Кәсіпорынның айналымнан тыс актив түзу мен пайдаланудағы қаржылық қарым- қатынастар зерттеу

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
І. Айналым тыс активтерінің экономикалық мазмұны мен негіздері ... ... . 5
1.1 Кәсіпорынның айналым тыс активтерінің экономикалық мәні
мен жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Кәсіпорынның айналымын тыс активтерді мен қысқа мерзімді міндеттемелерінің
түзілу көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1.3 Кәсіпорынның ағымдағы активтері мен ағымдағы пассивтерін басқару саясатының негізгі түрлерінің сыныптамасы ... ... ... ... ... ... ...11

ІІ. Кәсіпорынның айналым тыс активтерін қаржыландыру ... ... ... 19

2.2 Айналым тыс активтерін қаржыландыру көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
2.2. Айналым тыс активтерін қаржыландырудың қалыптасыу мен жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
Айналымын тыс активтердін басқару саясаты кәсіпорынның айналым тыс активтерінің қажетті мөлшері мен құрамын қалыптастырып, қаржыландыру көздерінің құрылымдарын рационализациялау мен тиімділендіруден тұратын жалпы каржы стратегиясының бір бөлігі болып табылады.
Кәсіпорынның айналым құралдары дегеніміз өндіріс пен сатылудың үздіксіздігі мен жоспарлы процесін қамтамасыз етуге бағытталған жэне өндірістік айналым қорлары мен айналым қорларындағы қаржы ресурстары. Айналым құралдары бар кәсіпорын жеткізушілермен олардан алған заттар және еңбек құралдары үшін, жұмысшылар мен қызметкерлердің жалақысын, несие пайдаланғаны үшін банкпен, өндірістік қорлар төлемдері мен басқа төлемдер бойынша бюджетпен есеп айырыса алады. Айналым құралдарының болуы кәсіпорынның өндірістік және қаржы қызметінің қалыпты жағдайын жасауда маңызы зор. Сондықтан айналым құралдарын тиімді ұйымдастыру кәсіпорынның барлық экономикалық жұмысында алдыңғы қатарлы мәнге ие. Осыған орай кәсіпорынның айналым тыс актив түзу мен оны тиімді пайдалану қазіргі заманда өзекті мәселелердің бірі болып табылады.
Осылайша айналымын тыс активтердіне салынған қаржы ресурстарының қомақты көлемі, түрлерінің алуандығы айналым тыс актив жеделдетуде және тұрақты төлем қабілетін қамтамасыз етуде үлкен рөл атқарады.
Диплом жұмысының өзектілігі кәсіпорынның айналымын тыс активтердін құрудың ең дұрыс жолы болып, меншікті капитал барлық негізгі капиталды және айналым тыс активтерінің бір бөлігін жабатын кездегі жолы болып саналады. Кәсіпорын барлық қарыз қаражаттары алынып қойып жатса да өмір сүре беретін болады. Кәсіпорынның капиталын пайдалану туралы тағы бір меншікті капиталды тек қана негізгі құралдарды сатып алуға жұмсап, ал айналым қаражаттары келесі жолмен қалыптасып керек. ¼ - ұзақ мерзімді қарыздар есебінен, ал ¾ бөлігі қысқа мерзімді қарыздар есебінен қалыптасады.
Диплом жұмысын жазудағы басты мақсат кәсіпорынның айналымын тыс активтерді мен қысқа мерзімді міндеттемелерінің экономикалық мазмұнын ашып көрсету және олардың құрамын талдау.
Алға қойған мақсатқа орай мынандай міндеттер туындайды:
- кәсіпорынның айналым құралдарының экономикалык мәні мен жіктелуін ашу;
- айналым құралдарының түзілу көздерін анықтау;
- кәсіпорынның ағымдағы активтері мен ағымдағы пассивтердің кұрамы мен
құрылымын талдау;
- айналым құралының айналымын жылдамдатудың негізгі әдістерін қарастыру;
- материалды-өндірістік запастарды, дебиторлық қарыздарды және қаржы құралдарын басқару бойынша ұсыныстар жасау.
- Кәсіпорынның айналым тыс актив түзу мен пайдаланудағы қаржылық қарым-
қатынастар зерттеу тақырыбы болмақ.
Сондай-ақ, қаржы менеджментінің міндеттерінің күрделілігін анықтайтын басқа да жағдайлар айналымын тыс активтердін баскаруға тікелей байланысты. Мұндай міндеттер кешені мен оларды іске асыру механизмі кәсіпорындағы айналымын тыс активтердін баскару саясатын қалыптастыруда көрінеді.
1. Р.Ә.Әмірқанов ,А.Қ. Тұрғұлова.Қаржы менеджменті; Алматы, 2008; 136-
168б.
2. Балабанов И.Т Риск-менеджмент М:Финансы и статистика. 2006.-192 с
3. Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент .-М: Перспектива, 1997.-574с.
4. Бланк И.А. «Управление активами», 716 б.
5. Нурсеитов А.А. «Финансовый менеджмент» Учебное пособие. Алматы. 2006 г. 160 б.
6. Павлова Л.П. «Финансовый менеджмент» М: 2006 г.
7. Ковалев В.В. «Финансовый менеджмент», 144 б.
8. Бланк И.А. «Основы финансового менеджмента». Учебный курс. 2-х.-К:Ника-центр: 1999ж-5 ПС10 .ДЖ. . ВАН ХОРН .Основы управление финансами . -М.:2006.-799с
9.Павлова Л.П. финансовый менеджмент . Учебник.-М.: нфра-М,2006
10. Шим Дж.,Сигел Дж.Г. Финансовый менеджмент. –М.: 1999.
11. Лимитовский М.А. Основы оценки инвестиционность и финансовых решений. -М.ДЕКА, 1998-232с.
12. Финансы . Учебник. Мельников В.Д.; Ильясов К.К. Алматы: 2001.- 532с.
13. Бланк И.А. Управление активами .- Киев: НИКА центр Эльга ,2000. 716с. (Б-ка фин-го менеджмента)*
14. Воловский А.А. Корпоративный финансовый контроль : Учеб.пособие- Новосибирск.2000 -184 с.
15. Жданов С.А. Основы теории эк-го управления предприятием : Учебник.- М:Финпресс, 2000-384с.
16. Моляков Д.С., Шохин Е.И. Теория финансов предприятий. Учеб.пособие - М: Финансы и статистика, 2007-112 ррмрмир
17. Сергев И.В. Экономика предприяпия- М: Финансы и статистика, 2000-304с.
18. Финансы . Денежное обращение . Кредит. Учебник для вузов/ под.ред. Г.Д. Поляка - М:ЮНИТИ -дана, 2008-512с.
19. Бияхман Л.С. Экономика фирмы: Учеб.пособие- СПБ; Издательство Михайлова, 1999-279с.
20. Практикум по финансовому менеджменту: Учебно деловые ситуации, задачи и решения, Под.ред С.Стояновой-М: ,2007 -139с
21. Нурсеитов А.А финансовый менеджмент : Учеб. пособие - 2006-693 с.
22. Райцкий К.А . Экономика птедприятие. Маркетинг 1999-693c
23. Моляков Д.С., Шохин Е.И. Теория финансов предприятий. Учеб.пособие - М: Финансы и статистика, 2006-112 ррмрмир
24. Дубров А.М. Моделирование рисковых ситуацийвэкономике и бизнесе,-М.: Дело, 2004.
25. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика финансового анализа М: ИНФРА, 2005.
        
        Мазмұны
Кіріспе ............................................................3
І. Айналым тыс ... ... ... мен ... ... ... ... тыс активтерінің экономикалық мәні
мен ... ... ... тыс ... мен ... ... ... ... ... активтері мен ағымдағы пассивтерін басқару
саясатының негізгі түрлерінің сыныптамасы...........................11
ІІ. Кәсіпорынның айналым тыс активтерін қаржыландыру............19
2.2 ... тыс ... ... ... тыс активтерін қаржыландырудың қалыптасыу мен жетілдіру
жолдары.....................................................................
.................................................24
Қорытынды...................................................................
..................................28
Пайдаланылған ... ... тыс ... ... ... ... айналым тыс
активтерінің қажетті мөлшері мен ... ... ... ... ... мен ... ... каржы стратегиясының бір бөлігі болып табылады.
Кәсіпорынның айналым құралдары дегеніміз өндіріс пен ... мен ... ... ... ... ... ... айналым қорлары мен айналым қорларындағы қаржы ресурстары.
Айналым құралдары бар кәсіпорын жеткізушілермен ... ... ... және
еңбек құралдары үшін, жұмысшылар мен қызметкерлердің жалақысын, несие
пайдаланғаны үшін ... ... ... ... мен ... ... бюджетпен есеп айырыса алады. ... ... ... ... және ... ... қалыпты жағдайын жасауда
маңызы зор. Сондықтан айналым құралдарын тиімді ұйымдастыру кәсіпорынның
барлық экономикалық ... ... ... ... ие. Осыған орай
кәсіпорынның айналым тыс актив түзу мен оны ... ... ... ... мәселелердің бірі болып табылады.
Осылайша айналымын тыс ... ... ... ... ... ... алуандығы айналым тыс актив жеделдетуде және
тұрақты төлем қабілетін қамтамасыз етуде үлкен рөл атқарады.
Диплом жұмысының өзектілігі ... ... тыс ... ең ... жолы ... меншікті капитал барлық негізгі капиталды және
айналым тыс активтерінің бір бөлігін жабатын кездегі жолы болып ... ... ... қаражаттары алынып қойып жатса да өмір сүре беретін
болады. Кәсіпорынның капиталын пайдалану туралы тағы бір меншікті ... қана ... ... ... ... ... ал ... қаражаттары
келесі жолмен қалыптасып керек. ¼ - ұзақ мерзімді қарыздар есебінен, ал ¾
бөлігі қысқа мерзімді қарыздар есебінен ... ... ... ... мақсат кәсіпорынның айналымын тыс
активтерді мен қысқа мерзімді міндеттемелерінің экономикалық мазмұнын ашып
көрсету және ... ... ... ... ... орай ... ... туындайды:
1. кәсіпорынның айналым құралдарының экономикалык мәні мен жіктелуін ашу;
2. айналым құралдарының түзілу көздерін анықтау;
- ... ... ... мен ағымдағы пассивтердің кұрамы мен
құрылымын талдау;
1. айналым құралының айналымын жылдамдатудың негізгі әдістерін қарастыру;
2. ... ... ... ... және ... басқару бойынша ұсыныстар жасау.
3. Кәсіпорынның айналым тыс актив түзу мен пайдаланудағы қаржылық қарым-
қатынастар зерттеу ... ... ... ... ... ... ... да жағдайлар айналымын тыс активтердін баскаруға тікелей ... ... ... мен ... іске асыру механизмі кәсіпорындағы
айналымын тыс ... ... ... ... ... ... ... «Смак» жауапкершілігі шектеулі
серіктестігі. Оның негізгі қызметі сүт және сүт өнімдерін өндіру.
Диплом жұмысының ... ... ... және ... ... айналым активтерін ... ... ... ... есеп ... ... заң актілері пайдаланылды.
1 ТАРАУ. Айналым тыс активтерінің ... ... мен ... Кәсіпорынның айналым тыс активтерінің экономикалық мәні мен
жіктелуі
Шаруашылық ... ... ... кәсіпорынның өнімді үздіксіз өндіру
мен сатуды қамтамасыз ететін айналым капиталы болуы тиіс. Айналым ... ... ... ... мен ... ... авансталған қаржы.
Айналым құралдары оның экономикалық мәнімен ... ... ... ... ... ... ... жатады. Кәсіпорынның
айналым құралдары өнім өндіру мен сату процесіне қатысып ... ... ... олар ... ... ... аймағына және керісінше түсіп
отырады. Айналым қоры мен өндірістік айналым қорлары түріне ауысып отырады.
Осылайша кезек-кезек үш ... өте ... ... ... ... ... ... өзгертеді. Бірінші фазада (А-Т) айналым құралдары алғашында
ақша түрінде болып өңдірістік запастарға ауысады, яғны айналым ... ... ... ... ... ... ... құралдары өндіріс
процесіне тікелей қатысады және аяқталмаған ... ... ... дайын өнім түріне келеді. Айналым кұралдарының айналымның ... ... ... ... ... өтеді[1]. Дайын өнімді өткізу
нәтижесінде айналым ... ... ақша ... ... өтеді. Түскен
ақшалай түсім мен алғашқыдағы жұмсалған ақша құралдарының айырмасы (А1-А)
кәсіпорын ақшасының ... ... ... ... ... ... отырып (А-Т-Ө-Т1-А1) айналым құралдары барлық деңгейлерде уақытпен
пареллельді жұмыс жасайды. Ол өз ... ... мен ... ... ... ... Айналым құралдарының айналымы органикалық
бірліктегі үш фазадан тұрады. Өндіріс ... ... рет ... құралдарына қарағанда мекеменің негізгі айналым қорлары әр өндіріс
процесінде толығымен тұтынылады, өзінің ... ... ... түгелдей салады
және өзінің табиғи түрін өзгертеді. Айналым ... ... ... орналастыру оларды өндірістік айналыс қорлары мен ... ... ... айналым қорлары өндіріс процесінде жұмыс
жасаса, ал айналым қорлары - айналым процесінде, яғни ... ... ... ... ... ... алуда. Бұл қорлардың тиімді
тепе-тендігі құн жасауда қатысатын өндірістік айналым ... ... ... ... ... ... ... дайын өнім, кассадағы және банктегі есеп ... ... ... есеп ... ақша ... ... ... қорларының және айналым қорлары ... ... ... ... ... ... Кәсіпорынның айналымын тыс
активтердін мақсатты басқару оларды жіктеуді қажет етеді. Қаржы ... ... ... ... ... негізгі белгілері бойынша
жүргізіледі:
1. Түзілудің қаржы көздерінің ... ... ... ... тыс ... - өз ... және ... капитал
есебінен түзілген олардың жалпы- мөлшерін сипаттайды.
ә) Таза айналымын тыс активтерді - өз есебінен және ұзақ ... ... ... ... оның ... сипаттайды.
ТАА-КҚМ, (1)
мұндағы, КҚМ — кәсіпорынның қысқа мерзімді ... ... Жеке ... ... тыс ...... өз ... айналым тыс активтерінің бір бөлігі.
ЖМАА= ОА-ҰҚК-КҚМ,
мұндағы ¥ҚК — кәсіпорынның айналымын тыс активтердіне ... ... ... ... Егер ... ... құралдарын қаржыландыруға
ұзақ мерзімді қарыз капиталын пайдаланбаған жағдайда жекеменшік және таза
айналым құралдарының сомалары сәйкеседі.
2. Түрлері бойынша:
а) ... ... және ... фабрикаттар қорлары. Айналым тыс
активтерінің бұл түрі кәсіпорынның өндірістік қызметін қамтамасыз ететін
запас түріндегі олардың кіретін ... ... ... сипаттайды.
ә) Дайын өнім қоры (запасы). Сатуға, өткізуге арналған запас түріндегі
олардың шығатын материалдық ... ... ... ... ... ... ... өндірістің көлемі мен ... ... ... жағдайда оны айналым тыс активтерінің осы түріне ... — жеке бір ... ... ... ... Заңды және жеке тұлғалардың ... ... ... ... ... және т.б. ... ... көрінетін
кәсіпорын пайдасындағы қарыз сомасын сипаттайды.
в) Ақша активтері. Қаржы менеджменті тәжірибесінде оған ... ... ... ... ақша ғана ... сонымен бірге қысқа мерзімді
қаржы ... ... да ... Олар ақша ... ... бос
қалдығын инвестиция түрінде қарастырады. Яғни "ақша ... алып ... ... Басқалар.
3. Операциялық процесте қатысу сипатына қарай:
а) Өндіріс цикліне ... ... және ... ... ... ... көлемі; дайын өнім қоры) қызмет ететін
айналымын тыс активтерді;
ә) ... ... ... қарыз және т.б.) қызмет ететін айналымын тыс
активтерді;
4. Айналым тыс активтерінің қызмет ету кезеңдеріне ... ... ... ...... тыс ... ... бөлігі.
Бірінші трактовкаға сәйкес айналым капиталы (немесе ... ... ... ... ... ... цикл ... ақша
қаражаттарының, дебиторлық қарыздың және өндірістік ... ... ... Бұл ... ... ... ағымдағы
активтердің орташаланған көлемі, мысалы уақыттық өлшем бойынша. Басқа
трактовка ... ... ... ... өндіріс қызметін іске асыруға
қажетті ағымдағы акгивтердің төмендетілмейтін минимумымен анықталуы мүмкін.
Бұл ... ... ... қызметін іске асыру үшін оған
айналым құралдарының белгілі бір минимумы қажет. Мысалы, есеп шоттағы ақша
қаражатының тұрақты ... ... ... белгілі бір аналогы.
ә) "Ауыспалы айналым капиталы" ... ... ... ... ... дағдарыс кезінде немесе сақтандыру қоры ретінде қажетті
қосымша ағымдағы активтерді көрсетеді. Мысалы, қосымша ... ... ... ... ... ... ... деңгейін қолдаумен байланысты болуы мүмкін. Сонымен қатар сатылым
барысына қарай дебиторлық ... да ... ... ақша қаражаттары шикізат
пен материалдар, сондай-ақ еңбек ақы төлемдерін науқан ... ... ... ... ... ... ... айналым қорлары.
а) шикізат, негізгі ... ... ... ... ... көмекші материалдар;
в) отын;
г) ыдыс және ыдыс ... ... ... ... ... тез тозатын шаруашылық заттары мен аспаптар.
2. Өндіріс процесіндегі айналым қорлары:
а) ... ... жаңа ... ... ... өзі ... жартылай фабрикаттар.
Шикізат - бұл оны табуға немесе өндіруге еңбек жұмсаған еңбек өнімі.
Материалдар - өнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... Негізгі материалдардан өнім жасалады, олар оның негізгі
мазмұнын құрайды.
Жартылай фабрикаттар — өндірістің бір немесе бірнеше кезеңінен ... ... ... мен ... ... ... ... өнімдері.
Ыдыс және ыдыстық материалдар — ... ... ... ... барлық түрлері.
Аяқталмаған өндіріс — өнделіп жатқан немесе өңдеуді қажет ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорын айналым
қорларының құрамы, құрылымы және құны әр ... ... ол ... ... мен көлеміне, өндіріс циклінің ұзақтығына, өндірістің
механикаландырылу және ... ... ... ... ... ... ... қаржы жағдайының
тұрақгылығы көбінесе қаржы ресурстарын активтерге дұрыс және ... ... ... ... тыс ... мен ... ... түзілу көздері
Шаруашылық қызметінің айналым құралдарымен жеткілікті ... үшін оның ... жеке ... көлемінің 1/3 ... ... ... ... ... ... ... бір бөлігі бос жатып, пайда әкелмейтіндігін көрсетеді.
Жалақы бойынша қарыздар;
1. ... ... ... ... және ... кәсіпорынның айналым құралдарына деген ең ... ... жеке ... ... ... тыс ... тыс ... жинақтау қорының және мақсатты ... ... ... ... ... ... мен
акционерлендіруде шешуші рөл атқарады. ... ... ... ... және оперативті өзіндік қабілетін қамтамасыз етеді.
Жекешелендірілген кәсіпорындардың жеке айналым құралдары толығымен ... ... оны ... ... ... ... беруге, жалға беруге және т.б. құқылы[2].
Нарық конъюнктурасы әрдайым өзгеріп отырады. Сондықтан кәсіпорындардың
айналым құралдарына деген сұраныстары да ... ... ... ... ... өндіріс көлемінің өсуі, клиент шоттарын
төлеудегі кідірістер және т.б.) ... ... ... ... ... сұраныстар туады. Бұл сұраныстарды тек өз қаржысынан жабу
іс жүзінде мүмкін болмай қалады. Сондықтан кәсіпорынның өз ... ... ... ... ... ығысады. Мұндай жағдайларда шаруашылық
қызметтің қаржылық қамтамасыз етілуі ... ... ... ... ... банк және ... ... займдар, инвестициялық
салықтық несие, кәсіпорын жұмысшыларының құралдарды ... ... ... ... тиімді. Сондықтан айналым құралдарын
түзу ... ... ... ... ... құралдары тартудың
тиімділігін қамтамасыз ету болып табылады.
Көбінесе банк ... ... ... ... займдық құралдар
кәсіпорынның құралдарға деген қосымша сұранысын қанағаттандырады. ... ... ... ... шарттарының бастыларының бірі кәіпорынның
қаржы жағдайының сенімділігі және оның қаржы тұрақтылығын бағалау. ... ... ... ... Егер ... тағайындалған несиені
өтеу мерзімі ішінде болса, онда бұл пайда салықтан босатылады. Ал ... ... ... ... ... ... ... төленген
пайыздық шығындар өнімнің өзіндік ... ... Бұл ... кұралдарын
толтыруға берілетін несие Қазақстан Республикасы Халықтық банкінің
Қазақстан Республикасы ... ... ашып ... ... ... ... ... Ол Қазақстан Республикасы Халықтық банкінің
есепті ставкасынан ... ... өтеу ... өткізіп алғанда жағдайда,
сондай-ақ несие бойынша пайыздарды төлеу кәсіпорын ... ... таза ... ... ... Банк ... инвестициялық
(ұзақмерзімді) және қысқа мерізмді несие ... ... Банк ... және ... ... ... ... кеткен шығындарды
қаржыландыруға, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... қарыздардың,
салық төлемдерінің, әдеттен тыс шығындардың ... ... ... ... инвестициялық салық несиелері мемлекеттік билік органдарымен
беріледі. Ол бойынша кәсіпорынның салық төлемдерінің уақыты ... ... ... алу үшін кәсіпорын өзінің тіркелген жеріндегі
салық органдарымен несие келісім шартын жасасады.
Жұмысшылардың ... ... ... — бұл ... ... дамуына деген белгілі бір пайызға төленген ақшалай
жарнасы. Тараптардың пайдасы келісім шартпен немесе ... ... ... ... Кәсіпорынның айналым құралдарына деген
сұранысы айналымға қарыздық бағалы ... мен ... ... ... ... Облигация облигацияны ұстаушы мен ... ... ... ... растайды.
Айналым құралдарын түзудің тағы бір көзі ... ... ... Бұл топқа тозу (амортизация) қоры, жөндеу қоры, алдағы төлемдер
резерві, қаржы ... ... және ... қорлары және т.б. жатады.
Осы қорлардың барлығы және кәсіпорынның резервтері ... ... ... ... ... Яғни ... ... жабудың
көздері ретінде айналымға тартылуы тиіс. Кредиторлық ... ... ... ... және жеке ... ... кәсіпорынның
айналымына жоспардан тыс тартуға жатады. Мұндай тартылған қаржыларды
шоттарды және ... ... ... ... пайдалану занды құбылыс
болып табылады. Алайда көптеген ... ... ... есеп-төлем
тәртіптерін бұзу нәтижесінде пайда болады. Осыған орай ... ... ... ... бірақ ақшасы төленбеген тауарлы-
материалдық құндылықтар үшін ... ... ... ... ... уақытын кешіктіргені үшін салық органдарының алдында уақыты
өткен қарыздар пайда болады.
Бюджеттен тыс қорларға жарнаны ... ... және ... ... ... ... пайда болуына әкеп соғады. Кредиторлық
қарыздар, оны өтеудің көзі болғандықтан дебиторлық қарыздармен ... ... ... ... және ... өндіріс
барысына, ағымдағы өндірістің және қаржы жоспарының орындалуына белсенді
ықпал етеді. Айналым құралдарын ұйымдастыруға кіретіндер:
1) Айналым ... ... мен ... ... Айналым кұралдарына деген сұраныстарды айқындау;
3) Айналым құралдарының түзілу көздерін аныктау;
4) Айналым құралдарын басқару әрі ... ... ... ... пайдаланылуына және сақталуына жауапкершілік
Өндіріс көлемін және өнімнің сатылуын ұлғайту, жаңа сату нарығын, ... тыс ... ... ... ... ... кұралдарымен
жоспарлы, неғұрлым тиімді де үнемді жұмыс істеу ... яғни ... ... аз мөлшерімен қамтамасыз етілуі тиіс.
Айналым ... ... мен ... тиімді пайдалануға
жауапты менеджерлердің басты міндеті де осы. Кәсіпорынның ... ... ... ... факторларға байланысты:
өндіріс және өткізу көлеміне;
бизнес түріне;
қызмет аумағына;
өндіріс ... ... тыс ... ... есеп ... мен ... жүйелеріне;
кәсіпорынның шаруашылық қызметін іс жүзівде несиелеу шарттарына;
материалдық-техникалық жабдықталу деңгейіне;
тұтынылатын шикізаттың түрлері мен құрылымдарына;
кәсіпорынның ... ... мен ... ... өсу қарқынына;
- менеджерлер мен есепшілердің шеберлігіне және тағы басқа факторларға.
Кәсіпорынның айналым құралдарына деген ... тура ... ... ... ... мен ... ... болған уақытымен
жүргізген жөн. Ол жоғарыда аталған факторларға байланысты. Мұны айналым
құралдарының айналымдылығы мен ... ... ... ... ... ... ... – қысқа мерзімді несиелер мен
заемдар және ... ... ... жатады.
Нарық қатынасы жағдайында кәсіпорынның қызметі және оның даму
қабілетіне өзін-өзі қаржыландырумен, яғни меншікті ... ... ... Тек ол ... ... ғана шеттен капитал тартылады.
Бұл кезде қиын болса да ... ... ... ... ... ... орын алады, бірақ онсыз әрине мүмкін емес. ... ... есеп ... ... ... ... көздерін шектеу
керек. Оның ең аз бөлігін өндірістік бағдарламаны қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... яғни
қосымша қажеттілік туындағанда ол банктің қысқа мерзімді несиелерімен және
коммерциялық несиелермен ... ... өтеу ... ... ... борышты міндеттемелерін толығымен және ... ... ... ... ... ... бір тарап (қарыз
беруші) екінші бір тарапқа (қарыз ... ... ... мүлкін
немесе ақшасын береді, ол кезде ... ... жағы ... ... ... орындауды өз міндетіне алады.
1.3. Кәсіпорынның ағымдағы активтері мен ағымдағы пассивтерін
басқару саясатының ... ... ... ... ... термин ақша қаражаты түріндегі немесе ... ... бір ... ... ... ... айналдырылған кәсіпорынның
қозғалмалы активтеріне қатысты. Таза айналым ... ... ... ... мен ... ... (қысқа мерзімді несиелер
мен кредиторлық қарыздар) ... ... ... ... ... тыс ... қаржының ұзақ мерзімді көздерінен қандай мөлшерде
өтеліп жатқанын көрсетеді (1-сурет).
Сурет 1. Активтер мен оларды жабу көздерінің ... ... ... ... ... ... құралдары әржақты сипатталуы мумкін. Бірақ негізгі сипатамаларына
олардың ликвидтілігі, көлемі және ... ... ... ... айналым құралдарының жеке элементтерінің тұрақты
өзгеруі жүріп отырады[3]. Кәсіпорын ... пен ... ... ... ... сосын оны әдеттегідей несиеге сатады. Нәтижесінде дебиторлық
қарыз пайда болады. Ол белгілі бір ... ... ... ақша ... ... ... ... запастар
Дайын өнім
Сурет 2. Ағымдағы активтердің айналысы
* Ескерту автордың ... тыс ... ... ... ... ... басқаруда
негізгі мәнге ие. Ағымдағы ... ... ... яғни ... ... ие ақша ... ... алу қабілеті бойынша
ажыратылады. Айналым құралдарының ... мен ... ... ... ... салалық қарастылығына байланысты анықталады. Мысалы, айналым
сферасының кәсіпорындары тауарлы запастың жоғары үлес салмағына ие, ... ... ақша ... көп ... мен олардың
эквиваленттері байқалады.
Айналым құралдарының көлемі өндіріс процесінің сұранысымен ғана емес,
сонымен бірге кездейсоқ факторлармен де анықталады. ... ... ... ... және ... деп бөлу ... ... айналым капиталы (жүйелі бөлігі) — ағымдағы ... ... іске ... ... ... тыс ... ... категориясы (немесе ағымдағы
активтердің өзгермелі бөлігі) науқан кезіндегі резервті капитал ... ... ... ... ... Өзгермелі бөлік Барлық актив
Сурет 3. Кәсіпорынның активтерінің динамикалық қатарының
компоненттері
* Ескерту автордың құрастыруымен
Айналым капиталдарын басқару ... ... ... ... ... мен ... оларды жабу көздері мен ұзақ мерзімді
өндіріске және кәсіпорынның ... ... ... ... ... қатынас арқылы анықтау болып табылады. Бұл факторлар мен
нәтижелі көрсеткіштердің өзара байланысы ... ... ... ... орындамау экономикалық байланыстардың үзілуіне,
осыдан шығатын көптеген салдарларға әкеп ... ... ... стратегиялық сипатқа ие. Сонымен бірге ағымдағы
қызметті басқаруды тиімді ететін айналым құралдарының мөлшерін қолдау ... ... ... ... ... ... қаржы-шаруашылық
сипаттамасының ең маңыздысы оның ... яғни ... ... ... ... ... отыру қабілеті. Кез-келген кәсіпорын
үшін өтімділіктің жеткілікті деңгейі шаруашылық қызметтің тұрақтылығының
көрінісі. Өтімділікті жоғалту тек қана ... ... ... ... өндіріс процесінің ауық-ауық тоқтап қалуына да әкеп соғады. 4-суретте
таза айналым тыс активтерінің жоғары және төмен ... ... ... Егер ақша ... ... ... және
өндірістік-материалдық запастар салыстырмалы төмен жағдайда болса, ... ... ... ... рентабельді қызметті іске асыруға қажетгі
қаржының жетіспеу ықтималдығы жоғары.
Қауіп деңгейі
Таза
айналым тыс ... ... ... Жоғары
Cурет 4. Айналым тыс ... ... мен ... ... ... ... ... таза айналым капиталы көлемінің өсуімен өтімділік
қаупі ... ... ... байланыс неғұрлым күрделі түрде. ... ... ... ... ... ... ... әсер
етпейді. Дегенмен, айналым құралдарын басқарудың өтімділікті жоғалту
қаупін минимумға жеткізетін қарапайым вариантын ... ... ... ... ... ... асып тұрса, соншалықты
қауіп аз; осылайша таза ... ... ... ... болады.
Пайда мен айналым тыс активтерінің ... ... ... ... ... жатады. (5-сурет).
Айналым капиталы төмен дәрежеде болған жағдайда өндірістік қызмет
қажетті деңгейде қолдау көрмейді, бұл – ... ... ... ауық-ауық тоқтауы және пайданың төмендігі. Айналым тыс
активтерінің бірқатар ... ... ... ... ... Айналым
құралдарыньң көлемін одан әрі жоғарылату кәсіпорынның құзырында ... ... ... ... болуына, сондай-ақ пайданы төмеңдететін
қаржыландырудың артық шығындарына әкеліп ... ... орай ... басқарудың өтімділік қаупін азайтуға байланысты жоғарыда
қарастырылған варианты шындыққа жанаспайды.
Пайда
ТАК деңгейі
Төмен ... ... 5. ... мен ... тыс активтерінің деңгейі арасындағы байланыс
* Ескерту автордың құрастыруымен
Осылайша айналым капиталдарын басқару саясаты ликвидтілікті ... мен ... ... ... ... табуды қамтамасыз етуі
тиіс. Бұл екі маңызды міндетті шешуге мүмкіндік ... ... ... ... ету. Егер ... төлеуге, міндеттемелерін орындауға қабілетсіз ... ... ... жарияласа, мұндай шарт жоқ деп есептеледі .
2. Активтердің қол жетерлік көлемін, ... және ... ету. ... ... ... әртүрлі деңгейі пайдаға
әрқалай әсер ететіні белгілі. Мысалы, өндірістік-материалдық запастардың
жоғары деңгейі сәйкесінше ... көп ... ... етеді. Мұндайда
дайын өнімнің кең ассортименті сату көлемін көтеруге және ... ... ете ... Ақша қаражатының, дебиторлық қарыздар мен өндірістік
запастардың деңгейіне байланысты әр ... осы ... ... ... да, ... ... құралдарының тиімді құрылымы жағынан ... ... ... ... ... ... мен
тиімділігі көп жағдайда таза айналым тыс активтерінің ... ... ... ... ... ... ... көзі бола
алмайтынын ескерсек, көрсеткіштің бұл мәні ... ... бір ... ... М ... белгілі. Көрсеткіш нөлдік мәнде болғанда «таза
айналым» тыс активтерінің өтімділігін жоғалту қаупі неғұрлым ... ... бұл ... ... ... ... Таза ... капиталы
максималды мәнге М теория түрінде қысқа мерзімді кредиторлық қарыз болмаған
жағдайда жете ... Бұл ... М ... активтердің құнына тең, ал
өтімділікті жоғалту қаупі нөлге ... ... ... ... активтерді қаржыландырудың
әртүрлі стратегиясын атап көрсетеді. Бұл менеджердің оның өзгермелі бөлігін
жабу көздерін тандауына тәуелді. Яғни таза ... тыс ... ... ... ... Мынандай төрт модель
белгілі: мінсіз; ... ... ... ... осы ... ... ... бір моделін таңдау ұзақ
мерзімді пассивтердің мөлшерін ... және оның ... ... тыс ... ... ... ... яғни ұзақ мерзімді
пассивтер мен айналымнан тыс активтердің айырмасы (ТАК = ¥МА-АТА). ... ... ... ... ... баланстық тендігі сәйкес. Әр
модельдің статикалық және қарқындық сипаттамасы 6-9 суреттерде көрсетілген.
Ыңғайлы болу үшін ... ... ...... тыс ...... ... (АА=ЖБ+ӨБ);
ЖБ — ағымдағы активтерді жүйелі бөлігі;
ӨБ— ағымдағы активтердің өзгермелі бөлігі;
АП — ... ... ... ... міндеттемелер);
¥МЗК— ұзақ мерзімді займдық капитал;
ЖМК — жекеменшік капитал;
ҰМП — ұзақ мерзімді пассивтер (¥МП = ЖМК+ҰМЗК);
ТАК — таза ... ... (ТАК = ... ... ... бөлігі
Айналымнан тыс активтер Уақыт
Қарқындылық
Cурет 6. Айналым құралдарын басқарудың ... ... ... ... ... үлгіні құрау "ағымдағы активтер" мен "ағымдағы міндеттемелер"
категориясының мәніне және олардың өзара сәйкесуіне негізделеді. ... бұл ... ... оған ... ... ... ... емес, активтер
мен оларды жабудың көздерінің экономикалық түрғыдан сәйкестілігін
білдіреді. Бұл үлгіде ... ... ... бойынша қысқа мерзімді
міндеттемелермен сәйкеседі, яғни таза айналым ... ... тең. ... ... үлгі іс ... ... де. Сондай-ақ өтімділік
тұрғысынан бұл ... ... ... ... Өйткені қолайсыз жағдайлар
туғанда (мысалы, барлық кредиторлармен бір уақытта есептесу ... ... ... ... бір ... ... ... жабу үшін сату қажеттігі туады. Бұл стратегияның мәні ұзақ
мерзімді пассивтер айналымнан тыс активтер ... ... ... ... тендік (модель) мынандай түрде болады:
¥зақ ... ... тыс ... бір ... үшін ... ... ... қаржы
стратегиясының келесі үш үлгісі неғұрлым шынайы, олардың ... ... ету үшін жоқ ... ... тыс ... мен
ағымдағы активтердің жүйелі бөлігі ұзақ мерзімді пассивтермен жабылуы
тиіс. Осылайша үлгілер ... ... ... ... бөлігін жабу үшін қаржыландырудың қандай көзі тандалатындығымен
анықталады. Агрессивті үлгі ұзақ ... ... ... ... және ... ... жүйелі бөлігін жабудың көздері
екендігін білдіреді. Яғни шаруашылык қызметер жүзеге ... үшін ... ең аз ... Бұл ... таза айналым капиталы осы ең аз мөлшерге
дәлме-дәл тең болады (ТАК = ЖБ). ... ... ... ... ... ... ... Өтімділік тұрғысынан алғанда да
бұл стратегия қауіпті, өйткені іс ... ... ... ... ... ... ... Базалық баланстық тендік мына түрде болмақ:
¥зақ мерзімді пассивтер=Айналымнан тыс активтер+Ағымдағы активтердің жүйелі
бөлігі
(2)
Консервативті үлгі бойынша ағымдағы ... ... ... ... ... есебінен жабылады. Бұл жағдайда қысқа мерзімді
міндеттемелер жоқ, ... ... ... де ... Таза ... ... бойынша ағымдағы активтерге тең (ТАК = АА). Модель жасанды
түрде жасалған. Бұл ... ұзақ ... ... төмендегі базалық
баланстык тендеу деңгейінде тағайыңдайды:
Ағымдағы активтердің жүйелі бөлігі +Ағымдағы активтердің өзгермелілігі
(3)
Компромисстік үлгі неғұрлым ... ... Бұл ... ... ... ағымдағы активтердің және шамамен ағымдағы ... ... ... ұзақ ... ... жабылады. Таза
айналым капиталы көлемі бойынша ағымдағы активтердің жүйелі бөлігінің және
оның өзгермелі бөлігінің жартысының сомасына тең ( ОК = СЧ + 0,5 * ... ... ... ... ағымдағы активтері болуы мүмкін.
Бұл пайдаға кері әсерін ... ... бұл ... жоғалту қаупін
тиісті деңгейде қолдаудың төлемі ретінде қарастырылады. Стратегия ұзақ
мерзімді пассивтерді тағайындауды төмендегі ... ... ... = АТА + ЖБ + 0,5 * ... ... айналым тыс активтерін қаржыландыру
1. Айналым тыс активтерін қаржыландыру көздері мен қалыртасуы
Кәсіпорын құрылғанда айналым қаражаттары жарғылық қордың ... ... ... ... Олар ... өнімдерді өндіруге
байланысты өндірістік босалқы қорларды сатып алу үшін жұмсалады. Дайын өнім
қоймаға түседі, содан соң тұтынушыларға жіберіледі. Оның ... ... ... ақша ... ... жоқшылық көреді. Мұқтаждың бұл
деңгейі салынған ... ... ғана ... ... ... ... ... мөлшеріне де байланысты, ол жыл ішінде ... ... ... да ... ... ... ... да қиындық көздеріне ұшырайды – орнықты пассивтер, несиегерлік
берешек, банк ... және ... да ... ... өсу ... ... ... мұқтаждық артады, осыған орай, қаражатының өсуіне тиісті
қаржыландыруды қажет ... Бұл ... ... ... көзі ... ... ... саналады.
Айналым тыс активтерінің қалыптасу көздері маңызды дәрежеде
олардың тиімділігі қолданылуын анықтайды. Шаруашылық ... ... ... ... ... ... және ... оптималды сәйкес келуі басқарушы жүйесінің маңызды мәселесі
болып табылады. Айналым ... ... ... процесінде
кәсіпорындар мен ұйымдардың қаражаттарды рационалды және ... ... ... құқықтары қамтамасыз етілуі қажет. Меншікті ... ... ... ... айналымның барлық кезеңіндегі
айналым тыс активтерінің қозғалысының үздіксіздігін қамтамасыз етуі ... ... ақша және ... ... қажеттілігін
қанағаттандырады, сонымен қатар жабдықтаушылармен, ... ... ... ... және ... есеп айырысуды қамтамасыз етеді.
Қалыптасу көздерінің құрамындағы ... ... ... ... ... Олар рентабельді кәсіпкерлік қызмет үшін ... ... және ... ... ... ету қажет.
Меншікті айналым ... ... ... ... оның қаржы нарығындағы деңгейін куәландырады.
Меншікті айналым ... ... яғни ... қаражаттарын жабудың көзі ретінде қызмет етеді. Олардың бастапқы
қалыптасуы компанияның құрылуы кезінде және оның ... ... ... ... Бұл кездегі меншікті айналым тыс активтерінің ... ... ... ... ... Кейіннен
кәсіпкерлік қызметтің дамуымен меншікті айналым қаражаттары алынатын пайда,
бағалы қағаздарды шығару мен ... ... ... ... қаражаттардың есебінен толықтырады.
Қазіргі кездегі шарттармен қарыз қаражаттары айналым ... ... ... ... және ... ... ие
болуда. Қарыз қаражаттары кәсіпорынның ақша қаражаттарына уақытша қосымша
қажеттілігін жабады. Қарыз қаражаттарын тарту өндіріс ... ... өту ... ... болған қиын есеп айырысу қатынастарымен,
меншікті айналым қаражаттарының жеткіліксіз мөлшерін толтыру қажеттілігімен
және басқа да объективті және ... ... ... қаражаты ретінде кәсіпорын ... ... Олар жеке ... ... ... ... ... болып, оның іс-әрекетін қаржыландыру үшін қолданады,
бірақ оған жатпайды.
Орнықты пассивке жататындар:
- жалақы ... ең аз ... ... және әлеуметтік сақтандыруға,
зейнетақы қорына, медицина сақтандыруына, жұмыспен қамтуға
жәрдемдесу қорына аударым жарнасы;
- ақы төлеудің мерзім ішіндегі келіп түспегендегі фактурасы ... және ... есеп ... ... ... берешегі;
- аванс және өнімге ішінара ақы бойынша тапсырыс берушілерге берешегі;
- салықтардың ... ... ... ... ... қаражаттарын қалыптастырудың басқа да көздеріне пайда
есебінен құрылған ... ... ... ... ... жатқызуға
болады.
Кәсіпорынның айналым қорларына мұқтажы жыл ... ... Ол ... ... ... ... ... маусымдылығы;
- тауарлы-материалдық құндылықтарды жеткізудің әркелкілігі;
- ... ... ... ... ... және т.б.
Нарықтық экономиканың негізгі шегі – ... ... ... Осы ... ... ... қажет
ететіндей мөлшерде өндірістік босалқы қорлар жасаған дұрыс. ... ... қоры ... ... ... кәсіпорынның өндірісін тоқтаусыз қозғалыста
ұстап тұруға, ... ақша және ... ... уақытында
қажеттігін қамтамасыз етуге және айналым қаражатының пайдалану тиімділігін
арттыру үшін қажет.
Кәсіпорынның меншікті қаражаты басты роль ... ... ... ... ... ... ... мөлшерде
рентабельді жұмыс істеуі үшін меншік ... бөлу ... ... ... ... бір көзі – қарыз
қаражатын алу ( ... ...... ... алу, ... кәсіпорын
уақытша қосымша айналым қаражатына қажеттілікті қанағаттандырады). Әміршіл
экономиканы басқару жүйесінде айналым қаражатын ... ... ... ... ... тыс активтерді тиімді пайдалану көпшілігінде олардың
қажеттілігін дұрыс анықтау болып ... ... ... осы ... ... ең ... ... шығынмен табуға үлкен ықпалын
тигізеді. ... ... ... ... кәсіпорынның тұрақсыз
қаржы жағдайына, өндіріс процесінің іркілісіне ... ... ... ... ... мен ... ... Осы кезекте айналым
қаражатының көтеріңкі ... ... ... ... үшін күрделі
қаржы шығынын жұмсау мүмкіндігі төмендейді.
Кәсіпорында ... ... ... ... ... ... және өндіріс шығынының сметасымен үйлестіру
керек. Мұнда қажетті мөлшерде өнімнің нақтылы түрлерін және оларды ... ... ... ... ... жеке ... ... есептеген кезде мыналарды еске ... жөн. Жеке ... ... ... ... тек ... өндірістік
қажеттілікті өтеу ғана емес, сонымен қатар, кәсіпорынның негізгі қызметіне
жатпайтын қосалқы және көмекші өндірістер, ... үй, ... және ... және ... баланста тұрмайтындар да өтелуі қажет.
Тауар өткізу, қоймадағы дайын ... ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін. Бірақ та, кез
келген жағдайда алдағы кезде ... сату ... ... ... ... ... шығарылған өнімдер қоймада ұзақ жатып ... және ... ... ... ... ... сөйтіп кәсіпорынның
қаржы жағдайының орнықтылығына әсер етіп, оның банкротқа ұшырауы мүмкін.
Кәсіпорын қызметін ... ... мына ... ... байланысты болады:
- стратегиялық мақсат. Осы кәсіпорын қызметі ... ... ... ... ... ... ... Осыған
орай, қорытындылау көрсеткіштерін және қызметін қандай бір элементтерінің
көрсеткіштерін таңдаған ... ... ... ... ... ... бақылайды.
Кейбір бөлімшелердің немесе ... бір ... ... ... ... ... есептелінеді.
- жоспарлау міндеті. Түрлі ресурстардың немесе осы ресурстардың
түрліше ұштастырылуының пайдалылығын салыстыру қажет.
- ... ... ... ... пен ұжымдық шарт жасасу
жөнінде келіссөздер жүргізу.
Кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық және коммерциялық қызметі
қасиетінің әр түрлілігі және ... ... ... көптеген
түрлеріне ықпал етеді. Сонымен, оларды пайдалану проблемасы мынадан ... ... ... ... орындамайды, бір мағынада,
бизнесте қол жеткен табыстар немесе сәтсіздік ... ... ... ... ... да, ... әр уақытта бір-бірімен байланысты
көрсеткіштер жүйесі пайдаланылады, бағаланады ... ... ... ... ... жеке, топтық және жалпы болып бөлінеді. Талдау
мақсатына байланысты ... ... ... және ... ... ... ... мүмкін. Әрбір нақты экономикалық
көрсеткіш сапалық анықтықта (кеңістік, уақыты және мөлшері) ... ... ... ... ... және
статистикалық көрсеткіштер жүйесі олардың есеп айырысу бөлігі және есеп
жүргізуі ... ... ... ... ролі ... ... береді және
түрлі өзгерістерге ұшырайды. Мысалы, шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... көрсеткіштер маңызды роль
атқарады: жоспарлы орындау, тауарлы өнімнің мөлшері, жалпы өнім ... ... ... ... кезекте сату мөлшері, пайда, пайдалылығы және
толып жатқан ... ... сай ... ... мына ... ... ... қол жеткен немесе даму деңгейінің мүмкіншілігі немесе
не ол, не бұл ... ... ... ... қызметтің көптеген түрлерін іске асыруға байланысты
жұмсалатын шығындар деңгейі.
Мұндай болу өте ... Ол ... ... ... ... ... кеңінен қолданылып жүрген ең маңызды бағалық
көрсеткіштерге мыналар жатады:
... ... ... ... жалпы табыс;
• шартты таза пайда;
• шартты таза ... ... ... ... ... ... ... кейінгі пайда;
• барлық қосымша төлемдерден кейінгі пайда;
• өндірістің дамуына жұмсалған жаңа ... ... ... ... дивиденд төленгеннен кейінгі өтімділік.
Практикалық қызметінде кәсіпорын өзін ең ... ... және ... ... бағыттайды.
Сатудың жалпы мөлшері – бұл тауарлар және қызмет көрсетудің құны,
тұтынушыларға ... мына ... ... = Б * ... Q – сату ... – тауардың бір өлшемінің бағасы;
N – сатылған тауардың мөлшері.
Нарықтық жағдайда кәсіпорын қызметінің ... ... ... ... ... ... ... – нәтижесі ретінде сату мөлшерінен шегеріліп ... ... ... жартылай фабрикаттар және басқа да
өндіріс шығындары элементтерінің құнын ... таза ... – бұл ... ... ... ... үстеме
шығындар және амортизациялық аударым сомалары. Бұл көрсеткіш практикада
бизнестің барлық түрлеріне пайдаланылады.
Шектік таза өнім – бұл ... таза ... ... ... ... немесе сатылған өнім мөлшерінің, қызмет көрсетудің құны
оларды өндіруге жұмсалған ресурстардың құны ... ... ... ... қызмет көрсету, қосалқы мердігерлік төлемдер,
амортизациялық аударымдар, жөндеуге жұмсалған шығындар және ... ... ... тізбесі мынадай көрсеткіштермен
қаралады:
кәсіпорын, фирма бақылауындағы өткізім нарығының үлесі;
өнім сапасының көрсеткіштері;
тұтынушылардың қызмет көрсету деңгейінің көрсеткіштері;
кадрларды дайындау, ... ... ... айырысуда ең күрделісі – сапа көрсеткіші болып табылады. сол себепті
өнім сапасы оның ... ... ... сату ... ... ... ... кері қайтарған бұйымдары, тұтынушылардың кері
қайтарған өнім мөлшерлері процент бойынша бағаланады.
Тәуелсіздік ... ... ... ... тән ... ... қорлардың тез тозуы. Негізінен өндіріс потенциалының
біртіндеп құлдырауы өмірлік мәні бар ... ... ... ... ... ... ... негізгі қорларды қайта бағалау нәтижесінде
олардың құнын жасанды түрде азайту жекешелендіру ... ... ... ... ... спекулятивті қатынастардың және
коррупцияның орын алуы ... ... ... ... ... ... ағымын шектеді.
Отандық кәсіпкерлер тек жаңадан пайда болып жатыр, сондықтан ... ... ... қажетті қаржы қорлары жетіспейді. Мемлекеттеде
өндірісті несиелеуге қажетті өзіндік несиелік ресурстар ... ... ... ... ... оның да өзіндік қиындықтары
бар, біріншіден, сөз тек ... ... ... ... ... ... ... алу тиімсіз, үшіншіден, басқадай дамушы
мемлекеттер жағдайына түсіп қалуымыз мүмкін, яғни дұрыс ойластырылмаған
несие ... ... ... ... мемлекеттерге экономикалық және
саяси жағынан толық тәуелділікке түсіп қалулары. Ондай дамушы мемлекеттер
ұлттық табысының көп бөлігін ... ... ... ... жұмсайды,
дегенмен де олардың қарыздары уақыт өткен ... ... ... ... ... ұлғайып, әлеуметтік жағдай қиындай түседі.
Дағдарыс жағдайынан шығу үшін елде негізгі ... ... ... және ... қазіргі заманғы талаптар деңгейіне көтеру,
халықаралық еңбек бөлінісінде өз орнын табу, ұлттық валютаны тұрақтандыру,
бюджет ... ... және ... ... ... және экономикалық
қиындықтарды шешу қажет.
Қаржылық айналым қаражаттарын ... ... ... ... ... байланысты. Кәсіпорын үшін қаржылық
айналымынан тыс активтердідың оптималды қажеттілігін дұрыс ... ... ... мен ... ... ... төмен шығындармен
алу болып табылады.
Қаржылық айналымынан тыс ... ... ... ... ... қаржылық жағдайды, өндірістік ортасында кедергілер мен өндіріс пен
табыс көлемінің төмендеуіне ... ... ... ... ... тыс активтерді көлемінің төмендетуі кәсіпорын үшін өндірісті
кеңейту шығындарын ... ... ... ... ... тыс ... қаржыландыру
көздерімен қажет етуі айналым қаражаттарының қажеттілігін ... ... ... ... ... ... бұнда “таза айналым капиталы” (меншік айналым
қаражаттары) ... ... ... мен міндеттерді зерттеуді шығару жұмыстары барысында қаржылық
айналымынан тыс активтердіды ... ... ... ... ... қате көзқарасы бойынша қаржылық айналымынан тыс
активтердідың құрылуы, яғни ...... ... ... ... дебиторлық қарызды басқарудағы қажетті көңіл бөлмеуі;
- қаржылық операциялық қажеттіліктердің жоғары болуы.
Бұл бағыттар бойынша ... ... ... ... ... ... ... көмегімен кәсіпорынның қаржылық айналымынан
тыс ... ... ... әзірленген.
2. банктің қысқа мерзімді несиесін ынталандырудың қажетсіздігі.
3. өндіріс ... ... ... яғни ... ... ... қосымша шығындалу мен ... ... ... қорғау, еңбекті қорғау мен ... ... ... ... ... ... ... бөлшек құрылғылары,
өндірістің қосымша котельнялары, жанар майдың барлық ... ... пен ... ... ... Әр жыл сайын қоршаған ортаны
ластағаны үшін 8-9 млн тг ... ... ... тыс активтерін қаржыландырудың қалыптасыу мен жетілдіру
жолдары
Ақшалай қаражаттардың жетіспеушіліктің негізгі көздері ішкі және сыртқы
көздер ... ... ... ... ... ... құндылықтың өсуі мен қарыз қаражаттарының қысқа мінездемесі;
- ... ... ... ... ... ... ... жоспарлау;
- басқару есебінің болмауы;
- қарыздарды басқарудың жоғалуы;
- кадрлардың төмен сапалылығы.
Кәсіпорынның есептік мерзім ... ... ... ... ... ... ... төлеу мерзімсіздігі (қызметкерлердің сонымен қатар
еңбек ету өндірісінің түсуі);
• жеткізушілер мен ... ... ... ... ... ... ... мерзімі өткен қараздардың көбеюі;
• қаржылық цикл үздіксіздігінің өсуі;
• кәсіпорынның ... ... ... ... өтімділігінің
төмендеуі;
• меншік капитал мен ... ... ... сонда да ақшалай қаражаттардың өсіміне келесідей ... ... ... капиталын ынталандыру;
• ағымдық (қысқа мерзімдік) міндеттемелердің ұлғаюы;
... тыс ... ... ... сату немесе тез
амортизация жолын пайдаланумен;
• дебиторлық қарыздың төмендеуі;
• кредиторлық қарыздың ... ... ... ... ... ... ... қаражаттардың көзін ынталандару үшін ... ... ... ... ... сауда несиелері;
- банк несиелері;
- бағалы қағаздар мен вексельдер;
- факторинг;
- қысқа мерзімді жалға беру.
Қаржылық көздерін таңдау альтернативасында негіз болып осы ... ... ... ... ... ... айналымқаражаттарын ұлғайту жолдарының
келесідей түрде болуы мүмкін:
баға жеңілдіктерінің сатылған өнім үшін ... ... ... ... ... ... құнын бөлшекпен төлеу
мүмкіндігі
сатып алушыларға тауар несиесінің мерзімін қысқарту мүмкіндігі
дебиторлық қарыздың мерзімі өту инкассациясы
дебиторлық қарызды қайта қаржыландыру ... ... ... ... вексельдер есебі, факторинг, форфейтинг.
өнімді сатып алушылар төлем құжаттарын инкассациясын тездету
Қысқа мерзім ішінде ... ... ... ... ... шаралар қолданады:
меншік төлем қаражаттарының инкассациялануының флоут қолданылуы
тауарлық несиенің мерзімін кәсіпорын үшін жеткізушілермен сәйкестелуі
ұзақ мерзімді активтердің олардың жалға беруден ... ... ... ... портфелін қысқы мерзімдіден ұзақ мерзімдіге көшірумен
байланыстырып алынуы
Кәсіпорынның ... ... ұзақ ... ... ... ... байланысты:
меншік капиталын ұлғайту мақсатында стратегиялық қаражаттарды ... ... ... ... ынталандыру
негізгі қаражаттардың қолданбайтын бөлігін сатудан
Қаржылық айналымынан тыс активтерді теріс көлемінің төмендеуі ұзақ
мерзім ішінде келесідей шараларды ... қол ... ... бағдарламалардың нақты құрылу мен көлемінің азаюы
қаржылық инвестицияланудан бас тарту
кәсіпорынның үнемі шығындар ... ... тыс ... өндіру операциялық көлемінің ұлғаюы
инвестициялық проекттерді жасау мен оларды жүзеге ... тез ... ... ... диверсификациясының өмірге келуі
қаржылық инвестициялар портфелінің активті түрде жасалуы
ұзақ мерзімді несиелердің мерзімнен бұрын жабылуы
Кәсіпорынның тұрақты жұмыс істеу мен ... ... ... ... ... ... харкетіне үнемі талдау жасау мен
баға беру керек.
Кәсіпорынға келесідей шаралар ұсынылады:
1. меншік айналым қаражаттарын ұлғайту ... ... ... саясатын жүргізу
2. баланстың өтімділігі мен төлеу қабілеттілігін жандандыру саясатын
жүргізу
Қаржылық жағдайын жақсарту ... ... ... пен ... қарыздардың ара қатынастарын талдау.
Дебиторлық қарыздың ұлғаюы кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына әсер
етіп, ... ... ... қажеттілігін тудырады.
2. мерзімі өткен қарыздар есебін басқару, аванстық төлемдер саясатын
жетілдіру
3. қажетсіз дебиторлық пен кредиторлық қарыздарын лезде ... ... ... алдындағы қарыз бен 3 ай мерзімі өткен сатып
алушылардың қарызы, еңбекті төлеу мен бюджетке төлемдерінің мерзімі
өткен қарыз, бюджеттенн ... ... ... пен ... ... ... қарыздар штрафтық санкцияларға әкелуі мүмкін.
4. меншік айналым капиталын ұлғайту.
Негізгі қаражаттардың тиімділігін ... ... ... ... ... ... мен машиналар мен
құрылғылардың толық қамтамасыз етілуін қамтамасыз ... ... ... мен ... ... мақсатында
келесідей шаралар қолданады:
- баланстың абсолютті өтімділігін жоғарлату, өйткені абсолютті өтімділік
лезде міндеттемелердің төлемдерін жүзеге асыруға ... ... ... ... ұлғайту негізігі факторы болып, дебиторлық қарыздың
уақытында төленуі ... ... ... ... ұлғайту. Меншік қаражаттарының көмегімен
запастап өсімін қамтамасыз ... ... ... ... ... көлемін азайту қажет етеді.
Қорытынды
Сонымен, қорыта келгенде, айналымын тыс активтерді кәсіпорынның
мүлкінің бір бөлігі ... ... ... тыс ... - ... ... жағдайы болып есептеленеді. Нарықтық қатынастың дамуы
кәсіпорындарға жаңа ... ... ... ... ... төлем
қабілетінің нашарлауы және басқадай дағдарыстық құбылыстар кәсіпорындардың
айналым активтерге деген саясатын өзгертуге ... ... оны ... ... ... қазіргі кезде проблемаларын қарастыруда.
Кәсіпорынның айналым активтерін ... ... ... арттыру проблемасының негізі ... ... тыс ... ... ... айналым қаражатының құрамын және құрылымын анықтау;
2. кәсіпорынның айналым қаражатына қажеттілігін анықтау;
3. айналым қаражаттарын қалыптастыру көздерін ... ... ... ... туралы өкім және ептілік жасау,
айналым қаражаттарын сақтау және ... ... ... ... ... ... өнім өндіру мен сату процесіне үздіксіз
айналым құрайды. Мұнда олар айналым аумағынан өндіріс аймағына және
керісіше түсіп отырады. Айналым қоры мен ... ... ... ... ... Осылайша кезек-кезек екі үш фазадан өте отырып
айналым құралдары өзінің табиғи заттық формасын өзгертеді. Бірінші
фазада (Д-Т) (А-Т) ... ... ... ақша ... ... ... ... айналым сферасынан өндіріс сферасына
өтеді. Екінші фазада (Т-Ө-Т) айналым құралдары өндіріс процесіне тікелей
қатысады және ... ... ... мен дайын өнім
түріне келеді. Айналым құралдарының айналымның үшінші ... (Т-А) ... ... ... ... ... құрамына көптеген
элементтер кіреді. Өндірістік айналым тыс активтерінің ... ... ... және ... материалдар,жартылай фабрикаттар,жанар-жағар
майлар, ыдыстар құрылады. Қазіргі экономикалық жағдайда кәсіпорындарға
айналым ... ... кең ерік ... ... ... меншігінде және оның ешкімнің алуға еркі жоқ. ... ... ... басқа кәсіпорындарға сатуға,жалға беруге
еркі бар. Айналым қаражаттарының құрамы жэне құрылымы ... ... ... әртүрлі. Олар экономиканың көптеген әртүрлі факторларымен
анықталады. Айналым қаражатын қаржыландыру ... ... ... ... ... ... ... меншікті қаражаты басты роль
атқарады, өйткені коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... істеуі үшін меншік мүлікті бөлу ... ... ... ұйымдастырған кезде қалыптастырылады. Бұл
жағдайда ... көзі ... ... ... ... жинақталады. Жұмыс істеу процесінде айналым қаражатының
қалыптасу көзінің бір алынған пайда.
Айналым қаражатын қалыптастырудың тағы да бір ... ... ... ... ... алу ... кәсіпорын уақытша қосымша айналым
қаражатын қанағаттандырады). Айналым ... ... ... ... ... өндірістік айналым қорлары мен айналым қорларына
жіктейді. Өндірістік айналым қорлары өндіріс ... ... ... ... қорлары — айналым процесінде, яғни дайын ... ... ... құндылықгарды сатып алуда. Бұл қорлардың тиімді тепе-
тендігі кұн ... ... ... айналым қорларының неғұрлым көп
бөлігіне байланысты. Айналым қорларына кәсіпорынның ... ... ... және ... есеп ... сондай-ақ тиелген аяқталмаған
есеп айырысудағы ақша қаражаты ... ... ... дегеніміз өндіріс пен сатылудың
үздіксіздігі мен жоспарлы процесін ... ... ... және
өндірістік айналым қорлары мен айналым ... ... ... құралдары бар кәсіпорын жеткізушілермен олардан алған заттар ... ... ... ... мен ... ... ... үшін банкпен, өндірістік қорлар төлемдері мен басқа төлемдер
бойынша ... есеп ... ... ... ... ... ... және қаржы қызметінің қалыпты жағдайын жасауда
маңызы зор. Сондықган айналым ... ... ... ... ... ... ... қатарлы мәнге ие. Осыған орай
кәсіпорынның айналым тыс ... түзу мен оны ... ... ... ... ... бірі ... отыр.
Осылайша айналымын тыс активтердіне салынған қаржы ресурстарының қомақты
көлемі, түрлерінің алуандығы айналым капиталы ... және ... ... ... ... ... рөл ... құралдары — өндірістік айналым ... мен ... ... ... ... құралдары оның экономикалық мәнімен анықталады.
Оған өндіріс процесі, сондай-ақ ... ... ... әдебиеттер :

1. Р.Ә.Әмірқанов ,А.Қ. Тұрғұлова.Қаржы менеджменті; Алматы, 2008; ... ... И.Т ... ... и ... 2006.-192 с
3. Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент .-М: Перспектива, 1997.-574с.
4. Бланк И.А. «Управление активами», 716 ... ... А.А. ... менеджмент» Учебное пособие. Алматы. 2006 г.
160 б.
6. Павлова Л.П. «Финансовый менеджмент» М: 2006 г.
7. Ковалев В.В. «Финансовый менеджмент», 144 ... ... И.А. ... финансового менеджмента». Учебный курс. 2-х.-К:Ника-
центр: 1999ж-5 ПС10 .ДЖ. . ВАН ХОРН ... ... ... ... Л.П. финансовый менеджмент . Учебник.-М.: нфра-М,2006
10. Шим Дж.,Сигел Дж.Г. ... ... –М.: ... ... М.А. Основы оценки инвестиционность и финансовых ... ... ... . ... ... В.Д.; ... К.К. ... 2001.- 532с.
13. Бланк И.А. Управление активами .- Киев: НИКА ... ... ,2000. ... ... ... ... А.А. Корпоративный финансовый ... : ... -184 ... ... С.А. ... ... ... управления предприятием : Учебник.-
М:Финпресс, 2000-384с.
16. Моляков Д.С., Шохин Е.И. Теория финансов предприятий. ... - ... и ... 2007-112 ррмрмир
17. Сергев И.В. Экономика предприяпия- М: Финансы и статистика, 2000-304с.
18. ... . ... ... . ... ... для ... ... Г.Д.
Поляка - М:ЮНИТИ -дана, 2008-512с.
19. Бияхман Л.С. ... ... ... СПБ; ... ... ... по финансовому менеджменту: Учебно деловые ситуации, задачи
и решения, Под.ред С.Стояновой-М: ,2007 -139с
21. ... А.А ... ... : ... ... - 2006-693 с.
22. Райцкий К.А . Экономика ... ... ... ... Д.С., Шохин Е.И. Теория финансов предприятий. Учеб.пособие - М:
Финансы и ... 2006-112 ... ... А.М. ... ... ... и бизнесе,-М.:
Дело, 2004.
25. Шеремет А.Д., Сайфулин Р.С. Методика ... ... М: ... ... ... «Қаржы менеджменті», 136-138 б.
[2] Балабанов И.Т. «Финансы и статистика», 192 б.
[3] Стоянова Е.С. «Финансовый ... 574 ... Под ред. А.М. ... ... ... ... ... 2004,
стр.104
-----------------------
Ағымдағы
активтер
Ағымдағы
Міндеттемелер
Негізгі қорлар
Ұзақ мерзімді міндеттемелер
Өз меншік капиталы
Жүйелі бөлік
Айналымнан тыс активтер
Уақыт
Сурет-8. Айналым құралдарын қаржылық басқарудың консервативтік үлгісі
* Ескерту автордың құрастыруымен
Сурет-9. Айналым ... ... ... ... моделі
* Ескерту автордың құрастыруымен

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Біріккен кәсіпорын107 бет
Қазақ терминологиясының қалыптасу тарихы10 бет
Қазақстан Республикасы су заңдарының мақсаттары..13 бет
"Бюджеттен тыс қорлар."14 бет
I сынып қазақ тілі оқулығын қатысымдық бағыт тұрғысынан тузу әдіс-тәсілдері38 бет
Ni2+ ионының глицин және лимон қышқылымен комплексті қосылыс түзуін спектрофотометриялық әдіспен зерттеу60 бет
«Қан түзуші жүйе» пәні бойынша электронды оқулық дайындау33 бет
Айналымнан тыс активтер35 бет
Айып қорытындысын түзу66 бет
Баланың киялын дамытуға бағытталған сыныптан тыс іс-шаранын жоспар-сценариін құрастыру7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь