судьялық лауазымдарға үміткерлер ... ... ... ... дауыс беру жолымен
іріктелетіндігін заңмен бекітуге болатын еді, кейін ... ... және ... ... сот ... ... түрде ұсынуы тиіс. Судья лауазымына
үміткерлерді іріктеу процедурасы халықаралық стандарттарға сәйкес келеді,
өйткені шығу ... ... және ... ... ... және
ұлттық тиістілігіне, жынысына, саяси көзқарастары мен діни сеніміне және
басқа да жағдайларға байланысты дискриминация жасауға тиым ... ... 1 т.), бүл ... ... ... ... ... және
конкурстық іріктеу процедурасын шамалайды (30-баптың 2 т.)-
Бұл өте маңызды, өйткені соттардың барлық кадрлық саясатын күні бүгінге
дейін ... ... ... Ол ... ... ... де әсер ететін. Әділет органдарының қызметі соттардың жұмысын
ұйымдастыру жөніндегі функциясымен ғана шектелмейтін, бұдан ... ... ... ... ... сот жұмысын тексеретін, судьяларға
тәртіптік жаза қолдана алатын, бұл олардың ... ... ... ... ... келгенде, атқару билігі сот билігіне бақылау
жасайтын, ал құқықтық институттары дамыған және ... ... ... ... елдерде мүлдем кері механизм әрекет етеді: сот билігі
атқарушы өкіметті ... бұл ... ... ... ... ... материалдық-техникалық және қаржылық қамтамасыз
етілуін әділет органдарына жүктеудің өзі, судьяларды "сұраушы" жағдайына
қоятын, бүл судьялар тәуелсіздігі ... ... ... ... ... жалақы, көп судьялардың тұрғын үймен қамтамасыз етілмеулері
және т.б. оларды тек Әділет министрлігіне ғана ... ... ... да ... ... ... шетелдік тәжірибелерге назар аударсақ, мынадай жайды байқар
едік. АҚШ-та, Жапонияда, Тайландта, Оңтүстік Кореяда бюджетті ... ... ... сот ... болады. Германияда, Францияда,
Швейцарияда соттар өздеріне тән емес ... және ... ету ... ... ... әсер ету ... ... мақсатында, бюджетті және
қызмет орнына тағайындауды қоса, сотты әкімшілік ... ... ... ... емес, судьялардың өз қолында болуы тиіс.
Жалпыға бірдей төмендегідей ереже бар: осы ... ... ... ... механизмі бар, сонымен ... ... мен ... ... ... ... судьяларды лауазымдарға тағайындау процесі соттар мен ... ... ... ... атқарушы өкімет арасында ... ие ... ... ... егер ... лауазымдарға
тағайындау процесінің әлі де болса саяси ұғыныстармен тым ... ... онда ... ... әділ ... ... асыруға тікелей
қатысы жоқ мекемелерді, ұйымдарды (мысалы, Қазақстанның ... ... ... ... да ... ... Қазақстанның
заңгерлер қауымдастығын, Қазақстанның адвокаттар ... ... ... ... атқарушы өкіметтен нақты тәуелсіздігін қамтамасыз етудің
объективті қажеттілігі Республика Президентінің сот ... ... ... ... ... қалаған "Кдзақстан
Республикасы сот жүйесінің ... ... ... ... туралы"
2000 ж. 1-қыркүйектегі Жарлығын шығаруға негіз болды. ... ... ... сот ... бұрынғы жүйенің бірден-бір принципті маңызды
ақауынан — ... ... ... ... ... Интернешнл" зерттеулері көрсетіп отырғандай, судьялардың
қызметтік өсуі объективтік факторларға негізделуі тиіс, атап айтқанда,
қабілеттілікке, ... және ... ... бойынша өсу әлдекімдердің
көңіліне бола қабылданған екі мәнді шешім үшін жауапты ризашылық ретінде
емес, үздік ... ... үшін ... ... ашық ... ... баспалдағымен өсу үшін соттарды іріктеу процесіне соттардың өзі
қатыстырылуы ... ... ... ... болу ... ... судьяларды
қызметінен алу шарттары мен тәртібі
Конституцияда белгіленген судьялардың ауыспаушылық ... ... ... ... ... ... яғни олардың тағайындалуы немесе
сайлануы қандай да бір белгілі мерзіммен шектелмеген. ... ... ... ... тек заң белгілеген негіздер бойынша рұқсат етіледі.
Судьялардың лауазымға Президентпен тағайындалулары оларды ... ... ... ... ... ... органдарының судьяларға ықпал
жасауына мүмкіндік бермейді, бұл көптеген демократиялық елдерде көпшілік
таныған тәжірибе ... ... және сот ... ... ... ... судьяның атқарып отырған қызметінде өмір
бойы болуын қарастырмайды, өйткені судья өкілдігінің тоқтауына бірден бір
себеп кемел жасқа жетуі болып ... ал оған ... ... ретінде жұмыс
жасай беру мүмкіндігі сақталынады.
Республика Конституциялық кеңесінің 2004 ж. ... ... ... ... №1 тармағына ресми түсінік беру
туралы" қаулысында ... ... ... ... ... ереже судьяның өз лауазымында өмір бойы болуын ұйғармайды,
кемел (зейнеткерлік) ... ... ... ... ... және оны
қызметтен босату негіздері конституциялық және басқа заңдармен ... ... ... ... ... кеткеннен кейін де олар
үшін кейбір жеңілдіктердің сақталуын — судьялық бірлестік құрамында қалуын
және дербес ... ... ... ... ... жұмыс жасау өтілі
он бес жылдан аз болмаса конституциялық заңда ... ... ... екі ... жалақы көлемінде біржолғы
жәрдемақы төленуін қарастыратын судья отставкасы ... ... ... ... ... олар судьяның отставкаға шығатын нақты жасын
заңмен бекітуді, судьялар зейнеткерлік жасқа жеткенде өз лауазымында ... ... ... және судьяның өкілдігін созатын органды (мәселе
жағымды шешілсе) белгілеуді ... ... ... ... ... ... ... де бізде анық
шешілген — Жоғарғы сот төрағасынан бастап ... ... ... ... қалу ... бес ... құрайды. Сот
бюрократиясында да судьяның ... өсуі оның ... ... ... немесе шенеуніктермен бағалануына байланысты, басқаша айтқанда,
бұл судьялардың бастықтарға тәуелді болуына әкеп соқтырады, ... ... ... сот төрағаларының өкілеттіктерін азайту болды.
Судьялардың тәртіптік-біліктілік алқалары — ... ... ... жою механизмдерінің бірі. Судьяны қызметтен ... ... ... туралы мәселені алқа мүшесіне сайланған
судьялардың өзі және ... ... ... ... сот ... комиссиялар шешеді. Бүгінде қызметтегі судьяларға да, судья
болуға үміткерлерге де өте ... ... ... Сот ... қарау
кезінде заңдылықты өрескел бұзу, сот этикасына ... ... ... еңбек тәртібін сақгамау судьяны лауазымынан босату үшін ... ... ... мен ... өзгерту фактісінің өзі судьяны орнынан ... бола ... ... ... ... ... жоғары тұрған соттың
қабылдамауы — судья жұмысындағы ақаулықтың көрсеткіші. Сондықтан, ... ... ... қате ... ... бұл судьяны кәсіби жарамсыздығына
байланысты лауазымынан босату туралы мәселені тәртіптік-біліктілік алқасына
қоюға ... бола ... Сот ... ... өз ... ... ... үшін, сот жұмысын ұйымдастырудағы күрделі
қателіктері үшін босатылады.
Судья қоғамдық пікірге қарсы өз ... ... ... үкімдері үшін
отставкаға жіберілсе, бұл шетел ... ... ... судья
тәуелсіздігінің қағидасын ең өрескел бұзу болып ... ... ... оны ... ... жеткілікті негіз бола алмайды. Судьяның
іс-әрекетінде әдейі заңсыз қаулы шығару ... ... ғана ... негіз
бола алады.
Осыған байланысты Жоғарғы сот пленумының 1998 ж. 14-мамырдағы ... сот ... ... ... ... ... ... қаулысында судьялардың тәртіптік жазаға ... күші бар ... ... ... "Қазақстан
Республикасындағы соттар және судьялар мәртебесі туралы" Жарлығының 52-бабы
қарастырған негіздер бойынша ғана тартыла ... ... осы ... ... ... саналады және кеңейтілген
түсініктеме жасауды талап етпейді. Судьялардың заң ... ... ... мерзімдерін сақтамауы процессуалдық занды бұзуға
жатады.
Еуропалық елдер заңнамаларының ерекшелігі, біріншіден, кінәлі ... ... ... тек ... ғана емес, ... де ... ... ... ісін ... өзі тиянақты түрде регламентацияланған және сот талқылауына
ұқсас. Италияда немесе Францияда, мысалы Магистратураның жоғары ... ... ... ... ... 5 ... 9 ... алқа
құралады. Судьяға айып тағылады, ол оған дағдылы сот процедурасы барысында
жауап береді.
Англосаксондық құқық ... және ... ... ... құқық
жүйесінде арнайы күнделікті судьялық жеңілдіктер жоқ. Бірақ ол ... ... ... ... ... ... ... босату тек
импичмент процедурасын өткізу тәртібінде ғана ... бұл ... ... ... ... ... ешқандай айырмашылығы жоқ.
Судьяны қылмыс жасағандығы үшін айыптауға болады, бірақ түрмеде отырса да,
ол судья болып қалады. ... ... ... ... ол сот мәжілісіне
барып жүреді, жауап береді. Ал сотталған жағдайда, өкілеттігін өз еркімен
тапсырады.
Бүгінгі күнге дейін ... ... ... ... талдау жасаған жоқ. Көпшіліктің ойынша, Соттық әкімшілеу
комитеті бұл мәселемен ең алдымен айналысу керек. Судьялар ... ... ... ... көп нәрсе байланысты. Соттарға негізінен
жоғары оқу орындарының түлектері келетін бұрынғы ... ... ... ... ... ... міндетті түрде 2 жылдық заң өтілі болу
керек деп жазылған. Бұл ... ... ... ... ЖОО ... сот жүйесінің көптеген жағымсыз ... өз ... ... ... ... ... — сот ... сот мәжілісі хаттамалары сот шешімдері болып үйлестіріледі, кейбір
материалдар бұрмаланады; ақтау үкімін шығаруға қорқу және т.б.
Судья лауазымына үміткердің ұзақ ... ... ... ... ... мемлекеттік қызметте тұрмағандығы, яғни
әр түрлі құқықтық құрылымдардағы ... ... ... құқыққа кең көзқарастың болуы
қажет. Ұлыбританияда, мысалы судьялар, әдетте, — бұрынғы барристерлер
(айыптау мен ... ... ... ... ... ... ... кәсіби этика қағидалары жан-жақты ... ... ... үміткер тек магистранттардың арнайы
мектептерінде оқып, әр түрлі қызмет аткарғаннан кейін, 8 ... соң ... ... ... жасай алады. Голландияда судья лауазымына үміткердің,
біріншіден, заң мамандығы бойынша ... ... ... ... екіншіден,
күрделі емтихандар тапсыруы керек. Сонымен қоса бұл адамды ... және ... ... ... ... ... болуы тиіс.
3. Сот этикасын сақтау
Сыбайлас жемқорлыққа, оның түбегейлі жоққа ... ... ... құралдарын дайындауға мүмкіндік туғызатын себептер мен факторлардың
айқындалуына, ең алдымен, сот бірлестігінің өзі ... ... ... ... ... да, ... ... сот жүйесі және
судьялар мәртебесі туралы" занда да судьяларды іріктеу кезіндегі моральдық
критерийлер туралы ештеме делінбеген, тек ... ... ... ... судья лауазымына үміткер өз ... ... ... бастаулары
бойынша судья міндетін атқаруға жарамауы мүмкін. Қылмыстың алдын алу және
құқық бұзушылармен қарым-қатынас ... ... VII ... ... ... ... негізгі қағидаларына сәйкес" судьялық
лауазымға іріктеліп алынған тұлғалар жоғары моральдық ... ... ие ... ... ... ... көбісінде болашақ судьяның
мінезіне ерекше көңіл аударылады, Көп жағдайларда, ... ... ... ... ... лауазымдарға, жеке берілгендік принципі
бойынша, жағымпаз және бастығының көңілінен шыға білетін адамдар таңдап
алынады.
Бұл жерде судьялардың I съезінде ... ... ... ... ... ... Судьялар этикасы кодексінің жаңа редакциясын атап
кеткен жөн. Енгізіліп жатқан өзгерістер судьяның ... ... ... ... Атап айтқанда, әділ соттылықты жүзеге
асырған кезде заңдылықты сақтамаудан, ... ... ... ... ... ... ... сәйкес келмейтін қызметті жүзеге асырудан басқа,
судьяның этикасына қайшы келетін әдепсіз қылық жасау және Сот ... ... ... күшін заңнамалық бекіту судьяны атқарып отырған
лауазымынан босату үшін негіз ... ... ... сырттан қысым жасалынбай-ақ, өз өмірінің ережелерін
белгілеу шешімін қабылдады және мінез-құлықтың өте қатаң ... ... ... ... жұмысының нәтижелілігін азаматтардың
судьялар қызметіне беретін шағымдарының азаюы фактісімен бағалауға болады.
Судья этикасы жөніндегі комиссия судьялардың Судья ... ... ... материалдарды, өтініштерді, шағымдарды өз бастамасы бойынша
да, азаматтардың өтініштері мен ... ... да ... ... ... ... соттарда белгіленген сот этикасы ... ... ... және ... арқылы судьялардың заң
нормаларын бұзу ... ... ... ... ... ... ... Кодекстің жаңа редакциясы "Жалпыға бірдей судьялар
хартиясында" бар этикалық нормалар ережелеріне сәйкес ... ... ... ... атап айтқанда, судьялардың
кәсіби жауапкершілігімен және олардың жеке мәртебесін бағалаумен байланысты
мәселелердің, сот органының ұсынысы ... ... ... ... өз ... ... ... ететін Судьялар мәртебесінің
еуропалық хартиясымен келісіледі. Бұл әділ де, өйткені ... ... ... есеп ... бір түрі ... ... оның өзі ... қол сұғу болып бағалана ... ... ... ... бұзу ... ... ... жөніндегі
комиссиялардың қарауы бір жөн, ал судьяларды нәтижесіз жұмыс немесе одан ... ... ... ... мен ... үшін ... өкіметтің
мүддесіне өкілдік ететін органдардың жауапкершілікке тартуға тырысулары
мүлдем басқа жағдай.
4. Сот ... ... және ... сот ... ... сот ... жылдар бойы өзгертіліп отырған нұсқауларға сәйкес
жүзеге асырылды: үкімдер не қатал болуы керек, не ... ... ... ... байланысты, кейбір қазақстандық судьяларға тән, адам тағдырына деген
немқұрайды қарау қалыптаскан.
Қазақстан бүгінгі танда ең алдымен өлім ... ... ... ... ... саясатты либерализациялау және жазаны
гуманизациялау бағытын ... ... ... ... ... ... балама
ретінде бас бостандығынан өмір бойы айыру шарасын тағайындайды. Өлім жазасы
туралы ... ... ... ... ... ... — бас бостандығынан айырумен байланысты емес балама санкцияларды
кеңінен қолдану. Бұл ... ... адам ... ... ... нығайту тұрғысындағы маңызды қадам. Соттар қылмысты бірінші
рет жасаған, қоғамдық ... ... ... ... ... толмағандарға, жасы ұлғайған адамдарға бас бостандығынан айырумен
байланысты емес жаза қолдану мүмкіндігіне ие. Бұл жерде жеке ... ... ... жасаған тұлғаларға босаңдық жасау туралы сөз қозғалып отырған
жоқ, ал саналы гуманизациялау, елбасы атап ... ... ... ... ... бойынша жауапкершілікті тиісті
дифференциациялау ... ... ... ... ... ... анықтаған кездегі басты критерий қоғамдық қауіпсіздік
мүдделері болып саналады, бұл, бір жағынан, ауыр ... үшін ... ... ... ... — аса ... шара қолдануды талап
етпейтін тұлғаларға ықпал жасаудың жұмсақ ... ... ... Бұл жұмыстың нәтижесі - жазалаудың басқа түрлерінің жиынтығында
бас бостандығынан айыру жазасын тағайындаудың үлес ... ... ... ... ... ... төмендеді. Шетел аналитиктерінің
мәліметіне сәйкес республика ... ... саны ... ... он ... ... ауысты.
Халықтың сотқа сенімін арттырудың маңызды факторы, сыбайлас жемқорлық
құқық бұзушылықтармен күрес механизмі ретінде ... ... ... институтын бағалау қажет.
Жұртшылық өкілдерінің әділ соттылықты жүзеге асыруға ... ... тән ... ... ... кезде Қылмыстық істі жүргізу кодексіне қажетті толықтыруларды
енгізу туралы заң жобасы ... жаңа ... ... ... етуін
тиісті ұйымдастырушылық және қаржылық % қамтамасыз ету жөнінде шаралар
қабылданып ... Бұл әділ ... ... да ... ...... шешімнің дұрыстығына және әділдігіне сенімділікті арттыратын
алқалылықты ... ... ... ... ... бұл мәселені қарастырған кезде, біз мәселеге тиянақты
қарау ең алдымен судьялардың және істі ... ... ... ... ... сот ісін ... ... дайындығы, біздің істі
жүргізу заңнамаларымызға үйлесімді кіретін қосымша қатысушылар сотының
жұмыс істеуінің егжей-тегжейлі ... ... ... ... ... қатысушылар сотының қызметін және оның нәтижелерін
болжау кезінде көрінуі тиіс деп есептейміз.
5. БАҚ жөне сот ... әділ сот және ... ... ... ғана ... ... демократиялық қоғамды құру жолында қызмет етуге жарамды болады.
Осындай маңызды демократиялық институттардың ... ... ... ... көрсетуі үшін бүгінгі таңда отандық заңнамаларды және ... сот ... ... ... жүйесі баспасөз жағынан қолдау көрсетілуін қажет етеді. ... ... ... ... ... ... табылады, сондықган, олар бір-
біріне қаншама антагонистік болып көрінсе де, олардың ортақтығы ... бен ... ... ... ... ... ... қоғамға қызмет ету тұрғысынан бағалау қажет.
Жоғарғы сот бұқаралық ақпарат ... ... ... ... ... саласындағы өз саясатын, бүгінде, дәл осы позициялар
бойынша құрайды. Әділ соттылықты жүзеге ... ... ... сот ... максималды ашықтығын қамтамасыз ету еліміздің
жоғары сот органының стратегиялық бағытына айналады. Бұл, бүгінгі танда,
көпшілікпен, ең ... БАҚ ... ... ... жыл ... ... ... соттың сот шешімдерінің ауқымды базасы
орналасқан ресми ... ашу ... ... ... ... шақыру деп түсіну қажет. Орталық ... ... ... ... ... рет Интернет-конференциясын Жоғарғы
сот төрағасы өткізді.
Жариялылық, сот ісін жүргізудің ашық сипаты — соттар басшылыққа ... ... ең ... ... бірі. Оның жүзеге асырылуында
соттар мен БАҚ арасындағы көптеген даулардың себебі жатыр. Жоғарғы ... ... сот ісін ... ... ... ... ... зерттеді және жинақтап қорытты. 2002 жылғы 6-
желтоқсанда соттардың сот ісін ... осы ... ... ... сот ... ... ... етуге дәлелсіз тиым салуды және сот
ақпаратын шектеуді болғызбау қажеттілігі ерекше аталып ... ... ... ... де, ... аналитиктермен де жоғары бағаланған
басқа нормативтік қаулыда, Жоғарғы сот құқық қолдану ... ... ... ... өтемақысының көлемін белгілеген кезде, талапкер қойған
талаптардың әділетті, жеткілікті және қажетті ... ... ... ... ... ... ... Аталған
нормативтік қаулы Орталық Азия ... ... ... ... ... жөніндегі ОБСЕ өкілінің жыл сайын беретін
есебінде, журналистердің сөз ... және ... ... саласында
Қазақстанда шығарылған басқа құқықтық актілер ішінде ең прогресшіл болып
мойындалды.
Соңғы үш жыл ішінде бұқаралық ... ... ... ... ... нәтижелі қарым-қатынастар қалыптастырылды, БАҚ
өкілдерінің сот ісін ... ... ... ... ... мен
түсініспеушіліктер жоқ деуге болады.
"Әділ сөз" сөзді қорғау халықаралық қоғамдық қорымен бұрынғы іскерлік
қатынастар жөнге ... ... ... ... мен ... ... арасындағы кәсіби өзара қатынастарды ретке келтіруге бағытталған,
судьялар мен журналистердің ... ... ... ... ... Сот істерінің материалдары бойынша дайындалған "Сот ... ... ... басылып шығуы осындай ынтымақтастықтың
мысалы болды. Кітапта жарияланған ... ... ... ... ... сот тәжірибесі және заңнамалары талданды ... ... ... жүргізіліп жатқан шараларды көпшілікке жария
ету, сондай-ақ мемлекеттің құқықтық саясатына барабар ақпараттық қолдау
көрсетуді және ... ... ... ... ... ету мақсатында үкіметтік емес ұйымдармен серіктік қатынастарды
нығайту бойынша шаралар қабылданып жатыр. "Транспаренси Қазақстан" қоғамдық
қорымен бірлесе отырып, ... ... ... ... сот
жүйесіне ықпал ету мәселелері жөнінде анономді ... ... ... осындай жағымсыз құбылыстың ... ... ... әзірлеу үшін судьялар-дың пікірін анықтауға мүмкіндік туғызды.
6. ... және сот ... ... ... ... ... даму тенденциялары
қоғамды одан әрі демократияландыруға, адам құқы мен бостандығының сақталуы
мен қорғалуына берілетін кепілдікті ... ... Бұл ... ... ... мен ... қорғауды онан ары нығайту сот
рөлін арттырумен және оның ... ... ... ... ... қорғау жүйесіндегі сот билігінің үстемдігін мойындау
арқылы тұтқынға алуды соттық санкциялау, қылмыстық ... ... ... ... жасау институтын енгізудің шұғыл қажеттілігі
ұйғарылған.
Бұл өзгерістер ҚР Судьялар одағының III ... ... ... сот жүйесін дамыту концепциясында да көрініс тапты. Бұл
жағдайда ... ... ... ерекше мәнге ие болады.
Адамның бас бостандығын айыру, тінту, қамау сияқты мәселелер өте күрделі
зерттеуге алынуы керек. ... ... ... ... ... ... жақ кінә туралы өз дәлелдерін жинайды, қорғаныс — ... ... өз ... ... ... ... ... — кез-келген демократиялық мемлекеттің
объективті ... ... ... ... ... ... ... қолданылады. Қазақстан құқықтык ... адам ... ... ... стандарттарға беріктігін
растай отырып, 1966 жылғы Азаматтық және саяси ... ... ... ... онда ... алуға рұқсат берудің сот тәртібіне
басымдық беріледі. Сонымен, сот ... ... мен ... ... ... ... сот ... маңызды
міндеті деп анықтаған құқықтық мемлекет қағидаларын ... ... ... ... ... табылады.
Заңдылықты одан ары нығайту, демократиялық қағидаларды бекіту, адамның
құқықтары мен бостандығына мемлекеттік кепілді қамтамасыз ету сот ... және оның ... ... ... ... ... сөзсіз.
Бұл міндет мемлекеттік органдар мен ... ... ... адам
құқығына қол сұғудан соттық қорғау туралы Конституция ... ... ... қатар, тұтқынға алуға рұқсат беру құқығын сот құзіретіне беру,
бұл мәселені, прокуратураға қарағанда, процессуалдық тәртіпте, яғни ... да, ... ... да ... ... ... береді.
Тұтқынға алуға соттың рұқсат беруі сот ісін жүргізудің басты ... ... ... ... ... етуге жағдай жасайды. Сот -
айыптау нұсқамасымен және қылмыстарды ашу ... ... ... емес ... ... ала ... босатылған орган.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қабылданатын заңдар адам ... ... ... ... ... және әділ ... қамтамасыз етуі тиіс.
Сыбайлас жемқорлықпен күрес мәселелері жөніндегі қылмыстық құқық зандар тым
репрессивті болып ... үшін ... ... ... ... халыкаралық кодексте бекітілген адам құқықгарының сақталуына
кепілдік беретіні өте ... ... ... жеке және ... ... ... мен
пленумдар тарапынан бақылауланған кезде нық енгізілуі тиіс ... ... ... ... сот ... ең маңызды функциясы әділ
соттылықгы жүзеге асырумен шектелуі тиіс, заң ... ... ... ... ... ... әрбір жасалынған жүз сыбайлас жемқорлық ... ... ... ғана ... ... ... ал әрбір оныншы құқықтык тиым салудың
жартысы қылмыстық-құқықтық болып саналса, яғни ең жоғары репрессивтікке ... онда ... ... ... ... шараларының қазіргі
жүйесі пропорционалдык тұрғысынан қарағанда құбылыстың өзіне толық түрде
пара-пар еместігі анық.
Барлық көп ... ... ... ... ... кезінде
қолданылатын белгілері жоқ құқықтық нормалардың санын ... ... ... жемқорлыққа қарсы мониторингін өткізу маңызды болып
көрінеді. Кодификацияланған нормативтік актілерді (Азаматтық, ... және ... да ... ... әр ... ... ... өзгеше түсінік беретін барлық белгісіз,
сондай-ақ көп мағыналы түсініктердің түсіндірмелері бар арнайы ... ... ... ... ... ... ... бас сараптамалық-аналитикалық ... ... Б. ... "Интерлигал" қорының "Халықаралық құқықтық қүжаттардың
Қазақстан Республикасы заңнамаларына ... ... ... ... ... және заң тұжырымдамаларының олардың нағыз
мағынасына сәйкес ... сот ... ... және оған ... ... ... ... анықтайды.
Көп жағдайларда түсініксіз немесе негізінен сипаттамалық ... "сот ... ... "сот ... "сот ... ... ... және т.б. тұжырымдамаларды алып тастап, азаматтық-процессуалдық
заңнамалардың ұлттық жүйелеріне айрықша ... ... ... ... енгізу ерекше маңызды. Мұның бәрі, біздің
ойымызша, нормалары императивтің жоқтығынан жапа шегіп ... ... ... ... деп атап ... ... әділ болатын үкім шығарудың анық принциптерін ... ... туып ... Сот ... өз міндетін орындағаны үшін
(мысалы, ресми шешім қабылдауды тездеткендігі үшін) пара алу ... ... ... — шенеунік өздігінше айыптауға ... ... пара алу ... ... ... ... Сыбайлас жемқорлыққа және құпия
делдалдықка қарсы бағытталған қылмыстық заңнамалардың әр түрлі баптарын
біріктіру барлык ... ... ... қысқартуға зор үлесін тигізер еді.
Қазақстанның құқықтық ... ... ... қылмыстық
жауапкершілігі концепциясын енгізу назар аударуды ... ... ... қылмыстық құқық нақ бәсекелестердің келісім-шартты кім және қандай
бағамен алатындығы ... ... ... шарт ... ... келісім-
шарт бойынша келісімді" қолданатын фирмалардың сыбайлас ... ... ... ... еді.
Сыбайлас жемкорлық нәтижесінде алынған қаржыларды мемлекеттің қайтарып
алуын қамтамасыз ету үшін арнайы ережелер қажет болады, ... олар ... ... жақтың қолында немесе мүлде елден тыс жерде болуы мүмкін.
Қылмыстық заңнамалар сыбайлас жемқорлық нәтижесінде ... ... ... бақылау, тәркілеу, тиым салу әдістерін алдын ала ескеруі тиіс.
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қылмыстық құқықпен қатар азаматтық ... ... ... ... бар. ... ... дәлелдемелер
сондайлық міндетті емес және қажетті ... ... ... ... ... әділ жүктеле алады. Азаматтық іс ... ... ... арқылы кінәні белгілеу үшін ғана
керек. Жемқор шенеунік ... ... ... өте ... бірақ азаматтық
құқықтың шеңбері әлдеқайда кең.
Жемқор шенеуніктер көп жағдайда қысқа мерзімді ... ... ... ... ... атына жазылған заңсыз алынған қаржыларды еш
қауіпсіз қолдана береді. Қазіргі уақытта азаматтық ... ... ... ... ... жолы ... "трастар" мен "сыйлықтарды",
оларға қатысы жоқтарды әшкерелеу; жұбайлардың біреуі жасап ... ... ... ... ... ... ... және жоқ "меншік
құқығына" негізделген деп жариялау".
Жемқор мемлекеттік шенеунік тапқан ақша заң бойынша мемлекетке ... ... ... ... ... ... параның бүкіл сомасына,
ол ақшаның көп бөлігін жаратып қойса да, талап қоя алады. ... ... ... ... ... ... ... өз борышын бұзғандығы үшін
өтемақы төлеу үшін мүліктік талап қоя алады. Парақорлар үшін мемлекеттің
оларға қарсы талап қоя алатындығы және ... ... ... ... ... кедергі болатын еді.
Сыбайлас жемқорлық арқылы жасалынған келісім-шарттар тек мемлекеттің
шешімі ... ғана ... ... ... ... ... ... Мемлекет тарапынан осындай келісім-шарттардың еркінше ... үшін ... сот ... алу ... тергеу
жүргізуге және ол сыбайлас жемқорлық жолымен жасалынған ... оның ... ... мемлекетпен уәкілеттене алады. Мұндай келісім-шарттар
тұрақсыз екендігін сауда-саттыққа қатысушылардың білуі сыбайлас ... ... ... бола алады.
7. Судьялардың кәсіби деңгейі
Германияда 1900 жылы судьялардың 20% өз ... ... ... жаңа заң - Азаматтық жинақ қабылданды, ал ... ... ... білгілері келмеді. Әлбетте, кәсіби сенбеушілік цинизмге, ал кей
жағдайларда сыбайлас жемқорлықтың күшеюіне әкеп ... ... ... үшін де, судья болғылары келетіндер үшін де
біліктілік судья емтихандарын өткізудегі ... ... өте ... бұл ... ... білімді тексеруден басқа, халық
сеніміне ие болу ... де ... ... ... ... ... және ашық ... өткізілді. Емтиханнан қызмет атқарып отырған
судьялардың тек үштен бірі ғана өте ... атап өту ... ... ... үшін өте ... болатындығы әбден ықтимал.
Елбасы әділ соттың нәтижелілігін жоғарылату ... ... ... сапасын арттыру, судьяларды дайындау үшін ... құру ... ... Ол үшін ең түйінді алғы шарттар
да бар.
Сот жүйесі теорияны терең меңгерген, ... ... ... ... және ұйымдастырушылық дағдыларына ие жоғары білікті және ... ... ... ... ... ... ... қызметін атқару
оңайлыққа түспейді, жауапкершілігі де арта ... ... ... судья
лауазымына үміткерлерге қойылатын талаптардың өзі басқа ... ... ... ... күрделі. Заңнамалар түбегейлі
жаңартылды, республикада он жыл бұрын мүлдем болмаған жаңа ... ... ... ... ... ... біліктілігін арттыруды, құқықтық
көзкарасын кеңейтуді талап ететін құқық қолдану процесі де қиындай ... ... ... дайындаудың өзекті мәселесін жүзеге асыру
кәсіби білім берудің концептуалдық бағдарламасын өндеудің басты міндеті
еліміздің судьялар корпусының ... ... ... және ... болып
табылатын Сот академиясын Жоғарғы сот жанынан ашуды қажет етті.
Арнайы оқу ... құру — ... ... ... ... ... тағы бір ... Қазіргі кездегі заң ЖОО-дарынан оның
ерекшелігі - онда ... ... ... ... және ... жүргізілетін болады. Бұл принципиалды жаңа, өзінің ... ... ... бірегей оқу орны. Оқудың екі жылдық бағдарламасы судья
қызметінің ... ... ... ... ... ... мен
кеңейтуді, тиісті тәжірибелік білім мен дағдыны болашақ судьялардың игеруін
көздейді. Ал негізгі ... ... ... ... практикалық білімдері
мен дағдыларына, істі жүргізу құжаттарын дайындауға жасалынған, яғни оқуды
тыңдаушылардың болашақ жұмысына максималды жақындату шамаланып ... ... ... ... үміткерлердің моральдық-этикалық мінез-құлқы сияқты
негізгі аспектіге ерекше назар аударылады.
8. Соттарды ... ... ең ... ... және экономикалық қиыншылықтармен
белгіленетін мүлдем жеңіл жағдайларда жүзеге асырылып ... жоқ. ... ... ... ... ... ұзақ уақыт бойы қаржыландыру тапшылығы
кедергі жасағаны құпия емес. Нәтижесінде соттар материалдық-техникалық
қорлармен ... ... ... ... Елде ... ... ... кейін бұл мәселе принципті сипат ала
бастады. Сот ... сот ... ... қамтамасыз етуді
түбегейлі өзгерту, соттарды атқару органдары ықпалынан ажырату және
жергілікті ... ... ... ету ... уәкілетті
орган құру туралы мәселені үзілді-кесілді қойды.
Бүгінгі күнде жағдай елеулі өзгерді. "Қазақстан ... ... және ... ... ... ... ... белгіленген сот
жүйесі қызметінің қаржылық жеткіліктілігіне мемлекеттік ... ... ... ... ... Соттарды материалдық-техникалық қамтамасыз
ету едәуір жақсарды, ең бастысы жергілікті соттар ... ... ... ... ... ... ... қызметі үшін қажетті шығындар
салынды. Бүгінде қазынадан бөлінетін қаржылар жалпы алғанда соттарды тиісті
материалдық-техникалық құралдармен жабдықтауға мүмкіндік ... Бұл ... ... сот ... аудандық түйіні үнемі даулы жағдайларды қарау
және шешу бойынша негізгі жүктемені көтеріп келді, алайда ... ... ... мәселелерімен бетпе-бет қалып коятын.
Соттардағы сыбайлас жемқорлықтың алдын алу амалдарының бірі ретінде сот
жүйесінің ... ... ... ... ... көлемдік
алшақтығын азайту және олардың жалақысын жоғары ... сот ... ... ... ұсынылып отыр.
Әдебиеттер:
Т.В.Апарова. Үлыбританиядағы судьялар мәртебесі // Ресей құқығы журналы.
1999. N 7-8.
Засилье криминальной субкультуры угрожает обществу // ... ... 148. 22 июня 2001 ... Р. ... ... и ... реформ в Казахстане в
качественеотъемлемой части перестройки экономики // Казахстанская правда. N
148.
22 июня 2001 г.; Засилье ... ... ... ... ... ... N 148. 22 июня 2001 г.
Сот этикасы кодексі. Қазақстан ... ... 1996 ж. ... ... ... қабылданды.
Ладо Чантурия, председатель Верховного суда Грузии. Судебная реформа в
Грузии: Тезисы // ... ... ... ... и их роль ... ... ... Астана, 15.08.2001.
Лапин Б.Н. Реформирование законодательства о судебной юрисдикции //Правовая
реформа в Казахстане. N 1(9). ... ... ... конституциялық зандылық және сот
билігі. Мәскеу. Ғылым. 2004.
Мами К. Становление и развитие судебной власти в ... ... ... ... ... Н.Назарбаев - Әділ сот — бұл әділеттілік // Заң газеті. 2001. 11-маусым.
10. Судьялардың республикалық жөне ... ... ... ... ҚР ... 2001 ж. ... N 643
Жарлығымен бекітілді // Аdviser ақпараттық-анықтамалық жүйесі.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 ж. 30-қыркүйектегі "Қазақстан
Республикасы Жоғарғы соты жанындағы ... және сот ... ... ... ... мемлекеттік мекемесінің
атын "Қазақстан Республикасы Жоғарғы соты жанындағы Сот ... ... ... ... туралы" N 1008 Қаулысы. "Юрист"
анықтамалық құқықгық жүйесі 5.0.
12. 12 стульев для присяжных // Аргументы и ... N 30 (1083). Июль ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сот билігі жайлы16 бет
Судьяның тәуелсіздігі және оның тек қана заңға бағынуы72 бет
Қазақстан Республикасы конституциясындағы сот билігі және сотпен қорғану құқығы87 бет
Қазақстан Республикасында сот билігі137 бет
Қазақстан Республикасындағы сот билігі жүйесі92 бет
Қазақстан Республикасындағы сот жүйесі36 бет
Қазақстан Республикасының конституциялық құқық негіздері12 бет
Қазақстан Республикасының сот билігі статусы4 бет
Қазақстан Республикасының сот жүйесі39 бет
Қазақстан Республикасының сот жүйесі мен судьялардың мәртебесі7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь