Отбасы - кіші әлеуметтік топ

Отбасы әлеуметтік институт ретінде адам қоғамының қалыптасуымен бірге пайда болды. Отбасы дербес болғанымен, бірақ отбасылық қатынастар қоғаммен, оның дамуымен тікелей байланысты.
Отбасы – кіші әлеуметтік топ, ал оның мүшелері некемен немесе қаны бір туыстығымен, тұрмыстың ортақтығымен және өзара адамгершілік жауапкершілікпен байланысты. Отбасы – қоғамның бастапқы ұясы, қоғамның әлеуметтік құрылымының негізі болып табылады.
Отбасы кіші топ бола тұрып, индивидтердің мүдделерін қоғамдық мүдделермен байланыстырады. Мұнда жеке мүдделер қоғам тарапынан қабылданған әлеуметтік құндылықтар, нормалар мен тәртіп үлгілері негізінде ретке келтіріліп отырады.
Ер мен әйел – отбасының екі ірге тасы, бұл іргетас үйленумен құрылады. Отбасында адамдар ұрпақ жалғастырады. Сонымен қатар қоғамның қартайған, еңбекке жарамсыз мүшелеріне қамқорлық та осында іске асырылады. Отбасы тұрмыстық қатынасты қалыптастырудың да алғашқы ұясының бірі.
Отбасы тарихи өзгеріп отыратын әлеуметтік құбылыс, өйткені формасы өндірістік қатынастарға, оның ішінде қатынастарға тікелей тәуелді. Мәселен, некелік қатынастардың алғашқы тарихи формасы полигамия, ал өндіріс құрал-жабдықтарына жеке меншіктің пайда болуына байланысты ол моногамиялық (бір некелік) отбасымен ауысады.
Отбасы некеге қарағанда күрделі жүйе, өйткені ол жұбайларды ғана емес, олардың балаларын, басқа да туыстарын біріктіреді.
Көбінесе отбасы – тұрақты жүйе. Олардың тұрақтылығы мен беріктігі де әр кезде өзгеріп отырады. Оған әсер ететін құқық, дін, қоғамдық пікір, психологиялық факторлар, әсіресе экономикалық өмір бірлігі.
Отбасы әлеуметтік институт ретінде бірнеше кезеңдерден тұратын отбасылық саты – немесе отбасылық өмірден өтеді. Зерттеушілер бұл саты фазаларды әр түрлі атайды. Дегенмен олардың арасындағы бастылары мыналар болып табылады:
1. Некеге отыру – отбасын құру;
2. Бала туудың басталуы – бірінші баланы туу;
3. Бала туудың аяқталуы – соңғы бала;
4. «Бос ұя» - соңғы баланың некеге отырып отбасынан бөлініп шығуы;
5. Отбасының өмір сүруін тоқтатуы – ерлі-зайыптының бірінің өлімі. Әрбір кезеңде отбасы ерекше әлеуметтік және экономикалық сипаттарға ие болады.
Отбасы әлеуметтік институт ретінде адамзат қоғамының қалыптасуымен бірге пайда болды. Отбасының қалыптасу және қызмет жасау процесі құндылық-нормалық жүйелермен белгіленген. Мысалы, болашақ жар тандау, оны құрметтеп күту, жыныстық қатынаста сексуалдық тәртіпті сақтау, мәдениеттілік нормаларды әйелі мен еркегі, ата-аналар мен балалар және т.б. басшылыққа алуы орындамаған жағдайда заңға жүгінеді.
        
        Отбасы кіші әлеуметтік топ
Отбасы әлеуметтік институт ретінде адам қоғамының ... ... ... Отбасы дербес болғанымен, бірақ отбасылық қатынастар қоғаммен,
оның ... ... ... – кіші ... топ, ал оның ... ... ... қаны бір
туыстығымен, тұрмыстың ... және ... ... байланысты. Отбасы – қоғамның ... ... ... құрылымының негізі болып табылады.
Отбасы кіші топ бола ... ... ... қоғамдық
мүдделермен байланыстырады. Мұнда жеке мүдделер қоғам тарапынан қабылданған
әлеуметтік ... ... мен ... үлгілері негізінде ретке
келтіріліп отырады.
Ер мен әйел – отбасының екі ірге ... бұл ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар қоғамның қартайған,
еңбекке жарамсыз мүшелеріне қамқорлық та осында іске ... ... ... ... да ... ... бірі.
Отбасы тарихи өзгеріп отыратын әлеуметтік ... ... ... ... оның ішінде қатынастарға тікелей тәуелді. Мәселен,
некелік қатынастардың алғашқы тарихи ... ... ал ... ... жеке ... ... болуына байланысты ол моногамиялық (бір
некелік) отбасымен ауысады.
Отбасы некеге қарағанда күрделі жүйе, өйткені ол жұбайларды ғана ... ... ... да туыстарын біріктіреді.
Көбінесе отбасы – тұрақты жүйе. Олардың тұрақтылығы мен беріктігі ... ... ... ... Оған әсер ... құқық, дін, қоғамдық пікір,
психологиялық факторлар, әсіресе экономикалық өмір бірлігі.
Отбасы ... ... ... ... ... тұратын
отбасылық саты – немесе отбасылық өмірден өтеді. Зерттеушілер бұл ... әр ... ... ... ... ... бастылары мыналар
болып табылады:
1. Некеге отыру – отбасын құру;
2. Бала ... ...... ... туу;
3. Бала туудың аяқталуы – соңғы бала;
4. «Бос ұя» - соңғы баланың ... ... ... ... шығуы;
5. Отбасының өмір сүруін тоқтатуы – ерлі-зайыптының бірінің ... ... ... ... ... және экономикалық сипаттарға ... ... ... ретінде адамзат қоғамының қалыптасуымен
бірге пайда болды. Отбасының қалыптасу және қызмет жасау процесі ... ... ... ... ... жар ... оны құрметтеп
күту, жыныстық қатынаста сексуалдық тәртіпті ... ... ... мен ... ... мен ... және т.б. басшылыққа
алуы орындамаған жағдайда заңға жүгінеді. Бұл ... ... ... осы ... ... ... мен әйелдер арасындағы тарихи
өзгерісте болатын қатынастар түрінің көрінісі ... ... да ... өмір ... ... ... және ... ата-
аналық және басқа туыстық құқықтары мен міндеттерін белгілейді.
Қоғамның алғашқы даму ... ... мен ... ... ... ұрпақтар арасындағы қатынастар арқауы тайпалық, рулық әдет-ғұрып
бойынша діни ... ... ... нормалары негізінде тәртіп
салтына енді. Мемлекеттің пайда болуымен отбасы өмірін реттеу заңдылық
сипат ... ... ... ... ... де ... бір ... жүктеді.
Енді әлеуметтік бақылау мен заңдылықты іске асыруда қоғамдық ... ... ... да қатысатын болды.
Отбасы әлеуметтік институт ретінде түсінуде ... ... ... ... ... маңызы бар. Отбасылық адамның қоғамдағы
әлеуметтік рөлдерінің бір түрі болып ... ... ... ... ... орны мен ... арқылы анықталады және бөлінеді:
біріншіден, ерлі-зайыпты (әйелі, ... ... ... ... (ұлы, қызы, іні-қарындас) ұрпақ сабақтастығының одан әрі жалғасуы
(атасы, әжесі, немере, шөбере) және т.б. ... ... іске ... ... ... ең ... адамның санасын дұрыс қалыптастыруына байланысты.
Адам өзінің тәртібінің сапасын қалыптастыруда ... ... ... орны мен ... орнын нақты білуі керек. Бұл шарттардың орындалмауы
отбасында ... ... ... болады. Отбасы құрылымында ерлі-
зайыптылардың билікті бөлісуде ... ... ... ... ... ... ... жатады. Бұл демократиялық қоғамға тән. Сонымен қатар –
дәстүрлік, ... ... ... ... ... ... ... шешеді. Отбасы баланың санына қарай былайша бөлінеді: 1). көп балалы
(4 бала, одан ... 2). ... (екі ... 3). Бір ... ... 4).
Баласы жоқтар. Отбасы балаларды тәрбиелеу ... ... ... және ... деп ... Отбасы үй шаруашылығын
жүргізу сипатына қарай дәстүрлік (негізінен үй шаруасын әйел атқарады) және
ұжымдық (үй шаруасын ... ... ... ... ... бөлінеді.
Отбасы – саяси құбылыс емес. Демек, таптық айырмашылықтар және соларға
байланысты саяси қатынастар мен ... ... ... ... ... мен ... және отбасының басқа
мүшелері арасында туатын өзіндік және мүліктік қатынастарды реттейтін құқық
саласы – ... ... ... ... отбасылық қатынастарда ұлтына, нәсіліне
және діни сеніміне қарамастан тең ... ана мен бала ... ... ... ... ... жылғы 30 тамызда қабылданған ... ... ... 2 ... 27 ... ... мен отбасы, ана мен әке және бала
мемлекеттің қорғауында болады. Балалырына қамқорлық ... ... ... ... ... ... әрі парызы. Кәмелетке толған еңбекке қабілетті
балалар еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық жасауға міндетті» - деп ... ... күші бар ... ... негізгі ұясы – отбасын
нығайтуға бағытталған.
Отбасында қайшылықтардың тууының ... екі ... бар: ішкі ... ... ... ... тұрғын үй, табыс, ... ... т.б. ... ішкі ...... ... ... т.б. Себептердің екеуі де жас отбасы үшін ... ... ... ... ажырасуға апарады. КСРО бойынша, 1991 жылғы
есепке қарағанда, 2,7-2,8 млн. неке тіркелген, ... ... ... 30 ... ... саны ... Көптеген ғасырлар бойы ажырасу
процесіне тек сирек жағдайларда рұқсат берілді. ... ... ... ... құқығын қолдамайды. Бұл елде 1986 жылғы ... ... ... ... ... ... елдерде ажырасу процесіне өткен
ғасырдың 60-жылдарынан ... ... ... ... ... беретін реформа 1969 жылдан 1970 жылға ... ... және ... бастап жыл сайын ажырасқандардың деңгейі 9(-ке өсе ... ... ... бұл статистика тұрақтандырылды. АҚШ-та 1970 жылдан бастап
ажырасқандардың саны 11(-ке ... ... ... ... ... 100 мың ... ... ажырасу орта есеппен 40 мың болды,
ал 1997 жылы 32,8 ... ... ... ... 1) ... ... ... 2) арақ ішу, әсіресе ерлер ... 3) ... ... ... ... 4) ... ... 5)
балалы болғысы келмеушілік; 6) жыныстық кемшілік.
Осы аталған себептер әр аймақтарда әртүрлі көріністе болады. Ресейде –
арақ ішу, мінездің сәйкессіздігі, Эстонияда – ... ... шөп ... Грузияда, Өзбекстанда – ата-анаға дұрыс қарамаушылық, т.б.
Зерттеулердің көрсетуіне қарағанда, некенің бұзылу себептері некеге
тұрғанға дейінгі ... да ... Олар ... қыз бен ... ... ерекшеліктері, мәдени дәрежесі, жас
ерекшеліктері, күйеудің, қыздың ата-аналарының теріс ... ... ... ... ... күрделі және үлкен деп ... ... ... ... ... та, ... емес те болуы
мүмкін. Әкесі, шешесі және балаларынан тұратын отбасы ... ... ... көбінесе, балалы аналар, кей кездерде балалы
әкелер болып келетін отбасы толық емеске жатады. ... ... ... өкілдерінен құралады.
Отбасылар төмендегідей белгілері бойынша да жіктеледі:
- Отбасындағы ... ... ... баласы жоқ
отбасылар, бір балалы отбасылар, аз балалы отбасылар,
көп ... ... ... өмір ... ... жас жұбайлар отбасы,
жастар отбасы, орта жастағылар отбасы, егде ... ... ... ... ... отбасы және
қалалық отбасы;
- отбасындағы басымдылыққа қарай: авторитарлы ... ... ... ... ... белгілеріне қарап бөлу де назар аударарлықтай:
- детоцентристік отбасы, мұнда отбасы мүшелерінің барлық
күш-қуаты шаңырақ ... ... ... ... және рухани қамқорлықтың арта ... ... ... ... бұл ... шығып кетсе, соңы
әлеуметтік және адамгершілік ... ... ... ... ... отбасы. Социолог С.И.Голодтың пікірі
бойынша, соңғы пікірі ... ... он ... ... ... ... қарым-қатынастардың негізі
ата-аналық парызға негізделіп емес, ерлі-зайыптылыққа,
яғни жұбайлар арасындағы өзара қарым-қатынасқа қарап
анықталады.
Отбасыларды отбасылық ... ... ... ... да ... болады:
- дистанттық отбасы, мұнда жұбайлардың бірі ... ... ... ... ... болады.
Мұндай жағдай теңізшілердің, әскери, т.б. адамдардың
отбасында кездеседі. Соңғы кездерде бұл ... ... бірі ... ... ... ... ... тұратындар да қосылуда.
Отбасы, жанұя, үйелмен, семья деген атаулар бір мағынаны береді.
 Мәселен, “Отбасы – семья, үй деген сөздің ... ( 1, 615 ), ... ... ... ... өмір ... жатқан қандастар.
“жанұя - өмірдегі туысқандық қарым – қатынастық ортақ ... (2, ...... бойы өмір ... келе ... адам ... ортасы” (3,334)
“Семья-некеге немесе қандас туысқандыққа негізделген қоғамдық шағын
топ, адам тұрмысын ұйымдастырудың ... ... ... төрт ... түйіндейтініміз – адамның өз ... ... ... ... кіші ... топ отбасы болып ... ... адам ... ... тығыз байланыстылығы сонша, ол әрбір
отбасы мүшесінің ... ... әсер ... - ... ... мен процестердің алуан түрлі ... ... ... ... ... ... ... да
отбасыға объективтік тұрғыдан ғылыми зерттеу жүргізу оңай емес.
Адам мен қоғам үшін ... ... ... ... ... түрлі
болғандықтан оны зерттеуші қоғамдық ғылымдар да көп. Бұл ғылымдардың
әрқайсысы өз ... ... ... ... оны ... ... ... дегеніміз – тарихи
өзгеріп отыратын әлеуметтік топ, оның жалпы белгілері – ... ... ... ... ... қатынастар жүйесі, адамның жеке-дара
адамгершілік сапаларын қалыптастырып дамыту, белгілі бір экономикалық
қызметті іске ... ... ... пен әйелдің табиғи физиологиялық және басқа қажеттерін
(рухани, ... ... т.б. ... ... ... ... арқылы
қоғамды қалпына келтіре дамытушы әлеуметтік топ ... ... ... ... ... бойынша, ол - отбасындағы
қатынастар, отбасының құрылымы мен ... ... ... ... топ. ... ұсақ (кіші) топ ретінде мынадай негізгі функцияларды
іске асырады:
-репродуктивтік (бала табу ... ... ... ... (өндіру және тұтыну);
-қорғаныс функциясы (отбасы мүшелерінің денсаулығына, материалдық
игіліктермен қамтамасыз етуге, қауіп-қатерден қорғауға қамқорлық жасау);
-балаларды ... ...... ... сүюі);
-әлеуметтендіру функциясы (балаларды қоғамдық тәртіпке, мінез-құлыққа
т.б. баулу).
Отбасының өзінің ... ... ... бұл ... да ... ... ... мен атқаратын міндеттерінің (функциясының) өзгеруі,
сайып келгенде, өндіргіш күштердің дамуына, яғни ... шығу ... ... ... ... болады. Бұл жөнінде Ф.Энгельс
өзінің «Отбасының, жеке меншіктің және мемлекеттің шығуы» деген еңбегінің
кіріспесінде былай деп ... ... ... ... ... шешуші күш сайып келгенде өмірді тікелей өндіру және ұдайы ... ... ... өндіріс те екі түрлі болады.
Бірінші жағынан – ... ... ... ... баспана
және бұларды өндіру үшін қажетті құралдар өндіру;
Екінші жағынан – адамның өзін өндіру, ұрпақты ... ... ... және ... бір елде өмір сүретін адамдардың
қоғамдық қатынастары өндірістің осы екі ... бір ... ... ... ... даму дәрежесімен анықталады…» (6, 59)
Қазір қоғамдағы отбасы кіші әлеуметтік топ қана емес, ол сондай-ақ
құқықтық институт та ... ... Кіші ... топ ... ... ... іске асыратынын жоғарыда айттық. Құқықтық институт
ретінде отбасы – туысқандық және ... ... ... ... ... ... ... тиісті құқықтық нормаларға сәйкес белгілі бір құқықтар
мен міндеттер берілген.
Отбасының өзіндік ... даму ... бар. ... ... ... ... отбасы да әлеуметтік топ ретінде тарихи дамып
отырады.

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Отбасы кіші әлеуметтік топ18 бет
«Отбасылық қарым-қатынас типтері»4 бет
Жанұя құрамы және түрлері7 бет
500 т жүзімді иістендірілген мускат шараптарына өңдейтін кішігірім шарап зауытының жобасы88 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет
Ана тілі сабақтарында кіші мектеп жасындағы оқушылардың қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдану50 бет
Баланың мектепке дейінгі және кіші мектеп жасындағы психологиялық кезеңдері25 бет
Дидактикалық ойындар-кiшi мектеп жасындағы оқушылардың бiлiмдерiн арттыру құралы31 бет
Еңбекке баулу сабағында кіші мектеп оқушыларының шығармашылығы мен еңбек біліктерін дамытудың жолдары45 бет
Кiшi ашық экономика9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь