Қылмыстық процестiң қағидалары

Кiрiспе

1. Қылмыстық процестiң қағидалары, түсiнiгi мен мағынасы.

2. Қылмыстық сот өндiрiсi қағидаларының жүйесi.

Қорытынды
Қолданылған әдебиеттердiң тiзiмi
Қылмыстық iс жүргiзу құқығында қылмыстық iс өндiрiсi кезiнде пайда болатын нақты сұрақтарды шешетiн нормалармен қатар бүкiл қылмыстық iс жүргiзудiң құрылысына маңызы бар тәртiп мазмұндалған. Олардын көбiсi ҚР Конститутциясында бекiтiлген. Олар негiз қалаушы рөл атқарып, қылмыстық iс жүргiзудiң қағидалары деп аталады. Қылмыстық iс жүргiзу ғылымында ғалымдардың көбiсi тек құқық нормаларында бекiтiлген қылмыстық iс жүргiзу ойларын басқаратын негiз қалаушы қағидаларды таниды./1/.Н.Н.Полянский.Вопросы теории советского уголовного процесса.МГУ,1956,с.84;М.Л.Якуб. Демократические основы советского уголовно-процессуалъного права.МГУ,1960,с.26-27;Т.НДоброволъская.Принципы советского уголовного процесса М.,1971 г. с.9-11. Ешқандай ойлар жалпы мiндеттемелiк-құқықтық мiнезде болмаса қоғамдық қатынастарды реттей алмайды.
Демократизм ретiнде қылмыстық процесс қағидаларының мазмұнында қылмыстық процестiң аса маңызды мазмұны бар. Заңда көзделген қылмыстық процестiң мақсаттарын орындау кезiнде, қылмыстық iс өндiрiсiнде олар заңдылықты орындау кезiнде қылмыстық процестiң құрылымын құрастырады (ҚР ҚIЖҚ-ң 8-б.). Қылмыстық процестiң негiзгi қағидалары барлық процесуалдық формалар мен институттар жүйесiнiң мағынасын бiлдiретiн мәнге ие. Қағидалардың мәнi – олар ең соңғы шекте қылмыстық процестiң мiнезi мен нысанының жүйесiн, кезеңдерi мен институттарын анықтайды.
ҚР Конституциясы адам, қоғам және мемлекет өмiрiнiң, қызметiнiң негiзгi бағыттарын белгiлейтiн ең жоғарғы заңнамалық акт болып табылады. Қылмыс туралы iс бойынша ақиқатты iздеудiң қолайлы мақсатына бағынышты құқық қорғау органдарының қызметi ҚР Конститутциясында, қылмыстық iс жүргiзу заңында бекiтiлген алдына қойылған тапсырмалардың орындалуын қамтамасыз ету арқылы бүкiл қылмыстық процесстiң құрылысын, оның мәнiн анықтайтын негiз қалаушы құқықтық ойларды мiндеттi сақтауында құрылады.
Қылмыстық iс жүргiзу заңында бекiтiлген барлық ережелер осы пiкiрлердi ақиқатқа жүзеге асырады, яғни қылмыстық процесс қағидаларының сақталуын бiлдiредi. Бұл дегенiмiз қылмыстық процестi жүргiзушi органдарының қызметi жоғарыда аталғандарға сәйкес болғанда ғана заңды және құқықты болуын бiлдiредi. Қылмыстық процесс қағидалары бүкiл қылмыстық процесстiң маңызды бастамалары, негiз қалаушы ойлары болып табылатынын атап өту керек. Олар сот өндiрiсiнiң ұйымдастырушылық негiздерiн анықтайды және тiкелей сот қызметiн мiнездейдi, онымен қылмысты тергеу және ашу барысында қылмыстық процестiң барлық қатысушыларын басшылыққа алады. Яғни қағида барлық қылмыстық процестiң негiзi мен базасы.
1. ҚР Конституциясы 30.08.1995ж.
2. Адамдардың жалпы құқықтық декларациясы 10.12.1948 г.
3. “Азаматтық және саяси құқықтар туралы” халықаралық пакт 16.12.1966 г.
4. ҚР Президентiнiң Конституциялық
заң күшi бар жарлығы “ҚР-ның сот жүйесi және соттардың мәртебесi туралы” 25.12.2000 ж.
5. ҚР Президентiнiң Конституциялық заң күшi бар жарлығы “ҚР Конституциялық Кеңесi туралы” 29. 12. 1995 ж.
6. ҚРЗ “ҚР-дағы тiлдер туралы” 11. 07. 1997ж.
7. ҚРЗ “Адвокаттық қызмет туралы” 05. 12. 1997ж.
8. ҚРЗ “Бұқаралық ақпарат құралдары туралы” 23. 07 1999 ж.
9. ҚР ҚIЖК 13. 12. 1997 ж. заң күшiне енген 04. 01. 1998 ж.
10. ҚР Жоғарғы Сот Пленумының N-1 қаулысы “ҚР-сындағы сот төрелiгiндегi заңнаманы қолданудағы кейбiр сүрақтар туралы” 14. 05. 1998 ж.
11. Курс советского уголовного процесса. М. С. Строгович. Т. 1 М., 1968 г.
12. Учебник “Советский уголовный процесс” под ред. проф. Н. С. Алексеева, В. З. Лукашевича. Л., 1989г.
13. Б.Х. Төлеубекова “ҚР қылмыстық iс жүргiзу құқығы” Жалпы бөлiм. Оқулық екiншi. Қарағанды: 1994 ж.
14. Учебник “Уголовный процесс” под ред. проф. А. С. Кобликова. М.: Спарк, 1995 г.
15. Учебник “Уголовно процессуальное проаво РФ” под ред. проф. П. А. Лупинской. М.: Юрист, 1999 г.
16. Учебник “Уголовный процесс ” под ред. К. Ф. Гуценко. М.: Зерцало 1966 г.
17. Учебник “Уголовный процесс” под ред. проф. А. С. Кобликова М.: Юр. Литература, 1999 г.
18. Учебник для вузов “Уголовный процесс” под ред. В. П. Божьева 2000 г.
19. “Уголовный процесс Росий” Лекций – очерки под ред. д. ю. н. проф. В. М. Савицкого, 1997 г.
20. Добровольская Т. Н. “Принципы советского уголовного процесса (вопросы теориий и практики)” М. 1971 г.
        
        ЖОСПАР
Кiрiспе
1. Қылмыстық процестiң қағидалары, түсiнiгi мен мағынасы.
2. Қылмыстық сот өндiрiсi қағидаларының жүйесi.
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттердiң тiзiмi
Қолданылған әдебиеттердiң тiзiмi
1. ҚР Конституциясы 30.08.1995ж.
2. ... ... ... ... ... г.
3. “Азаматтық және саяси құқықтар туралы” халықаралық пакт 16.12.1966 ... ҚР ... ... күшi бар ... ... сот ... және ... мәртебесi туралы”
25.12.2000 ж.
5. ҚР Президентiнiң Конституциялық заң күшi бар жарлығы “ҚР Конституциялық
Кеңесi туралы” 29. 12. 1995 ... ҚРЗ ... ... ... 11. 07. 1997ж.
7. ҚРЗ “Адвокаттық қызмет туралы” 05. 12. 1997ж.
8. ҚРЗ “Бұқаралық ақпарат құралдары туралы” 23. 07 1999 ... ҚР ҚIЖК 13. 12. 1997 ж. заң ... ... 04. 01. 1998 ... ҚР ... Сот ... N-1 қаулысы “ҚР-сындағы сот төрелiгiндегi
заңнаманы қолданудағы кейбiр сүрақтар туралы” 14. 05. 1998 ж.
11. Курс ... ... ... М. С. ... Т. 1 М., 1968 ... Учебник “Советский уголовный процесс” под ред. проф. Н. С. ... З. ... Л., ... Б.Х. Төлеубекова “ҚР қылмыстық iс жүргiзу құқығы” Жалпы бөлiм. Оқулық
екiншi. Қарағанды: 1994 ж.
14. ... ... ... под ред. проф. А. С. Кобликова. М.: Спарк,
1995 г.
15. Учебник “Уголовно процессуальное ... РФ” под ред. ... П. ... М.: ... 1999 г.
16. Учебник “Уголовный процесс ” под ред. К. Ф. Гуценко. М.: Зерцало 1966
г.
17. Учебник “Уголовный ... под ред. ... А. С. ... М.: ... 1999 ... ... для вузов “Уголовный процесс” под ред. В. П. Божьева 2000 г.
19. “Уголовный процесс Росий” Лекций – ... под ред. д. ю. н. ... В. ... 1997 ... ... Т. Н. ... ... уголовного процесса (вопросы
теориий и практики)” М. 1971 ...... ... ...... ... болатын нақты сұрақтарды шешетiн нормалармен қатар бүкiл қылмыстық iс
жүргiзудiң құрылысына маңызы бар тәртiп мазмұндалған. Олардын ... ... ... Олар ... қалаушы рөл атқарып, қылмыстық iс
жүргiзудiң қағидалары деп ... ...... ғылымында
ғалымдардың көбiсi тек құқық нормаларында бекiтiлген қылмыстық iс жүргiзу
ойларын ... ... ... ... теории советского ... ... ... ... ... ... советского
уголовного процесса М.,1971 г. с.9-11. Ешқандай ойлар жалпы мiндеттемелiк-
құқықтық мiнезде болмаса қоғамдық қатынастарды реттей алмайды.
Демократизм ... ... ... ... мазмұнында
қылмыстық процестiң аса маңызды мазмұны бар. Заңда көзделген қылмыстық
процестiң мақсаттарын ... ... ...... ... ... ... қылмыстық процестiң құрылымын құрастырады (ҚР
ҚIЖҚ-ң 8-б.). Қылмыстық процестiң негiзгi ... ... ... мен ... жүйесiнiң мағынасын ... ... ... мәнi – олар ең ... шекте қылмыстық процестiң мiнезi мен
нысанының жүйесiн, кезеңдерi мен институттарын анықтайды.
ҚР ... ... ... және ... өмiрiнiң, қызметiнiң
негiзгi бағыттарын белгiлейтiн ең жоғарғы заңнамалық акт ... ... ...... ... ... қолайлы мақсатына бағынышты
құқық қорғау органдарының қызметi ҚР Конститутциясында, қылмыстық ... ... ... ... қойылған тапсырмалардың орындалуын
қамтамасыз ету арқылы бүкiл ... ... ... оның ... ... ... ... ойларды мiндеттi сақтауында құрылады.
Қылмыстық iс жүргiзу заңында бекiтiлген барлық ережелер осы пiкiрлердi
ақиқатқа жүзеге асырады, яғни қылмыстық процесс ... ... Бұл ... ... ... жүргiзушi органдарының қызметi
жоғарыда аталғандарға сәйкес болғанда ғана ... және ... ... ... ... ... бүкiл қылмыстық процесстiң маңызды
бастамалары, негiз қалаушы ойлары болып табылатынын атап өту ... ... ... ұйымдастырушылық негiздерiн анықтайды және тiкелей сот
қызметiн мiнездейдi, онымен қылмысты тергеу және ашу ... ... ... ... ... ... Яғни қағида барлық
қылмыстық процестiң негiзi мен ... ... ... ... ... және ... процесс заңнамасы және онымен реттелiнетiн қылмыстық процесс
қызметi барлық қылмыстық ... ... ... онда ... ... ... ... тұрақты қалыптасқан және басшы ережелерге сүйенедi.
Қылмыстық процестегi тұрақты қалыптасқан ... ... ... деп
атайды (латын сөзi– principium – бастапқы, қалыптасу, ... ... ... заңи әдебиеттерде қылмыстық процестегi қағида ұғымының
анықтамасы әлiде бiр ... ... келу ... ... ... және ... ... жан-жақты жүйесiн өңдеу
мәселесi шешiлген жоқ. ... сот ... және ... процесс
қағидасы” мағыналарының ара қатынасы мәселесi мынадай нысанмен көрсетiлуi
мүмкiн: қыылымыстық процесс ... тыс әдiл сот ... ... ... ... Т.Н.).
Қылмыстық процесс ғылымында мынандай көзқарас қарастырылады, қағидалар
нормативтi құқықты сипаты бар негiз қалаушы басшылық ... ... ... сот ... ... ... және ... жүйесiн, кезеңдерiн және институттарын қамтиды.
Қылмыстық процесс қағидалары осы ... өзге ... ... ... құқықтық жүйесiн, тарихи және ұлттық салтын,
мәдениет деңгейiн, үстемдiк идеологиясын және басқа ... ... ... ... жөн. ... процесс қағидалары өзiнiң пайда
болу негiздерi бойынша пiкiрлер, қылмыстық процессуалдық ... ... ... ... алуы және ... тұрақты болу
тиiстiлiгi.
Қылмыстық ... ... ... бастама, жалпы және маңызды
қасиетiн бекiтiп, жаратылысын көрсететiн, шын демократиялық мән - қылмыстық
процестiң қағидалары болып ... ... ... - ... дұрыс
қоғамдық дамуларда қамтылған жалпы, басшылық ететiн пiкiрлер ешқандай
нормативтiк ... ... ... да ... ... ... пiкiр
қылмыстық процесс ғылымында бар.[1]
Құқық қағидалары тек қана қоғамдағы үстем ... ... ғана емес ... ... ... ... қатынастың қатысушыларына
бағытталған қажеттi сұраныстарды тұжырымдайды. Сондықтан құқықтық қағидалар
абстрактiлi тiлектер және ... ... ... ... ол ... ... ... құралы. /5/ Российское уголовное право;
Общая часть; Учебник под редакцией В.Н. Кудрявцева и А.В. ... М: ... ... Конституция ҚР демократиялық, зайырлы, құқықтық және
әлеуметтiк деп жариялады ... Бұл ... ... ... ... ... оның өмiрi, құқықтары және бостандықтары ең
жоғарғы құндылықтар болып табылады. Адам және ... ... ... ... ... және ...... мiндетi (12-бап). Бұл
ережелердi өмiрге ендiру мемлекет пен құқықтың алдымен және ... ... үшiн, ал ... ... мүшелерiнiң мұқтаждарын нақты көрсетiлуiн және
оларды қорғап, сақтау үшiн өмiр сүруiн көрсетедi.
Қылмыстық сот өндiрiсi ... ... үшiн ... ... бiлу өте ... Қандайда болсын ережелердi ... ... ... ... ... ... үшiн олар ... сай келуге тиiс:
1) олар (ережелер) анықтау, тергеу, прокуратура және сот органдарының
ұйымдастырылуы мен қызметiнде негiзгi, бастапқы сәттердi ... өз ... ... сипатты ережелер туындайды;
2) қағидалардың өздерiнде адамдардың ерiк берiлген немесе мiндеттi iс-
қылықтарының барлық жақтары және ... ... ... ... ... ... ... тиiс емес;
3) негiз қалаушы айқындамаларға еркiн мазмұн беруге болмайды, өйткенi
олар қылмыстық iс ... ... ... және ... ... түрде байланысты;
4) қағидалар категориясына жатқызылған ережелер объективтi және
субъективтi негiздердi бiрдей ... ... тиiс ... заң ... ... ... ... ережелерiнiң мәнiне отнықтылық, тұрақтылық тән болуға тиiс
(құқық нормалары өзгертiледi, заңдар ауыстырылады, ал ... ... ... ... ... ... ... iс жүргiзу құқығы жүйесiнде басым жағдайда болуға тиiс.
Сонымен келе, қылмыстық процесс қағидалары ... ... ... саппен ескертiлген және қылмыстық iстердi мәнi бойынша қозғау,
тергеу, қарау және ... ... ... ... және
қызметiнiң мәнiн анықтаушы қолданыстағы заңнамамен бекiтiлген ... ... ... қылмыстық процесс қызметiнiң мемлекетпен
қылмыстық сот ... ... ... мақсаттар мен тапсырмаларға
жетуге бағытталған ахуалдар.
ҚР ҚIЖК-нiң 9-бабына сәйкес ... ... ... ... ... бұзу, оның сипаты мен мәнiне қарай iс ... ... ... ... деп ... ... iс жүргiзудiң барысында шығарылған
шешiмдердi бұзуға не осы тұрғыда жиналған материалдарды дәлелдеу күшi ... ... ... ... кең ... талқылаудың маңызы келесiде тұжырымдалған:
бiрiншiден, қылмыстық iс жүргiзу құқығы жүйесiндегi қағидалар орталық
жетекшi орын ... олар ... ... және ... ... ... нормалар, олар құқықтық ұйғарым сияқты құрылады және
нормативтiк мiнез-құлықты болады;
екiншiден, қағидалар iс жүргiзу ... ... ... ... ... қылмыстық процестiң әлуметтiк тағайындалуын,
оның табиғатын және жүйесiн түсiнуге кiлт болып табылады;
үшiншiден, ... ... ... өзгертiлуiмен және
толықтыруымен байланысты сөйлемдердiң ... ... ... ... ... және ... ... дұрыс талқылануына
мүмкiндiк тудырады. Қылмытық процесс ... ... ... ... деп ... бекiтуге болады.
Процессуалды құқықтық жүйесiнде қағидалар басшылық орын ... ... ... және қағидаларының мәнi ... ... ... ... жүзеге асады. Ортақтақтың жоғары
дәрежесiмен ие болған, басқа ... ... ... ... ... бiр ... ... күрделi мән беретiн процессуалдық нормалардың
барлық жүесiнiң дәл өзiн ... ... ... ... дәл өзiн ... жоғары дәрежесiмен ие болған және басқа ережелерде қалыптасқан
қылмыстық құқықтық әсер ... бiр ... ... ... мән ... осы ... барлық қылмыстық iстер бойынша жалпы және
нақтылайтын нормалардың бiртектiгiн және ... сот ... ... қамтамасыз етедi.
Қылмыстық процестiң қағидалары барлық сатыда жүзеге асырылады, олар ... ... ... ... жиi ... ... олар әдiл сот
қағидалары да болғандықтан сот өнiрiс сатысында толығымен жүзеге асырылады.
Қағидалар мазмұны бойынша объективтi, ... ... ... ... ... ... ... және тиiстi мемлекеттiк ... ... сот ... ... табылады. Тиiстi мемлекеттiк органдар қылмыстық процестегi
орнатылған қағидалар негiзiнде жүргiзуi және олардың бұзылған ... ... тиiс. ... адам мен ... ... ... тану, сақтау және қорғау мемлекеттiң мiндетi.
Бiрiншi сұрақ бойынша қорытынды:
1. Қылмыстық процестiң қағидалары – ... ... ... мәнiн, сонымен қатар алдында тұрған мақсаттарының орындалуын
қамтамасыз ететiн, Конституция мен ... ... ... ... ... ... қоғамда басшылық ететiн құқықтық көзқарастарды,
пiкiрлердi ғана көрсетпей, сонымен бiрге құқықтық қатынастың ... ... ... ... ... және адвокаттарға,
жәбiрленушi мен айыптаушыға, азаматтық талапкер мен ... ... ... ...... ... реттейтiн маңызды құрал.
2-сұрақ. Қылмыстық сот өндiрiсi қағидаларының жүйесi.
Салалық қылмыстық процесс ... ҚР ... ... ... сот өндiрiсi сатысында жүзеге асыру шектерiн дамытып, нақтылап және
өзгеде салалық қағидалармен толықтырады. Сондықтан ... ... гөрi ... қағидаларды ерекше белгiлейдi.
Арнайы қағидалардың қатарына мыналар кiредi: ҚР ... ... 12, 25, 31 ... ... ... ... ҚР ... қылмыстық процестiң құрылымын, мәнiн және ...... ... ... ... пiкiрлер ретiнде қарастыруға болады. Олар
қылмыстық процестiң фундаментi мен ... ... ... ... Конституциясының 1, 4, 34, 77, 78 баптары; ҚР ҚIЖК 10 б.) ... және ... ... жүзеге асырылатын жалпы құқықтық және
жалпы мемлекеттiк қағида, барлық құқық салаларының жетекшi ... ... ҚР ... көптеген баптарында негiзделедi. Конституция
жоғары заңи ... ие ... ҚР ... ... ... 4 ... ... 1 бапта Қазақстан өзiн демократиялық,
зайырлы құқықтық және әлеуметтiк ... деп ... 34 ... ... ... ары және намысын құрметтеу мiндеттiлiгi жарияланған.
…дiл сот саласында бұл ... ... ... ... сот әдiлдiгiн тек қана соттар жүзеге асырады;
- екiншiден, соттар сот әдiлдiгiн ... ... ... ... ... мен өзге де ... бағынады;
- үшiншiден, сот талқылауы барысында материалды және процессуалды
заңдылықты ... ... ... сот ... бойынша өндiрiс тәртiбi ҚР заңдарымен
орнатылған.
Заңдылықты сақтау талабы ҚIЖҚ – ның ... ... ... заңның және басқа материалдық ... ... ... соттың, прокурордың, тергеу органдарының iс жүргiзу
қызметiнде сақталуы ... ... ...... ... ... ... iс бойынша тергеудi және соттық қарауды ... ... ... мен ... ғана емес және ... ... де субъектiлерiнiң құқықтары мен мiндеттерi ... ... және ... ... құзыретiне қарамастан әдiл сотты заң негiзiнде және ... ... ... Сот тек өзi ғана ... ... ... қатар
тараптардың қызметiн олардың құқықтары мен мiндеттерi негiзiнде қамтамасыз
етедi.
Алдын ала тергеу сатысында заңдылықтың талаптары дегенiмiз ... ... ... ... ... анықтаушы, прокурор), алдын ала
тергеудiң басқа да қатысушыларының (сезiктi, айыпталушы, ... ... және ... ... ... жүргiзетiн субъектiлердiң
(тергеу бөлiмiнiң бастығы, анықтау органының бастығы, прокурор, сот) ... ... ... ... ... ... және ... ала тергеуде реттеу
барысында заңдылықтың күйi заңдардың жүйесi ретiндегi тиiстi құқықтық база
мен себеп болған. ... ... бар ... – заңдылықтың iрге тасы,
бiрақта әлi заңдылық емес. Қылмыстық сот ... ... ... ... барлық қатысушыларының заңдарды бас ... ... ... және ... ... ... нормаларының талаптарына сәйкестендiруге бағытталған.
Тергеушiлер мен анықтау органдары үшiн заңдылық талаптарын ... ... тез және ... тергеудi қамтамасыз ету, барлық тергеу
әрекеттерi негiзiнде дәлелдемелердi жинау және зерттеудi ... ... ... ... ... Осы ... ҚР ҚIЖК-де заңмен рұқсат
етiлген барлық процессуалдық әрекеттердiң және процессуалдық ... ... ... Оның негiзiнде олар тек қана қылмыстық iс
жүргiзу заңының ... ғана ... ... қатар қылмыстық заң
талаптарын дәл ... ... ... ала ... өндiрiсiнде заңдарды сақтау және орындау
талаптары ... ... ... да ... ... тек ...... өндiрiс жүргiзетiн субъектiлiрге ғана емес, сонымен
бiрге қылмыстық ... ... ... ... ... мен ... ... мамандарға және т. б. көрсетiлген.
Сонымен ... ... ... ... дер кезiнде түсу үшiн тергеушi
және iс ... ... ... өзге де ... ... дер ... ... iчке қатысу рұқсаты ... ... ... ... ... ретiнде жауапқа тарту
туралы дәлелдi қаулы ... ... ... келу және ... ... ... құқықтар мен мiндеттердi түсiндiру;
В) тиiстi құқықтарын жүзеге ... ... ... ету. ... қазiргi уақытта тек қана ... ғана емес және ... ... ... негiзделген (12-бап).
Конституцияның 4-бабының 4-тармағына сәйкес азаматтардың құқықтарына,
бостандықтары мен ... ... ... ... жарияланбаған
нормативтiк құқықтық актiлердi соттардың және олармен өздерiнiң шешiмдерiн
тұрақтандыруға құқығы жоқ.
Сот бiрiншi, апелляциялық, қадағалау ... ... ... ... ... ... заң ... өзге де нормативтiк
құқықтық акт Конституциямен баяндв етiлген адамның және азаматтың құқықтары
мен бостандықтарына ... ... деп ... осы ... ... деп тану ... ... Конституциялық еңеске iстi қарастыру
барысында кез ... ... ... ... ... ... соттар
29.12.1995 ж. ҚР Президентiнiң “ҚР Конституциялық ... ... заң күшi бар ... ... ... ... жүгiну ережелерi мен мазмұнын қатаң сақтауға мiндеттi.
Заңдылық – ол қолдану саласы өте кең қағида. Ол ... ... ... мен ... ... ... қатысты болып,
барлық әрекеттер мен процесуалдық шешiмдерге таралып, ... ... ... ... ... асырылуына әсер етедi. Сондықтан бұл қағида
қылмыстық процестiң басқа қағидаларының арасында маңызы зор.
Қағидалардың барлығы және ... ... ... ... ... ... ... деп есептеледi.
Сот әдiлдiгiн тек соттың ғана жүзеге асыруы.
(ҚР Конституциясының 75, 76-баптары; ҚР ҚIЖК-ң 11-б.)
Осы қағидада айтылған: ... ... ... ... сот әдiлдiгiн
тек соттар жүзеге асырады. Сот ... ... да ... ... жауаптылыққа әкеп соқтырады.” Адамның кiнәлi ... ... ... сот ... ... ол ... ... кiнәлi емес деп
есептеледi. Тек сот өзiнiң үкiмiнде тұлғаның кiнәлi деп санап, ... ... ... ... ... әдiл сотты:
-ҚР-ның Жоғарғы Соты;
-Облыстық және оларға теңестiрiлген соттар;
-Аудандық (қалалық) және оларға теңестiрiлген соттар;
-…скери соттар жүзеге ... ... ... әдiл сотты жүзеге асыру ерекше құқығын бiрде-бiр
соттық емес мемлекеттiк органдарға ... ... ... ... ... Тек қана сот тұлғаны жасалған қылмысы үшiн ... ... ... ... ... ... шарасын немесе тәртiптiк
мәжбүрлеу шараларын қолдануға, төменгi тұрған соттың шешiмiнiң күшiн жоюға
немесе өзгертуе құқылы. Бұл ... ... ... ... оның ... ... ... кiредi, яғни бiрiншi сатыдағы соттардың iстерiн
шешу, сондай-ақ апелляциялық, қадағалау тәртiбiнде ... ... ... ... осы сот ... нысаны әдiл соттың құрамын құрайды, осы қызмет
тек сот функциясы және ... ... ... мен қоғамдық ұйымдардың
қызметi болып табылмайды.
Сотқа әдiл сотты жүзеге ... үшiн ... ... ... ... сот ... ... және тең құқықтарын қамтамасыз етiп, iстiң
мән-жайын толық, жан-жақты және объективтi зерттейдi және ешбiр мемлекеттiк
органдардың мұндай ... жоқ. Бұл ... ... ... ... заңдылықты қамтамасыз етiп, қылмыстық iстердiң ... ... ... ... ... ... бағытталған, сондай-ақ
қылмыстық iстi дұрыс шешу жауаптылығын сотқа жүктейдi.
ҚР ҚIЖК-нiң нормаларына сәйкес, мысалы, қылмыстық сот ... ... сот ... ... ... сот ... сатысында жүзеге
асырылады. Қылмыстық сот өндiрiсiнiң бұл сатысында басқа ... ... оның ... және ... ... ... талапкер мен азаматтық жауапкерге және олардың ... ... ... ... бәрi ... ... шындыққа жету үшiн және әдiл
шешiм қабылдауға мүмкiндiк бередi.
Қағиданың маңыздылығы:
1) ешқандай өзге ... және ... ... ... жататын қылмыстық iстердi қарастырып шеше алмайды;
2) сотқа дейiнгi дайындық анықтау және алдын ала ... ... ... ... тек сот тұлғаны кiнәлi немесе кiнәлi емес деп танып және айыптайтын
немесе ақтайтын шешiм шығарады;
4) заңды күшiне енген сот қаулылары ҚР – ның ... ... ... тұлғаларға және заңды тұлғаларға мiндеттi;
5) сот қаулылары тек жоғары ... ... ... ... ... тасталуы немесе өзгертiлуi мүмкiн;
6) тек соттың сот iстерi ... жаза ... ... ... қағиданың маңыздылығы тек қана заңи тұрғыда ғана емес және ... Оның ... ... iстiң ... және ... ... ... жасап, заңмен реттелетiн сот өндiрiсiндегi заңдылықты
қамтамасыз ... ... мен ... құқықтары мен бостандықтарын сот арқылы қорғау.
(ҚР Конституциясының 13, 17 баптары, “Азаматтық және саяси ... ... ... 14 б., ҚР ҚIЖК 12 б.). Бұл ... мәнi ... ... құқықтар туралы” халықаралық пактiнiң 14 б-да ... ... ... ... айып ... әдiл және жария талқылауға
заңды негiзде ... ... ... ... Адам мен ... мен ... сот арқылы қорғау ... ... ... ... ... ... тергеушi, анықтау органы қылмыс белгiлерi ... ... ... ... қылмыс немесе дайындалып
жатқан қылмыс туралы арыз ... ... ... тексерушi
әрекеттер жасауға мiндеттi, қылмыстық iстi қозғап, тергеу, жиналған
дәлелдемелер негiзiнде қылмыскердi қылмыстық жауаптылыққа тарту,
материалдарды iстi ... ... ... iс бойынша прокурор, тергеушi, анықтаушы iстiң мән жайларын анықтап
және зерттеуге барлық дәлелдемелердi және iс ұшiн маңызы бар мән ... ... ... ... мен құралдарды қолдана отырып
анықтауға, ... және ... ... ҚР ҚIЖК – нiң 317, 396 б-ры ... сот ... ... мен ... ... мәлiметтер және материалдық
құқықтық номалармен мәнiсiн көрсетiп, ... ... ... ... ... тұлғалардың еркiне байланысты ... ... ... ... (мысалы, айыптау тарабынан қорғау тарабына өту).
Бұл қағиданың құрама бөлiгi болып заңмен көрсетiлген ... ... Бұл ... ҚР ... 77 бабы ... көрсетiлген:
“Озiне заңмен көзделген соттылығын оның келiсiмiнсiз ешкiмнiң өзгертуiне
болмайды ”.
Барлық заңмен бұзылған, ... ... ... келтiрiлген
шешiмдер мен әрекеттерге сотқа шағымдануға болады.
Мелекеттiк ... ... ... және ... да тұлғалар
азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау, сотқа арыздану арқылы
жүзеге ... ... ... мен ... – қасиетiн құрметтеу
(ҚР Конституциясының 17-б., 10.05.1948 ж. ... ... ... ” 5-б., ҚР ... ... Конституциясында бекiтiлген: “Адамның ...... ... ... азаптуға, оған зорлық – зомбылық жасауға, басқадай
қатыгездiк немесе адамдық қадыр – қасиетiн қорлайтындай ... ... ... ...
ҚР қылмыстық процесс заңында адамның абыройы мен қадiр - ... ... жеке ... ... да орын ... болатын:
- ҚIЖК-де жеке айыптау iстерiн анықтау;
- Куәландыру және ... ... ... барысында адамның
қадыр – қасиетi мен абыройын құрметтемеуге жол бермеу;
- ... сол ... ... ... ... немесе басқа адамдардың
жеке өмiрiнiң тiнту мен алу кезiнде анықталған мән-жайларының жария
етiлмеуiне шаралар қолдануға мiндеттi.
Осы және өзге ... ... ... ... ... ... бойынша қолданылуға жатады.
Адамның абыройы мен қадыр – қасиетiн құрметтеу ... ... ... ... ... iзге түсу ... ... зардап ерекшке
моральды сипатта болуы мүмкiн (мысалы, жеке басқа қол ... ... ... ... ... ... орын
алуы);
2) адамның жеке өмiрi жайлы сол адамның келiсiмiмен ... және ... ... не оның ... ... құруға бағытталған жағдайлар орын ... ... ... бұзылуы орын алмайды:
3) қағида бұзылды деп есептеледi, егер, адамның жеке өмiрi ... ... және ... ... оның ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын жүзеге
асыруға нұқсан тудырса, не ... ... ... ... ... ... ... алу жайлы мәлiттердi
асыраушының ... ... ... ... ... осы
қағиданың бұзылуы деп есептеледi);
4) қылмыстық процестi жүзеге ... ... ... қылмыстық
сот өндiрiсiне тартылған тұлғаның абыройы мен қадыр – ... ... ... етуге бағытталған, сонымен қатар
осы тұлғаның туыстары мен ... осы ... ... ... ... ... ... әйелi, ата-анасы
және т.б-лардың жеке өмiрi жайлы мәлiметтердi тарату оған
моральдық зардап ... ... мен ...... құрметтеу
қағидасының бұзылуы болып саналады);
5) қылмыстық iзге түсудi ... ... ... ... бұл
қағиданың бұзылғандығы деп түсiнуiмiз қажет, оның құқықтық салдары
моральдық зардаптарды қалпына келтiру ... ... жеке ... ... ... 16-б., 10.12.1948 ж. Адам құқықтарының жалпы
декларациясының 9-б., “Азаматтық және ... ... ... ... ... 9-б., ҚР ҚIЖК-нiң 14-б.)
Жеке басқа тиiспеушiлiк - әрбiр ... ... ... ... емес қол ... мемлекеттiк қорғану
құқығынан тұрады.
Жеке басқа тиiспеушiлiк сонымен қатар заңсыз қамауға алуға, ұстауға
жол берiлмеуiн ... ҚР ... 16 ... ... көзделген реттерде ғана және тек соттың ... ... ... және ... ... болады, тұтқындалған адамға
сотқа шағымдану құқығы берiледi.” Бұл ... ... бас ... ... ... адам мен ... ... айыру заңды
және негiздiлiгiн қамтамасыз ететiн кез келген ... ... ... ... ... мүмкiн. Жеке қолданылуы мүмкiн, заңмен анықталған
тәртiппен сот пен ... ... ... ... ... Мұндай
шараға тартылған тұлғаға оның заңсыздығы мен негiзсiздiгiне шағымдануға
мүмкiндiк берiлген.
Жеке басқа ... ... ... ... iзге түсу ... ... қамалған немесе медициналық мекемеге орнатылған тұлғаны
босатуды көздейдi. Адамның жеке басына тиiспеушiлiк ... ... ... жүзеге асырылатын қадағалау процесiнде, қылмыстық iзге
түсу органының қылмыс жағдайларын орнату кезiнде және соттың iстi қарастыру
барысында орын алуы ... ... ... ... алу ... ... ұзақ ... тергеу изоляторында немесе қаулымен анықталған бас
бостандығынан айыру орындарында мерзiмнен ұзақ мерзiмде қамалған тұлғаларға
босату талаптары орын ... жеке ... ... ... ... қылмыстық
процеске қатысушы зорлық, қатал және қадыр – ... ... жол ... ... ... ... және ... қадыр –
қасиетiн төмендететiн әрекеттердiң адам мен ... ... мен ... ... орын ... процесуалдық
әректтерге ешқандай қатыстылығы жоқ деген ... бар. Сот ...... ... ... ... ... қасиетiн төмендететiн iс
әрекеттерге жол беру ... ... ... ... ережелердi
елеулi бұзылғандығын және осының барысында жиналған дәлелдемелiк күшi бар
материалдарды жоққа шығарады. Жеке ... ... ... ... тұлғаға қатысты сақталуға мiндеттi. Уақытша ұстау изоляторының
шарттары қамауға ... ... өмiрi мен ... ... ... ... ... iс жүргiзу кезiнде адамның құқықтары мен
бостандықтарын қорғау
(ҚР ҚIЖК-ң 15-бабы)
Қылмыстық процестi жүргiзушi орган қылмыстық ... ... ... мен ... ... ... жүзеге асыру
үшiн жағдай жасауға, процеске қатысушылардың ... ... ... ... ... ... мiндеттi.
Жәбiрленушiнi, куәнi немесе қылмыстық процеске қатысушы өзге де
адамдарды, сондай-ақ олардың отбасы ... ... өзге де ... өлтiрумен, күш қолданумен, мүлiк жоюмен немесе бүлдiрумен, ... де ... ... ... ... қорқытқандығына жеткiлiктi
негiздер болған кезде қылмыстық процестi жүргiзушi орган өз ... бұл ... ... ... ... ...... және
мүлкiн қорғауға заңда көзделген шараларды қолдануға ... ... заң ... ... ҚР ҚIЖК-нiң 12-шi
тарауын бөлiп көрсеткен, процесуалдық қауiпсiздiк ... ... ... ... органның күш қолдану немесе қылмыстық заңда
тыйым салынған басқа да ... ... ... ... оны мүмкiн
болатын қылмыстық жауапқа тарту туралы ресми ескерту жасауы;
2) қорғалатын адам туралы мәлiметтер алуға шек ... оның жеке ... ... ... ... ... ... қатысты қылмыстық процеске қатысушыларға
қатысты күш қолдану(қолдануды ұйымдастыру) немесе өзге ... ... ... ... ... жоққа
шығаратын бұлтартпау шараларын таңдау қолданылады.
Сот талқылауына қатысушылардың қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету үшiн
төрағалық етушi соттың ... ... ... Сот ... ... ... ... сондай-ақ куәнiң және оның ... ... ету ... өз ... ... ... бүркеншiк атты пайдалана отырып оның жеке басы туралы деректердi
жарияламастан;
2) оны тануды болдырмайтын жағдайларда;
3) оны сот талқылауына басқа ... ... ... ... ... ... ... құқылы.
Сот талқылауына қатысушылардың қауiпсiздiгiн қамтамасыз ету туралы
соттың қаулысын атқару ... iзге түсу ... ... ... ... ... бойынша өндiрiс жүргiзу барысында азаматтардың
құқыұтары мен бостандықтарын қорғауды қылмыстық процестi ... ... ... ... ... ... ... құралы ретiнде қылмыстық
процеске қатысушының қылмыстық процестi жүргiзушi органға өтiнiшi болып
табылады. …р өтiнiш ... ... ... ... бас ... ... ... iстер бойынша iс жүргiзу кезiнде азаматтардың құқықтары
мен бостандықтарын қорғау қағидасын бұзу тұлғаға моральдық зардаппен қатар
материалдық ... ... ... Бұл қағиданы сақтау – келтiрiлген
зардаптың орнын толтыруға қажеттi шаралады қолдануды көрсетедi.
Жеке өмiрге қол ... Хат ... ... ... ... ... және өзге де ... құпиясы. (Адамдардың жалпы құқыққ
декларациясы 12 бап; азаматтық және саяси құқықтар тұралы халыкаралық пакт
17 бап; ҚР ҚIЖК-ң 16-б)
Жеке өмiрдi қорғау талабы ... ... ... ... ... ... ... Азаматтрдың бұл құқығын қорғау
ҚР Конституциясында көрсетiлген.
Жазылған хаттардың, телефон арқылы сөйлесулердiң, телеграф және басқа
да ... ... ... ... ... ... (ҚР
Конституциясының 18 б.).
…р адамның өмiрi туралы ақпараттарға қол сұғылмайды. Бiрақ, қажеттiлiк
туындаған жағдайларда, қылмысты анықтау мен қылмыстық iстi ... ... жеке ... қол ... ... ... арқылы сөйлесулердi тыңдау,
почта жөнелтiмдерiн қарау, телграф және басқа да ... ... ... Бұл ... ҚР ... ... ... қызметi туралы заңдарының және басқа да заңдарының арнайы
ережелерiн сақтау мiндеттi.
Мынадай процесуалдық ... ... жеке ... оның ... куәландыру, почта-телеграф жөнелтiлiмдерiн тұтқындау,хабарларды жол-
жөнекей ұстау, тыңдау, сараптамалық зерттеулер үшiн үлгiлер алу, ... және ... да ... ... жеке өмiрi мен ақпараттардың
қайнар көзi болып табылады. Жеке тергеу ... ... ... ... ... жеке ... ... ақпараттың жариялану
қаупiн туғызады. Мұндай жағдайларда тергеу әрекетiн жүргiзетiн өкiлеттi
тұлға өзге де ... ... анық ... ... ... ... ол ... қол хат алуға мiндеттi. Бұл қағиданы қамтамасыз
ету мақсатында заң жеке мiнездегi мәлiметтер бар материалдарды ... сот ... ... ... ... ... ашық ... тек бұл
мәлiметке қатысы бар тұлғаның рұқсатымен жүзеге асырылады.
Бұл қағиданы сақтаудың кепiлi ретiнде ... ... ... ... ... әрекетiне сот тәртiбiмен шағымдануғы құқығы
танылады.
Жеке адамның өмiрiне қол сұғумен байланысты процесуалдық әрекеттердi
жүргiзудi ... ... ... сот ... ... жүзеге
асырылады.
Тұрғын үйге қол сұқпаушылық
(ҚР Конституциясының 25-б; Адамдардың жалпы құқықтық декларациясының
12-б; Азаматтық және саяси құқықтар туралы ... пакт 17-б; ҚР ... ... ... тек қана қол сұқпаушылық қағидасының мәнiн ғана
емес, сонымен қатар оны сақтамау шарттарын анық көрсеткен: “Тұрғын үйге ... ... ... тұрғын үйден айыруға жол ... ... ... ... ... ... ... ҚР ҚIЖК-нiң 17-бабы алдын ала тергеу немесе
анықтау өндiрiсiн жүргiзу ... ҚР ... ... ... ... ... көп жағдайларда тұрғын үйге тiнту жүргiзу сұрақтары бойынша
шешiм қабылдауды тергеу органдарына ... ... ... ... үй – онда ... ... еркiне қарсы өзге тұлғалардың немесе құқық
қорғау органдарының, лауазымды тұлғалармен қандай да бiр әрекет жасауына,
сонымен ... ... ашу мен ... ... iс әрекеттер
жүргiзiлетiн орын ... ... оның ... ... ... ... үйге ... шараларын немемсе тергеу әрекеттерiн жүргiзу процесiнде ... ... ... ... ... немесе сот шешiмi бойынша
жол берiледi. Айрықша жағдайларда ... үйге қол сұғу ... ... ... ... ... мүмкiн. Бұл ... не ... ... ... тиiс. ... ... ... жүргiзу барысында алынған барлық дәлелдемелердiң күшiн жоюға ... ... үйдi ... тек онда ... кәмелетке толған адамдардың
келiсiмiмен немесе прокурордың санкциясымен ғана ... ... ... үйдi мәжбүрлеп ... ... ... ... үйдi тiнту де прокурор немесе оның орынбасары санкция
берген тергеушiнiң дәлелдi ... ... ... Айрықша
жағдайларда, iздестiрiлiп жатқан және алып қоюға жататын объект оны табуды
ұзаққа созудан ... ... ... қылмыстық мақсатта пайдалануы мүмкiн
болғанда не iздестiрiлiп жатқан адам жасырынуы ... ... ... ... ... ... тiнту туралы кейiн 24-сағаттың
iшiнде оған хабарлау арқылы жүзеге асырылуы мүмкiн.
Меншiкке қол сұқпаушылық
(ҚР Конституциясының 26-б; Адамның жалпы құқықтық ... ... ... ... қол сұқпаушылықтың Конституциялық анықтамалары келесiлерден
тұрады: ҚР-ның азаматтары заңды түрде алған қандай да болсын ... ... ... ... Меншiкке, оның iшiнде мұрагерлiк құқығына ... ... ... шешiмiнсiз ешкiмдi де өз мүлкiнен ... ... ... ... ... мемлекет мұқтажы үшiн
мүлiктен күштеп айыру оның құны тең ... ... ... ... процесс заңнамасы меншiкке қол сұқпаушылық деп келесiлердi
таниды:
1) бiреуге заң бойынша танылатын мүлiктi меншiгiнен тек соттың ... ғана ... ...... ... ... адамдардың банктегi салымдарына
және басқа да мүлiктерiне ... ... ... оны алу ... ... жағдайлар мен тәртiп бойынша жүргiзiлуi мүмкiн;
Мұлiкке және банктегi салымдарға тыйым салу прокурордың санкциясымен
немесе сот шешiмiмен ғана жүзеге ... ... ... ... жүргiзу азаматтық талапты немесе
басқа да ... ... ... ету ... тәркiлеу түрiнде
жүргiзiледi (ҚР ҚIЖК 161 бап).
Кiнәсiздiк ... ... 77-б; Адам ... ... ... 11-
б; Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пактiнiң 14-б, 2-тар;
ҚР ҚIЖК-ң19-б. )
Кiнәсiздiк қағидасы – ... ... ... ... күшiне енген сот
үкiмiмен танылғанша ол жасалған ... ... емес деп ... …р
қылмыстық iсте оның жеңiл және анық болуына қарамастан адамның кiнәлiлiгiн
немесе ... ал ... ... ... ... жаза қолдану
керектiгiн көрсететiн көптеген ... ... ... ... және ... ... ең ... жаза туралы да ой болмауы
керек.
Сотта тағдырын шешiп жатқан адамның ... ... және ... орны бар. ... бәрi сот үкiмiмен бiр уақытта бұзылып, құрып
кетуi мүмкiн. Егер үкiм дәлелденген ... ... Онда ол ... өзi ... Ал егер ... кетiп, кiнәсiз тұлға жауаптылықа
тартылып, жазаланса, онда жағдай ... ... ... ... таза
атын орнатуға, тәркiленген мүлкiн қайтаруға болады, бiрақ оның ... және ... ... зардапты қалай орнына
келтiруге болады? Сондықтан адамның тағдырын шешкен уақытта ол кiнәлi ... емес пе ... ... ... тиiс емес және қателiк жiберуге
құқықтары жоқ.
Кiнәсiздiк ... ... сот ... ... ... ... құқығын қамтамасыз етумен тығыз байланысты. Кiнәсiздiк
презумпция қағидасының маңыздылығы адамның кiнәлi ... ... ... сот ... ... ол жасаған қылмысқа кiнәлi еместiгiнде.
Кiнәсiздiк презумпциясы қағидасының мазмұны ... ... ... тұлғаны қылмыс жасағаны үшiн кiнәлi деп табу үшiн оның кiнәлiлiгiн
толық және тура дәлелдеу қажет;
2) айыпталушы өзiнiң ... ... ... ... ... мiндетi айыптаушыға жүктелген;
3) кiнәлiлiк тек қана заңда көрсетiлген ... ... ... ... де өзiнiң кiнәсiздiгiн дәлелдеуге мiндеттi емес;
5) тұлғаның кiнәсiн мойындап келгенi үшiн ғана жазалауға болмайды;
6) тек қана сот ... ... ... ... үшiн ... деп ... тұлға кiнәлi болады тек қана соттың заңды күшiне енген үкiмiмен.
Кiнәсiздiк презумпциясынан айыпталушыға байланысты ... ... ... жол берiлмейтiндiгiн түсiнемiз. Айыпталушыда тұрғын
үйге, сайлауға ... ... ... Ол ... ... ... ... тасталынуы мүмкiн.
…дiлеттiкте бұл қағиданың мақсаты – адамның құқықтарын ... ... ... ... ету, ... ... негiзсiз
және заңсыз қылмыстық жауаптылықтан және сотталудан шеттету.
Кiнәсiздiк презумпциясына iс бойынша өндiрiс жайлы (бұқаралық ақпарат
құралдары) қайшы ... егер ... ... ... ... ... ретiнде болып, айыпталушының кiнәлiлiгi жайлы ... ... ... сот үкiмiне дейiн оны кiнәлi деп ... ... ... ... ... ... ... кiнәсiз деп танылған
тұлға өзiне келтiрiлген ... ... ... ... ақпарат
құралдарынан) оның ақталғаны жайлы жариялауды талап етуге құқылы, шындыққа
сай емес және оның ... мен ...... ... ... ... ... сол (бұқаралық ақпарат құралдардағы) өзiнiң
берген ... ... ... ... айыпталушы үшiн негiзсiз айыптау мен соттаудан
кепiлдiк болып қана қоймайды. Оның айыпталушының кiнәлiлiгiне сейiлмеген
күдiк айыпталушының ... ... ... ... iстi жан-жақты және объективтi анықтауға бағытталғандығы, яғни
онсыз негiздi және әдiл сот ... ... ... ... презумпциясынан
кiшкене болса да ауытқып кету салдары әдiл ... ... ... ... ... мен ... ... нұқсан келтiредi.
Егер қылмыстық iс жүргiзу заңы қағиданың айыпталушыға қорғану құқығын
және алдын ала тергеу және ... iстiң жан – ... ... ... қамтамасыз етсе, кiнәсiздiк презумпциясы әдiл соттың ... ... ... ... ... ... және ... айыптау қорытындысын айыпталушыны қылмыскер деп тануға болмайды.
Тек қана сот ҚР ... ... сот ... ... ... ... ... деп тани алады.
Кiнәсiздiк презумпциясы жоққа шығарады: жеткiлiктi, жол берiлетiн және
объективтi дәлелдемелер негiзiнде заңмен ... ... ... ... үкiмiмен кiнәлi деп танымайынша кiнәсiздiгi әлi сақталынады.
Қайта соттауға және қылмыстық iзге түсуге жол ... ... 77-б; ҚР ... 20 ... ... ... “Ешкiмдi де нақ бiр қылмыс ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылуын қылмыстық iзге түсiрмейтiн заңды мән-
жайлар қамтамасыз етедi: ҚР ҚIЖК-нiң 37-бабына сәйкес қылмыстық iс ... ал ...... тиiс ... егер ол ... ... үшiн жаза қолдануды жойса, рақымшылық ету
актiсiнiң ... өзi ... ... бiр ... бойынша соттың заңды күшiне енген
үкiмi не қылмыстық iзге түсудiң мүмкiн еместiгiн ... ... ... ... бар ... ... ... бiр айыптау бойынша қылмыстық iзге түсу органының қылмыстық
қылмыстық iзге түсуден бас тарту туралы ... ... ... бар адамға
қатысты;
Г) ҚР қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... қатысты.
Сотпен анықталған қылмыстық iзге түсiрудi ... ... iстi ... жайлы мәселе мiндеттемесi жүктеледi. Бұл ... ... ... ... ... iзге түсудi болдырмау
негiздерi керi әсерiн ... ҚР ... ... ... ... ... күшейтетiн жауаптылық, азаматтарға жаңа
жауаптылық көздейтiн немесе олардың ... ... ... ... ... Егер құқық бұзушылық үшiн жауаптылық ... ... жаңа заң ... (ҚР Конституциясының 77 бабы).
ҚР ҚIЖК-5 бабына сәйкес қылмыстық iс бойынша өндiрiс кезiнде анықтау,
алдын ала тергеу немесе сот ... ... ... күшi бар ...
жүргiзу заңдары қолданылады. Бiрақ қылмыс үшiн жаза көздейтiн қылмыстық
кодекстiң ... ... ... ... ... ... ... жасау болып табылатын өзге ережелерге бағынышты. Сонымен, егер ҚР
ҚIЖК-ң нормалары оларды өкiлеттенген ... ... ... бағдарланған
болса қылмыстық кодекстiң нормалары айыпталушының мүдделерiне ... бет ... ... салу қылмыстық iс жүргiзушiлiк
кепiлдiктермен қамтамасыз етiледi. Олардың қатарына:
- ... ... ... алып ... ... ... кезде сотпен
қысқартылмаған жағдайдағы iс бойынша үкiмдi жою;
- қылмыстық заңды дұрыс емес қолдану жолымен тағайындалған ... ... ... ... құқығы, амниссия жайлы тиiстi акт
қолдану.
-
Сот әдiлдiгiн заңмен сот алдындағы теңдiк негiздерiнде жүзеге асыру
(ҚР ... 14-б, Адам ... ... ... 7-
б , Азаматтық және саяси құқықтар ... ... ... 24, 26-б, ... ... ... ... сот iсiн жүргiзу барысында ешкiмдi де шыққан
тегi, әлеуметтiк, лауазымдық және ... ... ... ... ... ... ... сенiмдерi, тұрғылықты жерi бойынша немесе өзгеде кез
келген мән-жайлар бойынша қандай да ... ... ... Республикадағы қолданыстағы заңдар ... ... ... және ... ... және орындалуға жатады. Барлығының заң
алдындағы теңдiгi – бұл заңнамада ... ... ... тең ... ... сот ... теңдiгi сот алдына осы
немес өзге тұрғыда келетiн азаматтарды тең процессуалдық құқықтармен және
лайықты мiндеттермен қамтамасыз етедi.
Азаматтардың ... ... ... тек ... ғана емес, сондай-ақ
анықтаушымен, тергеушiмен және прокурормен тарайды. Азматтың ... ... ... және өзге ... анықталмайды, ол қандай
құқықтардың субъектiсi болып табылатынына: азаматтық талапкер, жәбiрленушi,
сезiктi, айыпталушы, қорғаушы, куә және тағы ... ... ... орнатылған осы немесе өзге субъектiнiң процессуалдық
құқықтары мен мiндеттерiн ... ... ... сот iсiн жүргiзу
саласына қатысты азамат өзiне тиiстi субъективтiк құқықтарды қолданып және
субъективтiк мiндеттердi ... ... ... ... ... соттарды, Конституциялық Кеңестiң ... ... заң мен сот ... ... ... жауаптылыққа тартудың
ерекшелiктерiн көздейтiн жалпы ереженiң кейбiр ... ... ... ... ... ... ... кезеңiнде қамауға, алып
келуге, соттық тәртiпте тағайындалатын әкiмшiлiк ... ... ... ... ... ... тек қылмыс орнында ұстау
немесе ауыр қылмыс жасау жағдайларынан басқа жағдайларда тартуға болмайды.
Алайда бұл ... ... ... жауаптылықтан босатылуға
қандайда бiр жеңiлдiктер ... ал ... ... және ... ... ... ... асырылуын қамтамасыз ететiн
қосыша кепiлдiктер болып табылады.
Тәжiрибеде Конституциямен кепiлденген сот алдындағы ... ... ... бар. ҚР ... 14-бабы өкiлеттiк жағдай
бойынша кемсiтуге тыйым ... ... ... ... бұл ... ... алмайды және бiрiншi кезектiлiкте Конституцияның ауытқымауының
кепiлдiгi болып табылатын мемлекет ... ... ... дәл осы ... ... Президенттiң заң мен сот алдындағы жауапкершiлiгiн
мемлекеттiк опасыздық жағдайында шектейдi.
Заң мен сот алдындағы теңдiк, ... ... тең ... ... ... және оның бұзылуына тең жауаптылықта
болуымен көрсетiледi. Қылмыс ... ... ... ... және алып отырған лауазымынан, қызмет түрiнен және ... ... бiр ... ... ... Қылмыстық заң
тыйымдарын бұзғаны үшiн тең ... ... ... ... мемлекет
құқықтық мемлекет болуын тоқатады.
Судьяның тәуелсiздiгi
(ҚР Конституциясының 77-б, Адам құқықтарының жалпы декларациясының 8-
б, ҚР ҚIЖК-ң 22-бабы).
Бұл қағида ... ... ... сот әдiлдiгiн атқару кезiнде тәуелсiз
болады және Қазақстан Республикасының Конституциясы мен ... ... ... ... ... сот ... ... асырудың
процедурасымен; сот әдiлдiгiн ... ... ... судьяның қызметiне
қандай да бiр араласуға жауаптылық қауiпi арқылы тыйым салумен; сотты
құрметтемегенi үшiн ... ... ... судьяның
өкiлеттiктерiн тоқтату және тоқтата тұрудың, ... ... ... және тағы ... ... тәртiбiмен қамтамасыз етiледi.
Соттар судьялардың тәуелсiздiгi жайлы сұрақтарға ерекше көңiл бөлулерi
қажет, олардың қызметiне араласуға жол бермеуге шара ... ... ... ... ... ... кiрмейтiн мiндеттер
артудың жолын кесу керек.
Сот қызметiне араласуды нақтылы iс бойынша сот ... ... ... ... ... бөгет жасамау мақсатында судьяға әсер етудiң
кез келген нысаны деп түсу ... ... ... ... осы ... ... ... соттық процестiң нақты бiр жағының пайдасына шешiм
қабылдау, судья анықтаған ... ... және ... ... әрекеттер
жасауға мәжбүр болатын қасақана жағдай жасау ... ... ... ... ... ... органдармен немесе олардың ... ... ... ... iстердi бақылауға алуын сот әдiлдiгiнiң ... ... ... ... сот ... ... деп ... қажет.
Қылмыстық iс жүргiзу заңы үкiмдi арнайы орында – ... ... ... ... ... ... кеңесу бөлмесiнде осы iс
бойынша сотың құрамына енетiн судьялар ғана болады; өзге ... жол ... ... ... ... және заңдардың тек қана өзiнiң
iшкi сенiмiн басшылыққа алу негiзiнде ... ... және олар ... ... мүмкiн болатын соттарға өздерiнiң қызметiн жүзеге асыруына
осындай жағдай ... ... ... жағдай қамтамасыз етiле алады, егер
сот өзге жақтан қандай да бiр әсер етуден және қысымнан ... ... ... ... сот әдiлдiгiн жүзеге асыру кезiнде соттық билiктiң
дербестiгi нақты ... ... ... ... ... әртүрлi сатыдағы
соттардың өзара қарым-қатынасын анықтайды. Қадағалау сатысы үкiмдi тоқтатып
және iстi қайта сотта қарастыруға жiбере ... ... ... ала ... және өзiнiң шешiмiмен олардың ... ... ... ... емес. Iстi қайталап қарау барысында бiрiншi
инстанция соты жоғары тұрған соттан қорытынды шығаруда ... және ... ... мен ... ... ... ғана ... сондай-
ақ қылмыстық заңды және жаза тағайындауда тәуелсiз болады.
Сот iсiн жүргiзудi тараптардың бәсекелестiгi мен тең құқықтылығы
негiзiнде ... ... ... ... ... мәнi ... iстер бойынша сот әдiлдiгiн жүзеге
асыру кезiнде соттық талқылау айыптау ... – бiр ... ... жеке ... ... ... тарап (қорғаушы,
сотталушы, сотталушының заңды өкiлi) болып құрылғандығы. ... ... тең ... Iстi шешу функциясы сотқа тиесiлi.
Судья сот әдiлдiгiн ... ... ... ... болу ... ... мен тең құқықтылығы қағидасын қатаң ұстануы
қажет. “Судья өз өндiрiсiндегi iс бойынша қандай да бiр ... ... ... ... ... ... ... нақты iс бойынша өзiнiң пiкiрiн тек кеңесу
бөлмесiнде ғана айта ... iсiн ... ... ... мен тең ... ... соттық талқылауында оның тараптары өздерiнiң сот ... мен ... ... ... ... берiлгендiгiнде. Сот сот
отырысында тараптарды тең мүмкiндiктермен, сондай-ақ өздерiнiң ... ...... белсендiлiгiн қамтамасыз етуге мiндеттi.
Сот әдiлдiгi бәсекелес ... егер сот iсiн ... ... ... және тең ... ... өзiнiң дұрыстығын
дәлелдесе және өзiнiң айқындамаларын еркiн баяндаса. Тараптар өтiнiштердi,
арыздарды, дәлелдемелердi ұсыну және ... ... ... қатысуы
бойынша тең құқықтарды ... Б ұл ... ... ... ... ... жоқ ... бiлдiредi және ол екеуi де
сотпен бiр ... ... Сот ... ... пiкiрлерiмен
байланысты емес және өзiнiң iшкi сенiмi ... ... iстiң ... ... және ... ... қажеттi жағдйлар жасайды: iске
қатысушы тұлғаларға олардың құқықтары мен ... ... ... ... ... орындамау салдары жайлы ескертедi
және оларға өздерiнiң құқықтарын жүзеге асыруда көмектеседi.
Осымен келе тараптардың бәсекелестiгi мен тең ... ... ... ... ... ... ... және қорғау функциясын қылмыстық iстi шешу функциясынан
бөлектеу;
2) тараптарды өздерiнiң ... ... ... үшiн ... ... ...... шешiм қабылдау құқығын тек соттың қарамағына беруде және
процесте соттың басқарушылық жағдайы.
Тараптардың тең құқықтылығы ... ... ... ... ... ... Процесуалды тең құқықтылық айыпты
дәлелдейтiн айыптаушының жүзеге асыратын құқықтары сияқты қорғау тарабының
да ... ... ... ... құқықтары бар. Мемлекеттiк
айыптаушы, жеке айыптаушы, сотталушы оның ... ... ... ... азаматтық жауапкер және олардың ... ... ... ... дәлелдемелердi зерттеу өтiнiш жайлы
арыздар бойынша тең құқықтарды қолданады. Процессуалды тең ... кең және iстiң тек ... ... сондай-ақ заңгерлiк жағына да
таралады. Айыпталушы, сондай-ақ сотталушы ... ... ... ... ... барлық сұрақтар бойынша өздерiнiң түсiнiктерiн
және қорытындыларын баяндай алады.
Тараптардың бәсекелестiгi мен тең құқықтылығы – ақиқатты ... ... ... ... мен ... ... кепiлi. Бәсекелестiк
бастама барлық сот процесiнiң жүзiн, оның ... ... ... ерекше сенiмдiлiк күшiн бередi және оның ... ... ... мән – жайын жан – жақты, толық және объективтi зерттеу
(ҚР ҚIЖК-нiң 24-бабы)
Iстiң мән жайын ... ... және ... зерттеу – қылмыстық iс
бойынша ақиқатты орнатудың ажырамас шарты.
Iстiң мән-жайын ... ... және ... ... қағидасы – бұл
соттың прокурордың, тергеушiнiң және ... iс үшiн ... бар ... ... зерттеу, сол мән-жайлардың бар немесе жоқ екенi туралы
тұжырымдардың дұрыстығына кепiлдiк беретiн ... ... ... және ... ... ... негiз. Осы мақсаттарда
ҚIЖК-24 бабы сотты, прокурорды, тергеушiнi және ... iстiң ... ... және объективтi зерттеу ұшiн заңмен көзделген барлық
шараларды қабылдауға мiндеттейдi. Бұл талаптың маңыздылығы оны ... ... ағып ... ... ... жан-жақтылығы – алдын ала тергеу және ... ... ... ... ... версиялар тексерiлуi керек екенiн
барлық мүмкiн болатын версиялар тексерiлу керек екенiн ... ... ... ... ... бiлдiредi.
Iстiң мән-жайын зерттеудiң толықтығы – қылмыстық iс бойынша анықталуға
тиiстi мән-жайларды растауға қажеттi және жеткiлiктi ... ... ... ... ... ... – айыптайтын немесе ақтайтын
мән-жайлардың бiреуiне басымдылық танытпайтындығы.
Қылмыстық процесте ... ... және ... ... сан ... Оның ең елеулi көрiнiстерi мыналар:
1. толықтық, жан-жақтылық және объективтiлiк кiнәнi анықтау бөлiгiнде де
орын алуға тиiс;
2. бұл ... ... ... ... бар, яғни ... ... байланысы бар және iс бойынша ақиқатты анықтау үшiн
ешқандай маңызы жоқ нәрселердiң бәрi дәлелдеудi ... ... ... және ... тиiс ... ... ... жан-жақтылықтық, толықтықтың және объективтiлiктiң
талап етiлуi сотқа, прокурорға, тергеушiге және анықтаушыға ... ... ... ... және оның ... ... ең ... айыпталушыға аудара салынуына жол берiлмейдi;
4. бұл қағида ...... ... ... ... жол берiлмейдi, iске байланыстары ... ... ... бiрдей;
5. iс бойынша дәлелдеу және тұжырымдама ... ... ... және ... қағидасы мемлекеттiк органдарын ... ... ... ... ... өзi прокурордың iс
зерттелмеген жағдайда оны өз нұсқауларымен ... ... ... айқын көрiнедi).
6. Бiлiктi сот органы жан-жақтылық, ... және ... ... және ... органдарымен сақтауын тексередi және
сонымен бiрге iстi қарау мен нақтылай шешу ... осы ... ... ... ... ... зерттеудiң жан-жақтылығының, толықтығының және
объективтiлiгiнiң кепiлi ... ...... ... ... ... ... тыйым салынады.
Дәлелдемелердi iшкi сенiм бойынша бағалау
(ҚР ҚIЖК-25 бабы)
Дәлелдемелердi iшкi сенiм ... ... ... сот, ... және ... ... ... Iшкi сенiммне қаралатын
дәлелдемелердiң жиынтығына ... және ... ... ... тиiс. Мұнымен қатар судья, прокурор, тергеушi және айыптаушы өз ар-
ожданын басшылыққа алады. Дәлелдемелердi iшкi ... ... ... – тек
өз ар-ождан дауысына құлақ салып және ешқандай әсер ... мен ... ... ... ... ... кiнәлiлiгi
туралы және басқа сұрақтар бойынша ... ... ... бағалау – дәлелдемелердiң жол берушiлiгiн,
қатыстылығын, шынайлылығын және ... ... ... процесс
субъектiлерiнiң ойлау қызметiнiң нәтижесi.
Қылмыстық iс жүргiзу заңы ешқандай дәлелдеменiң күнi бұрын белгiленген
күшi болмайтындығын орнатады (ҚР ... ... ... ... ... кiредi:
- iс бойынша жиналған дәлелдемелердi соттың, прокурордың, тергеушiнiң
және ... ... ... соттың өз тұжырымдарында қылмыстық iзге түсу органдарының ... ... ... дәлелдемелерге баға беруде негiзсiздiк элементiне жол берiлмеуi,
бұған заңды басшылыққа алу қажеттiгi мен кепiлдiк ...... ... ... ... және ... iзге түсу
органдарының бағалауы кезiнде ... ... ... және ... ... қолдануы, мұның өзi олардың
заңмен бiрге ар-ожданын басшылыққа ... тиiс ... ... ... сенiмдiлiгiнiң заңды кепiлi болып iске қатысушы
тұлғаларға өздерiнiң ... ... және ... өз ... ұшiн ... ... қолдану табылады. Дәлелдемелердi
бағалаудың ... ... ... өзi ... сан ... Лауазымды
тұлғалармен және iс бойынша өндiрiске жауапты органдармен – тергеушiмен,
прокурормен, сотпен жүргiзiлетiн ... ... және iске ... немесе қатыстырылатын тұлғалармен – айыпталушымен, қорғаумен
және басқалармен ... ... ... Егер ... ... жүргiзушi тұлғаларға) дәлелдемелердi бағалу өктем
шешiмдердi қабылдаудың ... ... ... дәлелдемелердi бағалу
арыздарды, шағымдарды, өтiнiштердi, наразылықтарды және тағы басқаларды
әкелу үшiн база ... ... ... ... ... ... ... 13-б, 16-б; ҚР ҚIЖК-ң 26-б)
ҚР-да бұл ... ... сот iсiн ... демократиялық
қағидаларының бiртұтас жүйесiне кiредi және олардың ... ... және ... ... ... ... ету
өздерiнiң мүдделерiн қүдiктен және айыптаудан қорғау ұшiн ... ... ...... ... ... ... процессуалдық құралдардан үйлестiрiледi. ғылмыстық процестiң
аталған субъектiлерiнiң қорғануға құқығын ... ... ... бiрi ... алдын ала тергеудiң ерте кезiнен бастап ... ... – айып тағу ... ... ... ... – ұстау хатамасын жариялаған ... ... (134-б) ... шарасы ретiнде қамауға алуды қолдану туралы қаулы ... ... (142-б) ... жiберу табылады. ғылмыстық ... ... ... ... жағдайларынан көздейдi (71-б).
Сезiктi немесе айыпталушы өзi меңгермейтiн тiлде iс жүргiзу кезiнде
аудармашының жоқ болуы тек сот iсiн ... тiлi ... ғана ... ... ... ... ету қағидасын да бұзу болып табылады,
өйткенi сезiктi немесе айыпталушы алдын ала ... ... ... ... ... ... ... көлемде жүргiзе алмайды. Сот
сотталушыны түсiнбей және оның түсiнiктемелерiн ... ... және ... ... сақтауы мүмкiн емес.
Берiлген қағиданың түсiнiгi үш қорытындыдан шығады:
- бiрiншiден, сезiктi,айыпталушы, сотталушы ... ... ... мен ... ... өз ... және ... мүмкiндiк беретiн құқықтардың кешенiмен қамтамсыз етiлуi
қажет;
- екiншiден, заңға сәйкес жүзеге асырылатын бiлiктi заң көмегiне және
қорғануға құқық ... ... ... ұстау кезiнен,
айыпталушы ретiнде тартылған тұлғаны қамау немесе айып ... ... ... ... ... ... ... тергушiге, прокурорға, сотқа сезiктiге,
айыпталушыға және сотталушыға өздерiнiң құқықтарын қорғауға қатысты
құқықты жүзеге ... ... ... ... мiндетiн
жүктеу.
Алдын ала тергеу орындарына, прокурорға және сотқа айыпталушының жеке
және мүлiктiк құқықтарын қорғауды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... белгiлi бiр шарттарда оның кәмелетке
толмаған баларына қамқорлық бiлдiру және ... мен үйiн ... ... ... ... ... пен ... қорғану – бұл сезiктiнiң,
айыпталушының және сотталушының ... ... бұл ... ... ... ... алады, бұл үшiн ешқандай шаралар да қолданбауы ... ... ... ... ... ... ықылыс танытпау, аталған
тұлғаларға қарсы ... ... және де ... кiнәсiздiгiнiң
дәлелдемесi бола алмайды.
Сезiктiге, айыпталушы, сотталушыға қорғануға құқық беру қылмыстық iс
бойынша ақиқатты орнатудың және әдiл ... ... ... ... ... оның ... кепiлiмен ажырамас. Анықтау органдары,
тергеушi, прокурор және сот сезiктiге, ... және ... ... ... және ... ... ... сондай-ақ
олардың жеке құқықтарын қорғауды қамтамасыз етуге мiндеттi. Бұл органдар iс
материалдарын толық, жан-жақты және ... ... ... және ... шығаратын барлық мән-жайларды айыптауға мiндеттi.
Қылмыстық процестiң көптеген ... ... ... ... ... ... табылады.
Қорғануға құқықтың кеңейюi қылмыстардың ашылуына бөгет болмайды және
қылмыскердiң жауаптылықтан жалтаруға мүмкiндiк ... ... сот iсiн ... ... ... көмектеседi, тергулiк
және соттық қателiктердi болдырмайды.
Куәлiк айғақтар беру мiндетiнен босату
(ҚР Конституциясының 77-б; ҚР ҚIЖК-ң 27-б)
ҚР Конституциясының 77-бабына сәйкес сот iсiн ... ... ... ... ... жұбайына (зайыбына) және ауқымы заңмен
айқындалған жақын туыстарына ... ... ... мiндеттi емес жағдай
орнатылған. Дiни қызметшiлер өздерiнiң iшкi сырын ашуға сенiм ... ... ... ... ... ... Осы принциптiң ҚIЖК 27-бабында
сөзбе-сөз дерлiк келтiрiлуi аталған адамдардың куәлiк айғақтарды iрiктеп
беру құқығын ... ... ... ... ... ... елецлi
екенiн дәлелдейдi. Куәгердi айғақтар беруден заңмен босатылған адамдар
қатарына жатқызудың заңды екенiн қуаттайтын ... ... ... ... ... берiлген куәлiк айғақтардан кейiннен бас тарту
ондай жауап алу хаттамасының дәлелдеу күшi жоқ деп ... ... ... Егер куәлiк айғақтар беруден босатылған адамдар тобына енетiн
тиiстi ... ... ... ... ... болса, сондай жағдайдың
орын алуы ықтимал.
Заң айыпталушыға қарсы куәлiк айғақтар беруден ... ... ... жатады: ата-аналар, балалар, асырап алушылар, асырап
алынғандар, аталас және аталас емес ағайындар, ата, әже, ... ... беру ... босату тек куәлiк айғақтар
айыпталушының мүдделерiне қарсы бағытталған ... ғана ... ... босату оны мiндеттi түрде ... ... ... тiптi ... ... бiр ... ... алу құқығы заң куәлiк айғақтар
беру мiндетiнен босататын субьектiлер қатарына қосылатын адамның тiкелей
еншiсi. Адам айыпталушының ... ... ... бере алады және беруге
мiндеттi. Куәлк айғақтар беруден босату туралы ереже өздерiне ... ... ... ... тiкелей немесе жанама түрде
қиындатпайтын ... ... ... ... ... ... баруге балады. Мұндай жағдай, мысалы, iске ... ... екi және одан да көп ... ... ... дiни ... ... ретте орын алуы мүмкiн.
Айыпталушыға қарсы куәлiк айғақтар беруден дiни қызметшiлердiң бәрi
бiрдей босатылмайды. Бұл ереже дiни ... ... ... ... ашуына қатысқан дiни қызметшiлерге ғана қатысты, сонымен бiрге
айыпталушының дiнге шын ... ... ... ... ... ... ашу ... тыс жағдайға байланысты оның iшкi сезiмiнiң көрiнiсi
болып табылады.
- бұл айыпталушы ... ... ... ... ... ... ... өзi аталған адамдар, өз мүдделерi ... ... үшiн ... ... ... iзгi ... ... ол
азаматтық борыш, адами борышы туралы өз ұғымдарына сай келсе,
қандай да ... ... ... ... ... қарсы айғақтар
беруге құқылы екенiн бiлдiредi.
-
Бiлiктi заң көмегiне құқықты ... ... ... 13-б; ҚР ... ... ... барлық азаматтардың бiлiктi заң көмегiн алу құқығына
кепiл бередi, соған сәйкес бұл құқық қылмыстық процесте өз ... ... ... ... ... бәрiне бiрдей қатысты. ғылмыстық
процесте бiлiктi заң көмегiне құқығы бар субъектiлерге мыналар ... ... ... ... ... ... жеке айыптаушы,
азаматтық талапкер, азаматтық жауапкер ... де ... заң ... бар. ... ерекшелiгi - өзi куәлiк айғақтар беретiн iстiң қандай
нәтижемен ... ... ... ол ... ... ... ... талаптарына қарамастан өз мүдделерiн
қорғайтын қылмыстық процестiң қатысушыларына қажет.
Сот (судья), қылмыстық iзге түсу органы, лауазымды тұлғалар ... ... ... процесте сот әдiлдiгiн қорғайды.
Жариялылық
(ҚР Конституциясының 77-б; Адам құқықтарының жалпы декларациясының 10-
б; Азаматтық және ... ... ... ... пактiнiң 14-б;
“Бұқаралық ақпарат құралдары туралы” ҚР Заңының 20, 21-б; ҚР ... ... ... ... ... iстердi талқылау барлық соттар мен
сот сатыларында ашық жүргiзiледi. Сот ... ... ... ... ... ... сот ... бастамас бұрын келген;
орнатылған тәртiптi бұзбаған; заңмен орнатылған жас шамасына жеткен ... ... ... ... ... iс бойынша қатысушылар болып
табылатын азаматтарды iске қатыстыруын қамтамасыз етедi.
Ашық (жариялы) соттық талқылау соттың тәрбиелiк ықпал етуiн ... ... ... ... ... мен сақтаудың iшкi
тұтынушылығының қалыптасуына ықпал етедi. Сот ... ... ... сөз, радио, теледидар өкiлдерiнiң және т.б-дың отыруы судьяларды
сот талқылауы барысында ... ... ... ... ... етедi.
Алайда бұл, сот ешқандай iстi ... ... ... алмайтындығын
бiлдiрмейдi. Ашық соттық талқылау бұл жалпы тәртiп, бiрақ одан ... ... жол ... Сот ... ...... ... көзге елестетiңдер. Жәбiрленушi ... ... ... толық айтып беруi керек, куәгерлерден қылмыс жайлы және
сотталушының ... ... ... ... ... ... жауап алу
қерек және сарапшыдан жәбiрленушiнiң сот-медициналық ... ... ... алу ... ... айыпталушыдан қылмыстың жасалуының
барлық мән-жайлары бойынша түсiнiк алу қажет. Егер бұндай iстiң соттық
талқылауы ... ... ... ... ... ... зорлық-зомбылықтың барлық мән-жайы туралы айту мүмкiндiгiнен
айыратын едi. Ал мән-жайлар қылмысты ашуда және кiнәлiнi әшкерелеуде ... ... рөл ... ... ... бұндай жағдайда өздерiн
куәлар, сарапшылар, сотталушы да ... едi. ... ... ... барлығы
ақиқатты орнатуды қиындататын едi.
Жабық сот талқылау ерекшеленедi (29-б), сондықтан заң қажеттiлiк
туындаған ... ...... iске ... ... сырлас
жақтары туралы мәлiметтердiң таралуын болдырмау үшiн жыныстық қылмыстар
туралы iстер бойынша, он алты ... ... ... қылмыстары туралы,
сондай-ақ басқа да iстер бойынша талқылауды бөтен тұлғаларды жiберусiз
жабық ... ... ... ... сот талқылауы мемлекеттiк құпияны
қорғау мүдделерi ... да ... сот ... жүтгiзудiң ерекшелiктерi:
- бөтен тұлғалар қатыстырылмайды, процеске қатысушылардың өздерiне
соттық талқылау барысында мәлiм болған мәлiметтердi ... ... ... қол
хат алынады.
Iс бойынша қабылданған соттың үкiмi және ... ... ... ... сот ... ... да, өндiрiсте сот iсiн жүргiзудiң
барлық тәртiптерiн ... ... Сот ... ... ... ... өкiлдерi болмай-ақ қойсын, олардан басқа ... ... ... ... шешiлуi қажет сотталушы бар. Сондықтан
процессуалдық нысаннан дәлелдемелердi зерттеудiң ешқандай қысқартылған,
кесiлген процедурасынан ... ... ... ... ... ... ещбiр ерекшелiксiз дәл орындалуы қажет, өйткенi сот көпшiлiкке
емес, ... ... ... ... сот ... ... дәлелденген қаулысы бойынша
жүргiзiледi. Жабық сот ... ... ... ... ... ... iзге ... жүзеге асыратын органның әрекеттерiне немесе
шешiмдерiне шағым қаралады.
Қылмыстық сот iсiн ... ... ... 7, 19-б; “Соттар және судьялардың мәртебесi
туралы” ҚР ... ... заң күшi бар ... 6-б; “ҚР
тiлдер туралы” ҚРЗ-ң 13-б; ҚР ҚIЖК-ң 30-б )
ҚIЖК-ң 30бабына сәйкес: “Қылмыстық сот iсiн ... ... ... ол қажет болған жағдайда сот iсiн мемлекеттiк ... ... ... ... ... да ... қолданылады”. Мемлекеттiк тiлдi
орнатумен қатар Конституция әрбiр тұлғаға ана тiлiн қолдану құқығына кепiл
бередi.
Сондықтан iс бойынша iс ... тiлдi ... ... ... iске қатысушы адамдарға сотта өзiнiң ана тiлiнде немесе олар
бiлетiн басқа тiлде өтiнiш жасау, ... және ... ... ... жасау,
iстiң материалдарымен танысу, сөйлеу және аудармашының ... ... ... ... және ... етiледi. Егер тұлға сот iсiн
жүргiзу тiлiн бiлмесе аудармашы ... ... ... ... ... ... ... түрде қатыстырылады. Аудармашының
қатысуы тек қана сот iсiн жүргiзу тiлiн ... ... ... мен
заңды мүддетерiн қамтамасыз етпейдi, сондай-ақ тергеушiмне және ... ... ... тұлғадан толық және нақты ақпараттар алуға көмектеседi.
Қылмыстық сот iсiн жүргiзуде тiлдi ... ... ... ... ... сезiктiге ұстау қаулысы жарияланған кезден немесе жолын
кесу шарасы ретiнде қамауға алу туралы ... ... ... ... ... сот iсiн ... тiлi ... ағымдағы заңнаманың
демократиялылығын бiлдiредi және халықтың ... қол ... ... ... ... ету сияқты сот әдiлдiгiнiң жүзеге
асырылуының маңызды сұрақтарын шешудi анықтайды. Сот iсiн жүргiзу ... тiлiн ... және ... тiлiн таңдау құқығын қамтамасыз ету –
бұл бәсекелестiк, сотталушыға қорғану құқығын ... ету, ... т. б. ... ... ... алғы ... процесс жүргiзiлетiн тiлдi анықтау – азаматтардың
өмiрлерiнiң ... ... және ... ... ... ... ... тең құқықтылықтың мемлекеттiк кепiлдiгi болып табылады.
Сезiктiнiң, ... ... сот iсiн ... тiлiн бiлмеумен
немесе бұл тұлғаларға ... ... ... ... ... ... ... етумен себептелген құқықтарын қандай да
болсын шектеу қылмыстық iс жүргiзу заңын бұзу ... ... ...
жүргiзу тiлi туралы тәртiптi бұзу iс бойынша қабылданатын үкiмдi және ... ... ... ... ... ... ... жүргiзу әрекеттерi мен шешiмдерiне шағымдану бостандығы
(ҚР ҚIЖК-ң 31-бабы)
бұл қағиданың мәнi келесi ... ... ... ...... ... ... мүдделерiн қозғайтын болса,
процеске қатысушылар, сондай-ақ азаматтар мен ... осы ... ... ... ... ... тергеушiнiң,
прокурордың, соттың немесе судьяның шешiмдерi мен iс ... ... ... ... ... заң ... құқығының
субъектiлер өрiсiн тек процестiң қатысушыларымен шектейдi. Заң шығарушының
ерекше қамқоршылығын қылмыстық iс бойынша өндiрiстi ... ... мен ... ... ... ... қылмыстық процесс
қатысушыларына қамтамасыз ету ... ... ... сот ... ... ... ... мiндеттi түрде осы
құқық көрсетiледi, ал оның жанында процеске ... ... ... атап ... ... ... ... органдардың
мiндеттерiне аталған құқықтарды түсiндiру ғана емес, сонымен қатар ... ... ... қамтамсыз етуге көңiл бөлiнген.
Қарастырылып отырған шағымдану институты соңғы кезде елеулi дамуға
ұшырады: ҚIЖК-110 бабына сәйкес анықтау органымен, ... ... ... ... ... ... щағымды қамауға алынған тұлғалар
(сезiктi немесе айыпталушы), олардың қорғаушылары мен заңды өкiлдерi бере
алады. Ал ... ... бұл ... ... тек прокурорға ғана берiлетiн
болатын.
Қылмыстық процесте шағымдануға құқық ҚР ҚIЖК-ң ... ... ... ... ... әрекеттерi мен шешiмдерiне
шағым беру тәртiбi мен мерзiмдерiнiң орнатылуымен қамтамасыз ... ... ... ... мен ... ... ... сонымен қатар толығымен қылмыстық iстi қозғау және
алдын ала тергеу кезеңдерiнде де ... ... ... ... ... ... ... барлық қағидалары мәнi бойынша Конституциялық
мағынасы бар. ... ... ... тең ... ... ... ... арасындағы iшкi жүйелiлiк
иерархиясына және сәтсiздiкке ... ... ... ... әкеп ... Бұл көзқарастан келе,
Конституциялық қағидаларды салалық қатынасы бойынша қылмыстық ... ... ... ... ... анық ... дұрыс
талқылау мен қолдануға ... ... ... ... ... ... Қылмыстық процестiң қағидалары негiз қалаушы бастамалар ретiнде
нақты мағынаға ие, бiр ... ... бола ... ... ... қағида қылмыстық процестiң белгiлi бiр жақтарын ... және ... бола ... олар ... мәнiн
бүтiндей түсiнуге мүмкiндiк бередi (мысалы, ... ... ... ... қорғану құқығын қамтамасыз
ету, азаматтардың заң мен сот ... ... ... асырыла алмайтын едi).
3. Қылмыстық процестiң қағидалары болып қылмыстық iстiң жүргiзiлуiнiң
барлық кезеңiнде бола ... ... ... ... ... Бұл осы немесе өзге ахуалды процестiң қағидасы
деп санауға болатын сұрақты шешуде бағдарды ұстауға болатын басты
критерий.
Қорытынды
Сөз ... ... ... ... яғни анықтау, алдын ала
тергеу, прокурор немесе сот органдарының қызметi, ... бұл ... ... және ... ... ...... құқығының
нормаларымен реттелiнетiн қатынастар туралы идея (ой) мiндеттi түрде заңда
көзделуi қажет. Қазiрше ол заңда жоқ, бұл ойды ... ... ... симпозиумдарда талқылайды, ол жарқын, жоғары,
адамгершiл, аса маңызды бола алады, ... ... орай ... ... және мiндеттi болуға идеяның құқығы жоқ.
Сот билiгiнiң қызметi мен ұйымдастырылуы ... яғни ... әдiл сот ... ... ... қылмыстық iстер бойынша әдiл
сот қағидалары ... ... және ... ... ... ... ... дәстүрлi бекiтiлгендерден айтарлықтай кеңiрек.
Жаңа қағидалар пайда болып, бұрынғы қағидалар толығырақ мәтiндiк рәсiмге ие
болды.
Қандай заңнамалық ... ... ... қағида әрқашанда
қағидалық күшке ие. Егер қағидаларды конституциялық және өзге де ... ... онда ... ... маңыздылығы өзге қағидаларға
қарағанда маңызды болады. Демек, өзге қағидалады қағида деп ... ... ... ... процестiң кейбiр қағидалар елеулi дәрежеде
саясаттандырылған (мысалы, сот әдiлдiгiн тек ... ғана ... ... ... ... олар тек қана салалық ... ... ... ... ... ... заңы – ... бекiтiлулерi
керек.
Айтылған ой қорытындыларға байланысты қағидаларды ... және ... ... деп ... пайдасы жоқ.
Кейде iс жүргiзудiң барлық сатыларының ... мен ... ... ... деп ... ал жекелеген сатыларында
(апелляциялық және ... ... ... жай
қағидалар деп атайды. Жекелеген сатылардағы қағидаларды арнайы шартты
қағидалар деп атау ... ... Одан да олар ... ... ... шек және тағы басқалар болсын. Көп мағыналыққа жол бермеу үшiн
қиын түсiнiлетiн ...... ... ... ... қағидалар
деп айту ыңғайлы, ал бастысы дұрыс.
Негiзiнен қағидаларды Конституциялық және өзге деп бөлу ... ... ... ...... ... шегуге әкелiп соққан
себептердiң қайнар көзi. Осындай бiр пiкiр әдiл ... ... ... ... ... ... ... 10-б) ... ... тергеушi, анықтау органы немесе |
|анықтаушы ҚР Конституциясының, ҚIЖК-ң және өзге|
|де нормативтiк құқықтық актiлердiң талаптарын |
|сақтауға мiндеттi ... адам және ... ... мен ... нұқсан келтiретiн заңдарды |
|қолдануға құқылы емес ... ... iзге түсу ... ... ... жол берiлмейдi және заңмен орнатылған |
|тиiстi жауапкершiлiктi, заңсыз актiлердiң дұрыс|
|еместiгiн көздейдi және ... күшi ... ... ... ... {ҚР ҚIЖК 10-31-баптары} ... (ҚР К 1, 4, 34-б, ҚР ҚIЖК | |Сот ... заң мен сот ... | ... ... ... ... |
| | ... 14-б, ҚIЖК 21-б) ... әдiлдiгiн тек соттың ғана жүзеге | ... ... ... ... 75-б, ҚIЖК 11-б)| ... ... ҚIЖК 22-б)|
|Адам мен азаматтың құқықтары мен | |Сот iсiн ... ... ... сот ... ... | ... мен тең құқықтылығы |
|(Конституцияның 13-б, ҚIЖК 12-б) | ... ... ... (ҚIЖК 23-б) ... адамның абыройы мен қадiр-қасиетiн| |Iстiң мән-жайын жан-жақты, толық |
|құрметтеу (Конституцияның 17-б, ҚIЖК | ... ... ... (ҚIЖК 24-б)|
|13-б) | | ... жеке ... ... | ... iшкi ... бойынша |
|(Конституцияның 16-б, ҚIЖК 14-б) | ... (ҚIЖК 25-б) ... ... ...... | ... ... қорғануға |
|кезiнде азаматтардың құқықтары мен | |құқығыын қамтамасыз ету (ҚIЖК 26-б)|
|бостандықтарын ... ... | | ... ҚIЖК 15-б) | | ... ... қол ... Хат | ... ... беру ... |
|жазусыдың, телефон арқылы сөйлесудiң, | |босату (Конституцияның 77-б, ҚIЖК ... ... және өзге де | |27-б) ... ... (Конституцияның | | ... ҚIЖК 16-б) | | ... үйге қол ... | ... заң ... ... |
|(Конституцияның 25-б, ҚIЖК 17-б) | ... ету ... |
| | |13-б, ҚIЖК 28-б) ... қол сұқпаушылық | |Жариялылық ... 77-б, ... 26-б, ҚIЖК 18-б) | |ҚIЖК 29-б) ... ... ... | ... сот iсiн ... тiлi |
|77-б, ҚIЖК 19-б) | ... 7-б, ҚIЖК 30-б) ... ... және ... iзге | |Iс жүргiзу әрекеттерi мен ... жол ... ... | ... ... ... |
|77-б, ҚIЖК 20-б) | ... 31-б) |
| ... ... қағидаларының мәнi |
|мынада: ... ... оның ... мен ... ...... болған iс |
|жүргiзудi жарамсыз деп тануға, мұндай iс ... ... ... ... бұзуға не осы тұрғыда жиналған материалдарды |
|дәлелдеу күшi жоқ деп тануға әкелiп ... (ҚIЖК 9-б) ... ... В.Т. “О понятии принципа советского уголовного прпоцесса” Труды
ВШ МООП ... 1965. Вып. 12. С. ... ... 222-бабы, 12-бөлiмi
1 ҚР Жоғарғы Сот Пленумының N-1 қаулысы “ҚР-ғы сот билiгiнде заңнаманы
қолданудағы кейбiр сґрақтар ... 14. 05. 1998ж.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адвокат - қорғаушының алдын ала тергеуге қатысуы5 бет
Қылмыстық іс жүргізу қағидалары79 бет
Қылмыстық іс жүргізудің конституциялық қағидалары13 бет
Қылмыстық сот ісін жүргізудегі куәлік иммунитет қағидасы81 бет
Қылмыстық құқық түсінігі және оның қағидалары28 бет
Қылмыстық құқықтың пәні, түсінігі, міндеттері мен қағидалары81 бет
Қылмыс және қылмыстық құқық жайлы93 бет
Қылмыстық іс жүргізу құқығы24 бет
Қылмыстық заңның кері күшінің ұғымы50 бет
Қылмыстық құқық міндеттері24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь