Қазақстан Республиксындағы бағалы қағаздар рыногының қалыптасу және даму проблемалары

Кіріспе 3
І тарау Бағалы қағаздардың дамуы және қалыптасуы 6
1.1. Бағалы қағаздардың пайда болуы және жалған капитал теориясы
6
1.2. Бағалы қағаздар құрылымы және Қазақстан Республикасында даму этаптары

9
1.3. Бағалы қағаздар классификациясы мен түрлері
15
1.4. Әлемдік тәжірибедегі бағалы қағаздар эволюциясы
20
ІІ тарау Бағалы қағаздар рыногының түсінгі мен орны
28
2.1. Бағалы қағаздар рыногына жалпы симаттама
28
2.2. Бағалы қағаздар рыногының қатысушылары мен ин инфрақұрылымы

33
2.3. Қазақстан Экономикасының дамуындағы бағалы қағаздар рыногы 41
ІІІ тарау Қазақстан Республикасының бағалы қағаздар рыногының даму проблемалары мен перспективасы 45
3.1. Республикадағы бағалы қағаздар рыногының мәселесі 45
3.2. Мемлекеттік бағалы қағаздар қызметі 52
Қорытынды 55
Пайдаланылған әдебиеттер 57
Қосымша мәліметтер 59
Қазақстанның рыноктық қатынасқа өту жағдайындағы меншік формаларының ауысуы, экономиканың қайта құрылымы нәтижесінде өндірістің құлдырауы, төлемеушілік дағдарысы, қаржы айналымының тапшылығы және экономикаға ұзақ мерзімді ақша қаражатын тартудың мүмкін еместігі, рыноктық шаруашылықтың дамуын реттеп отыруға қабілетті, бағалы қағаздар рыногын құру қажеттілігінің пайда болуына себеп болды.
Бағалы қағаздар рыногы барлық елдерде мемлекет экономикасының дамуының маңызды факторларының бірі. Бағалы қағаздар – экономиканың ең маңызды салаларына отандық және шет елдік капитал салымы тартылуға мүмкіндік беретін, мемлекеттің макроэкономикалық реттеуіш құралы болып табылады.
Бағалы қағаздар рыногының құрылуы мен дамуы, Республикадағы рыноктық экономиканың құрылуына үлкен септігін тигізеді.
Бағалы қағаздар рыногы рыноктық экономика дамуының, қаржы ресурстары шоғырлануының құралы, мемлекеттің экономикалық жүйесінде құралдарды оптималды қайта бөлудің тиімді механизмі.
Бағалы қағаздар рыногы дамыған мемлекеттер экономикасында да, ең көрнекті орынға ие. Өтпелі кезең заңдылықтары рыноктық экономиканың институционалдық құрылымдарының дамуын талап ету себебінен, Қазақстанда қор рыногы өзін - өзі адекватты түрде көрсете алмауы табиғи жағдай десек, біздің Республика бұл бағытта алғашқы, сонымен қатар, тұрақты қадам жасауда.
Әлемдік практика көрсеткендей, бағалы қағздар рыноктық экономиканың тиімді қызмет ету механизмдерінің бірі болып табылатындықтан, сондай – ақ, қаржы ресурстарын, халықтың қор жинауы және заңды тұлғаларды жұмылдырудың, экономикадағы инвестициялық қаржылардың оптималды қайта бөлінуінің сенімді құралдары болып табылады.
Бағалы қағаздар рыногы 18 ғасырда – Германия, Англия және басқа батыс елдерінде өсіп отырған капитализм қаражаттарының жетіспеушілігін сезінгенде, кәсіпкерлердің ниеттері олардың қаржы мүмкіндіктерінен оза бастаған кезде пайда болады. Бағалы қағаздар рыногының басты қызмет ету мәселесі кәсіпорынға инвестицияны тарту, банктердің несиелерімен салыстырғанда, осы кәсіпорындардың ең арзан акционерлік капиталға кіруді қамтамасыз ету болып табылады.
Бағалы қағаздар рыногының орталық бағыттарының бірі – аймақаралық және салааралық капиталдың тез құйылуына мүмкіндік туғызу болып табылады. Бірақ, бүгінгі таңда рыноктың мұндай қызметі жай орындалуда және шектеулі, өйткені, байланыс құралдарының қымбаттылығына, телекоммуникация қызметіндегі жоғары қойылымдар, аралық есептердің, депозитаралық айырбас жүйесіндіегі қиындықтарға байланысты.
Қазақстанда тиімді экономикалық реформаны іске асырудың негізгі шарты – рыноктық экономикаға өту болып табылады, ал, меншіктің өзгеруі және мемлекеттендіру арқылы тауар өндірушілердің еркін шаруашылық қызмет етуі үшін жағдайлар туғызды, сонымен қатар, өндірістің негізгі құралдарын акционерлеуді болжайды.
1. Алексеев М.Ю. Рынок ценных бумаг. М.: – Финансы и статистика. 1992.
2. Ашимбаев Т.П.Экономика Казахстана на пути к рынку: тенденции и размышления. Алматы: Қазақстан., 1994.
3. Брокеры и регистраторы на рынке ценных бумаг. Учебное пособие. Коллектив авторов. Алматы 2000. – 288б.
4. Гришаев С.П. Что нужно занть о ценных бумагах. М.: ЮРИСТ, 1997.
5. Ефремов и.А. Операции коммерческих банков с ценными бумагами. М. Изд. “Сервис”. 1995.
6. Жатқанбаев Е.Б. Основы формирования смешанной экономики. Алматы, Қазақ Университеті”, 1992, 108б.
7. Коган М.Л. Предприятие – клиент, банки, расчетно – кредитное обслуживание, валютные операции. М.: АРКАИР, 1994, 205 б.
8. Курс переходной экономики. Учебник для вузов. / Под ред. академика л.И.Абалкина. М.: ЗАО “Финстатинформ”. 1997–640б.
9. Курс экономики. Учебник / Под ред. Б.а.Райзберга. –ИНФРА –М., 1997. – 720 б.
10. Курс экономической теории. Уч. пособие. /Ред. кол. Г.А.Киселева, М.Н.Чепурин. М., 1993 –473 б.
11. Основы экономической теории. Е.Ф.Борисов, Ф.М.Волков. Москва “Высшай школа”. 1993– 224б.
12. Политэкономия. Учебник./Под ред. Д.В.Валового. Москва ЗАО “Бизнес-“ИнтелСинтез”. 1999ж. –400б.
13. Рынок ценных бумаг. Учебник. Под ред. В.А.Галанова, А.И.Басова. М.: – Финансы и статистика. 1999ж.
14. Рынок ценных бумаг и его финансовые институты. Спб.: АО Комплекс, 1994
15. Статистический бюллетень Национального Банка Республики Казахстан №7.- Алматы: НацБанк, 1998. – 57б.
16. Теория переходного периода. Т.1. Микроэкономика: Учебное пособие. / Под ред. к.э.н. Е.В.Красниковой.–М.: ТЕИС, 1998. –231с.
17. Теория переходного периода. Т.2. Макроэкономика: Учебное пособие. / Под ред. д.э.н. В.В.Герасименко.–М.: ТЕИС, 1997. –319б.
18. Ценные бумаги и фондовый рынок. Учебное пособие. Алматы. КазГАУ “Экономика”. 1998ж. –185 б.
19. Ценные бумаги и фондовый рынок. Я.М.Миркин. Москва. Изд. “Перспектива”. 1995ж. –550б.
20. Фельдман А.А. Государственные ценные бумаги. М.: Инфра – М., 1995.
21. Фельдман А.Б., Лоскутов А.И. Российский рынок ценных бумаг. М.: Аналитика – Пресс – Академия, 1997.
22. Экономическая теория. Учебник для вузов. / “ПИТЕР”. 2001.–544б.
23. Экономикс. Кэмпбелл Р.Макконелл, Стэнли Л.Брю. Баку, Изд.: “Азербайджан”. 1992. Т.І.
24. Экономикс. Кэмпбелл Р.Макконелл, Стэнли Л.Брю. Баку, Изд.: “Азербайджан”. 1992. Т.ІІ.
25. Экономический образ мышления. Пол Хейне. Пер. с англ. М.: 1992. 704б.
26. Экономика. П.Самуэльсон. М.: 1992.


Мерзімді басылымдар
Газеттер
27. Панорама, № 3, 1998, №52, 62, 70, 82-1998, №2, 8 , 12, 20 – 2002;
28. Деловая неделя, №10, №22, №24, №28, 2002 жыл.
29. Проблемы развития рынка ценных бумаг в России. // Экономика и жизнь. 1995. №35
Журналдар
30. Обзор Казахстанского рынка ценных бумаг. / В.Ким //Рынок ценных бумаг Казахстана. №9, 2001.
31. KASE. Казахстанский рынок корпортивных облигаций. //Рынок ценных бумаг Казахстана. №12, 2001.
32. Кастодиальная деятельность банков Республики казахстан: основные факторы и перспективы развития. / Иванов М. //Рынок ценных бумаг Казахстана. №2, 2001.
33. Сравнительный анализ национальных биржевых систем экономически развитых стран мира. /Уркунчиев Е. //Рынок ценных бумаг Казахстана. №7, 2001.
34. Фондовый рынок стран - членов ЕС. // О. Хмыз. МЭиМО, №3,1998
Сонымен қатар:
35. Аль Пари;
36. Вестник КазГУ;
37. Вестник МГУ;
38. Қаржы - қаражат.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКСЫНДАҒЫ БАҒАЛЫ ҚАҒАЗДАР РЫНОГЫНЫҢ ҚАЛЫПТАСУ  және ДАМУ
ПРОБЛЕМАЛАРЫ
Алматы, 2002
| Жоспары |
| |
| |
| ... |
|3 ... ... ... ... дамуы және қалыптасуы | 6 |
| |1.1. ... ... ... ... және ... | |
| | ... ... |6 |
| |1.2. ... ... ... және ... | |
| | ... даму этаптары | |
| | | |9 |
| |1.3. ... ... ... мен түрлері| |
| | | |15 |
| |1.4. ... ... ... ... | |
| | ... |20 ... ... | |Бағалы қағаздар рыногының ... мен орны | |
| | | |28 |
| |2.1. ... ... ... ... симаттама | |
| | | |28 |
| |2.2. ... ... ... ... мен | |
| | |ин ... | |
| | | |33 |
| |2.3. ... ... дамуындағы бағалы |41 |
| | ... ... | ... ... | ... Республикасының бағалы қағаздар |45 |
| | ... даму ... мен | |
| | ... | |
| |3.1. ... ... ... ... |45 |
| | ... | |
| |3.2. ... ... қағаздар қызметі |52 |
| | ... |55 |
| | ... ... |57 |
| | ... ... |59 ... рыноктық қатынасқа өту жағдайындағы меншік формаларының
ауысуы, экономиканың қайта құрылымы нәтижесінде өндірістің ... ... ... ... ... және экономикаға ұзақ
мерзімді ақша ... ... ... еместігі, рыноктық шаруашылықтың
дамуын реттеп отыруға қабілетті, ... ... ... ... ... ... ... болды.
Бағалы қағаздар рыногы барлық елдерде мемлекет экономикасының дамуының
маңызды факторларының бірі. Бағалы қағаздар – экономиканың ең ... ... және шет ... ... ... ... ... мемлекеттің макроэкономикалық реттеуіш құралы болып табылады.
Бағалы қағаздар рыногының құрылуы мен дамуы, Республикадағы рыноктық
экономиканың құрылуына үлкен септігін тигізеді.
Бағалы ... ... ... ... дамуының, қаржы ресурстары
шоғырлануының құралы, мемлекеттің экономикалық ... ... ... бөлудің тиімді механизмі.
Бағалы қағаздар рыногы дамыған мемлекеттер экономикасында да, ең
көрнекті орынға ие. ... ... ... ... ... құрылымдарының дамуын талап ету себебінен, Қазақстанда қор
рыногы өзін - өзі адекватты түрде ... ... ... ... ... ... бұл бағытта алғашқы, сонымен қатар, тұрақты қадам
жасауда.
Әлемдік ... ... ... ... ... ... ... ету механизмдерінің бірі болып табылатындықтан, сондай – ақ,
қаржы ресурстарын, халықтың қор жинауы және заңды тұлғаларды ... ... ... оптималды қайта бөлінуінің сенімді
құралдары болып табылады.
Бағалы қағаздар рыногы 18 ...... ... және ... ... өсіп отырған капитализм ... ... ... ... ... ... ... оза
бастаған кезде пайда болады. Бағалы қағаздар рыногының басты ... ... ... ... ... ... несиелерімен
салыстырғанда, осы кәсіпорындардың ең арзан акционерлік капиталға кіруді
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... бірі – аймақаралық және
салааралық капиталдың тез құйылуына мүмкіндік туғызу болып табылады. Бірақ,
бүгінгі таңда рыноктың мұндай ... жай ... және ... ... ... ... телекоммуникация
қызметіндегі жоғары қойылымдар, аралық есептердің, депозитаралық айырбас
жүйесіндіегі қиындықтарға ... ... ... ... іске асырудың негізгі шарты
– рыноктық экономикаға өту ... ... ал, ... өзгеруі және
мемлекеттендіру арқылы тауар өндірушілердің еркін шаруашылық қызмет етуі
үшін жағдайлар ... ... ... ... ... құралдарын
акционерлеуді болжайды.
Берілген жұмыстың мақсаты Қазақстанда бағалы ... ... ... және ... талдау болып табылады.
Осыған байланысты талдау барысында:
✓ қор рыногының негізгі түсініктемесін яғни, бағалы қағаздар ... ... ... ... және ... ... талқылау;
✓ бағалы қағаздар рыногы мәселелері мен қызметін анықтау;
... ... ... қағаздар жағдайын тақылау, негізгі
қалыптасу проблемасын ... ... ... және ... даму ... шешу ... іздеу
мәселелерін анықтау мен талдау жасалынып өтті.
Қойылған мәселелерден шыға келе, жұмыстың ... ... ... ... мен ... бағалы қағаздардың Қазақстан
Республикасындағы даму этаптары мен ... ... ... ... ... ... Бұл жерде, бағалы ... ... ... ... мен ... ... бағалы қағаздардың
классификациясы мен ... ... ... ... ... ... қағаздар рыногына арналған. Рынокты
зерттеу барысында, тарау бөлімдерінде бағалы қағаздар рыногы жайлы ... ... ... ... ... ... мен ... рыноктар
арасындағы байланысы, рынок қызметтері, соның ішінде бәрімізге мәлім
болатын, инвестициялық қорлар мен ... ... ... ... ... ... және бағалы қағаздар портфелі жайында, рынок
қатысушылары – ... ... және ... ... ... ... қатар,
Қазастан Республикасының экономикасындағы бағалы қағаздар рыногының маңызы
мен инфрақұрылы қозғалды.
Үшінші тарау, Қазақстан Республикаындағы бағалы ... ... ... мен ... ... ... бағалы
қағаздар рыногының дамуына әсер ететін факторлар, артықшылықтары ... осы ... ... ... ... Банк ... ... Сондай – ақ, негізгі проблемасы ретінде салық салу саясаты, оның
эмиссияға әсеріне талқылау жасалды.
Сонымен қатар, мұнда мемлекет ... ... орын ... ... ... ... ... оның түрлері мен ... ... ... ... ... ... ... – осы зерттеліп отырған
рыноктың түрлері мен ... ... ... ... даму ... ... ашу болып отыр.
І тарау. Бағалы қағаздардың дамуы және қалыптасуы
1. Бағалы қағаздар рыногының пайда болуы және ... ... ... ... ... ... тауарлар әлемі екі топқа
бөлінеді: тауарлар (материалды игіліктер, ... және ... ... ... – жай ғана ақша және ... бола алады, яғни, жаңа ақша
алып келетін ақшалар. Бір тұлғадан (юридикалық немесе жеке ... ... ... беру ... ... ... де туындайды. Рынок
тәжірибесі аталған ақша берудің екі негізгі ... ... ... ... ... мен ... қағаздарды шығарып, айналысқа енгізу. Мысалы,
бір тауар ... ... оны ... үшін ақша бір ... ... ... - қол ақша болмауы, есеп шотта ақшаның ... ... ... ... үшін ақша қажет болып, бірақ, тауар бір уақыт ... ... ... ... ... ... рыногында тауар жоқ болса да, немесе, ол
өндірілу жолында ... ... ... ... ... ... әлі дайын
болмаған жағдайды айтуға болады.
Осылайша, рынок жағдайында, оның ... ... ... ... ... ақша мен ... бір – ... беру. Бұл қатынастар
тиісті шарттармен белгіленеді, дайындалып бекітіледі.
Осы мағынада бағалы қағаздар – ... ... ... өзі ... ... болып табылатын, рыноктық қатынастардың белгілену
формасы. Яғни, оның қатысушылары арасындағы ... – шарт ... ... ... тауар немесе ақшаға айырбасталатын бағалы қағаздың сатып
алу – сату ... ... ... ... – ақша да, материалды қағаз да емес. Оның
бағалылығы өз ... ... ... Иесі өз ... немесе ақшасына
сенімі – тек, сол берілген бағалы қағаздың құндылығына сенімді, ол бағалы
қағазы ақша немесе ... ... да кем емес ... көзі ... ... ... ... кезеңде, тауар да, ақша да капиталдың әр түрін
білдіретіндіктен, бағалы қағаздардың экономикалық ... ... ... ... – өзінің орнына берілетін, ... ... ... ... және табыс алып келетін тауарлы, өндірістік, ... ... ... ... Бұл – ... ... ақшалық
формадағы капиталдың ерекше формасы. Капитал иесінде капитал болмаса да,
бағалы ... ... ... оның ... құқығы қорғалғандығы, оның
негізгі мәні болып табылады.
Бағалы ... ...... ... ... бағалығы
бар, әр түрлі қоғамдық мәнді құқықтар белгілене алады.
Бағалы қағаздар ... көп ... ... ... көрсететін
экономикалық қатынастардың өзі өте қиын, және олар ... ... ал ... ... ... жаңа даму формалары шығып отырады.
Кеңейтілген мағынадағы бағалы ...... ... ... ... ... ... әртүрлі құжат (қағаз). Тарихи ...... ... ... Бағалы қағаздардың теоретикалық
мағынасы өте тар, себебі, олар тек қана ... бір ... ... ... ... қамтиды.
Жалған капитал – бағалы қағаздарда: акция, облигация, ... ... ... көрінген капитал. Оның дамуы және қызмет етуі нақты (яғни,
өндірістік) капиталмен ... ... ... ... ... ... бөлінуі шығады. Бір жағынан, өндірістік қорлармен
көрсетілген нақты капитал ... ... ...... қағаздар
түріндегі көрінісі.
Нақты капитал өндіріске салынып, осы салада қызмет етіп жатқан ... ... – тек ... қағаз түріндегі дубликатын көрсетеді.
Жалған капиталдың, яғни, бағалы қағаздардың пайда болуы – коммерциялық
және өндірістік қызметтің ... мен ... ... ... көлемінің көп мөлшерде қажет етуінің дамуымен байланысты. Осылай,
жалған капитал тарихы, ... ... ... ... ... ... ... алу – ақша капиталының бір бөлігін ссудаға беруді
білдіреді, ал қағаздың өзі, оған ... оның иесі ... ... ... ... ... пайыз түріндегі белгіленген бір табыс ... ... ... ... ... формасын алады. Мұндай ... ... ... ... ... мәртебесі)– қарызға капитал берген
иесіне, пайыз немесе дивиденд есебін өсіруге құқық береді.
Жалған капитал, пайда болысымен жеке өмір сүреді. Бұл, оның ... ... ... ... тек қана бағалы қағазды көрсететін
өндірістік ... ... ... ... ғана ... ... қатар
(көбінесе және көп дәрежеде), ... ... ... ... ... ... өзгерісінен де көрінеді. Жалған ... ... ... капитал мөлшеріне байланысты, өте үлкен шекараларда ... ... ... ... ... бағалы қағаздар рынокта жеке
айналысынан да көрінеді. Теоретикалық жағынан алып ... ... ... ... нәтижесінде капитал – меншіктік капитал -
қызметтен бөлінуінің нәтижесінде, ... ... ... ... ... ие ... ... қолма - қол құралдарға еркін айнала
алатын мүмкіндігі бар, потенциалды ақша капиталын көрсетеді.
Жалған капиталдың ... ... ... ... ... ... ... бойынша табыс капитализациясының жолымен анықталады:
Жалған капиталдың негізгі қызметі - ұйымдастыру және өндірісті кеңейту
мақсатында салымшылардың ақша құралдарын мобилизациялау.
Келесі қызметі – ... ... мәні – ... ... ... ... ... конъюнктура туралы инвесторларға өз
капиталдарын салуға ... ... ... ... ... Тұтастай
алғанда, жалған капиталдың қызмет етуі, рынок қажеттіліктеріне сәйкес
оларды бөлу және ... ... бос ақша ... және ... ... ... береді. Осыған байланысты, еліміздің көптеген ... ... (бұл ... ... ... “қор құндылықтары”
терминіне ауыстырылуын ұсынған (.
1.2. Бағалы қағаздар құрылымы және Қазақстан Республикасында оның даму
этаптары
Берілген әдебиеттерде бағалы қағаздар рыногының ... ... жоқ ... айта ... жөн. ... ... ... қағаздар
мәселесімен айналысатын бір қатар ғалым – ... ... ... Мысалы, Т.А.Алексеев : “Өз құны болатын және сатыла
алатын, сатып алынатын және ... ... ... ... арқылы
көрсетілетін несиелік қатынаспен бірге иемдену қатынасын қамтитын рынок”
деп түсіндіреді[1].
Я.М.Миркин өзінің ... ... и ... ... деп ... қор ... ақшалай рыноктың, капитал рыногының сегменті
ретінде анықтайды, сонымен қатар, бұған тікелей банктік ... ... ... ... ... ақша ... ... бөлу, фирма
ішіндегі несиелерді жатқызады.
Б.А.Райзберг: “Бағалы қағаздар – заңды күші бар, иелеріне бір ... ... ... ... – ала ... шарттар бойынша,
бірақ, эмитенттің келісімінсіз, біреуге беруге ... ... ... бар
құжаттар пакеті[2]”.
Қазіргі кезеңгі рыноктық экономикада бағалы қағаздар өте маңызды және
өте ерекше орынға ие.
Бағалы қағаздар тарихына үңілсек, ол, бірнеше ... ... жыл ... 1592 жылы ... жергілікті биржада сатылатын, бағалы
қағаздарға баға тізімі көрінген. Осы жылдары, қор биржаларының ... ... ... ... арнайы ұйым ретінде пайда болуы деп
есептеледі.
Ал, бері келе, ... ... ... ең ... ресми биржа сол
кездерде Петерборда, қала құрылған жылдарында (1703 жылы) пайда болған. Ол
көп уақыт бойы тауарлы ... ... онда қор ... және шет ел
валютасындағы векселдермен де ... ... Ал, 1913 ... ... ... ... қызмет жасайтын, 70 қор биржасы орын алған.
Өте ... ... ... ... ... ... ... деп айта
аламыз. Бағалы қағаз деп айтуға болатын тек ... ішкі ... ғана ... ... оны бағалы қағаз деп айтуға болар ма екен?
Ал, Қазақстанда ... ... ... ... ... ... негізінде пайда болған акционерлік қоғамдар, брокерлік ... ... ... байланысты, 1991 жылдарға сай келеді[3]. ... ... мен ... ... сондай – ақ, бағалы қағаздар
рыногы қызметінің ... ... ... ... олардың
алдағы дамуы тоқталынып қалды.
Жоғарыда айтып кеткендей, мемлекетіміздегі қор рыногының пайда ... – 1994 ... ... Бұл ... кеңестік шаруашылық жүйесінен
рыноктық экономикаға ауысуындағы өтпелі кезең болды.
1994 жылдың көктеміне дейін қазақстандық заңдылық қор рыногында тек ... ... ... яғни – ... инвенсторлар, қор биржалары
мен делдалдар, сонымен қатар, акционерлік қоғамдар ... ... ... ... мен ... бағалы қағаздарын атап өткен.
Сонымен қатар бұл периодта ... ... ... ... өте төмен қаралды, себебі, жекешелендіру процесінің нәтижесінді
құрылған акционерлік қоғамдардың көп ... ... ... ... ... ... ... жарамсыз болды.
Бұл периодта қор рыногын мемлекеттік реттеуші ұйым Қаржы министрлігі
болды.
Рыноктық инфрақұрылымның дамуының динамикалық кезеңі 1995 ... ... ... Қағаздар бойынша Ұлттық комиссия (1995ж., 11
қаңтар) ұйымдастырылған. 1995 жылдың 19 сәуірінен бастап Қазақстанның ... ... ... Қор ... ... өз ... бастады. 1995 жылдың
19 сәуірінде Қазақстан Республикасының “Бағалы қағаздар және қор биржасы”
туралы заңы ... ... ... ... ... ... негізін салғаныменен,
қор рыногының нақты дұрыс қызмет етуіне ... бола ... ... рыногының белсенді қызмет ете алмауына себеп ... ... ... атап ... болады. Бұл:
1) инфляцияның жоғары темптері;
2) өндіріс стагнациясы;
3) сол периодтағы қазақстандық экономика құрылымындағы мемлекеттік
сектордың өте үстем ... ... ... ... қызмет етуші субъектілердің
психологиялық және профессионалды дайындықсыздылығын атауға болады.
Осы периодта Қаржы Министрлігінің ... ... ... қызметті лицензиялауы басталды. Нәтижесінде, 1994 жылдың аяғына
қарай юридикалық тұлғаларға 98 лицензия және ... ... ... ... ... соңына қарай, 1994 жылы Қазақстан ... 1994 ... 20 ... ... ... ... шаралары
туралы” жарлығына сәйкес бағалы қағаздар бойынша Қазақстан Республикасының
Ұлттық комиссиясының құрылуына ... қор ... ... болу ... ... ... ... пайда болды. Берілген жарғыда бағалы
қағаздар бойынша Ұлттық комиссияның қарамағынан ... ... ... ... 1994 жылдың 3 қазанындағы Уақытша Жарғыдағы еңбек
коллективтері мен кәсіпорындардың ... ... ... ... және ... ... ... қатар эмитентпен
келісілген басқа да ұйымдармен ... ... ... 1994 ... ... ... Жарғыдағы бағалы қағаздарды шығару мен айналысқа енгізу
және қор биржасын құру ... ... ең ... рет ... ... лицензияланатын қор биржаларының қызметін бөлшекті түрде реттеуін
қарастырды. Сонымен қатар, бағалы қағаздар рыногында ... ... ... қарастырып өтті.
1995 жылдың басына қарай бағалы қағаздар жөніндегі Ұлттық ... ... ... ... ... ... профессионалды қызмет
түрлері ... ... ... ... ... ... ... ұстаушылар реестрін жүргізу қызметі, бағалы қағаздарды сақтау
қызметі (1997 жылдан “кастодиалды”), биржадан тыс бағалы ... ... ... ... ... ... – ақ, ... берілген қор рыногы инфрақұрылымының қабілетсіз
екенін және оны ары қарай дамыту керектігін мойындады. Осы ... ... 1996 – 1998 ... ... Республикасында бағалы қағаздар
рыногын дамыту бағдарламасын бекітті.
Берілген период ағымында, 1995 жылдың ... ... ...... саны 21 – ден 93 – ке ... ... 1996 ... аяғында ең алғаш
тіркеушілер мен бағалы қағаздар рыногында қызмет ... ... ... ... ... оқу ... ... Осы кезеңде ең алғаш -
бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... профессионалды қатысушыларының Ұлттық ассоциациясы және
Қазақстан Республикасындағы бағалы қағаздар рыногындағы ... ... ... ... ... ... ... желтоқсаны - Қазақстандық қор биржасына инвесторлардың
қызығушылығын туғызған кезең: 14 ... ... ... ... ... ... ... шаралары” туралы қаулысы, 31
желтоқсанда – “Акциялардың мемлекеттік пакетінің бір ... қор ... ... ... ... бекіту” туралы қаулысы жарық
көрді. Бұл ... ... ... “Голубые фишки” шартты
атауына ие болған.
1996 ... ... ... ... ... ... бір – ... екі қор биржасы пайда болды: Орта Азиялық және Қазақстандық Қор
биржалары.
1997 жыл ағымында ... ... ... ... ... ... 1997 ... наурыз айында қор рыногын
реттейтін – ... ... ... ... және ... ... ... мәмілелерді тіркеу” туралы екі заңы жарық көрді. Сондай
– ақ, “Қазақстан Республикасында инвестициялық қорлар” туралы заң ... бұл заң 1999 ... ... ... ... ҚАЗАҚСТАННЫҢ ХАЛЫҚТЫҚ
ЖИНАҚТАУШЫ БАНКІНІҢ ең алғашқы “ХАЛЫҚ КАПИТАЛ” инвестициялық қоры ... ... іс ... ... істемеді.
1997 жылдың жазында, бағалы қағаздар бойынша есеп айырысу саласындағы
халықаралық стандарты “Группа тридцати” ұсынысы бойынша құрылған, ... ... ... қор ... ... ... ... “Бағалы қағаздардың Орталық Депозитарийі” ЖАҚ құрылды.
1997 жылы тіркеушілік индустрия жаңадан құрылды. Жыл соңына қарай,
Қазақстанда 34 ... ... қор ... ... ең ... болды. Мұндай, тіркеушілер санының күрт өсуіне заңдылық норма себеп
болды.
Сол жылдары алғаш банк – ... ... бола ... ... және одан ... ... қағаздар дамуына үлкен әсер еткен
“Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... жинақтаушы зейнетақы қоры қызмет ете бастады.
1997 жылдың қарашасында Қазақстан Республикасының Президентімен бағалы
қағаздар бойынша, оның мәртебесімен басқару принциптерін өзгертетін ... жаңа ... ... ... ... ... ... механизмдердің енуіне орай,
мемлекетсіздендіру және мемлекеттік емес құрылымдар процесінің ... ... ... қағаздар рыногының, қор рыногының пайда болуына
әкелді. Ал, қазіргі кезеңде, осы бағалы қағаздар рыногы динамикалық дамитын
сектор ... ... ... одақ ... Қазақстанда бағалы қағаздар рыногы
болмағандықтан, оның ... ... ... ... солай болғандықтан, меншік
қатынасын қайта құрумен (ең алдымен, ... және ... ... және ... ... саясатының түгел
сипатының өзгеруімен тікелей байланысты. Қазіргі ... ... ... жабу ... ақша ... ... ... бағалы
қағаздарды шығаруға көптен – көп ... ... ... ... ... ... акция; 2) облигация; 3) ... ... ... ... 5) ... ... 7) ... да бағалы қағаздардың түрлері бар.
Қазақстан Республикасының 1997 жылғы 5 наурызындағы “Бағалы қағаздар
рыногы туралы” заңы бойынша ... ... ... ... ... ... ... облигациялар және тағы да басқа
бағалы қағаздармен қатар туынды бағалы ... да ... (1 ... ... ... ... елдерде бағалы қағаздардың үш
рыногы ... ... ... ... тыс ... екінші (биржалық) ;
- “көше” рыноктары.
Барлық бағалы қағаздардың айналым рыногы ... ... ... ... ... ... биржадан тыс, яғни, бастапқы бағалы қағаздар рыногына ... ... ... тыс ... ... ... тек жаңа
шығаруларын қамтиды және ең алдымен сауда өнеркәсіп корпорацияларының
облигацияларын орналастырады. Соңғылары, ... ... ... ... ... ... ... қаржы – несиелік институттармен
тікелей байланысқа түседі.
Өзінің орналасу әдістеріне ие болған бастапқы (биржадан тыс) ... ... ... және ... ... ... табылады. Мұның ерекшелігі, ол
өзінен облигациялардың жаңа шығаруларын өткізеді де, ... ... ... сатып алуларына немесе қайта сатып алуларына, болмаса, қайта сатып
алуында олар қор ... ... ... 1997 ... 5 ... “Бағалы қағаздар
рыногы туралы” заңы бойынша бағалы қағаздардың ... ... ... ... ... ... ... шығаратын басқа тұлға) арасындағы
қатынас немесе оның
бұйрығы бойынша бағалы қағаздар ... ... ... ... ... қатынас деп есептеуге болады[5].
Эмиссия, акционерлік қоғам құрылған кезде немесе қосымша акция ... ... ... ... кезінде іске асады. Бағалы қағаздар
эмиссиясы, потенциалды шексіз ... ... ... ... ... және ... ... жүргізумен бағалы қағаздарды
орналастырудың ашық ... ... ... – ақ ... проспектін
ұсынусыз алдын – ала белгілі инвесторларға және шексіз ... және ... емес ... ... орналасудың жабық формасы
ретінде жүргізіле алады.
Акционерлік қоғам заңды тұлға ретінде тіркелген кезінен бастап, 3 ... ... ... ... қажет, сонымен қатар, оларды эмиссияның
мемлекеттік тіркеу ... ... ... ... бір ... асып ... ... және орналастыруы қажет. Ал, келесі эмиссияда акционерлік
қоғам ... ... ... ... 6 ... ... ... Бағалы қағаздардың мемлекеттік тіркеу эмиссиясының толық көлемі ... ... ... ... ... ... ... және түрлері
Бағалы қағаздар әр түрлі сипаттары бойынша топтала алады. Қазіргі
әлемдік тәжірибедегі бағалы қағаздар үлкен екі ... ... топ – ... ... ... ... топ– өндірістік бағалы қағаздар. ... ... ...... әдетте, ақша, капитал, мүлікке, әр
түрлі ресурстарға және т.б. ... ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздардың өзін екі топшаға бөлуге болады:
бірінші және екінші ретті бағалы қағаздар.
Бірінші ретті бағалы қағаздар – ... ... ... қатарына
кірмейтін активтерге негізделген. Бұл, ... ... ... закладнойлар және т.б.
Екінші ретті бағалы қағаздар – бұл, бірінші ... ... ... ... ... бұл, ... қағаздардың өзіне бағалы қағаз:
бағалы қағаздарға варранттар, депозитарлық ... және ... ... ...... ... ... бағалы қағаз
негізіндегі баға өзгерісіне байланысты ... ... ... құқық
(міндеттеме) түріндегі құжатсыз формасы.
Егер бұл анықтаманы жеңілдетілген түрде айтсақ, ... ... ... да ... ... ... ... бағасына (әдетте биржалық
тауар: астық, ет, мұнай, алтын және т.б.); негізгі бағалы ... ... ... ... ... ... рынок бағаларына
(валюталық курс) және т.б. ... ... деп ... ... айтуға
болады. Өндірістік бағалы қағаздарға: фьючерстік контрактілерді (тауарлы,
валюталы, пайыздық, индестік және т.б.) және ... ... ... ... ... ... тән ... сипаттары мен жиынтығы жалпы, бірдей
болып келетін түрлерді бағалы қағаздар деп түсінеміз.
Бағалы қағаздар ... мен ... ... ... ... мәселелерді де ажыратады.
Бағалы қағаздар классификациясы – оларға тән белгілі бір ... ... ... ... ... – бір ... жататын бағалы
қағаздарды топтастыру; бағалы қағаздар түрлерін топшаларға ... ... ... әр ... ... бөліне алады. Әрбір төмен тұрған
классификация, жоғарыда тұрған классификация құрамына кіреді. Мысалы, ... ... ... бір ... ... ... ... жай және пұрсатты
(привилегирленген) болады. Жай акция бір дауысты және көп ... және ... ... мүмкін және т.б. мысалдар өте көп.
Жоғарыда айтылғандай, бағалы қағаздар белгілі бір ... ... ... сипаттары:
✓ бағалы қағаздың бар ... ... ... айналысқа шығарылды,
қаншалықты уақыт мөлшеріне немесе мерзімсіз;
✓ шығуы: бағалы қағаз өзінің бірінші негізінен (тауар, ... әлде ... ... ... ... ... ерекшелікер:
✓ олардың болуының формасы: ақшалық, немесе юридикалық ... ... ... ... ... формасы;
✓ ұлттық тиістілігі: отандық бағалы қағаз немесе басқа мемлекет, яғни ... ... ... территориалдық тиістілігі: берілген бағалы ... ... ... ... ... ... қағаз негізіндегі немесе оның бастапқы негізіндегі (тауар, ақша,
фирманың жиынтық активтері және т.б.) ... ... ... ... ... ... көрсетушісі немесе нақты тұлға (жеке, заңды
тұлға);
✓ шығару формасы: эмиссиялық, яғни, барлық бағалы қағаздар сипаты ... ... ... жеке ... ... ... ... (жеке);
✓ меншік формасы мен эмитент түрі, яғни, рынокқа бағалы ... ... ... жеке тұлғалар;
✓ айналыс сипаты: рынокта еркін айнала алатын немесе шегі бар;
✓ бағалы ... ... ... түрі ... ... ... мәні;
✓ тәуекел деңгейі: жоғары, төмен және т.б.
... ... - ... ... ... ... ... бір табыс төлене
ме, жоқ па;
✓ салынған құралдар формасы: ақша қарызға инвестициялана ма, немесе ... алу ... ... ... ... ... құрылатын
класификациялық кестені көруге болады[6] (2 кесте).
2 кесте. Бағалы қағаздар сипатының классификациясы
|Классификациялық сипаты ... ... ... ... ... ... ... мерзімді |
| ... ... ... қатарлы |
| ... ... ... ... ... |
| |Шет ... ... типі ... ... |
| ... емес ... болу тәртібі ... |
| ... ... формасы ... ... ... |
| ... емес ... қағаздар ... ... ... ... ... ... ... |
| ... емес ... ... ... және аз ... |
| ... ... ... - ... ... |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... мәні (құқық |Акциялар ... ... |
| ... және т.б. ... мәні жағынан негізгі бағалы қағаз түрлері болып табылады:
АКЦИЯ – акционерлік қоғамның жарғылық капиталына бірлік салым;
ОБЛИГАЦИЯ –белгіленген мерзімге, ... бір ... ... немесе
төлемеу бойынша, салынған ақша ... ... ... ... ... ... ... (жинақтық) салымның белгіленген
мерзім өткеннен соң, пайыз төленетін, еркін айналысқа түсетін куәлігі.
ВЕКСЕЛЬ - қарыз алушының ... ... ... ... ... оның ... мен айналысы арнайы ...... ... ... - чек ... ... ... соманы банктің чек төлеушіге
төлеуінің жазбаша тапсырмасы.
КОНОСАМЕНТ – ... ... оның ... ... ... ... құқығын куәландыратын стандартты (халықаралық) формасының
құжаты (келісімі).
ВАРРАНТ – а) складтағы тауар ... ... ... ... ... құжат; б) оның иесіне – ... баға ... бір ... ... бір ... ... немесе облигацияларын
сатып алуға мүлікті құқық беретін құжат.
ОПЦИОН – қатысушылардың бір жағының, белгілі бір ... ... ... ... деп ... ... бір ақша сомасын төлеу құқығымен
келісім жасалған баға бойынша активін сату (сатып алу) келісім – шарты.
ФЬЮЧЕРСТІК ...... ... ... ... ... болашақтағы бір уақытта биржалық ... сату – ... ... ... ...... бағалы қағаздар – оларды шығаруда мерзімі қойылған бағалы
қағаздар. Әдетте, тездетілген бағалы қағаздар үш ... ... ... 1 жылға дейін болатын, қысқа мерзімді;
• 1 жылдан 5 – 10 жылға дейін ... ... орта ... 20 – 30 жыл ... ... ие, ұзақ ... бағалы қағазар.
Мерзімсіз бағалы қағаздар – ... ... еш ... ... ... олар ... ... айналыста болады
немесе жабу мерзіміне ... ... ... ... уақыты
белгіленбеген бағалы қағаздар.
Бағалы қағаздардың түрлеріне тоқтала ... ... ... ... ... ... алады.
Ұсынушыға (предъявитель-көрсетуші, мәлімдеуші) бағалы қағазар. Бұл –
құжатта, бағалы ... ... аты ... бағалы қағаздар.
Көбінесе, олар кіші номиналды болып шығарылады және халықтың көп бөлігін
инвестициялауға ... ... ... ... ... – еш ... екінші рынокқа ие болуға мүмкіндік беретін, қолдан қолға еркін
түрде өтуі. Ресейде соңғы кезге ... ... ... ... ... ... ... байланысты, өте сирек
қолданылады[7]. Бағалы қағазды тек көрсету ... ... ие ... ... Мұндай бағалы қағаздар батыс елдерінде кең тараған, ең
бірінші Германияда, сонымен қатар АҚШ-та[8].
Атаулы ... ... Бұл ... ... ... - ... ... оынң орнындағы сертификат) иесінің аты, реестрі - алғы ... ... ... ... ... ... ... алады, бірақ, оны
меншік құқығына өтуін тіркеу үшін, ... ... ... ... ал бұл, ұсынушылық бағалы қағаздарға қарағанда атаулы бағалы
қағаздардың ... ... ... бағалы қағаздардың көбісі
атаулы болып табылады.
Ордерлік бағалы ... ... ... ... ...
көрсетілетін қағаздың өзіндегі және қағаз текстіндегі берілетін ... Бұл ... ең ... кезекте, вексельдер мен чектер
жатады.
Бағалы қағаздардың келесі бір топтастырылуы – эмитенттің қарыздық
міндеттемелерін ... ... ... және ... және т.б.) ... ... ... және қарыздық емес
(акция, опцион) болып бөлінуі.
Эмитенттің мәртебесі ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар, жеке тұлғалардың (вексельдер,
чектер, опцион және т.б.) бағалы қағаздары және шет ел ... ... ... ... ... ... ... Сонымен қатар, эмитент
мәртебесі бойынша бағалы қағаздар банктік (депозиттік және ... және ... емес ... бар.
Қор бағалы қағаздары деп - қор биржасында кең айналысқа ... ... ... ... ... ... қағаздарды айтуға болады.
Коммерциялық бағалы қағаздар – тауар айналысы процесі мен әр ... ... ... ... қағаздар, мысалы, вексель, коносаменттерді атап
өтелік.
Бағалы қағаздарды қарастыруда тағы басқа да ... ... ... ... біз ең ... ... атап ... Әлемдік рыноктағы бағалы қағаздардың даму эволюциясы мен негізгі
тенденциялары
Бағалы ... ... кем ... ... жүз жылдарды өткізеді.
Бағалы қағаздар құрылуы орта ғасырдан басталған, олардың ашылуы ХІІІ – ... ... ... ортағасырлық векселдік жәрменкелер мен тұрақты
векселдік рыноктар болған делінеді.
Кейбір экономист – авторлар ... ... ... ... ... ... ... институтының дамуын ерте Рим
тарихына жатқызады.
Қазіргі дамыған ... ... ... ... ... деп, ХІІІ – ... ... экономиканы айтуға болады.
Экономикалық қатынастардың пайда болу негізіне – ерекше ... ... ... ... мен айналысқа енгізілуі макродеңгейде -
қалаларды соңғы экономикалық тұрақтандыру (бекіту), олардың ... жеке және ... ... етуі үшін ... ... ... даму үшін ... мен қол өнерді (ремесло) тиімді ету; ақша және тауар
рыноктарының масштабын үлкейту; кейбір территориялық құрулардағы әлеуметтік
жағдайды ... ... ... ... жою және ... шаруашылықты республикалық негіздер құру) сияқты әлеуметтік –
экономикалық негіздер жатқызылды.
Экономикада мәні ... ... ... мен ... ... жоғары дамығандығы жағынан ортағасырлық бағалы қағаздар рыногының
ішінен векселдер рыногын ерекше атап өтуге болады. Жерорта теңізі ... ХІІІ ... ... – ақ ... векселдік құжаттарды
қолданыла бастағаны анық.
Бұл ХІІІ ғасырларда Германия, Франция, Италияның көптеген қалаларынан
келген, араб және ... ... ... ... есеп ... айырысулар жүргізіп отырған ұйымдасқан локальді вексель рыноктарының
құрылуына алып келді ... ... ... Сәл кейінірек,
векселдік айналым шектелген аймақтық сипатын жоғалтып, тұтастай Еуропаны
жаулап алды. ХІІІ ... ... ... ... ... ...... және өндірістегі металлдық ақшаның өз міндетін атқара
алмауына байланысты, ортағасырлық экономикалық жүйенің ... ... ... ... ... мен ... - қол ... сауда
айналымдарын тездету және жеңілдету, пайданы жоғарылату – ... ... ... қызметі, векселдік айналымның орын басуы ... ... ... ... көзқарастар бар. Соның бірі әлемдік
тәжірибедегі жалпы түсінігін кесте түрінде ... (3 ... ... ... ақша ... ... (ақша
капиталының көздері) ақша капиталын тұтынушыларға (заемщиктар) бере
отырып, өзінің негізгі ... ... ... ... елдерде олардың ролі жоғарылауда. Сонымен қатар қор рыногының жеке
сегменттері: акциялар мен облигациялардың ролі ... ... ... ... ... ... кейінгі жылдарда коммерциялық
банктерде қаржы – несие жүйесіндегі активтері мөлшерінің үлес ... ... тыс ... ең алдымен, инвестициялық компаниялар мен
зейнетақы қорларының үлес салмағы жоғарылаған. Капитал ... жағы - ... ... ... ... ... ... Бұл процессті “секьюритезация”(ағылш. ...... ... ... ... ... ... рыногында
көрінеді. Егер бұрын 70-шы ... ... ... жеке көздерден
бағытталған қаржы ресурстарының көп ... банк ... ... ... ... 80-ші ... ... бұл қатынас бағалы қағаздар
үлесіне жылдам ауысады. 90 – шы ... ... ... ... банк ... таза жеке ... 10% ... бағалы қағаздарының 40 % - АҚШ, 20 % - дан ... ... ал ... бесеу” мемлекеттеріне тұтастай - 75% келеді.
70 – ші жылдардың басында – ақ АҚШ ... - 60% ... ал ... ... ... ... бағалы қағаздар рыногының
Жапониядағы үлес салмағыныңы өсуімен байланысты (1 таблица[11]).
|Таблица1. ... ... ... ... құрылымы ... ... АҚШ, 1994ж.) ... ... ... |Барлығы |
|АҚШ |9282 |5028 |14310 ... |4256 |3719 |7975 ... |1421 |499 |1920 ... |645 |1158 |1803 ... |1112 |452 |1564 ... |7713 |3707 |11420 ... әлем |24429 |14563 |38992 ... жеке ... қор ... номиналды есебінің үлесін, соның
ішінде қаржы әлеміндегі ... ... ... тұрған Жапонияны көруге
болады.
Сонымен қатар, әлемдік бағалы қағаздар ... ... ... 90 – шы ... ... ... мен ... бірнеше
дамушы елдердің бағалы қағаздардың жылдам өсуі туралы айта кетерлік. Бұлар,
5 – 7 ... ... – ақ ... елдердің дамыған қор рыноктарының
сандық және сапалық параметрлеріне қол жеткізген.
Әлемдік бағалы ... ... ... даму ... ... ... мыналарды атап өтуге болады:
• капиталдардың шоғырлануы мен орталықтандырылуы;
• рыноктың интернационализациясы мен глобализациясы;
• рыноктағы жаңалықтар;
• секьюритезация;
• басқа капитал рыноктарымен бір – ... ... ... мен орталықтандырылу тенденциясы бағалы
қағаздар рыногына байланысты, екі аспектіден тұрады. Бұл жерде сөз, ... ... осы ... тән ... ... ... Бір ... жаңа қатысушалыр еніп отырады, олар үшін қызмет негізгі ... ... ... рынокта өз капиталын жоғарылатумен (капитал
шоғырлануы) ... ... ... ... рыногында одан да ... ... ... ... жолы ... ... бөліну процесі басталады. Нәтижесінде қор рыногында
NASDAQ ... ... ... немесе рыноктың басқа ұйымдастырушылары, сонымен
қатар, рыноктағы операциялардың көп үлесіне қызмет ететін басқа да, белгілі
ірі қор ... ... ... ... ... қағаздар рыногы қоғамның ірі капиталдарын өзіне
тартады.
Бағалы қағаздар рыногының интернационализациясы - ұлттық капиталдың
елден шығуын, ұлттық бағалы ... ... ... ... ... ... бағалы қағаздар рыногының құрылуын көрсетеді. Қандай елден
болмасын, инвестор өзінің бос ... ... ... рыногына салу
мүмкіндігіне ие болады. Бағалы қағаздар рыногы – ... ... ... ... ... ... – бұл, ... бағалы қағаздар рыногының тек
құрамдас бөлігі ғана. Мұндай ... ... ... ... және
толықтай жүргізіледі, оның негізін ... ... ... ... ... қағаздар рыногының сенімділігі мен жалпы
инвесторлар жағынан оған ... ... ... ұйымдастырылу
деңгейінің жоғары болуымен мемлекеттің оны бақылауын ... ... ... ... ... масштабы мен мәнінің жоғары ... егер ол ... бұл - ... ... ... ... құлдырауына әкеледі. Қазіргі кезеңде мемлекет, бұл рынокқа деген
сенімнің жоғалуы мүмкіндігіне, өз жинақтарын өз ... ... ... ... ... салған жалпы адамдар, катаклизмдер немесе
алаяқтық нәтижесінен өз ... ... жол ... ... рыноктың барлық қатысушылары – рыноктың дұрыс ұйымдастырылуын
және оны ең ... ...... ... ... біліп
отыруға мүдделі.
Сонымен қатар, берілген процесстің тағы бір себебі бар, ол – фискалды.
Рынок ұйымдастырылуын және ... ... ... ... ... салық
салынатын базасын және рынок қатысушыларынан салықтық ... ... ... ... Бір уақытта, бизнестің заңсыз түрлерімен ... наша сату және т.б. ... ... ... ... ... ... рыногының компьютеризациясы – соңғы жылдардағы адам
өмірінің бар саласына компьтердің кең ... ... ... ... ... ... өзінің қазіргі формасы мен
мөлшерінде болуы мүмкін емес еді. ... - ... ... ... ең ... ... ... қызмет етуші жүйелер мен рынок
қатысушылары, олардың бір – бірімен және оның сауда амалдарындағы ... есеп ... ... ... мүмкіндік берді.
Компьютерлік революция нәтижесінде қор рыногының тереңдеуі ... ... ... ... ... ... ... өзгертті,
электрондық сауда жүйесін ашуға және қор құндылықтарының есебін жүргізуге,
зерттеліп отырған ... ... ... қызмет етуін
бұрынғыдан тиімді, бақыланатын, сенімді және ... ... ... ... бағалы қағаздар рыногындағы барлық жаңа ашулардың
фундаментін құрайды[13]:
• берілген рыноктың жаңа құралдары;
• бағалы ... ... ... жаңа ... ... жаңа инфраструктурасы.
Бағалы қағаздар рыногының жаңа құралдары болып, ең алдымен, өндірістік
бағалы қағаздардың көптеген түрлері, жаңа бағалы қағаздарды, ... ... мен ... ... болып табылады.
Бағалы қағаздармен сауда жасауға жаңа жүйелер – сатушылар мен сатып
алушылар арасындағы байланыстарды ... ... ... ... ... ... ... мен жаңа байланыс
құралдарына негізделген ... ... жаңа ... – бұл ... ... ... ... көрсету, дамыған ақпараттық жүйелер, клиринг және ... ... – бұл ақша ... ... қағаздар формасына өту;
капитал массасының ... ... ... айналу тенденциясы;
инвесторлардың кең тобына қол жетерлік болатын, ... ... ... ... өту ... ... ... дамуы – басқа капитал рыноктарының жойылуына
алып келмейді, бір – біріне өту, ... – бірі ... ... ... жағынан, бағалы қағаздар рыногы капиталды өзіне тартады, екінші
жағынан, бұл капиталдарды ... ... ... ... басқа рыноктарға
өткізеді, сонысымен, олардың дамуына ықпал етеді. Мысалы, қазіргі кезде
Сақтандыру ... ... ... ... ... өте кең ... ... сақтандыру рыногының құралдары ... ... ... сақтандыруға және олар бойынша табыс
төлеу, әлемдік валюта рыногы көлемінің күрт өсуіне алып келеді, ал бұл ... ... ... ...... мен ... рыногының
және т.б. жылдам даму факторы болып табылады.
Осылайша, бағалы қағаздар рыногы мен әлемдік ... ... ... ...... қағаздар рыногының әр түрлі ... әсер ... ...... ... ... жүйеде
бір – бірімен тығыз байланысты, үш деңгейінің - ... ... ... ... алып ... ... ең ... әлеуметтік – экономикалық негіздері
кестеде келтірілген (4 кесте).
Бағалы ... ... ... ... ... ... қанағаттандыратын, капиталдың
экспансионды бағытына жауап беретін, берілген ... ... ... ... заңды процесс ретіндегі бизнес секьюритизациясы;
✓ каптал ... ... ... мен инвестициялық ағымдарды
бағыттаудағы рынок механизмдеріне қосылу;
✓ бір қатар салаларда, олигополия мен монополия бәсекесін айрбастау;
✓ диверсификация, ... ... ... ... ... фирма мүмкіндіктерінің кеңеюі;
✓ ірі корпорациялардың жаңа салаларға еріктен тыс енуі, өндіріске ғылыми
... ... ... ... капитал экспортының кеңеюі;
✓ қаржы рыногы саласындағы ... ... мен ... ... ... ... рыногынның эволюциясын қарасытрып, берілген
институттың аймақтық және геосаясаттық ерекшеліктеріне тоқталамыз.
|Кесте 4. Бағалы қағаздардың әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... дамуы; |
| ... ... мен ... және |
| ... ... ... жекеленуінің |
| ... |
| ... және ақша ... кеңейтілуі; |
| ... ... ... ... ... |
| ... етудегі міндеттерін тұтастай орындай |
| ... ... |
| ... сферасындағы мемлекет ролінің күшеюі; |
| ... ... ... ... |
| ... және т.б.) іске ... ... |
| ... ... ... ... |
| ... |
| ... ... етуіне ерекше жағдайлар жасау;|
| | |
| ... ... бум және ... |
| ... ғ.ғ.) ... ... толқын |
| ... ... ... |
| ... ... формасының пайда болуы |
| |мен ... ... жаңа ... ... |
| ... ... ... “ақ жағалылар” |
| ... т.б.) ... ... |
| ...... ... мен ақша – несие айналысы |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... құру және ... ... ... ... рыногы саласына жатқызылатын жеке|
| ... ... ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... жеке салаларындағы кәсіпорындар |
| ... ... ... ... немесе жекеленген |
| ... |
| ... ... ... ... ... субъектілерінің экономикалық |
| ... ... өз ... ... |
| ... |
| ... ... құралы – бағалы қағаздар |
| ... займ және ... ... ... |
| ... ... қайта өндіру мен |
| ... |
| ... ... ... ... |
| ... ... және т.б. ... |
| ... ... ... ... ... РЫНОГЫНЫҢ ҚҰРЫЛЫМЫ ЖӘНЕ ТҮСІНІГІ
2.1. Бағалы қағаздар рыногына жалпы сипаттама
Атақты американдық экономист – ... ... ... ... ... ... ... деп, К.Р.Макконелл және С.Л.Брю
“Жеке тауарлар мен қызметтерді сату (жабдықтаушы) және сатып ... ... ... ... немесе механизм[15]” деген анықтама
беріп кетеді. Біздің талдап отырған жұмысымызда рыноктың басқа рыноктардан
айырмашылығының ең ... ... ... ... ... ...... болып табылады. Өз кезегінде, бұл рынок қатысушыларының құрамын,
оның орналасуын, қызмет ету сипатын және ... ... ... қағаздар рыногы мен басқа рыноктар өте ... ... оны ... ... көруге болады (5 кесте).
Бағалы қағаздар рыногы ақша рыногы сияқты, тікелей банктік несиелерді,
сақтандыру саласы арқылы ақша ресурстарын бөлу, ішкі ... ... ... ... ... ... да ... болып табылады (сурет 1).
Бағалы қағаздар рыногының құрылымын қарастыра ... оның ... және ... ... ... айта ... “Алғашқы рынок” термині
жаңа бағалы қағаздар шығарудағы сатуларды қамтиды. Алғашқы рынокта ... ... сату ... ... өзіне қажетті қаржы құралдарын
алады, ал қағаздар, алғашқы сатып алушылар қолында қалады. Осыдан ... ... бұл ... ... сата алады, ал басқалар өз
кезегінде келесілерге сата алады. Бағалы қағаздардың келесі сатылымы екінші
рынокты ... ... ... үшін жаңа ... ... шоғырландыру
(аккумулированиесі) болмайды, тек қана ... ... ... ... бөлу ғана ... ... ... рыноксыз,
алғашқы рыноктың тиімді қызмет етуі ... ... ... ... ... сату ... құра отырып, екінші рынок – салымшылар
жағынан ... ... ... жаңа қор ... ... ... ... өндіріс мүддесіне қоғам ресурстарын ... ... ... ... рынок болмаған жағдайда, немесе ол әлсіз
ұйымдастырылған жағдайда, бағалы қағаздардың келесі ... ... ... ... жағдайда да, қиындатылған болар еді, бұл, инвесторлардың бағалы
қағаздарының барлығын немесе бір ... ... ... ... ... ... қиын ... еді, себебі, көптеген, әсіресе, жаңа
кәсіпорындар мен жаңа бастаулар өздеріне қажетті тиісті қаржылық ... ... ... ... ... ... ... қағаздар рыногындағы биржалық айналыс
немесе биржадан тыс айналысты қарастырады.
“Биржалық ... ...... қағаздардың биржада сатылу – сатып
алуын білдіреді. Биржадан тыс айналымда – сатушы мен ... ... ... ... ... ... қабырғасынан тыс жерде болады. Биржаға
барлық компаниялар жіберіле ... ол ... тек ... ... ... ... ғана ... Фирманың бағалы қағаздарының бір
формасы “биржаға түсетін (сатылтын немесе сатып алынатын)” дегені – ақ ... үшін ... ... ... табылады. Сонымен қатар, биржа, өз
реномесін қадағалап отырады, биржаға екінші ... ... ... ... Өз ... ... ұсынушылар үшін міндетті
талаптарға, Нью – Йорк қор биржасының талаптарын ... ... ... ... қағазы биржада котировкаға түсуі үшін[16], ол:
• 29.350 доллар ену жарнасын төлеуі, және әрбір акциядан кішігірім сомасын
төлеп отыруы ... оның ... ... ... ... жыл сайын айналысқа қанша
акциясы қабылданған мөлшеріне байланысты – 11,750 ден 58.700 долларға
дейін мөлшер ... ... ... отыруы тиіс. 1982 жылдан бері,
жоғарыда аталған талаптардан басқа, компания тағы бір шарттарды ... ... әр ... 100 ... одан да көп ... ... 2 мыңнан төмен емес
акционерлер саны болуы қажет;
• компания – өзі емес, акционерлер өздері ие болатын 1000 ... емес ... ... ... ... ие ... акциялардың рыноктық бағасы 16 млн доллардан кем
болмауы ... ... ... ... ... ... екі ... 2 млн. долларға тең
болуы керек, ал, оның алдыңғы жылдары – төленбеген салықтарды ... млн ... ... ... компания мүлкінің құны 16 млн. доллардан кем болмауы керек.
Бағалы қағаздарды қабылдауда, әр ... әр ... ... ... бір ... ... қағаздары бір биржада айналымға түсе алады
да, келесі биржада түсе алмайды. Биржадан тыс ...... ... бағалы қағаздары айналысқа түседі; кейбір ... ... бір ... ... және ... тыс айналымда бола
алады.
Биржадан тыс рынок – телефон, телекс, бірнеше мың ... ... ... бір ... байланыстыратын компьютерлік
байланыс негізіндек қызмет етеді. Егер биржалық ... тек ... ғана қол ... ... ... тыс рынокқа қандай болмасын
фирма, кәсіпорындар айналысқа түсе алады. Бұл ... ... ... ... ... тұруға келісетін брокерлік фирма ғана ... ... ... бір ... ... ... тыс ... түсіру
үшін (бұл NASDAQ деп аталады), олар мерзімді негізде кем ... ... ... ...... алануы қажет. Сонымен қатар, әрбір
фирма, 25 мың доллар көлемінде немесе олар операция ... ... ... 2,5 мың ... ... таза капиталы болуы тиіс. Диллерлік фирма –
мәміле ... ... ... міндетті (официалды) түрде NASDAQ
жүйесіне тіркейді.
Бағалы қағаздар рыногының түсінігі мен ... ... ... ... ... ... ... қысқаша тоқталып
өтелік. Мұнда өте көптеген ... ету ... ... болады, қысқаша
тоқталып өтелік.
Профессионалды қызмет брокерлік және дилерлік қызметтерді қамтиды.
Брокерлік ...... ... және ... ... ... немесе
поручение келісімі негізінде, брокердің ... ... ... ... ... жасау қызметі.
Дилерлік қызмет – бағалы қағаздармен азаматтық - құқықтық мәмілелерді
өз атынан және өз есебінен жүргізу қызметі.
Брокер мен дилердің ...... ... ... және ... ... ... ал дилер болса, өз ақшасына және өз ... ... Бір ... ... және дилер де болуға болады, бірақ, бір
уақытта мәмілелерге брокер де, ... де ... ... ... ...... қағаздарға салынған құралдарды
келесіде диверсификациондық инвестициялау мақсатымен, өзінің акцияларын
еркін орналастыру мен шығару ... ақша ... ... қызметі.
Инвестициялық қорлардың екі типін атауға болады: инвестициялық компаниялар,
өзара қор.
Бағалы қағаздар ... ... ... – бағалы қағаздар
портфелінің иелеріның жеке құқықтарын өткізуді ... ... Бұл ... ... ... ... белгіленген және меншік құқығы берілген,
клиенттің бағалы қағаздар бойынша есеп жүргізуін басқарумен байланысты.
Клирингтік қызмет - әр жақ ... ... ... ... ... ҚР ... банкімен БҒҰК-ң келісімі бойынша беріледі.
Қазіргі кезде бағалы қағаздар рыногындағы клирингтік қызметке лицензия ... ... ғана ... ...... ... иелерінің құықығын бекіту, БҚ-
н жасалатын техникалық қамтамасыз ету мен БҚ дематериализациясының есебін
жүргізу. Орталық Депозитарий ... ... ... мәмілелердегі
тәуекелді дәрежесін төмендету мақсатында құрылады. ҚР-да Орталық
Депозитраий ... және оның ... ... түрін жүргізуге лицензиясы
бар. 1997 жылдың 19 ... ... Қор ... ... ... ... ... қағаздар ұстаушылардың реестр жүргізу бойынша қызметі –
берілген кезеңдегі ... ... ... анықтауға мүмкіндік беретін,
берілгендерді көрсету, жинақтау, фиксация, өңдеу, және сақтау ... ... ... жасайды, соның айтуы бойынша ... ... ... жүргізеді, яғни, меншік құқығының ... ... ... ... бағалы қағаздар рыногының мамандандырылған
қатысушыларын қызмет көрсетеді, сонымен қатар, мамандандырылған қатысушының
бағалы қағаз бойынша мәмілелерін ... ...... ... ... ... бағалы
қағаздарымен басқа ақша құралдарын сақтау және олармен келсімдер ... ... ... ... көп ... ... ... етуді қажет етуіне байланысты: инвестициялық ... ... ... ... қағаздармен сауда жасауды ұйымдастыру қызметі. Бұл қызметке,
бғалы қағаздар инфрақұрылымына жататын, және, ең бастысы жеке ... ... ... ... қор ... ... биржадан тыс айналыс (котирлік) ұйымдарының қызметі жатады.
2.2. Бағалы қағаздар рыногының қатысушылары және ... ... ... ... ... қызмет етуінде, көптеген жеке және заңды
тұлғалар қатысады. Алып – сатудың және басқа да экономикалық ... әр ... ... және жеке ... ... ... Оларды үш
топқа бөлуге болады:
- эмитенттер (сатушылар);
- инвесторлар (сатып алушылар);
- бағалы қағаздар рыногының профессионалды ... ... қор ... ... ... ... пайлы, инвестициялық және басқа қорлардың
басқарушылық компаниялары, ... ... ... және ... ... ... кеңестік – талдау қызметтерін
көрсететін ... және ... ... ... өзін - өзі ... қатысушыларын көруге болады.
Біздің бағалы қағаздар рыногында эмитенттер қатарынан келесідей
экономикалық агенттерді ... ... ... ҚР ... ... - ... бағалы қағаздардың ең ірі
эмитенті болып табылады.
2) Жергілікті үкімет ұйымдары – ... және жеке ... ... үшін олар жиі ... эмиссиясын
ұйымдастырады;
3) Акционерлік қоғамдарға айналған бұрынғы мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... ... банктер;
5) “жаңа” экономикалық құрылымдар жататын, басқа эмитенттер.
Алғашқы дилерлер - өз есебінен ... ... ... ... ... үшін маркетмейекр ретінде ... және ... ... орталық банк немесе үкімет орындарына тікелей достуры
бар фирмалар.
Әдетте, бұл фирмаларға БҚ реттеу ұймдарынан лицензия немесе ... ... ... үкімет орнына, қызметіне рұқсат алуы ғана қажет. Олар,
БҚ өз атынан жұмыс жүргізуге құқылы ... да, ... ... ... ... ... ... жүзінде, қарыздық БҚ-р ұстаушылары болуыға тырысқан тек бір ... бар, - ол ... ... ... ... төмендеуі (облигациялар
өсетіні күтілетін) күтілетін жағдай. Олардың негізгі қызметі – ... ... алып ... ... ондай нәтижеге жету үшін, оларға рынок
неғұрлым ликвидті және ... пен ... ... ... ... ... ... мен агенттер. Бағалы қағаздармен ... мен ... ... ... ... ... етеді.
БҚ құнының 90 %-ы облигацияларды құрайтындықтан, бұл таңғаларлық емес.
Бұл ... өз ... ... және агенттер ретінде шығады,
сонымен ... олар ... ... әсіресе евороблигациялар
бойынша маркетмейкерлер ретінде де қызмет ете алады.
Алғашқы дилерлер ... олар ... ... ... ... ешкіммен қызмет етпейді, мұның себебі, басқа рынок
сегментерінде ... ... ... ... капиталды қолдану қажеттілігінде.
Агент бола отырып, олар ... ... мен оның ... ... ... ... ... мен эмитенттердің қатаң талау жүргізеді.
Әдетте, облигациялармен ... ... екі ... ... ... ... “айналысқа” алып еклетін, сатулар мен сатып алуларға қарама - ... ... ... ретіндегі өте қысқа позицияларды ашу. Бұл
негізде, әдетте, олар ... ... үшін ... ... атынан жай агенттер ретінде қызмет жасап, әр мәміле ... ... ... ... делдадармен операция
жүргізуі мүмкін.
Облигациялар - ... өте ірі, және ... ... жоғары болған,
ірі ұйымдар төлейтін комиссияларөте төмен болады.
Сәйкесінше, агент – брокер өз қызметінің жоғары пайда алуы ... ... ... ... ... ... тиіс. Өз қызметін жүзеге асыру үшін,
БҚР облигациялар агенті – оның клиентурасы ... және ... ... ... және ... жабу ... ... ағымын алу мақсатында, босатылған ... ... ... ... қажет. Сонымен қатар, барлық облигациялар ... ... ... ... ... менеджерлер осы
табыстарды реинвестицияламайтынын бақылап отырғаны дұрыс.
Облигация рыногының дамуы мен қызмет етуінде биржалар өте маңызды орын
алады. Олардың қызметі – ... ... ... - ... мен ... істейтіндерге әсер етеді. Биржа – облигациялр саудасы жоғары сапалы
негіз құрайтын, бақылау ... мен ... ... және ... ... ... ... олар, операция жүргізудің кепілі ... баға ... ... ... есеп айырысу мен жеткізу
стандартын қояды.
Реттеуші ұйымдар рыноктың барлық проыессионалды ... ... ... қояды. Ұлттық құқықтық жүйе шеңберінде инвестициялық
институттар – ликвидтілік, инвестициялық шектеулер мен қарыз алу ... ... ... Оның ролі – ... ... ... режимі, жүйелі
тәуеклділікті және ұлттық экономика дамуына тигізетін ролін сенімді ұстап
тұру.
Облигацияларға ақша ... ... - ... ең қауіпсіз
инвестициялар (эмитенттің құралдарын қайтармау мүмкіндігінің төменділігі)
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... сияқты рейтингте болса да, ... ... ... ... тәуекелі төмен. Нәтижесінде бұл құралдар – мерзімді
сенімді табыс пен жеткілікті ... ... ... ... ... отыруына ұмтылған инвесторлар үшін аса тартымды. Басқаша айтқанда,
облигациялар ... ... ... ... ... – консервативті инвесторларды тартатындықтын, консервативті
инвестициялар болып табылады.
Банктер. Банк қызметінің ... ... – жеке және ... ... алу және алынған құралдарды жоғары пайызға салу болғ,андықтан,
облигациялар, инвестициялау объектісі ретінде банктер үшін ең ... ... ... басқару процесінде, портфельді -
қажеттілігіне байланысты ликвидациялаға болатын ... ... ... ... облигациялармен қатар, жоғары табыс пен капитал өсімін беретін
ұзақ ... ... де ... ету ... Төмен тәуекелді
инвестицияларды қолдану – жобалы қаржыландыру, ... ... және т.б. ... ... етеді.
Зейнетақы қорлары. Ұзақ мерзімді жинақтық ұйымдар бола ... ... ... мен ... арасындағы қатынас)
мерзімдерге байланысты, бұл қорлардың әртүрлі инвестициялық саясаты бар.
Инвестициялық саясат, ... ең ... ...... ақылар беру
болғанықтан, заңдылықпен шектелуі де мүмкін. Зейнетақы қоры үшін ең бастысы
... ... ... ... ... ... мерзімді міндеттемелерге қосмша ретінде ұзақ мерзімді актуарды
міндеттемелерге ие ұйымдар, бірақ, олар мерзімді түрде премиалды ... ... ... актуарды есеп айырысуы мен ... бұл ... ... дұрыс бағалаған ... ... ... бұл ... да ... қызметінің алғашқы
жылдарында тек табыс әкелуі ... ... ... ... оқыс ... ... ... авиакатастрофалар және т.б.) шалдықпайтын шарты бар.
Өмірді сақтандыру компаниялары үшін, алатын сақтандыру премиялары да,
сақтандыру жасы ... ... ... жақындығы анықталса), төлей алатындай,
капиталын жоғарыға жағыттауы керек.
Сәйексінше, Сақтандыру ... да ... ... ... ... тұрақтандыру мен жлоғарылауын көздейді. Нәтижесінде олар, сенімді
салымдары бойынша облигациялардың ірі инвесторлары болып табылады. Сонымен
қатар, ... ... жай ғана ... ұйым ... ... ... ... құралдарын салатын облигациялар салатын облигациялардан
түскен капитал салымы мен табыс арасындағы қатынастан ... ... Пай ... ... ... ақша құралдарының
альтернативасыф ретінде қысқа мерзімді облигацияларды қолданады.
Демек, өз құралдарын мемлекеттік бағалы ... ... сол ... сапалы қағаздарға салатын саясатты ұстанатын қорлардың облигация
рыногы үшін мәні зор. Мұндай қорлар да ... ... ... ... заңдылықтары, оларды салықтарды пай ... ... ... ... капиталға салық төлеуден босатады.
Сәйкесінше, мұндай қорлар пайыздық табыстан гөрі, капитал өсімінен
көбірек пайда алады және сондай ... ... ... ... ... ... үшін, инвестиция
диверсификациясы өте маңызды. Нәтижесінде инвестициялық ... ... да ... ... бір үлесі – белгіленген
(фиксирленген) ... ... ... қағаздарға салынған фактіне көп көңіл
бөледі. Бұл, әсіресе, портфель бір ... ... ... ... өз мақсаты орфндаулуы үшін ... ... ... ... ... ... салынатын мөлшер слмасы портфель көлеміне, клиенттің
тәуекелге деген ... ... ... қараулар арасындағы уақыт
мерзіміне байланысты болады. Жеке тұлғалар еңбектеніа ... ... ... мен ... ... ... жоғары прогрессивті салық
төлейтін шет ... ... ... ... ... ... болады. Мұндай жағдайдапайыздық табыс алушы үшін ешқандай да
құны болмауы мүмкін (салық ... ... және ... ... ... ... ... Негізінен, олар, инвестицияларға консервативті ағым ды
қолданса да, ... ... мен ... ... ... болып табылады.
Эмитенттер. Эмитенттер өз кәсіпорнының дамуына уақытша бос ақша
қаражаттарын тарту мақсатында бағалы қағаздар ... екі жеке ... ... ... ... ... ... институттар;
- жеке инвесторлар, яғни, жеке тұлғалар: ұйымдар, ... ... және ... ... ... және ... қағаздар рыногының қатысушылары – бұл бағалы қағаздарды
сататын немесе сатып алатын, ... ... ... және ... жеке ... мен ... бұл ... қағаздардың айналымы
бойынша экономикалық қатынастарға түсетін тұлғалар.
Функционалды бағытына байланысты, бағалы ... ... ... ... ... ... ... инвесторлар;
- қор делдалдары;
- бағалы қағаздар рыногына қызмет етітін ұйымдар;
- мемлекеттік реттеу және бақылау ұйымдары.
Эмитенттер – ... ... ... ... ... – айналымдағы бағалы қағазды сатып алушылар. Қор ... ... ... ... ... мен ... ... қамтамасыз ететін саудагерлер. Бағалы қағаздар рыногына қызмет
ететін ұйымдар – бағалы қағаздар рыногында бағалы қағаздарды сату – ... ... ... да ... орындайтын ұйымдар.
Эмитенттер – бұл, әдетте, мемлекет, коммерциялық кәсіпорындар және
ұйымдар болып табыла ... – бос ақша ... ... ... ... – ақ ... ұйымдар.
Қор делдалдары – бұл, бағалы қағаздар рыногында бағалы ... ... ... ... ... ... ... қызметті
жүргізетін ұйымдар.
Бағалы қағаздар рыногына қызмет ... ... ... ... ... рыногын ұйымдастырушылар (қор ... ... емес ... ... есеп ... ... палаталары, Клиринг орталықтары);
• депозитарийлер;
• тіркеушілер;
• ақпарат органдары немесе ұйымдар.
Бағалы қағаз рыногы ... айта ... олар осы ... ... ... ... ... сұрақ туындайды. Жауап ретінде,
негізгі ынтасы – бұл капитал (ақша ... ... деп ... болар.
бұдан басқа, бағалы қағаздарды сату меншікті қайта құруға мүмкіндік береді,
мысалы, мемлекеттік меншікті ... ... ... меншікке
айналдыруға болатындығы.
Сатуға өндірістік бағалы қағаздарды ұсына ... ... ... ...... пайыздық, валюталық және
басқа да тәуекелділіктерді хеджирлеу.
Бағалы қағаздарды сату - ... ... ... береді.
Бағалы қағаздарды сатуға шығара отырып, қаржылық жоспарлауды немесе қаржы
ағымдарын ... ... ... басқа жағындаинвестор – бағалы қағаздарды сатып алушы, оның
негізгі мақсаты - өз құралдарын жұмыс ... және ... ... ... Бұдан басқа ол, бағалы қағаздармен кепілденген құқықтарды ... ... ... ... ... да – ... қағаздарды хеджирлеу және
өтімділікті басқару және т.б. алу үшін ... ... ... ... ... қатысушылардың түрлері
айрықша, яғни, тек осы рынокқа тән болып ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі болып
табылатындықтан, оның қатысушыларын рыноктағы орнына байланысты ... ... ... ... болады.
Рынок қатысушысы сатып алушы позициясында, немесе сатушы болуы мүмкін,
сондай – ақ, тек рыноктық процесстерге қызмет етуі мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... Бағалы қағаздарды
сатушылар инвестор да, қор делдалдары да болуы мүмкін. Осы ... ... тек ... мен қор ... ... табылады.
Рынокқа қызмет көрсететін ұйымдар қор инфрақұрылымының ұйымдары және
рынокты реттеу ... ... ... қағаздар рыногына қатысы бойынша барлық тұлғаларды шартты түрде
үш топқа бөлуге болады:
Бірінші топқа - қор ... ... ... ... Бұл – эмитенттер мен инвесторлар. Олардың кәсіби мүдделі, ... ... ... ... рыногынан тыс жатады. Олар үшін, бұл рынок
– олар пайдаланатын қаржылық қызмет саласының бірден – бір элементі ... ... ... ... үшін, ұзақ мерзімді
және орта мерзімді капиталды тарту қажет болған жағдайда қор ... ... өз ... ... сақтау және көбейту
мақсатында уақытша салу кезінде қор рыногына біріктіреді, олар үшін ... ...... емес және ... ... ... те ... ол –
“сыртқы іскерлік ортаның” бөлігі болып табылады.
Екінші топқа – кәсіби саудагерлер, қор ... ... ... ... ... Бұл - ұйымдар, бірқатар елдерде – бағалы қағаздармен
сауда – олардың негізгі қызметі болып табылатын азаматтар. Олардың ... ... мен ... ... ... қор рыногына кіргендегі
олардың қажеттіліктерін қанағаттандыру болып табылады. “Клиенттер – кәсіби
саудагерлер” өзара ... ... – бұл ... ... ... ... қор рыноыгының “бөлшек”
сегменті. Кәсіби саудагерлер рынок клиенттеріне кең қаржы ... ... ... ұсынады.
Қор рыноыгының “бөлшек” сегментімен қатар, маңызды “көтерме” сегменті
бар – кәсіби саудагерлердің ... ... ... ... ... ... бір – ... тең саудаласады. Бұл ... ... қор ... ... сегментіндегі негіздерімен
ерекшеленеді.
Үшінші топқа - қор рыноыгының барлық қатысушыларына ... ... ... жатады. Бұл ұйымдарды, басқаша, қор ... деп те ... ... қор ... және басқа да сауданы
ұйымдастырушылар, клиринг және есеп ... ... ... ... және басқалар жатады.
Мұнда аталған әр түрлі ұйымдардың аты ерекше болып ... ... ... ... (ұлттық заңға және тарихи салт – ... ... ... ... ... клиринг орталықтары” туралы айту
тиіс. Бұл жерде нақты ұйымдардың атауы емес, әр ... ... ... ... ... ... брокерлік, дилерлік, есеп, клиринг,
депозитарлы, биржалы және т.б.қызмет түрлеріне сипаттама ... ... ... ... ... ... дегенде, әдетте, рынокта мәмілелерді
орындау мен келісу үшін, әр түрлі ... ... ... ... мен ... материалданған, қолданылатын
технологиялар жиынтығы түсініледі. Инфрақұрылымның дамуы, рыноктың ... ... ... өсуімен қатар жүреді. Мәмілелер ... және ... ... кіші ... жағдайда, инфрақұрылым құрамы өте
қымбатқа түседі, сондықтан, ол примитивті деңгейде қалады. Айналыс ... сату – ... ... жеке ... – бизнестің жеке түріне
айналады.
Бағалы қағаздар рыногын, рынок деп аталатын ... жеке ... ... ... Олар ... жағдайларымен, оларда айналысқа
түсетін, сауда қатысушыларымен, бағалы қағаздарымен сипатталады. Әлемдегі
ең дамығаны – жоғары тиімді ... ... ... көп бөлігін
өзіне ала алатын және мәмілелерді тезедтіп, шығыстардың үлесін қысқартатын,
үлкен айналысымен ерекшеленетін биржа ... ... ... ... жөнінде, алдыңғы бөлімдерде айтылғандықтан, мұны ... ... ... ... ... ... Экономикасының дамуындағы бағалы қағаздар рыногы
Жоғарыда айтып кеткендей, ... ... ... көптеген процестердің
тиімді реттеушісі болып табылады.
Бұл ең алдымен, капиталды ... ... ... ... олардың қажетті оырндарына ағылу түрінде және ... бар ... ... ... ... ... ... осы механизмнің жұмысын қамтамасыз ететін құрал болыфп табылады.
Қор рыногының құрылуы және дамуы өндірістің тиімсіз орталықтан қаржыландыру
жүйесін ... және ... ... ... ... ... инвестициясына сұранысты қанағаттандыруға және салааралық
капитал құрылуының реттеушісі болуға, ірі ... мен ... ... ... ... мүмкіндк береді.
Осыдан, бағалы қағаздар рыноыгының негізгі міндеті – бағалы
қағаздапрды ... мен ... ... ын ... баға бойынша
инвестициялар мен жинақтардың толық және тез құйылуын қамтамасыз ету болып
табылады.
Рыноктық ... өту ... ... ... ... ... ... қаржы және несие ағымдарының күрделі өзгерісіне алып келеді:
• шаруашылықтың инвестицияларға және айналым ... ... ... ... және ... банк ... Сәйкесінше, директивті экономикадағы жарғылық қордан асатын
көлемдегі акционерлік капиталдың қалыптасу есебінен, сондай – ақ қарыздық
бағалы ... ... ... тартылған ақша қаражаттарының өсімі;
• республикалық және ергілікті бюджеттің тапшылығын жабуда тікелей банк
несиелерінің үлесінің ... ... ... ... ... ... ... жинақтарының көп бөлігінің және ... ... ... ... ... ... негізгі құралы, және оның айрықша ерекшелігі – ... және ... ... ... экономикалық маңызды
элементтердіғ бірі ... ... ... ... ... заңына сәйкес бағалы қағаздар дегеніміз – бір мүлікке несие
ақша сапасына белгілі мүліктік құқықты куаландыратын, ... бір ... ... ... ... ... фундаменталды қасиеттерін бөліп көрсетуге
болады:
1. Айналымдылығы – ... ... ... және сатып алыну
қабілеттілігі, сондай – ақ, көптеген жағдайларды, ... ... ... ... ... құралы ретінде жүру қабілеттілігі;
2. Азаматтық айналымға қол жетерлік – бағалы қағаздардың ... ... ... ... ғана ... сондай – ақ, бүкіл мәміле түрлерін
қосқандағы ... ... ... ... ... және т.б.) басқа да
азаматтық қатынастардың объектісі болу қабілеттілігі;
3. Стандарттылығы және сериялылығы – бағалы ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі болу керек;
4. Құжаттылығы, бағалы қағаздар - қағаз сертификат түрінде немесе ... ... ... - ... ... ... да , ... байланыссыз,
ол, әр уақытта құжат болып табылады;
5. Оның мемлекетпен танылуы және реттелетіндігі: бағалы қағаздар беделіне
ұмтылатын қор ... ... ... ретінде мемлекуетпен танылуы
қажет, бұл олардың жақсы ... және ... ... ... ... ... етуі ... Рыноктылығы және айналымдылығы. Бағалы қағаздар ерекше ... ... өз ... ... тән ... жұмыс істеу ережелері және
т.б. бар рыногы болуы тиіс;
7. ... ... ... және ... ... ... кезінде
ұстушылардың ешқандай жоғалтулармсыз бағалы қағаздардың жылдам ... ақша ... ... ... ... ... қағаздарды инвестициялаумен байланысты, жоғалтулар
мүмкіндігі.
Тәуекелділік табысқа жету ынтасымен байланысты. Мысалы, қаржы маманы -
әскер ... ... ... ... аз ... Ал, ... ... рыногында көп тәуекелді жағдайлар бар. Кез – келген қаржы
операциясы пайданың жоғарылауы ... ... ... ұшырау
мүмкіндігімен байланысты және қаржы маманы күшті жүйке ынтасына шалдығады.
Ең алдымен, ешқандай ... ... ... ... ... Тиімділіктің анықсыздығы, осыдан, тәуекелділік – бағалы қағаздарды
сату және сатып алумен байланысты кез – ... ... ... ... ... экономикалық тұрақты елдердің ... ... ... ... ... мен ... ... бағамының
болжамсыздығын ескерсек, онда, АҚШ қазынашылығының вексель тәуекелділігі де
күдік ... ... ... ... ... үш ... ... алу бағасы, аралы төлемдер, және сату бағасы. Бірінші
фактор анықталған: мәміле жасау ... баға ... ... ... ... ... екі фактор да белгілі, себебі, олар дебитор
міндеттемелерінде тұрақты, ... шын ... ... ... бар. ... ... ... өтеуді ұзарту туралы тез арада
шешім қабылдануы мүмкін, корпорацияның қаржылық мүмкіндігінің жоқ ... ... ... ... ... мүмкін.
Екінші жағынан, пайыздық бағалы қағаздардың бағамдық құнының
динамикасы алдын – ала ... ... ... ... иесі оларды
өтеу мерзімін хабарлағанға дейін кез – келген уақытта сатуы ... ... курс одан да ... тиімділікке қарай өзгерсе, ол ұмтылуы мүмкін.
Бірақ, мемлекеттің және ірі корпорациялардың ... ... ...... ... ауытқуымен болжамдануы мүмкін,
жоғарыда аталған жағдайлар өте сирек болады, ал ... және ... ... ... өзінде де несиелік міндеттемелер бірінші кезекте
өтелетінін еске түсіру қажет.
Ал, акциялармен жағдай мүлдем басқаша. Акцияларды ... алу ... ... ... ... бір ... ... сатып алумен
байланысты компанияның ешқандай ресми міндеттемелері болмайды. Акцияларды
сатып алу – ... ... ... ... ... сөзсіз тәуекелді
қаржылық оперция.
Тәуекелді бағалы ... ... ... ... ... ... ... кез – келген схема хеджирлеу
деп аталады. Тәуекелділіктің болмауы - ... ... ... кездесетін
құыбылыс. Бірақ, тәуекелділікті шектеу үшін, өз есебінен сақтандыру полисін
алуға болады. Қаржы рыногы үшін ... ... ... ... ... т.б. маңызды болып табылады. Опцион, анықсыздықтан қорғауды қамтамасыз
ететін сақтандыру полисі болып табылады. Акцияны сатып алумен ... ... ... да ... алса, онда бір жылдан кейін акциялардың рыноктық
құны төмендеген жағдайдың өзінде, оның ... ... ... ... ... алу ... сатып алса, опционда көрсетілген
акция бағасының өсуінен қорғауды инвестор кепілдейді. ... ... ... қажет, жәнеәр опционның анықсыздық дәрежесіне байланысты ... ... ... екі типі ... ... ... ... бір күні тұрақты баға бойынша сатып алу (немесе ... ... ... - ... бір ... ... кез – келген күні сатып
алу құқығын (немесе сату құқығын) береді.
Қазақстан Республикасының қор рыногындағы тәуекелділіктердің ... бара – бар ... бірі ... ... ... болып
табылады.
Қазақстан халқының инвестициялық потенциалы жоғары. Айырбас
пункттерінің шет ел ... ...... жөнінде және қолма - қол шет ел
валютасын кіргізу – шығару сальдосы және т.б. ... ... ... ... ... негізделген әр түрлі
сараптама бағалауалары бойынша халықтың жасырылған жинақтары 1 – ... ... ... ... үшін – 1999 ... 1 сәуіріне сәйкес
Қазақстандық екінші деңгейлі банктердегі жеке ... ... ... млрд. теңге шамасын құрайды[18]).Халықтың жасырын жинақтары ... ... көп ақша ... ... әр ... ... ... жасырын
қаржы “пирамидаларымен байланысты жанжалдар” болып табылады.
Қазақстан азаматтарымен жиналған ақша ел экономикасына бағытталуы үшін
жағдай жасау ... ... ... ... ... ... акцияға салынатын инвестицияларға жоғары тәуекелділік тән, ал
халықтың ... ... ... жоқ және қор ... ... маман емес инвесторлардың ақшаларын қорғайтын ... ... ... ... ... тең жартысы
инвестициялық қорлар институты болып ... ... ... заң ... сәйкес құрылып жұмыс жасайды;
• Мамандандырылған персоналға ие;
• Тәуекелділіктерді диверсификациялау приенципінің ... ... ... белгіленген шеңберде жұмыс жасайды және реттеуші органның
бақылауында болады.
ІІІ тарау. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ... ... ... ... МЕН ... Республикадағы бағалы қағаздар рыногының мәселесі
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, бағалы қағаздар ...... ... ... тиімді механизмдерінің бірі, халықтың және
заңды тұлғалардың ... мен ... ... ... ... ... тиімді қайта бөлудің құралдары болып
табылады. Қазақстанның қор рыногының қалыптасуына аз ... ... ол ... даму ... ... ... кезігеді.
Ең алдымен, бағалы қағаздар рыногы халықтың және ... ... ... мен жинақтарын табуға міндетті, ал егер олар болмаса, онда
ол оның дамуына кедергі жасайды.
Халықтың көбісін экономиканың ... ... деп, және ең ... ... ... субъектілері деп қарастыру мағынасы жоқ. 1991
жылдан 1993 жылдың ... ... ... ... ең алғашқы
байлықтың қайта бөлінуі жүрді – ең ... ... ... ... ... ... және соның артынан ... ... ... ... ... нәтижесінде экономиканы
ақшамен толтырды, ол бір жағынан инфляцияның өсуіне әкелді және ... ... ... өз ақша салымдарын алуға шектеу жасалды, яғни,
нақты өтімді құралдардың қайта бөлінуі жүрді және олар ... ... ... ... ... бұл ... ... көзқараспен қарасақ, онда оң жақтарын
табуға болады. Көптеген ... ... ... аз бөлігінің қолында
шоғырлануы, оларға сол құралдарды ... ... ... және өзінің кәсіпорынының нақты меншік иесі болуға мүмкіндік берер
еді. Бірақ көптеген бизнесмендер қаражаттардың бір ... ... ... шет елге ... жіберді және тек аз ғана бөлігін мемлеетке
қайта инвестициялады.
Ұлттық ақша бірлігін енгізген кезде, ... ... және ... ... жалғасып келе жатқан Қазақстан Республикасының
Ұлттық ... ... ... саясаты қаржы рыногының потенциалды
қатысушыларының ішінен ұлттық ... ... ... ... ... олардың толығымен тоқталуына әкелді.
Төмен өнімділіктің әсерінен ұзақ ... ... ... іске ... ... жағдайды қатаң салық саясаты қиындатады, ол жинақтарды жинауға
және бағалы ... ... ... ... Жинақтардың болуы
бағалы қағаздар рыноыгының қызмет етуінің басты факторы болып табылады.
Бірақ, 30 % пайда ... 15 % ... ... 0,5 % ... салығы және
басқа да бірқатар ... ... ... ... ... жинақ жинауға қаражат қалдырмайды. Корпоративтік бағалы
қағаздармен жүргізілетін операцияларда, сондай – ақ 30% ... ... ... ... табылады. Бағалы қағаздарды сату және сатып алу бойынша
көптеген мәмілелер жасырын сипат алады.
Эмиссия ... ... ... ... оның ... ... 0,5%
мөлшерінде салық төлеуі тиіс. Салықтардың жалпы сомасының мөлшері өте
ауқымды болып келеді және ... көп ... ... ... қабілетті
болмайды. Төлемді ұзарта отырып, ол өзін қиын жағдайға қояды, ... өз ... ... асыра алмайды. Бұған қоса, бюджетке төлеуге
тиісті сома өсім есебінен өсіп отырады. Осыдан келіп, ... ... ... ... ... ... ... кәсіби
қызғушылығы төмендейді.
Бұдан басқа, салық салу қызметкерлері бағалы қағаздармен жасалған ... ... іс - ... ... ... ал олар бағалы қағаздармен жасалатын
операциялар ... ... ... ... ... салық салынбауы тиіс.
Заңда кездесетін көптеген қайшылықтар әр түрлі проблемалар ... ... ... ... ... ... Министрлігінің
басты салық инспекциясының №135 “Бағалы қағаздар операцияларына салық салу
тәртібі туралы” нұсқауына сәйкес, егер, бағалы қағаздар номиналдыдан ... ... ... сату ... емес ... ... ... басқа да міндеттемелер туралы” жарлығына сәйкес), номиналды құнына
салады. Осындай ... ... ... ... инструкцияларды нақтылап
біліп, салық кодексіне толықтырулар енгізуі тиіс.
Жоспарлы экономиканың мұрасы, оны реформалауда күрделі болып көрінеді.
Ең алдымен, бұл, ... ... ... жекешелендіру тәжірибесі
көрсеткендей, өнеркәсіп салаларының демонополизациясы монополияның өзі ... және ... ... үшін де өте ауыр ... ... ... -
экономикалық элитаның қарсы ... ... ... ... ... әкеледі. Ал, бұл, өз кезегінде капитал
рыноктарының дамуын ... ... тек ... ... ғана ... ... етуіне негіз сала алады.
Қазақстан реформа жолында біртекті емес өнеркәсіптік ... ... ... технологиялық прогрессивті кәсіпорындардың болуы,
реформа жүргізу кезінде көрініс тапты. Негізгі ... ... және ... ... ... және инвестицияландыру процесін қиындатады.
Әсіресе, бұл, түсті металлургия және ... ... жер ... ... әсер етеді. Осы саланың шағын және орта ... ... таба ... ... ... ... ... жоқ, және
сәйкесінше, бағалы қағаздар рыногында бағалана алмайды. ... ... ... ... ... ... ... санын азайтады
және капитал рыногының дамуын баяулатады. Ал, технологиялық кәсіпорындар,
оларға сұранысты жоғарылатады, бұл, ... ... ... ... тыс ... құқығының бөлінуіне әкеледі, яғни, бұл - ... ... ... ... өз ... тигізеді. Екінші рынокта
бағалы қағаздарды орналастыруға және оның эмиссия проспектілерін орталықтан
тіркеу ... ... ... ... ... ... бағалы
қағаздары бойынша Ұлттық Комиссияға жолығуы тиіс, бұл оның көп уақытын ... ... ... ... үшін ... қағаздар Ұлттық комиссия
аймақтық филиалдарын құру қажет, бұл мүмкін ауысуына көмектесер ме еді.
Бағалы қағаздардың сенімділігі туралы мәселе өте ... ... ... ... қағаздарын орналастыруға кірген акционерлік қоғамның
бағалы қағаздарының бағасын анықтау және талдау ... Осы ... ... ... арттырар еді, эмитенттің жауапкершілігін
өсіретін инвесторлардың ... ... ... ... ... да, ... ... салынған салымдары жоғалтып алу тәуекелі
жоғары, бірақ, бұл тәуекелділіктің дәрежесі реттеліп ... ... ... – бір ... – бағалы қағаздар рыногындағы инвестициялау
тәуекелін сақтандыру жүйесі болып табылуы ... Бұл ... ... ... мемлекеттік тіркеу процедурасы және инвестициялық
қорлардың қызмет етуі ... ... ... және тағы ... жүргізеді.
Көптеген сенімдер корпоративті бағалы қағаздар рыногын ... ... ... жасайтын кері прблема – елдің ірі және
потенциалды жақсы кәсіпорындарыф бұл ... әлі ... жоқ. ... бір
бөлігі – толығымен немесе жартылай ... бір ... ... берілген, ал бір бөлігі мемлекеттің меншігінде қалып ... ... ... ... және осындай кәсіпорындардың мемлекеттік акция
пакеттерін қор рыногына бағыттамаса, ол өте баяу қалыптасып, шын ... ... үшін өте ... және ... ... ... ... қалыптастыру үшін, сәйкес нормативті -
құқықтық база ... ... оны ... ... ... құру қажет.
Барлық қабылданатын шаралар инвесторлардың мүддесін және ... ... ... қағаздармен тез және сапалы операциялар жүргізуді
қамтамасыз ету қажет. Тұтас рыноктың ... ... ... ... рыноыгының өзіне тән айрықша ерекшеліктері бар, бірақ, сонымен қатар,
ол ... ... ... ... ... ... заңдылықтарына
сүйенеді. Осы заңдылықтардың бірі, қазіргі рыноктық шаруашылықты реттеуге
болады.
Қазіргі кезде, Қазақстанның қор ... ... ... - өзара
байланысты заңдар мен нормативті актілер ... ... ... ішінде
“Бағалы қағаздар рыногы туралы” (1997 жылғы 5 наурыздағы), ... ... ... ... ... ... ... жыл, 5 наурыз), “Қазақстан Республикасындағы инвестициялық қорлар
туралы” (1997 жыл, 6 ... ... ... ... (1997 жыл, 20 ... ... ... Республикасының
Азаматтық кодексі және тағы көптеген басқа заңды – ... ... заң ... ... ... рыноыгының маңызды аспектілеренің
жеткіліксіздігімен сипатталады. Қор рыногының заң базасының ... ... ... елдегі бағалы қағаздар рыногын дамытудың жалпы концепциясы жоқ;
• туынды бағалы ... ... ... олармен сауда жасаудың
биржадан тыс ұйымдастырылған жүйелері және ... ... ... инвестициялық институттарға қойылатын критерийлерге
кірмейтін қаржы компанияларын реттейтін ... іске ... ... ... ... институттардың қаржы жағдайын бақылайтын
жүйе іске аспаған, ... ... ... ... ... ... шаққандағы мәмілелер саны бойынша талаптар қойылмаған;
• бағалы қағаздар рыногында кәсіби іс - ... ... ... бар ... ... ... инвесторалды қорғау
жүйесі жоқ;
• шет ел ... ... ... ... тәртібі, шет ел
рыноктарындағы отандық компаниялардың және шет ел инвесторлар рыногындағы
ерекшеліктері белгіленбеген;
• бағалы қағаздар бойынша ... ... үшін ... ... дамымаған,
мысалы, әкімшілік тергеудің көлемі және ... ... ... ... ... үшін ... қағаздар рыноыгндағы
қатысушыларға қойылатын азаматтық жауапкершілік;
• директорларға, қызметкерлерге және ... ... ... ... және фирманың 10 % акция пакеті бар адамдардың барлығына
ақпартты ашу бойынша талаптар жасалмаған;
• андеррайтинг процедурасының және ... ... ... ... келе ... ... ... дамымаған, бағалы қағаздар
рыногынмемлекеттік реттеудің тәжірибесін және отандық қор ... ... ... қор ... тәртібін белгілеуін болжамдайды.
Осыған байланысты, бағалы қағаздар рыногының инфрақұрылымының институттарын
жетілдірудің ... ... ... ... ... ... ... қор рыногының ақпараттық инфрақұрылымы құрылымдағы осал
жерлердің бірі болып табылады. Эмитенттердің инвестициялық ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда,
бұрмаланған ақпаратты пайдалануға және анықсыздық, жоғары тәуекелділік
жағдайында шешім қабылдауға мәжбүр етеді.
Қазіргі бағалы ... ... ... зиян ... ... Осы
үшін екінші рынок, өтімділіктің төлем деңгейімен және мәмілелерді орындауға
кететін жоғары шығындармен сипатталады.
Қор рыногының айқынсыздығы рыноктық ... ... ... ... ал ... ірі ... жабық ақпаратты
қолданып, өзінің пайдасы үшін саудаласуы мүмкін. Қалыптасқан ... ... ... ... ...... жөнінде қаржылық және
өндірістік ақпарат ала алмайды.
Акциялары қор рыногында айналатын бүкіл компаниялар жөнінде, және ... ... ... стандартталған ақпарттық міндетті түрде ашылуы
қор рыногының тұтастығына өз әсерін тигізеді, инвесторларды жан – ... ... ... ... ынталандырады,
тәуекелділікті тиімді басқаруға мүмкіндіктер ашады.
Қазіргі заңға сәйкес, Қазақстанда халықтарын және ішкі ... бөлу жоқ. ... – ақ, ... ... ... ... заң ... анықталмаған. Қазіргі ... ... ... ... ... шығаруға құқығы жоқ. ... ... ... ... ... 91(2) ... және ... реттеледі, ол бойынша қоғам өзінің жарғылық ... ... ... ... ... жасады. Қазіргі жағдайда, ... ... бұл ... ... емес және ескірген болып табылады.
Қалыптасқан тәжірибеге сәйкес, ... ... ... ... млн. АҚШ ... ... ... Қазақстандағы кәсіпорындардың жарғылық
қорының мөлшерінде, яғни, 1,5 – 2 млн. АҚШ ... ... ... ... ... Бұл ... шамамен, жүргізуші
менеджер қызметін атқаратын ірі инвестициялық ... ... ... ... қабылданудан бұрын, қарастырылу сатысында заң ...... ... ... ... ... беру туралы пункт
енгізілген. Бұдан басқа, ... ... 91 ... 2 ... ... ұсынылған.
Корпоративті еврооблигациялар шығарған кезде, мемлекеттік
тәуекелділігі жоққа ұшыраған ... ... ... ... ... ... болып табылады. Дегенмен, еврооблигацияларды шығару тек ірі және
қаржы және кәсіби жағынан ... ... ... болып
табылады.
Шет елдерде, мемлекет – экономиканың қаржы ... ... ... ... ... ... ... ұмтылады. Тек кейбір жағдайларда
ғана, билік органдар тікелей кірісуге барады, тікелей заңдар жүргізе және
қабылдай отырып, тек ... ... ... ... кіріседі. Әсер етудің
негізгі тетігі жанама шаралар болып ... ... ... ... ... ... ... кепілдемелер және депозиттер, несиелер,
жеке сектордың заемдары бойынша сақтандыру жүйелері, СКВ, ... ... ... ... ... ақша массасын және
несие көлемін ... ... ... ... ... ... 3 негізгі арнасы
бар: бюджет арқылы, несие механизмі және бағалы ... ... ... қаржыландыру деңгейінің төмен түсуі, кәсіпорындар үшін несие ... ... ... ролі ... Бұл ... қаржы
ресурстарының құрылымында заем құралдарының үлесі өскен сайын жоғарылайды.
Бірақ, аталған қаржыландыру көздері бір – бірін тек ... және ... ... болып ғана қоймай, сондай – ақ, бір – ... ... ... ұзақ мерзімді несиелеуден пайызы жоғары
қысқа мерзімді несиелеуге өтуі, көптеген ... қор ... ... ... ... ... ... қаржыландырудың
маңыздылығы күннен – күнге өсіп отырады. Бірақ бұның көбісі рыноктың даму
дәрежесіне, инвесторларға қолайлы ... ... ... ... салаларын дамытудың, инвестициялық дағдарысты жеңудің бірден-
бір көзі – бағалы қағаздар ... Осы ... ... ... ... ... ... арада тағы бір ірі рынок секторы – корпоративті
облигациялар қалыптасуы қажет. Жекешелендірілген ... көп ... ... ... мақсатымен облигация шығаруды дұрыс деп түсінеді.
Қазақстандағы бағалы қағаздар рыногының ... және ... ... айтсақ, Қазақстанның халықаралық несие рейтингін алуы
және шет ел рыноктрында мемлекеттік қарыз міндеттемелерін – евроноталарды
табысты ... ... ... жағдайларды айта кету қажет, бұл
Қазақстандық корпорациялардың ... ... ... шығуына мүмкіндік
береді.
Сонымен, бағалы қағаздар ... ... ... ... оның даму ... және ... ... аталған
факторлар жиынтығымен анықталады, ... және ... ... ... оның дамуының нақты ұйымдық ... ... ... ... қазаздар рыногының қызметі
Қазақстан Республикасы экономикасының дамуында ... ... ... ... ... ролі өте ... ... кезекте
осы қағаз түріне көңіл бөлсек.
Мемлекеттік бағалы қағаздар (МБҚ) – бұл ... ... ... айтқанда, өзіндік қарыздық распискалар. Мәні бойынша, олар
облигациялар ... ... ... ... ... ... қағаздың
иесі, өзі немесе басқа бір тұлға сәйкес мемлекеттік ұйымдарға қарыз берген
болса, облигацияларды ... ... ... ... алуға құқығы бар. МБҚ
және мемлекеттік емес бағалы қағаздардың ... ... ... ... бұл ... ... ... болуында. МБҚ
эмитенттерінің арасында өкілетті ұйым ... ... ... немесе
қазначейство) ретінде мемлекет немесе өз жеке бюджеті бар басқа мемлекеттік
құрылымдар болуы ... ... ... ... ... ... билік ету ұйымдарын (облыстық, қалалық, аудандық) жатқызады.
МБҚ ақшалық құжаттар ретінде шығарылуы ... ... ... ... ... ... технолгоия бойынша шығарылған бланк формасында
немесе, өкілетті ұйымдарда қағаз иелігінің құқығы ақпаратты түрде виртуалды
болуы мүмкін. ... ... ... ... ... да ... ... қазір, ақпаратты сақтау және редакциялау қызметін ... үш ... ... ... АҚШ ... ... еврооблигациялар;
- Қаржы министрлігінің ішкі теңгелік облигациялры;
- Ұлттық ... ... ... ... Министрлігі ең алғаш рет, 200 миллион АҚШ
долларындағы сомаға ... ... және ... ... ... ... капитал рыногына шықты. Бұл эмиссия 1999 жылы жабылды.
Кейінірек, Қаржы ... – 2002, 2004 және 2007 жылы ... ... 900 ... АҚШ ... ... ... шет елдік инвесторлар арасында ... 1998 жылы ішкі ... ... ... ие ... ... ... (суверенді) облигациялардың жартысына жуығы, қазақстандық
инвесторлардың портфелінің құрамында. Сонымен ... ... ... ... ... ... кәдімгідей үлесін құрайды.
Суверенді еврооблигациялар ең көп тараған ... ... ... ... 1. ... ... ... сипаттары
| ... ... ... ... мөлшері |US$350.000.000 |US$200.000.000 |US$350.000.000 |
|Айналысқа ... ... ... ... ... | | | ... мерзімі |02.10.02. ... ... ... ... |8.375% |13.625% |11.125% ... | | | ... типі ... ... ... |
|Есеп айырысу базасы |30E/360 |30E/360 |30E/360 ... ... ... ... |
|бағасы | | | ... ... % |13.954 % |11.481% ... | | | ... ... |JP Morgan |ABN AMRO Bank BV,|Deutshe Bank AG |
| ... Ltd. |Deutshe Bank AG ... JP |
| | ... |Morgan ... | | |Ltd. ... ... |Люксембург, ... |
| ... ... | ... ... ... ... |Euroclear ... ... ... ... |
|CUSІP ... ... ... ... ... бірнеше түрлі бағалы қағаздар шығарады:
|Аталуы ... ... ... ... ... ... ... |купондық облигация; |
| ... ... 1 000 KZT; |
| | ... мерзімі-10жыл; |
| | ... ... ... 2 рет. ... ... индекстелген |купондық облигация; |
| ... ... ... 1 000 KZT; |
| | ... ... және |
| | ... ... |
| | ... еркін жүзетін |
| | ... ... ... ... ... |дисконттық облигация; |
| ... ... ... 100 KZT; |
| | ... ... және ... | ... ... ... орта ... ... ... |
| ... міндеттемелер |номинал- 1 000 KZT; |
| | ... ... |
| | ... төлеу- жылына 2 рет. |
|МЕКАВМ |Мемлекеттік қысқа мерзімді |дисконттық ... |
| ... ... ... 100 USD; |
| ... ... мерзімі-3,6,9 және 12|
| | ... ... ... ... ... |купондық облигация; |
| ... ... 100 USD; |
| | ... ... жыл; |
| | ... ... % ... |
| | ... 2 рет ... ... ... жинақтық облигациялар|купондық облигация; |
| | ... ... күн; |
| | ... 1 000 KZT; |
| | ... ... ... ... | ... ... ... |
| | ... ... ... ... өтуі – ... ... өмірінде
барлық салаларына өзгеріс алып келді. Рынок жүйесі ... ... ... ... үш ағымды: тауарлар, еңбек және қаржы жүйелерінің
рыногын түсіну қажет. Халық ... ... ... және ... да ... ... ... алады, соларының барлығын да тауарлар ... ... ... бұл айналысы өнім өндіру мен оны өткізуде негізгі циклды
құрайды, оны мына түрде көрсетелік: ... ... ... ... ... мен ... ... есебінен
ақша ның бір бөлігін қайта бөліп отыратын мемлекет те ат ... ... ... пен ... ... ... әлсізденсе, жүйе жоққа шығады.
Бұл мүмкіндікті – халық, ақшасын ... ... мен ... ... ... ... береді. Бұл – айналыс құраладрының кіші циклі – ... ... ... ... рыногының бар болуына
байланысты өндірістің қандай ... ... ... ... қиын мәселелерін шешуге мүмкіндік алады.
Ал осы, қаржы рыногының ішінде бағалы қағаздар аса ... ... ... ... мен ... ... ... құрылымы мен дамуы елдегі
дұрыс экономика қалыптасуына өте ... әсер ... ... ... ... осы ... қағаздар рыноыгының дамуына үлкен көңіл
бөлінуде, МЕККАМ, МЕОКАМ, ... ... Банк ... ... және ... емес ... қағаздар шығарылуда, әр түрлі
акционерлік қоғамдардың акция, облигациялары мен депозиттеріне көп ... ... даму ... тек қана ... ... мәмілелердің
өсуімен ғана емес, сонымен қатар ... ... де ... ... ... белмсенділік
танытып отырса, бағалы қағаздар мәселесімен айналысатын ресейлік ... ... Я.М. ... ... ... ... ... қағаздар
рыногындағы профессионалды қызмет – бұл “ қор рыногында - бағалы қағаздар
айналысы мен шығарылуының ... және ...... ... ... ... ... ақша ресурстарын қайта бөлудің
арнайы қызметі”.
Өтпелі кезең экономикалы мемлекеттердің жалпы мақсаты - ... ... ... болып табылады, ол – ақша – несие және бюджет –
салықтық ұйымдарын байланыстырады. Осыған байланысты әр ... ... ... ... және ... ... ... сонымен қатар осы
үйлестіктерді нығайтатын барлық механизмдерге әсер ... ... ... ... ... ... тиімділіктің жоғарылауын
өзара нығайтатын процесс болып ... ... ... қысқа мерзімді капиталдың және бағалы қағаздардың өсуіне ... ... одақ ... ... ... ... ... оның дамуы уақытты қажет етеді, солай болғандықтан, меншік
қатынасын қайта ... (ең ... ... және мемлекеттік
кәсіпорындарды акционерлеумен) және мемлекеттік қаржы саясатының түгел
сипатының өзгеруімен тікелей байланысты. Қазіргі ... ... ... жабу ... ақша ... ... мемлекеттік бағалы
қағаздарды шығаруға ... – көп ... ... ... ... бағалы қағаздардың:
1) акция; 2) облигация; 3) ... ... ... ... 5) ... ... 7) басқа да бағалы қағаздардың түрлері бар.
Қазақстанның рыноктық экономикасы өзінің дамуында өте қиын кезеңдерді
бастан кешуді. Мемлекетіміз ... ... ... рыногының дамуына
өте белсенді күш ... Оның ... ... ... ... қаржылық делдалдарының, халықтың, мемлекет ... бар күш ... ... ... ... жұмыста, бағалы қағаздар объектілер мен субъектілері,
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қарастырылды.
Пайдаланылған материалдар мен әдебиеттер
1. Алексеев М.Ю. Рынок ценных бумаг. М.: – Финансы и статистика. 1992.
2. Ашимбаев ... ... на пути к ... ... ... ... ... 1994.
3. Брокеры и регистраторы на рынке ценных бумаг. Учебное пособие. ... ... 2000. – ... ... С.П. Что ... занть о ценных бумагах. М.: ЮРИСТ, 1997.
5. Ефремов и.А. Операции коммерческих банков с ценными бумагами. М. ... ... ... Е.Б. ... ... смешанной экономики. Алматы,
Қазақ Университеті”, 1992, ... ... М.Л. ...... банки, расчетно – кредитное
обслуживание, валютные операции. М.: АРКАИР, 1994, 205 б.
8. Курс ... ... ... для ... / Под ред. ... М.: ЗАО ... ... Курс экономики. Учебник / Под ред. Б.а.Райзберга. –ИНФРА –М., 1997. ... ... Курс ... ... Уч. пособие. /Ред. кол. Г.А.Киселева,
М.Н.Чепурин. М., 1993 –473 ... ... ... ... ... ... Москва “Высшай
школа”. 1993– 224б.
12. Политэкономия. Учебник./Под ред. ... ... ЗАО ... 1999ж. ... Рынок ценных бумаг. Учебник. Под ред. В.А.Галанова, А.И.Басова. М.: –
Финансы и статистика. 1999ж.
14. Рынок ценных бумаг и его финансовые институты. Спб.: АО ... ... ... ... ... Банка Республики Казахстан №7.-
Алматы: НацБанк, 1998. – 57б.
16. Теория переходного ... Т.1. ... ... ... / ... ... ... ТЕИС, 1998. –231с.
17. Теория переходного периода. Т.2. Макроэкономика: Учебное пособие. / Под
ред. ... ... ... 1997. ... ... ... и фондовый рынок. Учебное пособие. Алматы. КазГАУ
“Экономика”. 1998ж. –185 ... ... ... и ... ... Я.М.Миркин. Москва. Изд. “Перспектива”.
1995ж. –550б.
20. Фельдман А.А. Государственные ... ... М.: ... – М., ... ... А.Б., ... А.И. Российский рынок ценных бумаг. М.:
Аналитика – ...... ... Экономическая теория. Учебник для вузов. / “ПИТЕР”. 2001.–544б.
23. Экономикс. Кэмпбелл Р.Макконелл, ... ... ... Изд.:
“Азербайджан”. 1992. Т.І.
24. Экономикс. Кэмпбелл Р.Макконелл, Стэнли Л.Брю. Баку, ... 1992. ... ... ... мышления. Пол Хейне. Пер. с англ. М.: 1992. 704б.
26. ... ... М.: ... ... ... № 3, 1998, №52, 62, 70, 82-1998, №2, 8 , 12, 20 – ... Деловая неделя, №10, №22, №24, №28, 2002 жыл.
29. Проблемы развития рынка ценных бумаг в России. // ... и ... ... ... ... рынка ценных бумаг. / В.Ким //Рынок ценных бумаг
Казахстана. №9, 2001.
31. KASE. Казахстанский ... ... ... ... ... бумаг
Казахстана. №12, 2001.
32. Кастодиальная деятельность банков Республики ... ... и ... ... / Иванов М. ... ... ... №2, ... Сравнительный анализ национальных биржевых систем экономически развитых
стран мира. ... Е. ... ... ... ... №7, 2001.
34. Фондовый рынок стран - членов ЕС. // О. Хмыз. МЭиМО, №3,1998
Сонымен қатар:
35. Аль ... ... ... ... ... ... - қаражат.
-----------------------
( Êóðñ ýêîíîìè÷åñêîé òåîðèè. Ïîä ðåä. Ì.Í.×åïóðèíà, Å.À.Êèñåëåâà. Ì.: -
1993, 305 áåò.
[1] Àëåêñååâ Ò.À. “Ðûíîê öåííûõ áóìàã”. Ì.: 1995./ ... Êóðñ ... ... /Ïîä ðåä. ... Ì.: – 1997; 368
áåò.
[3] Êàçàõñòàí 1991 – 2001 ãîäû. Èíôîðìàöèîííî – àíàëèòè÷åñêèé ñáîðíèê.
Àãåíñòâî ÐÊ ïî ñòàòèñòèêå, ... Îñû ... 343 ... ... ... áèðæåâîãî ôîíäîâîãî ðûíêà № 3(269) 29.01.1998.
[6] Ðûíîê öåííûõ áóìàã. Ïîä ðåä. Â.À.Ãàëàíîâà, À.È.Áàñîâà. Ìîñêâà, 1999. 15
á.
[7] “Áà¹àëû ºà¹àçäàð ðûíîãû ... 1997 ... 5 ... ... Êóðñ ... ... Ïîä ðåä. Á.À.Ðàéçáåðãà. Èíôðà-Ì., 1997,373
áåò.
[9] Öåííûå áóìàãè è ôîíäîâûé ðûíîê. ... ... 1995. 71 ... ... àíàëèç íàöèîíàëüíûõ áèðæåâûõ ñèñòåì ýêîíîìèчåñêè
ðàçâèòûõ ñòðàí ìèðà // Ðûíîê Öåííûõ Áóìàã.№ 7, 2001.
[11] Ýâîëþöèÿ è îñíîâíûå òåíäåíöèè ðàçâèòèÿ ìèðîâûõ ... ... ... ... Áóìàã.№ 2, 2001.
[12] Ôîíäîâûé ðûíîê ñòðàí - ... ... ... // Î.Õìûç. ÌÝ è ÌÎ,
.№ 4, 1998, 113-122 á.
[13] Ôîíäîâàÿ áèðæà. ×åðíèêîâ Ã.Ï.- Ì.: Ìåæäóíàðîäíûå îòíîøåíèÿ, 1191,
20á.
[14] Ô.Êîòëåð. ... ... Ì.: ... –18 ... ... ... ... Ë.Áðþ. Ýêîíîìèêñ. – Ì.: Ðåñïóáëèêà. –
1992. – 61 áåò.
[16] Êóðñ ... ... Ïîä ðåä. ... ... Ì.: ... 308 áåò.
[17] Ðûíîê öåííûõ áóìàã. Ó÷åáíèê. Ïîä ðåä. Â.À.Ãàëàíîâà, À.È.Áàñîâà. Ì.: –
Ôèíàíñû è ñòàòèñòèêà. 1999æ. 230 á.
[18] Ðûíîê ... ... ... ... î ... ... áóìàã â Ðåñïóáëèêå Êàçàõñòàí. –2000æ., № 1, 19 – 29 ... ... ... ... áîéûíøà òàáûñ
Îðòàøà ïàéûçäûº ºîéûëûì
х
100%
ÁÀ±ÀËÛ ²À±ÀÇÄÀÐ
Êîðïîðàöèÿëàðäû» ¾ëåñòiê ºà¹àçäàðû (àêöèÿëàð) ... ... ... ... ... íîòà, ñåðòèôèêàò) æàçáà º½æàòòàðû
Êîðïîðàöèÿëàð íåìåñ ¾êiìåòòiê âåäîìñòâîëàð øû¹àðàòûí æàé àêöèÿëàð, ï½ðñàòòû
àêöèÿëàð ìåí îáëèãàöèÿëàð
Àêöèÿ, îáëèãàöèÿ, íîòàëàð ìåí ... ... ... ò¾ñiíiêòåð
Àêöèÿ íåìåñå îáëèãàöèÿ ôîðìàñûí ºàáûëäàéòûí èíâåñòèöèÿëàð
̾ëiêêå ìåíøiêòi áiëäiðåòiíæiíå ñîíû» íåãiçiíäå ... ... ... áîëàòûí ñåðòèôèêàòòàð. Æàëïû ìà¹ûíàäà Á²-¹à æàé æ¸íå àóûñïàëû
âåêñåëüäåð, ... ... ... ... ñêëàäòûº
êó¸ëiêòåð æ¸íå ò.á. æàòºûçûëàäû.
Íàºòû àêòèâòåðãå (ôèçèêàëûº) òàëàïòàðäû 꼺ðñåòåòií º½æàòòàð
Òàáûñ àëó¹à º½ºûº íåìåñå ìåíøiê ì¸ðòåáåñií áåðåòií º½æàòòàð
Êåñòå 3.
À²ØÀ
ÊÀÏÈÒÀË
ÐÛÍÎÊ
ÐÛÍÎÊ
²àðæû ðûíîãû
ÁÀ±ÀËÛ ²À±ÀÇÄÀÐ ÐÛÍÎÃÛ
Ñóðåò 1.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Коммерциялық банктердің теориялық аспектілері69 бет
Көлік түрлері. Теміржол көлігі.22 бет
Қазақстан Республикасындағы коммерциялық банктердің бағалы қағаздар нарығындағы қызметтің дамуы мен проблемалары28 бет
Бағалы қағаздар және олардың айналыс мәселелері. Бағалы қағаздар нарығы17 бет
Бағалы қағаздар және қаржы рыногы9 бет
Бағалы қағаздар рыногы8 бет
Бағалы қағаздар рыногы, онын мәні және негізгі белгілері15 бет
Бағалы қағаздар рыногы, оның мәні және белгілері7 бет
Бағалы қағаздар қаржы рыногы29 бет
Еңбек биржасы туралы5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь