Әл – Фарабидің өмірбаяны, шығармалары

1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
Саяси ойлар
Әл . Фарабидің өмірбаяны
Әл . Фарабидің шығармалары
3. Қорытынды
Саясаттану – политология – гректің «Politike» жәрне «Logos» деген сөздерінен шыққан. Бұл сөздер мемлекетті, қоғамды басқару өнері деген мағынаны білдіреді. Яғни саясаттану ғылымының зерттеу объектісі – саясат, саяси өмір, қоғамның саяси саласы.
Саясаттану – саяси өмір тәжрибесін, объективті саяси іс - әрекетті, саяси ойлау тәсілдерін және саяси процестерді теориялық тұрғыдан жүйелеуді қамтитын сан қырлы ғылым. Яғни, саясаттану – қоғамның саяси өмірін, саяси процестерді, ондағы таптардың, топтардың, ұйымдардың өкімет билігіне қарым – қатынасын зерттейді.
Саясаттанудың басты категориясы негізгі түсінігі – билік тұтқасы, саяси билік, мемлекетті басқару нысаны. Ал саясаттанудың оқытатын пәні – саяси биліктің, билік тұтқасының қалыптасу, қызмет атқару және өзгеру заңдылықтары.
XX ғасырдың екінші жартысында саясаттану ғылымының дамуына ағылшын мектебінің өкілдері өз үлестерін қосты. 1950 жылы Г.Ласк, Д.Броген, Ч.Уильсон ұсынысымен Бірлескен Корольдіктің саяси зерттеулер ассоцияциясы құрылды. Осы жылдан бастап Ассоцияция «Саяси зерттеулер» атты журнал шығара бастады және осы ұйым елдің 40-тан астам университеттерінде саяси зерттеулер мен дәрістерді әлі күнге жемісті жүргізіп келеді.
Саясаттану ғылымының дамуына айрықша үлес қосқан ендігі бір ғалым
Әбу Нәсір әл – Фараби болды. Барлық ғалымдар сияқты саясаттану да саяси құбылыстар мен саяси үрдістерді зерттеуде методикалық негізге, түрлі тәсілдерге сүйенеді.Саяси құбылыстарға нақты тарихи жағдай тұрғысынан талдау жасау, оларды өзара тығыз байланыста және үнемі өзгерісте деп қарау зерттеу барысында үлкен маңызға ие болған.
Отырар (Фараб) ойшылдарының ең атақтысы, ең мәшһүрі, топжарғаны – Аристотельден кейінгі «екінші ұстаз» (Әл – Мұғаллим ас – Сани), «Шығыстың Аристотелі» атанған ұлы ғұлама Әбу Нәсір әл – Фараби. Оның толық аты жөні - Әбу Нәсір Мұхаммад бин Тархан бин Узлағ әл – Фараби. Яғни әл – Фрабидің аты Әбу Нәсір Мұхаммад, әкесінің ныспысы да Мұхаммад, бабасының есімі Тархан, арғы атасы – Узлағ. Түрік оқымыстылары Әбу Нәсір ныспысының соңына кейде «әт – түрки» деген сөзді қосып, оның түркі текті екенін шегелей түседі.
1. Қуандық Б.С. «Саясаттану негіздері» Алматы 2003 ж.
2. Дербісәлиев Ә. «Қазақ даласының жұлдыздары» Алматы 1995 ж.
3. Жамбылов Д. « Саясаттану» Алматы 2003 ж.
        
        Жоспар:
1. Кіріспе
2. Негізгі бөлім
Саяси ойлар
Әл – Фарабидің өмірбаяны
Әл – Фарабидің шығармалары
3. Қорытынды
Кіріспе
Саясаттану – политология – ... ... ... ... ... ... Бұл ... мемлекетті, қоғамды басқару өнері ... ... Яғни ... ... зерттеу объектісі – саясат,
саяси өмір, қоғамның саяси саласы.
Саясаттану – саяси өмір тәжрибесін, объективті ... іс - ... ... ... және ... ... ... тұрғыдан жүйелеуді
қамтитын сан қырлы ғылым. Яғни, саясаттану – қоғамның саяси өмірін, ... ... ... ... ... өкімет билігіне қарым
– қатынасын зерттейді.
Саясаттанудың басты категориясы негізгі түсінігі – билік тұтқасы, саяси
билік, мемлекетті басқару ... Ал ... ... пәні – ... ... ... қалыптасу, қызмет атқару және ... ... ... ... ... ғылымының дамуына ағылшын
мектебінің өкілдері өз ... ... 1950 жылы ... Д.Броген,
Ч.Уильсон ұсынысымен Бірлескен Корольдіктің саяси зерттеулер ассоцияциясы
құрылды. Осы жылдан бастап Ассоцияция «Саяси зерттеулер» атты ... ... және осы ұйым ... ... ... университеттерінде саяси
зерттеулер мен дәрістерді әлі күнге жемісті жүргізіп келеді.
Саясаттану ... ... ... үлес ... ендігі бір ғалым
Әбу Нәсір әл – Фараби болды. Барлық ғалымдар ... ... ... ... мен ... ... ... методикалық негізге, түрлі
тәсілдерге сүйенеді.Саяси құбылыстарға нақты тарихи жағдай ... ... ... ... ... байланыста және үнемі өзгерісте деп қарау
зерттеу барысында үлкен ... ие ... ... ... ең атақтысы, ең мәшһүрі, топжарғаны ... ... ... ... (Әл – ... ас – ... ... атанған ұлы ғұлама Әбу Нәсір әл – Фараби. Оның толық аты жөні -
Әбу Нәсір ... бин ... бин ... әл – ... Яғни әл – ... аты
Әбу Нәсір Мұхаммад, әкесінің ныспысы да Мұхаммад, бабасының есімі ... ...... ... ... Әбу Нәсір ныспысының соңына кейде
«әт – түрки» деген сөзді қосып, оның ... ... ... ... түседі.
Араб, иарсы шежірелерінің деректеріне қарағанда әл – Фараби 870 жылы
Арыс өзенінің ... құяр ... ... (Отырар) қаласында, қайсыбір
деректерде – оның тікелей ... ... ... ... ... ... отбасында дүниеге келген. Ол туған жерінің атауымен
«Әл – ... яғни ... ... атқа ие ... – Фараби алғашқы білімін Отырар ... ... ... ... «көне дәуірден қалған бір ... ... ... түрлі қолөнері мен ғылымға үйрету, баулу, оқыту
олардың бес ... ... ... ... кезде мұсылман дүниесінің рухани орталығы Месопатамия болғандықтан,
жас Әбу – Нәсірді ... таяу және ... ... ... сапарға
дайындайды. Бірақ Әбу – Нәсір Бағдатқа бармас бұрын жолай Шаш пен Самархан,
Бұхара шаһарларына соғып, ... ... ... ... де ... ... ... жайлы араб шежірелері ештеңе айтпайды. Кейін ол ... ... ... Нишапур, Рей, Исфахан қалаларына келеді. Иран
халқының мәдениетімен танысады. Содан соң әрі қарй Бағдатқа ...... ... ... ... ... бар болған. Атағы
әлемге әйгілі шығыстанушы ғалым В. В. ... ... «IX – ... ... жұмыстар негізінен Тигр мен Ефрат алқабындағы ескі мәдени
орталықтар болған ... ... ... мен ... ... Антихиядан
грек ғылымы да осында қоныс аударды. Бағдад – ... ... ... Иран мен Орта ... ... ... мен ... өзіне
тартты»- деп жазған. Ал, «әл – ... ... ... ... ... ... Орта Азия арабтардың қол астына бағынып, ... ... ... Араб халифатының үлкен мәдени орталығы Бағдад болған. Басып
алынған жерлердің қазынасы да осында әкелінген. Тигр мен ... ... ... ... мен ... ... пайда болған араб тілді
мәдениеитінің, ... және ...... ... алғандыққан, астрономия жайлы кесек – кесек еңбектер қалдырған,
физика ғылымын да тың ... ... ... ... медицина,
химия, минералогия секілді аса маңызды салалары бойынша күні бүгінге дейін
мәнін жоғалтпаған еңбектер жазған. Көне грек ... ... ... ... ... ... академик Б. Ғафуров ... әл ... ... ... ... ... алуан салалы болғанына
тоқталады. «Біз, - дейді ол, - ұлы ... ... ... медицинаға, әуез теориясына, алхимия мен магияға арналған
дүниелерді көреміз. Ұлы ... ... ... ...... ... ... саясат пен социологияның сан қырлары
жөнінде пікірлер айтып, келелі еңбектер жазған. Әл – ... атын ... ... оны ... жүзі мәдениетін жасаушылардың алдыңғы ... да оның осы ... ...... ... ... ... мен акустика, астрономия
мәселелерін де терең зерттеп, мәдениет пен ... ... үлес ... ол ... пен ... жақтаған үлкен гуманист. Әбу
Нәсір – ... ... өмір ... ... ... ... адам
баласының білім мен парасатты ойын терең бағалаған кемеңгер. Иә, ... ... ... тіл ... ... ... этика т.б. ғылым салаларын
қамтитын жүз елуге тарта трактаттар жазған.
Әл – Фараби өмірінің соңғы жылдарын Шамның Халаб ... ... ... ... Сайф ад – ... ... ... кейбір деректерге
қарағанда оның дәрігері болғанға ұқсайды. Бірақ онда да ұзақ ... ... ... Әбу ... ... ... ... кездегі Сайф
ад – Дауламен танысуы жайлы қызықты деректер ... ... ... ... әл – ... Сайф ад – ... ... нөкерлерімен мәжіліс
құрып отырған үстіне кіріп келгенде, Сайф ад – Даула оған «Отыр!» деп әмір
етеді. Әл – ... « Қай ... ... сіз ... ... ме, жоқ ... тұрған жерге ме?» - дейді. Сонда Сайф ад – ... : ... қай ... деп ... сол жерге отыр», - дейді.
Әл – Фараби Сайф ад – Дауланың қасына келіп, оны ... ... ... ... өзі және ... ... ғана ... құпия
сарай тілімен оларға: «Мен мына кісіге қазір бірер сұрақ қоямын, егер ол
сұраққа лайықты жауап бере ... ... - ... ... әл ... іле – шала Сайф ад – ... өзі жаңа ғана ... құпия тілмен «
О, әміршім, сәл сабыр ет. Әр істің артын баққан жөн болар!» - дегн ... ... ... ... сіз бұл ... қайдан білесіз?» - ... ...... «Ия, мен ... жжуық тіл білемін» - деген екен.
Бұдан кейін әл – Фараби Сайф ад – ... мен оның ... ... ... өнер жөнінде сұхбаттасады.
«Сайф ад – Даула ... ... ... деп ... ... ойнаған кезде әл – Фараби әуезшілерді тоқтатып, ... ... ... ... Сайф ад – ... «Сіз бұл ... де ... бе едіңіз?» - деп сұрайды. Ол: «Иә»-деп жауап береді. Сөйтеді ... ... ... ... ішін ... одан жіңішке аспапты алып,
құлақ күйін келтіріп, ойнауға кіріседі. Жанға рахат саз ... ... ... ... енді аспаптың құлақ күйін басқаша ... да ... ... Аса ... саз ... ... егіліп жылай
бастайды. Ақырында ол аспаптың құлақ күйін тағы да ... ... ... ... ... ... тіпті әмірдің нөкерлеріне дейін мүлгіп
ұйықтап кетіпті. Оларды сол ұйықтаған қалпында ... ол ... ... Сайф ад – Даула өз сарайына сол заманындағы аса дарындыларды ... еді. ... Әбу ... сияқты арабтың ақиық ақыны әл-Мутанабби (915-
965) де айрықша ... ... ... ... ... ... өткізген
болатын.
Араб әдебиетінің классигі, жауынгер ақын - әл Мутанаббидің ... ... ... орны ... ... араб ...... Әбд
әл – Уаһһаб Аззам ... әл ... ... «Ахмад әл –
Муттанабби ұрыс тақырыбындағы қасидаларымен өзге ақындар ... ... шыға ... ... ... Бұл араб ақыны ... ... оған ... жоқ. ... ... «Шаһнаме», римнің
«Энейдасы» немесе үндінің «Махабхаратасы» мен «Рамаянасы» әл Мутанаббимен
үзеңгі қағыса алмайды» - ... әл ... Әбу ... әл – ... атақты Сайф ат – ... ... ... ... ... өткізген. Біздің әл – Фарабиді
зерттеуші ... әлі ... ... оның ... жазғанда Әбу
Нәсірдің Сайф ад – Даула сарайында тұрғанынан ... ... айта ... да біз араб ... ... ... ... осы екі
дүлдүлдің аз да болса ... ... жөн ... ... тек ... ғана емес, жауынгер ретінде де танылған. Ақын
талай рет түрлі жорықтарға ... ... ... 946 жылдары
майданда бірге болған досы Бадр бин Амшардың ... ... ... ... ... қаласына келеді. 948 жылы осы кішкене қалаға
Византия жорығынан қайтып келе жатқан Сайф ад – ... ... Оған ... әл ... ұнап ... ... оның өз сарайына шақырады. ... Сайф ад – ... ... әл – Фараби де тұрып жатқан. Әбу Нәсірдің
73-ке, әл ... 33 ... ... кезі. Сарайдағы ақындар мен
фәлсафшылардың ұстазы, әрі ... да әл – ... ... ... оны ... ұстаз тұтады.
Арада көп уақыт өтпей-ақ олардың атағы ... ... ... да ... ... ... қызықты бір кеште өлеңін оқиды:
«Бізді осындағылардың бәрі біледі. Өйткені, біз әмірші сарайындағы екі
жүзді, жорғалап жүретіндерден емеспіз. ... ... - қас ... ... кең ... ... ... өткір найза, қалам, қағаз» - деп, ол ... ... ... ... ... одан сайын көбейе түседі.
Оның үстіне өсекшілерге иланған Сайф ад – Даула бірте-бірте қырын ... ... ... алдында парсы текті әдебиетшіі Ибн Халауайық (980 ж.қ.б.)
Әл Мутанаббиге сын ескертпе жасағанда ақынның арқасы қозып: «Иә, сен ... ... ... араб ... білу ... - деп ... Жарыла
жаздаған Ибн Халауайық ауыр кілтпен Әл Мутанаббидің ... ... ... басы ... ... Сайф ад – ... ләм деп аузын ашпайды». Әл-
Фараби ... ... ... Әл ... жасалған қиянат ... ... ... сарайын тастап, Халабтан Әл Мутанабби секілді ол
да кетіп қалады.
Әбу Нәсір әл – Фараби 950 жылы ... ... ... ... ... ... бар, - дейді М. Хайруллаев, - Біріншісінде ғалымдар оны Шамда ... ... ... Әбу ... ... ... адам ... Асқалан
қаласына бара жатқанда жол торыған қарақшылардың қолынан қаза тапқан. Сайф
ад – Даула қарақшыларды тауып, дарға асқан». Бір ... ... ... ... ... Әл Мутанабби де дәл осындай қайғылы қазаға ұшыраған. Әл
Мутанабби қасына ... ... ... Уасыттан Бағдадқа келе жатады. Күн
ыстық болса керек. Рахте қаласынан өте бере Фатих бин ... әл – ... ... әл Мутанаббиге тосқауыл қояды. Айдалада тоқтатады. Әл
Мутанабби кейінгі жылдары жазған өлеңдерінің жазбаларын ... келе ... ... ... әл ... ... шауып түсіреді. Шайырдың
қолындағы өлеңдері құмда шашылып қалады».
1944 жылы ... ... ... ... ... әл – ... (1889-
1964) «Әл – ... атты ... ... ... Автор онда
жерлесіміздің фәлсафалық толғаулары туралы айта ... ... ... де айналысқанына баса назар аударады. ... ад – ... ... ... мен ... аптаның әр күні әдемі, әуезді,
бұлбұлды баққа барып, мүшарайға ... Әбу ... әл – ... де оған жиі
қатысатын. Ол өзгелердей емес Сайф ад – Дауланың өзімен келіп, ... ... ... әмірші әл – Фарабидің фәлсафалық тұжырымдарын
да, өлаңдерін де ... ... ... ... ... ... араб – парсы ақындарының сайыпқырандары ғана қатысатын» - деді.
Ақыры әмірші сарайынан кетіп қалған әл – ... қай ... ... ... ... Оның артынан Сайф ад – ... ... ... ... ең зәру қажетіне жаратып қалғанын жарлы – жақыбайларға ... ... ... ... ... оның ... араб ... басқа парсыша
да жазғанын қадалып айтады.
Иә, сөйтіпол тек ғұлама ғалымдығымен ғана емес, жыр ... ... ... де ... Оның ... ... өзекті
мәселелеріне байланысты айтқан тұжырымдары топ жарған ...... ... ... ... ... жазғаны белгілі. Көрнекті неміс
шығыстанушысы Морис Штейншнейдер де (1816-1907) бұл жайлы еңбегінде атап
көрсеткен. ... ... Д.С. ... те ... ... ... трактатты жазғанын айта келіп, оның жоғалып кеткеніне қатты
қынжылған. 1972 жылы ... ... ... кітапхананың Азия және
Африка бөлімінде Италияның «Ориэнта модерно»атты журналын қарап отырып,
одан ... ... Дж. ... 1936 жылы ... ... ... ... ұлттық кітапханасынан әл – Фарабидің ... ... ... ... ... ... ... Ол кісі трактат көшірмесінің
XVII ... ... ... оның әлі күнге дейін Үнді ... ... ... ... – Фараби шығармаларының басым көпшілігі әлі де араб ... ... ... ... ... әуез жайлы еңбектері де
бүгінгі күнге дейін терең зерттеле қойған жоқ. Ал кездейсоқ қолға ... ... ... тек шет ... ғана ... жүр. Әл – ... ... дуние жүзі кітапханаларда сақтаулы, бізге ... ... ... ... ... шығару, сөйтіп халықтың игілігіне
айналдыру – болашақтың зор міндеттерінің бірі.
Дүние ... ... ... Әбу ... ... мен ... ... зерттей бастаған. Міне, ол бүгінге дейін жалғастырылып
келеді. Осы ретте араб және ... ... ... Ан – ... (X ғ), әл -
Байһак(X ғ), Иби Саид әл – Қифти (XIII ғ), ... ... (1657 ... ... ... ерекше атап өткен жөн.
XIX ғасырдың орта тұсынан бастап әл – ... ... ... ... ... ... назарын ерекше аудара бастады.
Әл – Фараби ілімімен жақсы таныс болған, одан көп үйренген ... ... ... ... ... Леонардо да Винчи (1452-1519) тағы басқа
да көптеген ... ... ... ... ... өмірі мен еңбектерін
ерекшке зерттеген.
Мәселен, өткен ғасырда неміс ғалымдары И. Г.Л. Козегартен (1792-1860)
мен Г. ... ... әл – ... ... ... ... жазған.
Немістің екінші бір көрнекті ғалымы Фридрих Диетереци (1821-1903) 1888-
1904 жылдардың өзінде-ақ «әл – ... ... ... ... ... ... шығарған. Оған әл – Фарабидің бірсыпыра
философиялық шығармаларының арабша ... мен ... ... тіліне
аударылған нұсқалары екен. Үшінші бір неміс ғалымы Карл ... ... ... ... ... «Араб әдебиетінің тарихы» деп аталатын көп
томды библиографиялық еңбегінде Әбу ... ... ... ... ... ... 1950 жылы Әбу Нәсір әл – Фарабидің қайтыс
болғанына 1000 жыл толуын үлкен ... атап ... ... ғалымдары Әл
– Фараби мұрасының едәуір бөлігінің арабша текстерін түрікше, ... қоса ... ... ... ... Николас Решер көптен
бері Әл – ... және оның ... ... ... зерттеумен
айналысып келеді. Н. Решер ұзақ ізденіс ... 1962 жылы ... ... ... библиография» деп аталатын аса құнды
еңбегін жариялаған. Мұнда, 1000 жыл ... Әл – ... ... кім не
жазды, Әл – Фараби шығармалары қай тілде рге ... ... ... ... ... ... Рудольф Эрланже 1930-1935 жылдары Әл – Фарабидің аса
үлкен, әрі ... ... ... ... кітабы» атты трактатын француз
тіліне аударған. Мұның өзі Әл – Фараби мұрасын ... ... ... ... ... да айтарлықтай еңбек ... ... ... ... бола ... да, батыс европалық немесе ... ... ... ... атап ... - ... жәдігерліктердің аздығынан
кейбір өмірбаяндық деректерді жүйелегені болмаса, Әл – ... ... ... түзе алмады. Соңғы жылдары жиған-тергенін Египетте, Сирияда,
Иранда жариялаған жекелеген авторлар Әл – ... ... ... ... тырысқанымен ерте кездегі мұсылман шежірелерінде айтылған
белгілі жәйттерден аса алмады. Әбу Нәсір Әл - ... ... ірі ... ... ... ... жазба деректер де жоқтың қасы. Мұны осы ... ... Әл – ... ешкіммен араласпай, өмір бақи
жападан жалғыз өмір сүргенімен байланыстырады. Сондықтан да біз үшін ... ... ... одан ... ... кейін ғұмыр кешкен
Захир ад-Дин Әбу ... ... ... ... бас аяғы үш-
төрт шежірелердің ұлы ғұлама жөнінде жазып қалдырғандары тапсырмас қазына.
Екіші дүние жүзілік соғыстан ... Әл – ... ... ... ... де етек ... ... Мәскеу мен Алматының, Ташкенттің шығыс
зерттеуші ғалымдары Әл – Фараби ... ... ... жұмыстары тиянақты қолға ... Әл – ... ... логикалық және поэзиялық
еңбектері орыс,қазақ,өзбек тілдерінде жарық көрді. Әл – ... ... ... В.В. ... ... қолда бар мәліметтерге қарағанда Әл – Фарабидің алпывсқа ... ... ... ... XX ... 70-90 ... ... кейбіреулері кейде толық, кейде үзінді ретінде ... ... ... та ... ... ... да Әл – Фараби мұрасын жинау,
бастыру,зерттеу жұмыстары жүйелі жүргізіліп келеді. ... ... ... тағы ... бастамасымен 1968 жылы Қазақ ССР
Ғылым академиясының жанынан Фараби тану тобы ... Бұл ... ... ... ... профессор Мұқаш Бурабаев басқаруда. Осы ... ... тану ... Әбу ... ғылыми мұрасын жинау, аудару
және жарыққа шығаруды онан ... ... ... ... ... Әль Фараби есімі беріліп, онда ұлы ғалымның дүние жүзінде
тұңғыш рет мұра жайы ... 1994 жылы осы оқу ... Әль ... ... ... халықаралық ғылыми-
теориялық конференция өтті. КазМУ ... ... ... ... ... Б.С. ... негіздері» Алматы 2003 ж.
2. Дербісәлиев Ә. «Қазақ даласының жұлдыздары» Алматы 1995 ж.
3. ... Д. « ... ... 2003 ж.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақжан әл-Машанидің Әбу Насыр әл-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы жайында зерттеу жұмыстары66 бет
Әбу Насыр Әл-Фарабинің өмірі мен шығармашылығы19 бет
Әль-Фарабидің өмірі мен шығармашылығы29 бет
Шешендік өнер және шешен таланты4 бет
Этнопедагогика: лекция мәтіндері мен семинар сабақтарының жоспарлары110 бет
ХХ ғасыр басындағы тарихи-әлеуметтік жағдай және оның әдебиеттің дамуына тигізген әсері жайлы15 бет
ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетінің тарихы6 бет
Ілияс Есенберлин өмірбаяны24 бет
А С. Макаренко шығармалары негізінде оқушыларды тәрбиелеудің теориялық негіздері41 бет
А. Тоқмағамбетов шығармаларының ерекшеліктері36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь