Ауыл шаруашылық саласында маркетингті қолдану

КІРІСПЕ
1 АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҚ САЛАСЫНДА МАРКЕТИНГТІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1.1 Ауыл шаруашылығындағы маркетингтің түсінігі, мәні мен ерекшелігі
1.2 Аграрлық салада маркетингті ұйымдастырудың шетелдік тәжірибесі
2 ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АГРОӨНЕРКӘСІП КЕШЕНІНДЕГІ МАРКЕТИНГТІК ҚЫЗМЕТТІ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Оңтүстік Қазақстандағы агроөнеркәсіп кешенінің экономикалық жай . күйіне талдау жасау
2.2 Облыстық аграрлық өндірісінде маркетингтік қызметті ұйымдастыруды талдау мен мүмкіндігін бағалау
3 АГРОӨНЕРКӘСІП КЕШЕНІНДЕ МАРКЕТИНГТІК ҚЫЗМЕТТІ ЖЕТІЛДІРУДІҢ НЕГІЗГІ БАҒЫТТАРЫ
3.1 Аграрлық сферада маркетингтік қызметті ұйымдастыру әдістемесін жетілдіру
3.2 Аграрлық өндірісте маркетингтік қызметті жетілдіру жолдары

ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Ауыл шаруашылығы Қазақстан экономикасының негізгі салаларының бірі болып табылады. Аграрлық сектордың даму деңгейі қашан да қазақстандық қоғамның экономикалық және қоғамдық-саяси тұрақтылығын анықтайтын факторы болып келді және әлі де болып келеді. Республика экономикасы дамуының басым бағыттарының бірі бола отырып, ауыл шаруашылығы аса зор әлеует пен үлкен қорға ие.
Аграрлық салада кәсіпорындарды басқарудың жаңа жүйесін қалыптастыру барысында маркетинг қазақстандық шаруашылық тәжірибесі үшін кәсіпорындардың өндірістік-өтімдік қызметін ұйымдастыру мен басқарудың жаңа әдісі болып табылады.
Қазақстанда маркетингті енгізу қажеттігі басқару теориясы мен тәжірибесін дамытудағы жалпы әлемдік тенденциялардан туындап отыр. Сонымен қатар, маркетинг қоғамның даму бағдарын, уақыт пен сыртқы ортаның ерекшеліктерін көрсетеді. Сол себептен, маркетинг саласындағы батыс тәжірибесі бірқатар өлшемдері бойынша қазақстандық шарттарға сәйкес келмейді. Оның үстіне, отандық тәжірибе маркетингтің экономикасы дамыған елдерге тән емес, беймәлім тұстарын ашып берді. Біздің шарттарда маркетингтің классикалық сызбасын пайдалану және енгізу процесі өте қиын әрі баяу жүзеге асады. Өйткені, отандық аграрлық кәсіпорындарда маркетингті қалыптастыру шарттарының өзіндік ерекшеліктері бірқатар мәселелердің туындауына алып келуі және маркетингтің дамыған үлгісінің қолданысына кедергі келтіруі мүмкін.
Қазіргі таңда еліміздің жекелеген аймақтарының агроөнеркәсіп кешенінің алдында тұрған басты міндет тұрақты дамитын аграрлық-индустриялық және инновациялық орталыққа айналу, отандық тауарлардың әлем нарығына шығаруға жәрдемдесуді жүзеге асыру үшін маркетингтік қызметті қолданудың жаңа жүйелерін қалыптастыруды қажет етеді. Осыған байланысты, елімізде 2006-2010 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіп кешенін тұрақты дамыту тұжырымдамасы және 2007-2024 жылдарға арналған Қазақстан Республикасының тұрақты дамуға ауысу тұжырымдамасы қабылданды.
Сонымен, маркетинг туралы шетелдік және отандық әдебиеттерді зерттеуге және нақты кәсіпорындарда маркетинг қызметін ұйымдастыру процесінің ерекшеліктері бойынша мәліметтерді сараптауға негізделген осы тақырып бойынша жұмыс істеу оның нәтижелерін отандық кәсіпорындардың іс-жүзінде әрі қарай пайдалануы тұрғысынан өзекті мәселе болып табылады. Зерттеу мәселесінің өзектілігі әзірге қолданбалы материалдары мен ілімдік негіздері жеткіліксіз Қазақстан үшін жаңа бір мәселе болуымен де айқындалады. Жұмыс нәтижелерін маркетинг қызметінің даму бағыттарын анықтау үшін қазақстандық кәсіпорындар мен ұйымдардың қызметінде іс-жүзінде қолдану мүмкіндігі де осы тақырыптың маңыздылығын күшейте түседі. Осылайша, аталмыш мәселенің өзектілігі мен тақырыптың ғылыми тұрғыдан жеткіліксіз өңделгендігі зерттеу мақсатын, пәнін және нысанын таңдауда негіз болып табылады. Мұндай жағдайда ауыл шаруашылығында маркетинг қызметін қалыптастыру және дамыту жөніндегі кеңестер мен ұсыныстарды дайындау қажеттігі туындайды.
1 Назарбаев Н. Қазақстан халқының әл-ауқатын арттыру - мемлекеттік саясаттың басты мақсаты. - Астана, 2008. - 11 б.
2 Қазақстан Республикасының Конституциясы. - Алматы:«Баспа» үйі, 2001.-
44 б.
3 ҚР Азаматтық Кодексі. - Алматы, 1995. - 18 б.
4 ҚР Банкроттық туралы заңы.- Алматы: «Юрист» баспасы, 2005.- 40 б.
5 Романова М.Н. и др. Маркетинг.- М.: Банки и биржи, 1995. - С. 142.
6 Герчикова И.Н. Маркетинг.-М.:Изд.Школа Международного Бизнеса МГИМО, 1990. - С.158.
7 Назарбаев Н.Н. Қазақстан халқына жолдауы «Қазақстанның әлемдегі
бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Алматы, 2006.- 8 б.
8 Клюкач В.А. Развития маркетинга в агропромышленном производстве.
Учебное пособие. - М.: Экономика, 1994. - С.115.
9 Каренов Р.С Агромаркетинг. - Караганда: 2001. - С.51-55.
10 Сулейменов Ж.Ж. Управление сельским хозяйством. - Алматы: Бастау, 2001. - С.56.
11 Сулейменов Ж.Ж. Управление аграрным сектором Казахстана в условиях рыночной экономики. – Алматы, 2000. - С.102.
12 Сыздыков Б. Приоритеты развития аграрной экономики Казахстана. Алматы, 2003. - С.53.
13 Ауыл шаруашылығы, орман және балық шаруашылығы статистикалық жинағы 1995, 2001-2007 жж.-Шымкент, 2008 ж.- 10-18 б.
14 Оңтүстік Қазақстан облысының статистика жөніндегі басқармасының мәліметтері негізінде құрастырылды, 2009ж.
15 ҚР Статистика жөніндегі республикалық агентігінің мәліметтері негізінде құрастырылды.
16 ҚР Статистика жөніндегі республикалық агентігінің және Оңтүстік Қазақстан облысының статистика жөніндегі басқармасының мәліметтері негізінде құрастырылды, 2009ж
17 Маслова Т.Д., Божук С.Г. Маркетинг. - СПб.: Питер, 2002. - 400 с.
18 Сулейменов Ж.Ж. Маркетинг в управлении аграрным производством Бишкек: 2001. 180 с.
19 Кретов И.И. Маркетинг на предприятий: практическое пособие.- М.: АО Финстат информ, 1994.- 165с.
20 Критсотокис Я.Г. Торговые выставки и ярмарки /Пер. с греч.- М., «Ось-89», 1997. - С.85.
21 Кулибанова В.В. Прикладной маркетинг. - М.: Олма –Пресс-Инвест, 2002. - С.12.
22 Ламбен Ж.Ж. Стратегический маркетинг. /Пер с фран.- СПб.: Наука, 1996. - С.56-57.
23 Лобанова Т.Н. Банки: организация и персонал. - М.: Финансы и статистика, 2000. - С.115.
24 Бернетт Дж. Морнарти С. Маркетинговые комуникации: Интегрированный подход / Пер. с англ.- СПб.: Питер, 2001. - С.154.
25 Макгали М. Основы эффективных продаж /Пер. с англ. - Киев: София, 1997. - С.124
26 Голубков Е.П. Маркетинговые исследования: теория, методология и
практика. - М.: Финпресс, 1998. - С.74-76.

27 Ковалев А.И. Войченко В.В. Маркетинговй анализ. - М.: Центр Экономики и маркетинга , 1996. - С.14-25
28 Югай А.М. Экономические отношения и мотивация труда в сельскохозяйстве (теория и практика). - М.:МСХА, 2002. – С.145.
29 Основные направления агропродовольственной политики до 2010 года, Центр стратегических разработок. – Алматы, 2006. - С.29-30.
30 Питер Р. Диксон. Управление маркетингом. /Пер. с англ. - М.: ЗАО «Издательство БИНОМ», 1998. - 560 с
31 Клюкач Р.А., Клочко Я.Н. Концепция организации маркетинга в агропромышленном производстве. - М., 1993. - С.45
32 Цыпкин Ю. Технология эффективного агромаркетинга //Экономика сельского хозяйства России.-1994.-№ 12. - С.18.
33 Дихтль Е., Хершнген Х. Практический маркетинг: учебное пособие /Пер с нем. А.М.Макарова; Под ред. И.С.
34 С. Р. Есімжанова. Маркетинг.- Алматы, «Экономика» баспасы, 2003ж.- 60б.
35 С. Н. Нысанбаев, Г. А. Садыханова. Маркетинг негіздері.- Алматы, «Қазақ университеті», 2002ж.-150-153б.
        
        КІРІСПЕ
Ауыл шаруашылығы Қазақстан экономикасының негізгі ... ... ... ... ... даму деңгейі қашан да қазақстандық
қоғамның экономикалық және қоғамдық-саяси тұрақтылығын анықтайтын ... ... және әлі де ... ... ... ... ... басым
бағыттарының бірі бола отырып, ауыл шаруашылығы аса зор ... пен ... ... салада кәсіпорындарды басқарудың жаңа жүйесін қалыптастыру
барысында маркетинг қазақстандық шаруашылық тәжірибесі үшін кәсіпорындардың
өндірістік-өтімдік қызметін ... мен ... жаңа ... ... маркетингті енгізу қажеттігі басқару теориясы мен
тәжірибесін дамытудағы жалпы әлемдік тенденциялардан ... ... ... ... ... даму бағдарын, уақыт пен ... ... ... Сол ... маркетинг саласындағы батыс
тәжірибесі бірқатар ... ... ... ... ... Оның ... ... тәжірибе маркетингтің экономикасы дамыған
елдерге тән емес, ... ... ашып ... Біздің шарттарда
маркетингтің классикалық сызбасын пайдалану және енгізу ... өте ... баяу ... ... ... отандық аграрлық кәсіпорындарда маркетингті
қалыптастыру шарттарының ... ... ... ... алып келуі және маркетингтің дамыған ... ... ... ... ... ... жекелеген аймақтарының агроөнеркәсіп кешенінің
алдында тұрған ... ... ... ... аграрлық-индустриялық және
инновациялық орталыққа айналу, отандық тауарлардың әлем нарығына шығаруға
жәрдемдесуді ... ... үшін ... ... қолданудың жаңа
жүйелерін қалыптастыруды қажет етеді. Осыған байланысты, елімізде 2006-
2010 жылдарға ... ... ... ... ... дамыту тұжырымдамасы және 2007-2024 жылдарға арналған Қазақстан
Республикасының тұрақты дамуға ауысу тұжырымдамасы қабылданды.
Сонымен, маркетинг ... ... және ... ... зерттеуге
және нақты кәсіпорындарда маркетинг қызметін ... ... ... ... ... ... осы тақырып
бойынша жұмыс істеу оның нәтижелерін отандық кәсіпорындардың іс-жүзінде әрі
қарай пайдалануы тұрғысынан өзекті ... ... ... ... өзектілігі әзірге қолданбалы материалдары мен ілімдік негіздері
жеткіліксіз Қазақстан үшін жаңа бір мәселе болуымен де ... ... ... ... даму ... ... үшін ... мен ұйымдардың қызметінде іс-жүзінде қолдану мүмкіндігі де ... ... ... ... ... ... ... мен тақырыптың ғылыми тұрғыдан жеткіліксіз өңделгендігі зерттеу
мақсатын, пәнін және нысанын таңдауда негіз болып ... ... ... шаруашылығында маркетинг қызметін қалыптастыру және дамыту жөніндегі
кеңестер мен ұсыныстарды дайындау қажеттігі туындайды.
Зерттеу жұмысының ... мен ... ... ... ... ... жағдайында агроөнеркәсіп кешенінде маркетингтік қызметті
жетілдіру бойынша ... және ... ... ... болып табылады. Бұл қойылған мақсатқа жету үшін ... шешу ... ... ... даму ... ... ала ... ауыл
шаруашылығында маркетингті қолданудың теориялық және әдістемелік ... ауыл ... ... ... ... ... тәжірибесін еліміздің аграрлық сферасында пайдалану мүмкіндіктерін
талдау;
- агроөнеркәсіп кешенінің даму жағдайына талдау жүргізу және ... ... ... ... барысы мен даму тенденцияларын
сараптау;
- ... ... ... ... қызметті
ұйымдастырудың әдістемелік тәсілдері бойынша ... мен ... пәні ... ... өнеркәсіп саласындағы кәсіпорындар мен
ұйымдардың маркетингтік қызметтері таңдалды.
Зерттеу нысаны. Оңтүстік Қазақстан облысының ... ... ... мен ... зерттеу нысаны болып табылады.
1. АУЫЛ ШАРУАШЫЛЫҚ САЛАСЫНДА МАРКЕТИНГТІ ҚОЛДАНУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ
1. Ауыл шаруашылығындағы маркетингтің түсінігі, мәні мен ерекшелігі
Нарықтық ... ... ... ... әлеуметтік-
экономикалық дамуын нығайту үдерісі өндірістің, әсіресе ауыл шаруашылығының
тиімділігін тұрақты әрі бекем арттыру үшін ... ... ... ... талап етеді. Қазіргі таңда отандық экономиканы ... ... ... ... туындады. Әсіресе, Қазақстан халқының өмір сүру
деңгейін анықтайтын аса маңызды стратегиялық ... ... ... ... ... ... елеулі назар аударылды.
Бүгінгі таңда агроөнеркәсіп кәсіпорындары шаруашылық ... ... ... ... ... орта
факторларының (тұтынушылардың іс-әрекеті, нарықтық конъюнктураның өзгеруі,
жаңа тауарлардың пайда болуы, т.б.) әлсіз талдануынан және ... ... ... жоқтығынан тұрақсыз шарттарда әрекет етіп келеді.
Сондықтан, ауыл ... ... ... ... тиімді жеткізуге
бағытталған зерттеулерді қайта қарастыру және күшейту қажет [1, 11б].
Агроөнеркәсіп кешенінде маркетингті қолдану ... ... мен ауыл ... ... ... мамандануды орнықтырудың
қажетті шарты болып табылады. Маркетинг нарықтағы ауыл шаруашылық ... өзге де ... ... ... пен ... және олардың даму
тенденцияларын зерттеу, АӨК-нің ұтымды ... түзу және ... ... мен ... ... өнім ... ынталандыру
арқылы АӨК кәсіпорындарының мамандануын тереңдету мен дамыту үшін қажетті
шарттарды қалыптастырады.
Ағымдағы ... ... шешу ... ... ... ... бар материалдарды, еңбек және ... ... ... ... ... ... ... маркетинг
кәсіпорынның бүкіл өндірістік және өтімдік (өнім сату) қызметін ұйымдастыру
мен жоспарлаудың негізіне, ал ... ... ... ... ... бөлігіне айналады. Сол себептен, кәсіпорындарда маркетинг – дербес
маманданған ішкі шаруашылық бөлімше ретінде қызмет атқаруға тиіс. Қазақстан
Республикасында нарықтық ... және ... ... қолдаушы
заңнамалық және нормативтік база құрылған [2,44б] [3,18б] [4,40б].
Маркетинг - ... ... ие, кең ... ... ... ... ... ғылыми анықтамаларының болуының басты ... ... ... ... ... ... болып
табылады. Екінші ... ... ... концепциясы ретінде
қарастыруы. Мұндай тұжырым келесідей ... ... ... нарық
және оның элементтері түсінігіне деген жүйелі көзқарас, сатып алушылар
мүдделерінің бірінші орынға шығуы, ... ... ... білу ... ... әсер ету және т.б. Маркетингке деген кең таралған көзқарастың
бірі оны ... ... яғни ... ... қол ... ... мен ... жүйесі ретінде қарастыру болып табылады.
Сонымен ... ... ... қызмет саласы, кәсіпорынның ерекше
қызметі және т.б. ретінде де түсіндіруге ... ... ... туралы әртүрлі анықтамалар
кездеседі. Нарықтық экономика жағдайында маркетингтің ... ... ... ... ... қарай, Ф.Котлер маркетингті айырбас
арқылы адамдардың қажеттіліктері мен мұқтаждықтарын қанағаттандыруға
бағытталған ... ... түрі деп ... ... ...... қызметінің бір түрі. Ол ... ... және ... ... ... өндіріс пен сауда-саттықтың
әсерін тигізеді. Сондай-ақ, маркетинг тұтынушылардың ... ... ... ету ... ... мен қызметтерді өндіру және өткізу
мүмкіндіктерін ұштастырады» [5,142б].
Бұл берілген анықтамалардың барлығында дерлік тауармен қамтамасыз ... ... ... ... ... мән ... бұл жерде маркетингтік
қызметпен мемлекеттік, қоғамдық және коммерциялық ұйымдардың ... ... ... ... ... ... үрдісінің
алғышартты мүдделері, әлеуметтік топтар ... ... ... ... және ... ... ... таппаған.
С. Маккормик (1809-1884) алғаш болып «маркетинг» терминін енгізді және
оның анықтаушы функциясын қалыптастырды: сатып алушылардың ... ... ... ... ... тыс өндірістің нәтижесінде 1929 ж. үлкен дағдарыс
туындап, өндірістік ... ... ... ... екінші даму
кезеңіне (1930-1950 жж.) аяқ басты. ХХ ғ. 30 жж. ... ... ... ... ... жүйесін зерттейтін маркетинг туралы сөз
қозғалды. Енді өндірістік тәсілдің ... өнім ... ... ... Бұл ... ... мен өнім өткізуге ... ... да ... ... өнім сату көлемін барынша көбейтуге бағытталды.
Аталмыш кезеңде өндірушілер тауарға деген ... ... ... ... ... өнім ... ... белсенді жұмыс жүргізді. Бұл
кезеңде өткізуді ұйымдастыру және оны тиімді ... баса ... ... ... бұл кезеңде маркетингтік ... ... ... олар ... ... ... ... жарнама
агенттіктерінің жұмысының тиіміділігін арттыруға ғана бағытталған болды.
Бұған дәлел ретінде сол кезеңдегі Америка маркетинг ... ... ... қабылдаған анықтамасын атауға болады: «Маркетинг ... ... ... ... тұтынушыларға дейін тауарлар мен
қызметтер бағыты ағымымен байланысты кәсіпкерлік қызмет» [6, 158б].
Ғылыми-техникалық төңкерістің дамуымен маркетингтің ... ... ... жж.) ... ... Бұл ... фирмалар ғылыми-
зерттеу жұмыстарын ұйымдастыруға қомақты ... ... ... ... ... ... Дегенмен бертін келе ғылыми-техникалық
жаңалықтардың жеке өзін ... ... ... ... ... ету ... соғатыны анықталды. Басқару ісіндегі мамандар бұл
кезеңде ... ... ... ... ... ... ... мен мұқтаждарын ескермей кеткенін атап өтті.
Маркетинг 1960-1970 жылдарды қамтыған кезеңде ... ... ... өнеркәсіптік өндіріс мүмкіндіктерінің шамадан тыс артуы, ғылыми-
техникалық төңкерістің ... өнім ... ... ... ... ... ... нарықтарындағы бәсекенің өршуі елеулі септігін тигізді.
Нәтижеде өндірушілер тұтынушыларға бағдарланып тауар ... және ... мән ... ... ... ... мұндай бетбұрыс
фирмалардың басқару құрылымындағы ... ... ... ... ... пайда болатынын аңғартты. Р.Фостер осы ... ... ... мен ... ... түрде ескеруге алғашқы
қадам жасалғанын алға тартты. Фирмалар нарықты зерттеуге барынша көңіл бөле
бастағанымен, алғашқы уақытта өздері күткендей мөлшерде пайда таба ... ... ... ... зерттеуде шамамен бірдей тәсілдерді
қолдануынан туындады. Сондықтан, уақыт өте келе ... өз ... ... ... қол ... ... ... сұранысы
мен талаптарын қанағаттандыру керектігін ұғынды. Осылайша, тұтынушылардың
талаптарын ескеруге әрі фирмалардың мүдделерін қорғауға шақыратын маркетинг
философиясы қалыптасты. ... ... және ... ... ... байланысты өндірушінің негізгі ұраны да өзгеріске ұшырады. ... ... ... ... ... кез-келген жолмен
сату керек» ... ... ... ... ... тәсіл кезінде
«нарықта сұранысқа ие өнімді өндіру керек» деген ұран ... ... ... ... тұтынушылардың талаптарын зерттеуге бағытталып
қана қоймай, олардың сол тауарды үнемі алып ... ... ... ... ... ... 1991 ж. бастап кәсіпорындар мен ұйымдардың шаруашылық
қызмет аумағы және ... ... ... ... ... ... ... бастады. Отандық экономикада маркетинг бәсекеге
қабілетті күшті ... дами ... ... ... ... ең ... ... құрылымдарда, сауда орындары, ауыл
шаруашылығы, қаржылық-банктік жүйе, одан кейін ... ... ... саласы, ең соңғы кезекте ... емес ... ... ... маркетингтің дамуының негізгі тенденцияларына ғылыми-
техникалық прогрестің, әсіресе ақпараттық, технологиялық ... ... ... ... ... ... ... өсуін,
маркетингтің инновациялық сипатқа ие болуын ... ... ... және Қазақстанның маркетинг жүйелерін салыстырмалы талдау
нәтижелері отандық өндірушілерді қолдау саясатының әлсіздігі, ішкі ... ... ... ... ... ... түсінбеуінен және т.с.с. мәселелердің барлығынан елімізде маркетингтің
дамуы елеулі дәрежеде артта қалып отырғанын аңғартты.
Әлемдік және отандық ... ... ... түрлері,
формалары және қызметтерінің даму барысы да нарықтық ... даму ... ... ... ... ұшырайтынын
көруге болады. Әлемдік тәжірибе кез-келген мемлекеттің ... ... үшін ішкі ... да, ... ... да маркетингтің қолданылу
керектігін дәлелдеді. Ішкі маркетинг ... ... және ... ... ... ауқымда атқарылатын маркетинг болып, екі тұрғыдан
қарастырылады. Фирма ... ... ... ... сыртқы
тұтынушыларымен қатар, өз жұмысшыларына да нарық ... ... ... беруге бағыттайды. Өкінішке орай, мұндай тұжырымдама әзірге қазақ-
стандық кәсіпорындардың ішкі маркетинг саясатында ... ... ... ... экономиканың жаһандануы жағдайында халықаралық ... мен ... ... ... ... ... күшейтіп
келеді. Ішкі маркетингке қарағанда халықаралық маркетинг әлемдегі елдердің
ұлттық, экономикалық және саяси ... ... ... елдерде
әркелкі қолданылады. Сондықтан, отандық кәсіпорындарымыз сыртқы нарықтарға
шығу үшін халықаралық ... ... ... және ... ... ... елдердің ұлттық-тарихи, экономикалық және саяси
ерекшеліктерін, қолданыстағы заңдары мен мемлекеттік стандарттарын, әлемдік
нарықтардың конъюнктурасын және т.б. ... ... ... тиіс.
Қазақстанның әлемдік экономикалық кеңістікке ену процесі ТМД елдерімен,
әсіресе Ресеймен және Орталық Азия ... ... ... ... ... негізінде жүзеге асты[7,8б].
Сондықтан, қазақстандық кәсіпорындар халықаралық ... ... ... осы ... ... ... Біз талдап отырған
«PRG Bottlers», Филип Моррис, ФудМастер, Карағанды ... ... ... ... нарықтарға шыққанда халықаралық маркетингтің қағидалары
мен тиісті түрлерін қолданады. Мәселен, Қарағанды конфеттері және ... ... «PRG ... ...... ... ... Филип Моррис пен ФудМастер компанияларының ... жеке ... ... ... ... мен ... ... байланыс көзіне қарай
маркетинг тікелей және ... ... ... ... ... ... телефон, теледидар, Интернет желісі секілді
бұқаралық ақпарат құралдары мен жаңа үлгідегі озық ... ... ... ... үйге ... беру және біртіндеп
сату арқылы тауарларды өткізуге бағытталған тікелей маркетинг түрлері
қарқынды дами ... ... ... өткізудің кеңінен тараған
тәсілдерінің бірі – ... ... - MLM) ... желілік
маркетинг. Ол тауар өндіру көлемі ішкі нарықтың нақты ... есе асып ... және ... ... тауар өткізу мәселесі пайда
болатын АҚШ сынды дамыған елдерде жиі ... ... ... ... компания өнімінің дистрибьютері әрі информаторы ... ... ... ... ... MLM ... басты
ерекшелігі – олар өз тауарын жарнамаламайды және сату үшін ... ... ... Жарнамалау жұмыстарын дистрибьютерлер атқарады. Олар
өткізу арналарының тұтыну ... ... сату ... өз ... Жарнама шығындарынан үнемделген қаржы жоғары деңгейдегі мүшелерге
төлемақы не сыйақы ретінде төленеді. Желілік ... ... ... ... ... ... фирмалардың нарыққа енуге кедергі
келтіретін шектеулерінен құтылып ... ... ... ... ... түрі деп ... маркетинг түрін Батыс кәсіпкерлері Қазақстандағы нарықтық
экономиканың ... ... ... жұмыссыздық шарттарында сәтті
қолдана білді. Әсіресе, косметика, дәрі-дәрмек, тұрмыстық заттар нарығында
Гербалайф, ... ... ... ... ... ... тарапынан
кеңінен қолданылды.
Сонымен, Қазақстан Республикасының экономикасында нарықтық экономикалық
жүйелерге тән маркетингтің ... ... ... дами ... Әсіресе,
өнеркәсіптік маркетингтен гөрі тұтыну маркетингі, макромаркетингтен ... және ... ... гөрі ... ... ... ие болды. Осы еңбек микромаркетингтің ... ... ... ... ... оны ұйымдастыру
әдістерінің, ... және ... ... ... ... саласы ауыл шаруашылық ... ... ... ... дейінгі қозғалысын, яғни жинау, ... ... және ... ... ... ... барлық салаларды
қамтиды. Аталмыш салада мемлекет пен ... ауыл ... ... ... ... ... айтқанда ол нарықтық экономиканың
не өндіру керек? ... ... ... және ... ... сату ... ... негізгі сұрағына жауап береді. Бұл салаға көтерме және бөлшек сауда
кәсіпорындары, өнім ... ... және ... ... ... ... т.б. ... Нарыққа енген сайын
маркетинг саласының рөлі күшейе түседі. ... ол ... ... ... арасында маңызды да басым орынға ие ... ... ... ... ... ... өзіндік құн құрылымында маркетинг
саласының үлесі 75 пайызды құрайды [8, 115б].
Жалпы аграрлық маркетингті ... ... ... жеке ... әрекет етуші микромаркетинг және мемлекеттік билік органдары
арқылы мемлекет ... ... ... макромаркетинг. Оның басты міндеті
барлық нарыққа қатысушылардың өз ... ... өтеу ... ... табуға мүмкіндік туғызуы үшін тауарлар өндірісі мен өтімділігіне
қолайлы жағдайлар ... ... ... ... маркетинг, негізінен, тұжырымдамадан гөрі
іс-қызмет түрі ретінде жетіліп келеді. Қазіргі шарттарда білім мен ... ... де ... ... және ... даму ... ... саласы бойынша мамандар мен ғылыми қызметкерлердің даярлануы және
ғылыми-зерттеу жұмыстары мен ... ... ... ... кешенінде маркетингті қолданудың мәні өндірісті
өндірілген ... ... ... ... және ... ... арттыру, кәсіпорынның ресурстарын мақсаттармен ұштастырудан,
ал мақсаттарды тұтынушылар ... ... ... ... ... ұйымдастырудың шетелдік тәжірибесі
Ауыл шаруашылындағы маркетингтік қызмет өнеркәсіптік, коммерциялық,
банктік және басқа да маркетинг түрлерінен ерекшелінеді, бұл осы ... ... ... яғни ауыл ... ... процестердің табиғи-биологиялық процестермен ... ... ... ... ... жер
құнарлылығындағы айырмашылық, меншік формаларының әртүрлілігі, өндірістік
циклдің ұзақтығы, шаруашылықты ұйымдастыру ... ... ... байланыстар, АӨК дамытуға мемлекеттің қатысу дәрежесіне
байланысты ... ... ... ... және экономикалық
процестер осы кешенді құрайтын барлық салаларда және маркетингтік қызметті
ұйымдастыру ... ... ... Ауыл ... ... қызметті ұйымдастырудың негізгі ерекшеліктеріне:
- бірінші, агромаркетинг қызметі ... ... ... ... ... да дер кезінде жасын, жынысын, ұлттық ... ... ... ... ... ... және ... қажеттіліктері мен мұқтаждықтарын қанағаттандыра білуі тиіс.
Ауыл шаруашылық өнімдері тез бұзылатын болғандықтан, оларды ... ... сай ... ... және ... қызмет көрсету
жұмыстарын жылдам ұйымдастыру қажет.
- екінші, жұмыс ... және ... ... ... ... ... ... бойынша мамандар тұтынушылар ... ... алуы ... ... ... ... ... тенденциясын, нарықтық конъюнктураны және т.б. жақсы білуі
тиіс, себебі агромаркетингтің тиімділігі тікелей ... ... ... Сонымен қатар, ауыл ... ... ... ... ... және әдісіне әсер етеді және
өнеркәсіптік маркетинг ... мен ... ... ... ауыл ... ... өндірісі өзара байланысты және
өндірістік қорлар мен ... ... – жер, оның ... және ... ... ... ... жерді пайдалану мен мал шаруашылығын
дамыту арасында тығыз ... бар. ... ... өнім ... және ... ... және ... қызметін
ұйымдастыру және жүргізуде оған белгілі бір ерекшелікті қамтамасыз етеді.
-төртінші, агроөнеркәсіп кешені ... ... ... Бұл көп қырлы бәсекені анықтайды және оны тек тұтынушылар
сұранысы және олардың ... ... ... ... мен ... жетілдіруге ұмтылу, стратегиялар мен тактикалардың
әртүрлілігі және олардың тұтынушылар қажеттіліктері мен ... ... ... ... шетелден көптеген тамақ өнімдерінің
біздің елге келуіне байланысты бұл жағдай қиындай түседі, сондықтан отандық
маркетингтік ... ету ... ... ... түсе алуы тиіс.
-бесінші, басқа маркетинг түрлерімен ... ... ... ... ... ... және ... басқаруы әлдеқайда жоғары, бұл тұтынушылар сұранысының ерекшелігімен,
ауыл шаруашылығы ... ... ... бір ... болуына
байланысты қатаң бәсекенің болуымен, мемлекеттік және басқада құзіретті
мекемелердің шешімдеріне маркетинг ... ... ... ... ... ... ... салалармен салыстырғанда АӨК-де маркетингтік қызметті
ұйымдастыру өнерінің ... ... ... осы ... ... ... ғылым қалыптасқан жоқ, сондықтан да, оны ... ... ... ... ... жеткіліксіз болып табылады.
Жоғарыда аталған ерекшеліктерді ... ... ... ... ... ... кешенінің барлық элементтері
бойынша ескеру қажет [9, 51-55б].
Ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... бұл ... көп мөлшерде тәуелсіз сатушылар жұмыс істейді.
Сондықтан, баға өздігінен орташа деңгейде белгіленеді және оған жекелеген
сатушылар ... ете ... Ауыл ... өнімдері біртекті әрі
стандартты (біркелкі) болғандықтан, өндірушілер өз тауарларын жарнамалауға
ынта білдіре бермейді. Өйткені ... ... ... ... ғана ... ... ... көрсете алмайды. Мәселен, барлық бидай бір
стандартта болады, оның айрықша көрініп тұратын өзге қасиеттері ... ... ... нарығында ұсақ өндірушілердің ... ... көп ... Бұл басқа өндірушілердің осы нарыққа
кедергісіз оңай енуіне ... ... ... ауыл ... ... ... болмауы да осы нарыққа ену процесін
жеңілдетеді. Ең бастысы ауыл шаруашылық ... ... ... ... (дотациялар, қаржы-несие саясаты, жеңілдетілген салықтар,
электр жарығы мен жанар-жағар майларға берілетін жеңілдікті бағалар) ... ... ... ... нарық бағасына елеулі әсерін тигізе отырып,
оның сұраныс пен ұсыныстың арақатынасына деген тәуелділігін ... ... ауыл ... өнімдерінің өндірушілері мен өнім өңдеуші
кәсіпорындар арасында ... ұзақ ... ... ... ... түседі. Мұндай жағдайда фермерлік шаруашылықтар нарық ... ... ... ... қанағаттандыруға бағытталады.
Мемлекеттік реттеу нысаны әрі ауыл шаруашылығының ең ... ... жер ... тым ... ... ... онда бұл ... одан сайын анық байқалады [10, 56б] [11, 102б] [12,53б ].
Агробизнес кешенінің ... ... ... ... ... да
өзіндік ерекшеліктері бар. Мұнда ауыл шаруашылық машина жасау саласының,
өсімдіктерді қорғауға арналған химиялық заттар мен тыңайтқыштар ... жем ... алар орны ... ... ... ... тән, яғни ... бірнеше ірі фирма үстемдік етеді. Олигополиялық
нарықтағы фирмалар әдетте өзара келісе отырып, әрекет етеді. ... ... ... ... ... ... уақыт өте келе
монополизациялануға деген талпыныс ... ... ... нәтижесінде табиғи
технологиялық монополияны орнатуға, бағаны біріге бақылауға және келісілген
бағаларды белгілеуге үлкен мүмкіндік туындайды.
Сонымен, ... ... ауыл ... ... ... ... тұтынушысы әрі нарықтық серіктесі ... ... ... фермерлердің теңдей емес нарықтық шарттар
аясында жұмыс істеуіне алып ... ... ... өнім ... ... оны ... алмайды. Себебі, олар ауыл ... ... ... ... ... сата ... Осының салдарынан
баға тепе-теңдігін (паритетін) қалыптастыру мәселесі пайда болады. Бұл
мәселе елімізде бұрыннан ... келе ... ... ... әлі
күнге дейін шешімін таппай отыр.
Агробизнестің маркетинг саласы ... мен ... ... ... ... ... ... да бір-біріне ұқсамайды. Маркетинг
саласының ішінен мынадай төрт ... ... атап ... ... ... ... ... ұн-жарма, қант секілді
салалар үшін негізгі нарық деп есептеледі. Бұл ... тән ...... ... салыстырмалы түрде бір-біріне ұқсас (біртекті)
әрі жоғары деңгейде стандартталған болады және ірі ... ... ... ... ... нарықта маркетинг қызметін жүзеге асыруда
бірқатар қиындықтар ... ... ... ... үшін ... баға белгілеу және бәсекелестік күресті шектеу ... ... ... ... жоғары азық-түлік тауарларының нарығы. Бұл
нарықта біртекті емес ... түрі ... ... шұжық өнімдері,
консервілер, қақталған өнімдер, т.б.) өте көп болады. Аталмыш ... ... ... ... отырады. Өнімдердің түрі, сапасы және бірін-
бірі алмастыру қабілеті ... ... ... ... ... ... алып келеді. Мұнда азық-түлік ... ... ... ... ... ... ... бар өнімдерді шығаруға, белсенді түрде
жарнамалауға, тауардың ... ... мен ... ... ... ... және ... өтімін қамтамасыз ететін әртүрлі
жолдарды іздестіруге талпынады. Бұл ... кіру өте ... Оған ... ... патент алу, өнімді сертификаттау, жаппай
жарнамалау секілді факторлар кері әсерін ... ... бір ... ... шығындар өнім құнының 20 пайызын құрауы мүмкін. Сондықтан,
аталмыш нарықтарда ... ... ... ... ... ... ... төмен және салыстырмалы түрде біртекті ... және ... ет, сүт, сүт ... т.б.) ... Мұнда қайта
өңделу деңгейі неғұрлым ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігі соғұрлым аз болады және
жарнамалауға да оншалықты қажеттілік туындамайды. ... бұл ... аса ... ... ... да ... ... жақын деңгейде
белгіленеді.
- азық-түліктік сервис (қызмет көрсету) нарығы. Оның ... ... ... ірі ... ... дейінгі көпшілік тамақтану
орындарының барлық түрі кіреді. Бұл нарық тым ... ... ... ... монополизация және жарнама деңгейі
әртүрлі, еркін, нарықтық және ... ... ... ... ... топтар жұмыс істейді.
Қазіргі таңда АӨК-де жеке ... ... ... 99 % ... ... ... ... шаруашылықтардың саны орташа жыл сайын 15 % артып ... ... ... ... ... ... әртүрлі
бағыттары бойынша ақпараттық және кеңестік қызметтермен қамтамасыз етуді,
сонымен бірге аграрлық саясаттағы және АӨК ... ... ... ... есеп және ... салу ... бойынша
түсіндірулерді қажет етеді. Ауыл шаруашылығы өндірушілері ... ... және ... ішкі және ... нарықта бәсекеге қабілетті
өнімді өндіруді, қайта өңдеуді және өткізуді көздейді.
Мұнда өндіріске жаңа технологияларды, ауыл шаруашылық техникалары ... ... ... ... ... ... өнері, халықаралық
сапа стандартарын енгізу ерекше мәнге ие болып табылады. ... ... ... ... ауыл ... тауар өндірушілері
мен ауыл халқы арасында кең түрде хабарландыруды және түсіндіруді ... ... ... ... ... саясатынан басқа
маркетингтік және кеңестік қызмет көрсетуші, сонымен қатар бәсекелік ... ... ... жаңа ... нарыққа шығару стратегиясы, компанияның
маркетингтік қызмет нәтижесін өлшеу және тауарды нарықта позициялау ... ... ... ... ... ... үлкен рөлді ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына және шаруа
қожалықтарына даму стратегиясын ... және ... ... ... ... ... қызмет атқарады.
Дамыған елдердің тәжірибесі көрсетіп отырғандай, extention қызметі және
ауыл ... ... ... оқыту көмегі ... ... ... ... және оны ... ... өзінің пайдалылығын
жоғалтқан емес.
1 кесте - Ауыл шаруашылық өндірушілерінің ақпараттық және ... ... |Ірі ... ... ... |Мүмкін өткізу арналары, нарықтық сұраныс, ұсыныс, баға, ... ... ... мен ... ... сыртқы |
| ... ... ... ... мемлекеттік қолдау және|
| |т.б. ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... арттыру,|кеңейтуге |
| ... ... ... ... |
| ... |көтеру, операциялық |кеңестік |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... т.б. ... | |
| ... т.б. ... ... | |
| ... ... ... | |
| ... | | ... ... ... ... қызмет|
| ... ... ... ... |
| ... ... активтерді |қайта құру, |арттыру және т.б. |
| ... ... ... ... |байланысты |
| ... және т.б. ... ... ... |
| ... ... ... т.б. байланысты |қажетті-ліктер. |
| |қажеттіліктер. ... | |
| | ... | ... Құрама Штаттарында маркетингтік ақпараттық-кеңестік қызметті
АҚШ-тың Ауыл шаруашылығы ... ... АҚШ Ауыл ... ... ... ... Servise) ... Ауыл
шаруашылығы маркетинтгтік қызметінің міндеті – ... ... ... ... ... ... туралы (ұсыныс, сұраныс, баға және
оның тенденциясы, тауарлық өнім ... және т.б.) ... ... обьективті ақпараттармен қамтамасыз ету, оның негізінде маркетингтік
шешімдер қабылдау, ақпараттар тарату болып табылады. ... ... 5 ... ... сүт және сүт ... ... мен ... құс, мал және бидай, мақта және темекі ... ... ... өнімдердің нарықтық бағасы туралы ... ... және ... ... мен құны ... ... есептерді жариялайды. Қызметті
қаржыландыру федералдық бюджет және штат бюджеттері арқылы жүзеге ... ... ... ... “extention”
принципіне негізделген. 1992 жылы Ұлттық ауыл шаруашылығы ... (NAAS) ... ADAS ... ... ADAS агенттігінің
міндеттеріне ақылы және ақысыз негізде кеңестік және ақпараттық қызметтер
ұсыну, ғылыми зерттеулер мен туындылар ... ... ... ... мемлекеттік реттеу бойынша жұмыстар жүргізу және т.б. ... ... ... ... 3 ... тұрады: фермерлер және бақша
өнімдерін өндірушілер, мемлекеттік ведомстволар, ... ... ... ... ... сұрақтары бойынша техникалық кеңестер беруді
тегін жүргізу немесе субсидиялау тәжірибесін қолданып келеді.
Канадада маркетингтік ақпараттық-кеңестік қызметті Ауыл ... ... ... және ... дамыту” бөлімі атқарады.
Бұл бөлімнің міндеттеріне ауыл ... және ... ... ... ... ... ... көрсету, аграрлық
сектордың барлық құрлымдық элементтеріне қызметтер көрсету ... және ... ... ... ... ... :
- ... заңға сәйкес бастапқы шартты төлемдер бойынша ұсыныстар;
- көктемгі өспелі несие бойынша ұсыныстар (APF);
- табыстарды тұрақтандыру үшін шаруашылықтардың баға ... ... ... ... үшін баға және ... даму ... ... талдау және экономикалық болжамдар;
Бөлімді қаржыландыруды Қаржы министрлігі жүзеге асырады.
Латвияда маркетингтік ақпараттық-кеңестік ... Ауыл ... ... 1991 ж. ... ... ауыл шаруашылығы
кеңестік және оқу орталығы” (ЛАШКО) жүзеге асырады. ... ... ауыл ... ... ... келесі бағыттар бойынша
оқыту және ... беру ... Ауыл ... ... (мал және егін ... астық
рациондарын қалыптастыру, тыңайтқыштар салу және т.б.);
- ... ... ... ... қызметті жоспарлау;
- Бухгалтерлік есеп (салық декларацияларын толтыру, заңдық кеңестер
беру);
- Өнімді өткізу және қайта өңдеу (мәліметтер ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлікті дамыту;
- Ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері үшін ақпараттық материалдар
дайындау.
Қытайда маркетингтің ... ... ... ... ... атқарады (МАКО). МАКО ұлттық стратегияны
анықтайды, ... ... беру ... ... үйлестіреді, жоспарлайды
және бағалайды. МАКО міндеттеріне:
-Ауыл шаруашылығы ... ... ауыл ... ... саясаты туралы хабардар ету, жаңа ережелердің орындалуын түсіндіру
және бақылау;
- Тұрақты даму принциптерін ескеруші ауыл ... жаңа ... ... ... Жаңа ... туындылар және жаңа технологиялар туралы ақпараттар
тарату және кеңес беру;
- Сатып алу ... сату ... ... ... ішкі ... ... жүзеге асыру;
Қазақстан нарығында ауыл шаруашылығында ақпараттық-маркетингтік жүйені
ендіру жұмыстары 2001 ... ... ... ... асыру үшін
бастапқы кезеңде 4 облыстан 8 аудан таңдалып алынды. Бүгінгі таңда ... ... ... ... ... ... нарық қатысушыларын
ақпараттық-маркетингтік және кеңестік қызмет ... ... ... ұсыну жұмыстарын басқаруды “Казагромаркетинг” АҚ атқарады (ҚР АШМ
2.06.03 ж. Бұйрығы негізінде). «Қазагромаркетинг» АҚ ... ... ... ... кешенінде ақпараттық кеңес беру
қызметтерімен айналысатын жалғыз мамандандырылған ұйым болып табылады. ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілу
деңгейін көтеру. Оның негізгі міндеттері:
- аймақтық желіні құру және дамыту;
- аграрлық салада ... және ... ... ... нарық қатысушыларына жалпы ақпарат тарату;
- ауыл шаруашылық өнімдерінің және ... ... ... ... ... ... ... зерттеу және ауыл шаруашылық өнімдері мен ... ... ... ... ... ... нарық қатысушыларын ақпараттық кеңес беру қызметтерімен
қамтамасыз ету және ... ... үшін ... ... негізгі қызметтеріне маркетингтік зерттеу, нарықты талдау, баға
мониторингін жүргізу, ... ... ... ... ... АӨК ... бойынша ақпарат ұсыну, бизнес-жоспарлар мен жобаларды ... ... мен ... ... ... ... мен жәрмеңкелер ұйымдастыру, АӨК ақпараттық технологияларды
дайындау, ... және ... ... көрсету жатады.
Қазіргі таңда «Қазагромаркетинг» АҚ-ы агроөнеркәсіп ... ... және ... ... аналитикалық, бағалық және
басқа да ақпараттармен қамтамасыз ететін тармақталған облыстық өкілдіктері
және аудандық ... беру ... ... ... ... АҚ-ның құрылымы 3 деңгейді қамтиды ... және ... ... және ... ... болып табылады (сурет-1).
Ақпараттық-маркетингтік жүйенің ... етуі Ауыл ... ... ... желісін қолдану негізінде жүзеге
асады және бұл желі VPDN ... ... ... кіру үшін ... ... қосылған.
«Қазагромаркетинг» АҚ-ның ұйымдастыруымен 2007 жылы 873 семинар
жүргізілген, онда 30768 адам ... және 15258 ... беру ... ... бойынша осы жылы барлығы 647,8 млн.тенгеге 2850
орта және ұзақ мерзімді бизнес-жоспарлар ... оның ... ... 371,5 ... қаржыландырылған. Сонымен бірге ... және ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдері нарығы ... 40- қа ... ... ... ... ауыл ... ... өндірушілерін ауыл шаруашылық
өнім нарығы туралы қажетті ақпараттармен қамтамасыз ... және ... ... ... ... ... мен әлемдік нарыққа
шығуын жеделдету үшін тиісті қолдау шараларын ұсынуға бағытталған.
Ескерту: АБ- ҚР АШМ ... ... ҚР АШМ ... аймақтық басқармалары
АШД- облыстық әкімдіктердегі ауыл шаруашылығы департаменті
АШАБ- ауыл шаруашылығының аудандық бөлімдері
Сурет 1. ҚР АШМ ақпараттық-маркетингтік жүйесінің ... ... ... ауыл ... ауылдық ақпараттық кеңес беру орталықтарынан
ауыл шаруашылық өндірісіне озық үлгідегі агротехнологияларды енгізу жөнінде
кеңес алуына, агроөнеркәсіп кешенінің ... және ... ... ... ... ... ... және көкейінде жүрген
басқа да мәселелер бойынша ... ... ... ... атқаруға
агроөнеркәсіп кешеніндегі ақпарат ағымын тұтастай қамтитын көпфункционалды
деректер базасы мүмкіндік береді. Бұл базада өндірушілер мен тұтынушылардың
тізімі, тауарлар мен ... ... баға ... ... ... ... және т.б. ақпараттар сақталады. Бүгінде
мұндай деректерге ішкі ... ... өте ... ... сараптау нәтижелері агроөнеркәсіп ... ... желі ... ... ... ... қарым-
қатынас орнатып отыратынын және бұның агромаркетинг саласында ... ... ... ... ... ... ... кешеніндегі маркетингті осы ... ... ... ... былайша бағалауға болады: ауыл шаруашылығы
саласының өзіндік ерекшелігі, экономикалық аймақ ... ... ... ... агромаркетингті қолдану ерекшелігі, ауыл
шаруашылығының барлық кезеңінде маркетингтің көрініс табуы.
Қорыта ... ...... ... ... ... жүйелік қарым-қатынастар арқылы тиімді пайдалануға
бағытталған қызметтің арнайы кешенді түрі ретінде қарастыру қажет.
Жалпы ... ... ... келесідей ерекшеліктері
айқындалды:
- ауыл шаруашылығы өндірушілері қысқа мерзімде де, ұзақ ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы емес кәсіпорындар сияқты бақылай
алмайды;
- ауыл шаруашылығы өндірісінде тәуекелдің жоғары болуы және жағдайдың
белгісіздігі, ... ... – ауыл ... ... ... ... күшті
болуы;
- ауыл шаруашылығы өнімін сатып алушылардың нарықтық үстемдігінің ауыл
шаруашылығы өнімін өндірушілердің нарықтық күшімен салыстырғанда ... ... ... ... ... аграрлық өнеркәсіптік
кәсіпорындарда маркетинг қызметін ұйымдастыру қажетілігінің туындағандығын
көруге болады. Мұның ... ... бірі ... ... ... мен ... өзгерісі болып табылады. Нарықтық экономикасы
дамыған елдердің тәжірибесі отандық өндірушілерге нарықта өз үлесін сақтап
қалуға және ... ... ... ерекшеліктерін ескере отырып
маркетингтік орта және ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АГРОӨНЕРКӘСІП КЕШЕНІНДЕГІ
МАРКЕТИНГТІК ҚЫЗМЕТТІ ҰЙЫМДАСТЫРУДЫҢ ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Оңтүстік Қазақстандағы агроөнеркәсіп кешенінің экономикалық жай –
күйіне талдау ... ... ... ... ... табысты жүзеге
асыру нарықтық қатынастар жағдайында экономиканың аграрлық ... ... ... ... ... ... ауыл ... саласының алдында тұрған
басты мақсат агроөнеркәсіп кешенінің тиімді жүйесін қалыптастырып және
бәсекеге қабілетті өнім ... ... ... тұрғындарын тұтыну нормасына
сәйкес азық-түлікпен қамтамасыз ету болып табылады.
Ауыл ... ... ... ... бірі ... ... жылы ... ЖІӨ ауыл шаруашылығының үлесі 14,5%-ды құрады, ауыл
шаруашылығы өндірісінің нақты ... ... 2007 ... ... ... Облыста елдің жалпы ауыл шаруашылығы өнімінің республика
бойынша көлемінің 11,4% ... Ауыл ... ... ... ... шаруашылығы (саланың 57,9% өнімі) басым болғандықтан,
облыста ауыл шаруашылығының даму қарқыны негізінен дәнді, техникалық ... ... егіс ... мен ... арттырумен
айқындалды [13, 10-18б].
Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл шаруашылығының қазіргі ... ... ... ... ... 5 жылда ауыл
шаруашылығының жалпы ... ... ... ... 4,2% құрайды. Ауыл
шаруашылығының жалпы өнімі 2008 жылы алдыңғы жылмен салыстырғанда ... оның ... ... ... 2,2% ... ал мал ... ... 3,7% артты.
Бірақ, ауыл шаруашылығындағы позитивтік тенденцияларға қарамас тан,
бүгінгі ... ... ... ... кезеңді қалпына келтіру ... ... ... Ауыл ... ... ... ... бағалау үшін жалпылама көрсеткіштер, сонымен ... ... ... ... шаруашылығының жалпы өнімі, мал шаруашылығы және ... ... ... ауыл ... ... ауыл ... негізгі капиталына салынған
инвестициялар және т.б.) көрсеткіштер қолданылды.
2008 жыл ... ... ауыл ... тауар өндірушілерінің
құрылымын 2413 ауылшаруашылық кәсіпорындары (барлық меншік ... ... ... ... және 347 мың жеке қосалқы үй
шаруашылықтары құрады. Жылдан ... ... сай ауыл ... өндірісінің
үлгісі ретінде шаруа (фермер) қожалықтарының үлесі арта түсуде. Егерде,
1991 жылы олардың ауылшаруашылық өндірісінің ... ... ... 2,0% ... ... ... ... 2001 жылы – 38,9%, 2008 жылы – 40,6% құрады. Шаруа
(фермер) қожалықтарының өсімдік шаруашылығындағы үлесі ... және ... 68,9% ... ... ... ... дамуы тұрақтанып, ауылшаруашылық
өнімдері өндірісінің ұлғайғандығы байқалды, 2008 жылы ауыл ... ... 118,6 ... ... ... қол ... бұл 2001 жылмен
салыстырғанда 2 есеге жоғары. Ауыл шаруашылық ... ... ... ... ... ... 11,8%), тек ... (15,4%), Алматы
(13,9%) және Солтүстік–Қазақстан (13,1%) облыстарының тауар өндірушілеріне
жол беріп, ... ... ... ... ... отырған мерзімде ауыл шаруашылық құрылымдарының
саны 37951 ... (34856 ... 72447 ... ... Осы ... ... ... істейтін негізгі персоналдың саны 27,7
мың адамға (46,3 мың адамнан 18,6 мың ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығының жалпы ішкі өнімдегі
үлесі 1991 жылы 40,4% ... ал 2008 жылы 14,5% ... ... ... ... - ... ... облысы ауыл шаруашылығының ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ауыл ... ... ... ... халық шаруашылығына салынған ... ... ... қатар ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... халық шаруашылығында жұмыс істейтін жұмысшылар
үлесінің кем болуы белгілі әсерін ... ... ... ... ... мәліметтері
бойынша ауыл шаруашылығының жалпы өнімі 1991-2008 жылдар аралығында 5,7
млн.тенгеден 118,6 ... ... ... ... ... ... ... салыстырғанда айтарлықтай төмен болып табылады.
Сурет 2. Оңтүстік Қазақстан ... ауыл ... ... ... сипаттайтын негізгі индикаторлар 1991-2008 жж.
Ауыл шаруашылығының жалпы қызметінің соңғы нәтижесіне мынадай факторлар
өзінің кері әсерін тигізді: ауыл ... ... ... ... ... ... жж. аралығында 100 мың адамға азаюы, негізгі
капиталға бағытталған ... ... ... және т.б. ... 1991 ... ... ... инвестициялардың үштен бір бөлігін құраған
ауыл ... ... ... қазіргі уақытты инвестициялардың жалпы
көлемінің жартысы (50,5%) ... ... ... ... ... ... 1991-2008 жж. аралығында ауыл шаруашылығы жалпы өнімі
абсолюттік шамада 118663,7 млн.теңгеге ... және ... ... капитал салымдарының 1995-2003 жылдар аралығында ауыл ... ... ... ... ... 3,8 есе ... ... өз кезегінде соңғы жылдардағы жағдай ауыл шаруашылығына негізгі
капиталдық салымдардың азаю ... және ауыл ... ... ... персоналдың орташа жылдық санының 10 есеге
қысқаруын көрсетеді.
Ауыл шаруашылығының барлық санаттары бойынша (ауыл шаруашылығы
кәсіпорындары, шаруа ... үй ... 2008 ... ... 118,6 ... ... ауыл шаруашылығы өнімі өндірілді, бұл ... 101,1% ... ... Ауыл ... ... ... ... 8 ауданында байқалады. Олар Бәйдібек (113,1%), Мақтаарал (104,1%),
Отырар (103,3%), Сайрам (103,3%), Созақ (101,7%), ... ... ... ... (102,9%) (сурет -3).
3 кесте - ... ... ... ауыл ... ... ... 1991-2008 жж.
|Индикатор-лар ... ... ... ... нәтижесіне
тәуелсіздігіміздің алғашқы жылдарында нарықтық механизмдер ... ... 1990 ... бастапқы кезеңіндегі кеңестік дәуірден басталған
радикальды аграрлық ... ... ... ... ... қолайсыз түрде басталды. Бағалар либерилизациясы азық-түлік өнімдеріне
деген дотациялардың алынуыны әкелді, бұл ... ... ... ... 60-80% дейін құрайтын және ұлттық ... ... ... бөлігін құрайтын. Халық табысының бірден қысқаруы азық-түлік
өнімдеріне деген сұраныстың қысқаруына әкелді.
Аграрлық ... ауыл ... ... ... ... ... ... және ұйымдастырушылық құрылымы өзгерді
(мемлекеттік кәсіпорындар, шаруашылықтық серіктестер, акционерлік қоғамдар,
өндірістік ... ... ... ... ... ... ... байланысты тиімді қызмет ете алмады және бәсекеге
қабілетсіз болып табылды. Осы ... ... ... ... жалпы өнім құрылымында өзгерістер пайда болды (ауыл
шаруашылық кәсіпорындарының үлесі төмендеді). Мал шаруашылығы өнімі ... ... жеке ... ... бақша өнімдері және т.б)
өндірісінде басты орынды үй ... – жеке ... ... 4. Ауыл ... ... ... ... индексінің өзгерісі (өсім
(+); төмендеу(-)) 2008 жылға пайызбен
Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл шаруашылығы ... ... ... ... құрылымында 1991-2008 жж. аралығында үлкен
өзгерістер туындады (кесте 4)[14].
4 ... - ... ... ... ауыл ... жалпы өнімінің
шаруашылық санаттары бойынша құрылымы (млн.тенге) 1991-2008жж.
| |1991 |1995 |2000 |2004 |2006 |2008 ... ... |5,7 |19160,5 |49408,2 |80421,9 ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |3,5 |11476,1 |5681,6 |7452,5 |6962,1 |10038,0 ... | | | | | | ... |2,1 |6799,2 |24511,5 |40089,8 |52916,3 |63855,1 |
|шаруашылығы | | | | | | ... ... |0,1 |885,2 |19215,2 |32879,6 |40979,7 |44776,3 ... | | | | | | ... - 4 ... ... ауыл ... кәсіпорындарының жалпы
өнімдегі үлесі 1991 жылы 61,4%-дан 2008 жылы 8,5% ... Ал ... ... үлесі 1,8% -дан 37,7%-қа артқанын көре аламыз.
Ауыл шаруашылығының ... ... ... ... ... ... ... үрдісі жүрді.
Әдеттегі ұжымдық шаруашылықтардың акционерлік қоғам түріндегі
экономикалық ... ... ... ... реформалар нәтижесі
(2000 ж. дейін) өндірістің құлдырауы, ауыл ... ... ... және ... ... ... ... арналған азық-түлік бағдарламасын жүзеге асыру
кезеңінде облыс біршама табыстарға қол жеткізді. ... 2007 жылы ірі ... 607 мың, оның ... сиыр 265,7 мың, қой 29714,0 мың, ... 31,0 ... құс 3132 мыңға жетті. Облыс шаруашылықтарының барлық санаттарында мал
мен құстардың өнімділігі артты. Орташа бір сиырдан сауылған сүт 1890 ... Ал ... ... ... ... ... бұл көрсеткіш
2100-2500 кг. құрап, қала төңірегінде сүт өнімін молайту бағытында жұмыстар
жүргізілді.
Облыста ... ... ... ... “Оңтүстік” арнайы
экономикалық аймағы құрылды.
Мұнда мақта талшығын тереңдетіп өңдейтін, тоқитын, бояйтын, ... ... ... ... ең ... ... жабдықталған
желісімен жұмыс атқаратын кәсіпорындар ашылады деп ... ... ... ... үшін аграрлық саланың бәсеке қабілеттілігін
қамтамасыз ету, ... ... ... және
агроөнеркәсіп кешені өнімінің негізгі түрлері бойынша оның ... ... ... дамуын болжау болып табылады.
Ауыл халқының кәсіпкерлік белсенділігі төмен болғандықтан, жалпы өнімді
адам басына шаққанда ауылда жерде 5 есе ... Бұл ... ... және қаржы ресурстарының жетіспеушілігінен туындап отыр.
Шараларды нақтылау мақсатында жақындағы үш жылға ... ... ... ... ... ... арналған Концепциясын іске
асыру жөніндегі Оңтүстік Қазақстан облысының 2006-2008 жылдарға арналған
бірінші кезектегі ... ... ... ... ... Қазақстан облысының ауыл шаруашылығының жалпы өнімінің ... ... ... ... өндірісінде соңғы жылдары төмендеуі байқалады (кесте
5)[15].
2008 ... 2004 ... ... ... ... ... ... жалпы өнімінің үлес салмағы жалпы республикалық көлемде 13,9%-
дан 12,1%-ға дейін төмендеген.
Сонымен қатар ... ... ... 13,9%-ға, мал шаруашылығы
9,9%-дан 9,5%-ға төмендеген.
Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл шаруашылығы өнімі өндірісін 2002-2008
жж. аралығына талдау нәтижесі, жалпы өнім ... ... ... ... 48,7% артуына қарамастан ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында жұмыс
істейтін негізгі персоналдың саны 3,9% кеміді.
5 ... - ҚР ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығының үлесі 2002-2008 жж. қорытынды %
|Ауыл шаруашылығы саласы|2002 |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... |10,3 |12,1 |13,9 |11,5 |12,4 |11,9 |12,1 ... | | | | | | | ... ... |10,8 |14,1 |17,2 |12,9 |14,8 |12,9 |13,9 ... ... | | | | | | | ... ... |9,6 |9,4 |9,9 |9,6 |9,7 |9,2 |9,5 ... ... Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл шаруашылығы
кәсіпорындарында жұмыс ... ... ... ... ... ... ауыл ... жалақы деңгейінің 78,4% немесе 16,6%-ға
республикалық деңгейден төмен ... ... ауыл ... ... ... рентабельділігінің басты
себептерінің бірі деп атауға болады (кесте – 6, сурет 3, 4, 5, 6, 7) ... ... - ҚР ... ... ... ауыл ... негізгі
экономикалық көрсеткіштерінің динамикасы 2003-2008 жж.
|Ауыл шаруашылығы саласы |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 |2008 ... ... ... |80421,9|95218,9|100858,1|118669,4 |
|жалпы өнімі, млн.теңге | | | | | | ... ... |121,1 |106,5 |109,6 |102,8 |100,5 |101,1 ... ... индексі | | | | | | ... ... %) | | | | | | ... ... |42135 |50904 |70836 |74405 |73709 |72447 ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |28,9 |24,6 |22,1 |20,0 |20,1 |18,6 ... ... | | | | | | ... орташа | | | | | | ... ... мың адам | | | | | | ... ... |13,4 |12,4 |12,2 |11,2 |10,3 |9,1 ... ... ... | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
6 ... ... ... |4467 |6293 |9208 |11989 |15791 |17856 ... ... ... | | | | | ... орташа | | | | | | ... ... ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |59,1 |60,04 |83,7 |78,2 |69,7 |67,5 ... ... ... | | | | | | ... % | | | | | | ... ... |6,5 |15,0 |9,3 |9,8 |8,6 |17,0 ... | | | | | | ... ... | | | | | | |
|% | | | | | | ... 3. Ауыл шаруашылығының жалпы өнімі, (млн.теңге) динамикасы (2003-2008
жж).
Сурет 4. Ауыл шаруашылығы құрылымдарының саны, бірлік динамикасы (2003-
2008 жж).
Сурет 5. Ауыл ... ... ... ... ... ... %),
жалпы республикалық негізгі қызмет персоналы санындағы облыстың негізгі
қызмет персоналының үлесі, орташа республикалық ауыл шаруашылығы жалақы
деңгейіне, % ... ... ... (2003-2008жж).
Сурет 6. Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында жұмыс істейтіндердің орташа
жылдық саны, (мың ... ... ... ... 7. Ауыл шаруашылығы саласында жұмыс істейтін жұмысшылардың орташа
айлық атаулы жалақысы, (теңге) ... ... ... Қазақстан облысының агроөнеркәсіптік ... ... ... ... ... ... ... іс-шараларын
жүзеге асыруға 2006 жылы республикалық бюджеттен – 1840,6 млн. ... 1822,6 млн. ... ... ... кәсіпкерлікпен айналысуын дамыту және табыс деңгейін
көтеру мақсатында, мемлекеттік қатысуымен қаржылай қолдау ұйымдары құрылды.
Соның бірі болып табылатын ... ... ... (АНС) ... және оның ... несие беру негізгі мақсаты болып табылатын
«Аграрлық несие ... АҚ АНС ... ... ауыл ... ... ... ... облыстың барлық аудандары мен қалаларында 16 АНС жүйесі
арқылы ауыл шаруашылығы өндірісіне несие берілуде. 2007 ... ... ... ... ... ... 2610,6 млн. ... несие берді, немесе жылдық жоспардың – 106%, оның ішінде мал
шаруашылығын дамытуға – 1716,2 млн. ... ... ...... теңге мөлшерінде несие берілген.
Егін шаруашылығының өнімін өндіру үшін «Азық-түлік келісім шарт
корпорациясы» ... ... 2006 жылы ауыл ... ... 1070 млн. теңге несие берілді.
Егін, мал шаруашылықтарын және кәсіпкерлікті ... үшін ... ... ... ... ... қоры» акционерлік қоғамы
176 млн. теңге бөлуді көздеп, 4668 ауыл тұрғындарына 470,4 млн. ... ... ... ... қаржы таратылды.
2007 жылы ауыл шаруашылық өнімдерін өндірумен 69023 агроқұрылым
айналысады, оның ... 66861 ... ... және 2232 ... да
шаруашылық жүргізуші субъектілер айналысады, олардың ішінде 7531 ... ... ... енген (кесте 7).
7 кесте - Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл шаруашылық құрылымдарының саны
2003-2007 жж.
| |2003 |2004 |2005 |2006 |2007 ... |
| | | | | | ... ... |50904 |70836 |74405 |73709 |72447 |21543 ... | | | | | | ... ішінде: | ... ... |43323 |47102 |67115 |70584 |61260 |17937 ... ... |2229 |966 |868 |573 |-1778 ... ... |31 |29 |6 |5 |2 |-29 ... ТС |1308 |1515 |645 |818 |512 |-796 ... ... |29 |11 |11 |10 |-16 ... ... ... облысы Ауыл шаруашылығы департаментінің |
|мәліметтері негізінде құрастырылды, 2008ж. ... ауыл ... ... ... бірі ... ... ... өнімінің үлесі, 2007 жылы 57,9% ... 68,7 ... ... Оның ... ... үлес ... өндірісіне–31,8%, картоп
және көкөніске-23,1% тиесілі. 1991-2006 жж. кезеңіндегі ауыл шаруашылық
дақылдары егіс көлемінің ең ... ... 1992 жылы – 1109 мың га ... одан 1997 ... ... төмендеу қарқыны – 646,9 мың га ... ... ... - динамикалық ұлғаюы–762,8 мың га ... егіс ... ... да ... ... 2007 жылы ... ... дәнді және дәнді-бұршақты дақылдардың көлемі – 58,1%
(оның ішінде арпа – 4,1 есе, ... – 8 есе) ... ... – 3,1 ... ... сұранысы және өнімді өткізу ... ... ... ... егіс ... 2 есе ... ішінде мақта – 1,7
есе, темекі – 192,7 есе, мақсары – 7,6 есе, күнбағыс – 12,0 есе), ... ... ... 1,5 есе ... ... ... және ... орын алған өзгерістер
ауылшаруашылық дақылдарының өніміне өз әсерін тигізді. ... және ... ... 1992 жылы жалпы өнімінің рекордтық жетістіктері 833,5
мың тонна, төмені 1996 жылы – 180,8 мың ... ... ... 2004 жылы
466,4 мың тонна және 1998 жылы 161,6 мың тонна қалыптасты.
Дәнді дақылдар мен мақтаның өнімділігі айнымалы ... ... ... ... ... ... 1995 ... гектарынан 7,9 центнерден
2002 жылғы 23,7 центнерге дейін; мақта тиісінше (1998 ж.) 14,1 центнерден
(1991 ж.) 25 ... ... ... және ... ... ... өнімінің динамикалық ұлғаюы байқалуда, олардың өсу қарқыны 2006 ... ... ... ... бойынша 1,9 есе және гектарына 153,2
центнерді, көкөністер 1,7 есе және 205,4 ц, ... – 1,4 есе және 175,7 ... жж. ... ... мал шаруашылығы өнімдерін
өндіруде өсу қарқынының сақталғандығын байқауға болады. 2007 жылы ... ... 137,7 мың ... ет ... ... ... алдыңғы
жылдың деңгейіне 105,4%, тиісінше 537,6 мың немесе 108,5%-сүт, 229,5 ... және ... 5,7 мың ... және ... ... 1991
жылдың деңгейіне-ет өндіруден 30,0%, жұмыртқадан-24,3%, жүн өндіруден-56,2%-
ға жетпеген, ал сүт-23,2% артық өндірілген.
Мал ... ... ... ... ойдағыдай оң болуы
алдымен мал мен құс ... ... ... болды. 2007 жылдың ... ... ... ауылшаруашылық санағының алдын-ала мәліметтері
бойынша облыстағы мал мен құс басы (шартты мал мен құс ... ... мың ... ... ... 1991 жылдың деңгейіне–98,0% құрады. Ірі
қара малдың саны 642,3 мың басты құрады, яғни 1991 ... ... ... ... ... ... ... 128,5 мың және 37,4 мың бас. Ал, қой ... саны 3121 мың ... 1991 ... ... түйе тиісінше
15,4 мың және 86,3%, шошқа – 30,8 мың және 16,9%, құс –2132,5 мың ... ... ... ... ... ... құрылымдық қатынасы өзгерді.
2007 жылы ауылшаруашылық кәсіпорындарының үлесіне ірі қара мал басының 0,8%
тиесілі болды, ал 1991 жылы 48,3% ... қой мен ешкі ... ... ... және 63,1%, түйе-11,7% және 80,5%, шошқа-7,4% және 91,8%,
құс-30,3% және 67,2%. Қазіргі уақытта мал мен құс ... ... ... ... шоғырланған, олар мал шаруашылығы өнімінің
негізгі түрлерін өндірушілер ... ... ... 5 ... мал ... ... өсу ... шаруа (фермер) қожалықтары қол жеткізді: 2007 жылы
2000 жылмен салыстырғанда оларда ірі қара мал басы 57,1%-ға, қой мен ... есе, ... есе, ... есе ... ... өнімдерінің өндірісін ұлғайтуда негізгі қор малдың
өнімділігін арттыру болып келеді. Азықтық ... ... ... тепе-
теңдіктің сақталмауынан, малдың өнімділігінің тұрақсыздығы сақталауда. 2006
жылы алдыңғы жылмен ... ... ... ... ... ... 6,2% ұлғайып, 1990 кг (1991 ж.-2100 кг), бір мекиен
тауықтың жұмыртқалағыштығы 2,3% ... 172 ... (202 ... бір қойдан
қырқылған жүн 2000–2006 жж. деңгейінде қалып, 2,7 кг (3,3 кг) құрады.
Облыс бойынша ауыл ... ... ... 70-тен аса
акционерлік қоғамдар мен жауапкершілігі шектеулі серіктестіктер, сонымен
қатар, 750-ге жуық ... ... ... Олар 15 ... аса ... ... етіп ... жылы 27 млрд. 600 млн. теңгеге ауыл шаруашылық өнімдері өңделді.
Бұл көрсеткіш 2005 жылмен ... 14 млн. ... ... (2005 жылы ... ... 586 млн. теңге). Оның ішінде кішігірім цехтар бойынша өндірілген
өнім көлемі 5 млрд. 260 млн. теңгені құрады.
Талдау ... ... 2006 жылы ... ... жалпы
өндірілген 83,7 мың тонна еттің (сойыс ... мың ... ... мың ... ... мың ... (5,1%), 5523,8 тонна жүннің-1903
тоннасы (34,4%), 1014,8 мың тонна көкөніс, жеміс-жидек, бақша ... (0,3%) ғана ... ... ... ... өнім бір ... ... сұранысты қамтамасыз
етпейді, сол себептен облыс базарлары шеттен келген өнімдерге толы.
Облыс бойынша 2006 жылы ... ... ... 25 ауыл шаруашылығы
өнімдерін өңдейтін цехтың орнына 31 цех ... меже 124 ... ... ... ... өнімдерін өңдеу цехтары-5, сүт өңдеу-2, ет өңдеу-2,
күріш ақтау-2, мақта тазалау, ... ... ... ... ұн диірмені-3, кондитерлік цехы–2, өсімдік майын сығу-2. Осы
жұмыстың нәтижесінде қосымша 260-тай адам жұмыспен қамтылды.
Азық-түлік өнеркәсібі дамуының оң ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне халықтың сұранысы
күшеюімен, сондай-ақ ... ... және ... ... ... деңгейдегі банктердің арзандатылған кредиттерін тартуға
бағытталған ... ... ... іске ... ... АҚ, ... «Аграрлық несие корпорациясы» АҚ ... ... 2006 ... ... ... «Аграрлық несие
корпорациясы» акционерлік қоғамы арқылы бөлінген 3,5 ... ... ... 556,0 млн. ... 14 жоба бойынша игерілді.
Осы бағдарламаның негізінде үстіміздегі жылы жаңадан 20-ға жуық ауыл
шаруашылығы өнімдерін ... ... мен ... ашылады деп
күтілуде. Оның ішінде көкөніс-жеміс өңдеу – 6, ет өңдеу – 7, сүт ...... ... – бір ... деңгейдегі банктер арқылы 2006 жылы 16 кәсіпорынға 1 млрд. 480
млн. теңге несие бөлінді (2004 жылы – 1 млрд. 269 млн., 2005 жылы – 1 ... млн. ... ... ... ... ... және ... деңгейін
көтеру мақсатында, мемлекеттік қатысуымен қаржылай қолдау ұйымдары
құрылған. Соның бірі ... ... ... несие серіктестіктерінің (АНС)
жүйесін құру және оның қатысушыларына несие беру - негізгі ... ... ... ... корпорациясы» АҚ АНС жүйесі арқылы ... ... ... ... ... облыстың барлық аудандары мен қалаларында 16 АНС жүйесі
арқылы ауыл шаруашылығы өндірісіне несие берілуде.
2007 жылдың 1-қаңтарында, ... ... ... серіктестіктері 2610,6
млн. теңге көлемінде несие берді, немесе жылдық жоспардың – 106%, ... мал ... ... – 1716,2 млн. ... ... ... 894,4 млн. теңге мөлшерінде несие берілген.
Егін шаруашылығының өнімін өндіру үшін «Азық-түлік ... ... ... қоғамы 2006 жылы ... ... 1070 млн. ... несие берді.
Егін, мал шаруашылықтарын және кәсіпкерлікті дамыту үшін ... ... ... ... ... қоры» акционерлік қоғамы
176 млн. теңге бөлуді көздеп, 4668 ауыл ... 470,4 млн. ... ... ... ... қаржы таратылды.
Оңтүстік Қазақстан облысы ауыл шаруашылығының жалпы ... ... ... қоса ... 2007 жылы 118669,4 млн. ... немесе
2006 жылмен салыстырғанда ауыл шаруашылығының нақты көлем индексі 101,1%
құрайды ... ... ... ауыл ... ... егіс ... 760 мың
гектарды құрап отыр. Егіс көлемінің басым бөлігі дәнді ... ... және ... 25,6%, ... 25%, ... ... 24,5% ... Жеміс
және жүзімнің егіс көлемінің азаю тенденциясы сақталып, егіс ... ... ... егіс ... ... ... ... майлы
дәнді, азықтық дақылдардың егіс көлемінің өсу тенденциясы байқалып отыр.
Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін тұрақты ... ... ... ... ... іске асыру жөніндегі Оңтүстік Қазақстан
облысының 2006-2008 жылдарға арналған бірінші кезектегі ... ... ауыл ... ... ... мен табыстылығын арттыру
шараларды жүзеге асырудағы ... ... бұл ауыл ... өнімі
өндірісіндегі ірі және орта шаруашылықтардың үлесін 40% ... ... ... ... ... 1 га ... 300 АҚШ долларына дейін жеткізу болып
табылады.
8 кесте - ... ... ... ауыл ... ... ... ... жж.
|Ауыл шаруашылығы |Ауыл шаруашылығы |Ауыл ... ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... өнімінің |ағымдық |
| |% ... ... |
| | ... ... млн.теңге|
| | ... | |
| | |2007 ж | |
| |2007 ж |2006ж | |2007 ж |2006 ж |
| |2006 ж |2005 ж | | | ... ... |101,1 |100,5 |100,0 ... |100858,1|
|саласы | | | | | ... ... |96,8 |57,9 |68738,1 |58781,0 ... ... |105,3 |106,7 |42,1 |49931,3 |42077,1 ... Оңтүстік Қазақстан облысы Ауыл шаруашылығы департаментінің |
|мәліметтері негізінде құрастырылды, 2008ж. ... ... ... өнімінің 56,1% құрайтын өсімдік шаруашылығының
жалпы өнім ... 2006 ... ... 1,9% кеміді, ал мал
шаруашылығының жалпы өнімі 5,3% ... ... ... ... ауыл ... жалпы өнімінің көлемі
жалпы республикалық көлемде 2001-20007 жж. 10,3%-дан 12,1%-ға ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысының экономикасы үшін
аймақтың ауыл шаруашылығы саласы маңызды рөл атқарады.
Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... таңдағы жалпы жағдайын
талдау мынадай қорытынды шығаруға мүмкіндік береді: соңғы бес жылда ауыл
шаруашылығының жалпы ... ... өсу ... ... ... ... шаруашылығында. Бірақ, оң өзгерістерге қарамастан соңғы
жылдары ауыл ... ... ... ... ... ... ... негізгі қорлардың жетіспеушілігі сияқты
мәселелер туындап отыр. Бүгінгі таңдағы ең басты мәселелердің бірі ... ... ... және ... ... ... жеткіліксіздігі болып отыр. Қалыптасқан жағдай ... ... ... ... ... нарықтық
қатынастар жүйесіндегі қызмет етуші әрбір бөлімнің ... ... ... ... жаңа ... ... құру ... көрсетеді.
2.2 Облыстық аграрлық өндірісінде маркетингтік ... ... мен ... бағалау
Нарықтық қатынастардың қалыптасуы және дамуы әрбір шаруашылық бірлікті
дамыту және бүкіл агроөнеркәсіп кешенінің ... етуі үшін ... ... ... ... ... ... шешумен
ұштасуда. Бұл міндеттерді жүзеге асыру бірінші ... ... ... бойынша кешенді шараларды жүргізу керектігінен
туындайды.
Қазіргі таңда, шын мәнінде ... ... ... ... қызметті жетілдіру қажеттілігі ... ... ... ... ... ... олардың
сұраныстары туралы ақпарттармен қамтамасыз ету қажеттілігі арқылы көрініс
табады. Оңтүстік Қазақстан облысының агроөнеркәсіп кешеніндегі ... ... ... ... ... отырып, агромаркетинг жүйесі
бүгінгі таңда даму кезеңінің бірінші сатысында ғана тұрғанын көреміз.
Агроөнеркәсіп кешенінде маркетингтік қызметті жетілдіру процесі белгілі
себептерге ... өте баяу ... Бұл ... ... агроөнеркәсіп
кешенінің экономиканың баса салаларына қарағанда өзіндік ... ... ... ... ... маркетингтік қызметтің
баяу дамуына әсер етуші факторлар бұл біріншіден, ұлттық экономиканың ... ... бола ... ауыл ... ... саласының азық-
түлік тауарларын өндірушілері тарапынан тұрақты баға үстемдігін көріп
отырады. Бір ... ... ... ... ... ... мен
өндірістік қызметтерге деген бағалардың өсуі ауыл шаруашылығы өнімдерінің
бағасының өсуінен ... ... Бұл өз ... ауыл ... ... ... ... шығындарының өсуіне
әкеледі. Екінші жағынан, өңдеуші және ... ... ... ... ... өткізу үшін қолайсыз жағдайларды қалыптастырады.
Соның ... ... бір ... ... ... ... абсолютті және салыстырмалы ... ... ... байқалады.
Екінші фактор, ауа райының өзгерісіне байланысты ауыл ... ... ... ... ... бес жылдың екеуі
қолайсыз болып табылады, бұл орташа жылдық көрсеткіштермен салыстырғанда
табыстардың едәуір айырмашылығын көрсетеді. ... ... жж. бес ... ... ауыл ... ... ... түсімі 166,3 мың.т-
242,2 мың.т арасында өзгерді. Сонымен бірге ауа райының өзгерісі ішкі азық-
түлік ... ... ... ... яғни ... ... әкеледі.
Үшінші фактор, азық-түлік тауарлары мен ауыл шаруашылығы өнімдері
нарығының ... ... және ... ... экономиканың жаҺандануы
және әлемдік нарықтардың интернационализациясы жағдайында ... ... ... ... ... жағдайында меншік түрінің өзгеруі, басқару жүйесін
қайта құру, агроөнеркәсіп кәсіпорындарының ... ... ... ... ... ... ... алады. Маркетинг нарықтық
механизмде шаруашылықты жүргізудің маңызды элементі ... ... ... ... ... ... ... бағдарлануға
көшу процесі әрбір ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында жеке сипатта және
шығарылатын өнім ... ... ... ... ... ... да көптеген факторларға байланысты жүруі ... ... және ... ... ... позициясына байланысты
маркетингтік ... жеке ... ... ... ... қызметін
пайдалана отырып құра алады. Кәсіпорынның қаржылық мұмкіндігіне және
қажеттілігіне ... ... ... бір адам, топ немесе маркетингтік
бөлім айналысуы мүмкін.
Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының қызметінде нарыққа қайта ... ... ... Қазіргі таңда агроөнеркәсіп кәсіпорындарында
коммерциялық қызметпен айналысатын және ... ... ... ... ... ... ... жарнама) арнайы бөлімшелер
құрылды.
Бірнеше жыл бұрын Қазақстан экономикасындағы нақты сектордың ... және ауыл ... ... ... кеңеюі нәтижесінде
аграрлық нарық қатысушыларының агробизнес саласында оңтайлы ... мен ... ... ... үшін ауыл ... кеңес беру қызметтерінің нарығын қалыптастыру мен дамытуға
мұқтаждық туындады.
Қазіргі таңда ауыл ... ... ... ... және ... ... ... маркетинг жүйесі
әртүрлі құрылған. Әлдеқайда ірі ауыл шаруашылық кәсіпорындарында маркетинг
барлық ... ... ... ... табылады. Маркетингті
әртүрлі дәрежеде, әртүрлі формада барлық ауылшаруашылығы кәсіпорындары
қолданып отыр.
Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... үшін ... ... Маркетингті басқару
тиімділігін бағалау обьектісі ... ... ... обылысының
өнеркәсіп саласы типіндегі ауыл шаруашылық ... ... ... ... мен ... ... орындайтын 13 кәсіпорын
қатысты. Олар: «Шымкент май» АҚ, «Кайнар» ЖШС, ... ЖШС, ... дән» ... ... ... «Ак май» ЖШС, «Ақ алтын» АҚ, Мақтаарал ауданында,
«Арай» ЖШС және «КАРМУ» ЖШС ... ... ... ЖШС, ... ЖШС ... ауданында, «Яссы» ААҚ, «Түркістан ұн комбинаты»
ЖШС, «Фараб» ААҚ ... ... ... ... ... ... әрбір бағыты бойынша, яғни
қызметті басқару, функцияны ... ... ... ... ... Талдау нәтижесі бойынша 20 % кәсіпорынның маркетингтік басқару
жүйесіне ие екендігі, 30 % басқару ... ... ... және 50 % дейінгі
кәсіпорындардың төмен көрсеткіштерге ие екендігі ... ... ... кәсіпорындарда қызметкерлер саны әртүрлі және бір жүйеге келмейді.
Кәсіпорындарда маркетингті басқару тиімділігінің деңгейі ... ... ... ... тигізеді. Әрине басқарудың маркетингтік факторы ауыл
шаруашылығы кәсіпорынының өндірістік-экономикалық көрсеткішіне әсер ... ... ... ... ... ... процесінің басты бөлігі
мемлекеттік деңгейден бастап, ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне дейінгі
аралықты ... ... ... және ... ... шеңберінде
маркетингтік жүйенің болуы қажет. Бірақ өндірістік бөлімге ең ... ... ... ... ... байланыстыратын және үйлестіруші
аудандық бөлім болып табылады.
Аудандық ... мен ауыл ... ... ... жақсарту арқылы тиімділікке қол жеткізе аламыз.
Ауыл шаруашылық кәсіпорындарының маркетинг қызметін тиімді жүргізу
үшін, бірінші кезекте, ... ... ... мен ... ... ... өнім өткізу жөніндегі арнайы
бөлімшелермен байланыстарды құру ... осы ... ... ... ...... ... қызметтерімен өзара әрекеттесу және
нарықтық ақпараттарды алу арқылы өнім ... ... ... ... ... өнім ... ... және тасымалдау мерзімін
белгілеп ұсыну, материалды-техникалық жабдықтауды жүзеге асыру жатады. Бұл
ауыл ... ... ... ... қалыптасатын және ауыл
шаруашылық өнім түрлері мен ауыл ... өнім ... ... т.б.) ... ... сондай-ақ, жөнелтілетін жүк есебіне,
өнім қорларын жан-жақты басқаруға және ... ... ... қамтитын ақпараттық жүйенің бірінші деңгейі деп есептеледі.
9 кесте - Маркетингті ... ... ... ... ... сауалнама нәтижелері
|Сауалнама сұрақтары ... |
| ... ... ... ... ... ... ие |46 |
|кәсіпорындар | ... ... ... ... түрі | |
|- ... ... |46 |
|- ... ... |38 |
|- ... ... ... ... |9 |
|- ... ... |7 ... ... басқару басымдылығына ие кәсіпорындар| |
| |23 ... ... ... ... ... |30 ... мен жеткіліктілігіне ие кәсіпорындар | ... ... ... ... және жауапты болуы |23 ... ... ... ие кәсіпорындар | ... ... ... ... мен | ... ... ... | |
|- баға ... |46 ... ... |31 ... ... мен ... |23 ... ... ... асыру тиімділігін арттыру үшін | ... ... | ... ... ... ... |69 ... ... мен өнім ... ... тиімділігін |30 |
|арттыру | ... ... ... тиімділігіне ие кәсіпорындар | ... ... ... ие ... |23 ... деңгейдегі басқару жүйесіне ие кәсіпорындар |30 ... ... ие ... |47 ... ... ... нәтижесінде құрастырылған |
АӨК-дегі ... ... ... ... ... ... екі қосалқы жүйеден тұратынын аңғартты. Функционалдық қосалқы жүйеге
нарықтарды зерттеу, тұтынушы мен тұтыну сұранысын анықтау, сыртқы ... ... ... баға ... және баға белгілеуді жүзеге ... ... ... ... мен ... ... атқару, маркетингті басқару жатады. Ал, қамтамасыз етуші қосалқы
жүйе ұйымдық, техникалық, математикалық және ... ... ... ... жүйе ... жиынтығын қалыптастыру, өңдеу,
сараптау әдістері мен мәліметтерді ... ... ... ... ... басқару иерархиясының әртүрлі буындарындағы басқару шешімдеріне
қатысты ақпарттарды қалыптастыру әдістерін қамтиды.
Ауыл шаруашылығы кәсіпорындарында маркетинг ... құру ... және ... ... ... ... ... 10-15 мың доллар)
есепке ала отырып, сонымен бірге шаруашылықтардың ... ... ... ... барлық аудандарын 3 топқа топтастыру жасалды
(кесте 10).
10 кесте - ... ... ... ... ... ... ... бойынша топтастыру 2009 ж.
| | | ... ... ... ... | ... мен |Ұйымд|Шаруашылық|шаруа-ш|бойынша шаруашылықтарды|Өндірілген |
|қалалар |ар |тар саны |ылықтар|топтастыру (%) ... |
| ... | |дың | ... |
| | | ... | ... |
| | | ... | |
| | | |(%) | | |
| | | | |50 ... |150 млн.| |
| | | | ... ... | |
| | | | ... |150 | | |
| | | | | |млн | | ... топ ... |41 |4854 |22,0 |100 |- |- |8528,7 ... |151 |3735 |17,2 |100 |- |- |7082,5 ... |13 |137 |15,3 |97 |3 | |664,3 ... |135 |1361 |1,4 |89 |11 |- |4073,0 ... |17 |553 |- |100 | | |2902,4 ... |113 |3931 |2,6 |98 | | |6677,4 ... топ ... |112 |5250 |24,1 |98 |2 | |14229,4 ... |193 |4219 |30,0 |96 |4 |- |8066,1 ... |143 |2417 |9,0 |94 |6 |- |6617,0 ... |24 |4710 |- |98 |2 |- |10000,0 ... |65 |1081 |18,4 |92 |8 |- |2729,3 ... |49 |377 |6,1 |79 |21 | |3014,5 ... топ ... |133 |94 |5,2 |11 |86 |3 |1197,1 ... |75 |19986 |6,6 |96 |3 |1 |21670,1 ... |159 |8555 |12,5 |96 |3 |1 |21217,6 ... ... Қазақстан облысы Ауыл шаруашылығы департаментінің |
|мәліметтері негізінде құрастырылды. ... ... өз ... құру ... ... үлесіне ие,
яғни мемлекет тарапынан көрсетілетін көмектің төмен пайызын қажет ететін
шаруашылықтарға үшінші топтағы ... ... Бұл ... ауыл
шаруашылығы өндірісіне маркетингті ендіру үшін жақсы жағдайлар ... ... ... жоғары дәрежеде мемлекет қолдауы қажет, яғни бұл
орталықтандырылған маркетингтік ... және ... ... құру ... ... асуы мүмкін.
Облыстағы АӨК-де маркетингтік қызметтің дамуына бірнеше алғышарттар
құрылғанын, бірақ маркетинг қызметін ... үшін ... ... ... ... ... ... өткізу жұмыстарын ұйымдастыру да мемлекет ... ... іс ... ... ... ... байқалады.
Қазіргі таңда облыстың агроөнеркәсіп кешенінің бәсекеге қабілеттілігін
арттыру үшін өңірдегі өзара әрекет ететін субъектердің қабілеттілігі тауар
өндіретін ресурстарды және ... ... ... және ... ... өмір сүру ... жоғары деңгейлігіне қол жеткізе
аламыз.
Аймақтың бәсекеге ... оның ... ... рөлі мен орны ... ... ... ... оның қызметінің маңызды міндеттерін жүзеге ... ...... ... ... мен ... өмір
сапасының жоғары деңгейлігі анықтайды.
Өңірдің бәсекеге қабілеттілігіне үш аспекті негіз бола алады:
- халықтың өмір сүруінің жоғары деңгейіне қол жеткізу ... ... ... бәсекеқабілеттілік, оның ішінде еңбек нарығы);
- өңірдің экономика қызметінің нәтижелілігі (капитал мен ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген
бәсекеқабілеттілік);
- өңірдің басқару механизмінің нәтижелігі (бизнесті дамыту ... ... ... ... оған қоса ... кіру және ... және ... органдары тарапынан халықтың өмірін ... ... ... ... немесе салыстырмалы
болуы мүмкін. Аймақтың абсолютті бәсекелестік артықшылығы сол ... ... мен ... болуымен байланысты (минералды
ресурстардың географиялық ... және ... ... артықшылығы – басқа аймақтардың ең ... ... мен ... және сол ... басқа
өнімдерінің өтімділігін немесе қызмет беруімен (өз ... ... ... және т.б.) ... ... ... келісу.
Аймақтың агроөнеркәсіп кешенінің тұрақты дамуын ... ... ... ... жауап беруші маркетингтік басқарудың негізі –
саланың инвестициялық белсенділігін және тартымдылығын жетілдіру.
Кез келген ... ... ... және ... жағы ... ... күшті жағы:
- ауылшаруашылықты тиімді дамытуға мүмкіндік беретін қолайлы топырақты-
климаттық жағдайы;
- жеңіл және тамақ өнеркәсібін ... үшін ... ... ... өндірістік-экономикалық әлеуеттің болуы;
- экспортқа бағдарланған өндірістің болуы ... ... ... ... ... айыру).
ОҚО-ның негізгі әлсіз тұстары:
- жоғары сапалы сипатта өндірілген өнімдермен және ... ... ... ... технологияның жетіспеуі;
- облыс бюджетінің субвенциялығы;
- инженерлік және коммуникациялық инфрақұрылымдар деңгейінің төмендігі;
- энергоресурстардың тапшылығы.
ОҚО агроөнеркәсіп кешенінің дамуының ... және ... ... толығырақ
SWOT-талдауында қарастырылған (кесте 11).
Облыс Қазақстандағы мақта және бағалы дәрілік шөптерді өсіретін жалғыз
аймақ болып табылады. ... ... ... ... ерте ... ... бақша дақылдарын негізгі жеткізуші.
Бұдан басқа да ОҚО-да ерекше басымдылық танытқан:
өсімдік майлар өндірісі (2007 ж.- ... ... ... (45,6%);
Аймақта тұрақты бәсекелестікте кластерлер маңызды рөл атқарады. Тап ... ... бір ... ... табыстылығына қажетті
сындарлы масса құрайды. Аймақтағы бәсекелестік артықшылығының талдауы, ОҚО-
да ... ... ... ... алғы ... ... ... дамытудың экономикалық тиімділігі, ең алдымен өз
меншігінде ... ... ... ... ... және ... ... қажетті инфрақұрылымның
болуы ресурстармен қамсыздандырылуы да аймақтық кластердің дамуына әсер
етеді.
Қазіргі уақытта ОҚО-да ... ЕЭА ... ... ... мақта-тоқыма кластері дамып келеді. ОҚО-да 23 мақта өңдеу зауыты
жұмыс істейді. Оның ішіндегі ең ірілері:
- ... ЖШС, ... ... 80 мың ... ... ауданы);
- «Ақ алтын» ААҚ, зауыт қуаттылығы 60 мың ... ... ... ААҚ, ... қуаттылығы 60 мың тонна/жылына (Мақтаарал
ауданы);
- «Ютекс» АҚ, зауыт қуаттылығы 60 мың тонна (Шымкент қаласы).
Жүргізілген талдау ... ... ... ... ... ... көрсетеді:
- тоқыма өнеркәсібі (мақта-мата жіптері және маталар)
- ауыл шаруашылығы ... ... ... әлеуетті
дамыту, ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру, ... ... ... ... ... ... ету).
Осы жылдың басында Сарыағаш ауданында минералды сулар шығару бойынша
жаңа орта кәсіпорындар іске қосылды: «Родники Казахстана» ЖШС және «K ... ЖШС (108 ... ... ... ... «Арай» ЖШС (өсімдік
майы) өнімі өндірісі кеңейтілді, ... 40 ... орны ... «ПРИНИР-РК»
ЖШС - 30 (томат пастасы) Шымкент қаласындағы «Алтын дән» ЖШС-де – 87 жұмыс
орны, Түлкібас ауданында ... ... АҚ ... ...... орны және ... ... Осы кәсіпорындар қосымша 230 млн.теңгеге
өнім өндірілді.
11 кесте - Оңтүстік ... ... ... ... ... ... жақтары ... ... |
| | ... ... ... ... |Ауыл шаруашылығы өндірісі құрылымында|
|топырақты климаттық жағдайы ... ... және ... ... ... ... ... басымдылығы |
|үшін жергілікті шикізаттың болуы |(мақта ... ... ... ... ... кәсіпорындарының басым |
|болуы ... ... ... ... ... ... ... моральдық тозуының жоғары ... ... ... ... ... ... ... дамуының |
|байланысты өнім шығаруға қабілетті ... ... тобы ... құру үшін ... шаруашылығын сумен қамтамасыз |
|жағдайлардың болуы |ету ... ... және орта ... ... |Өңірдегі инновациялық белсенділіктің |
|Еңбек ... ... ... ... ... ... ... және қайта | ... ... ... ішкі және | ... ... ... | ... ... |
| | ... ... ... ... қамтамасыз етуде көрші |
|жоғарылату жөніндегі шараларды жүзеге |мемлекеттерге ... ... ... ... жүйелі түрде инвестиция |Өңірдегі жетекшілікке көрші ... ... ... ... ... ... |өсуі ... ... ... ... ... пайдасына ішкі |
|өндірушілер өнімдері мен тауарларының |және сыртқы нарықтардың жоғалуы |
|бәсекеқабілеттілігін жоғарылату | ... ... | ... ету ... ... | ... ... өндірушілердің тауарлары | ... ... ... ... ... | ... ... ... ... негізгі капиталға бағытталған
инвестициялар 2521,0 млн. теңге құрады. Сала ... ... ... ... инвестициялық жобаларды табысты ендіруде,
«Балмұздақ» ЖШС-і өндірілетін балмұздақ ассортиментін «Жеміс мұзы өндірісі»
жобасын, құны 18 ... ... ... ... ... ... ... 200 тонна.
Оңтүстік Қазақстан облысында сұйытылған өсімдік майы өндірісімен ірі,
орта және шағын кәсіпорындар айналысады, оның ... 6 ірі және ... ... ... ... АҚ, ... ЖШС, «Сана»
ЖШС, Мақтаарал ауданында «Ак май» ЖШС, Сайрам ауданында «Арай» ЖШС және
«КАРМУ» ЖШС.
Республика ... ... ... ... ең ірі ... бірі
«Шымкентмай» АҚ болып табылады. Бұл ... ... ... ... ... ... береді. 2005 жылы 4436,9 ... 2004 ... ... 107,3%-ға өнім өндірді. 2006 жылы – 3533,6
млн.тенгеге немесе 2005 жылмен салыстырғанда 85,5% өнім ... ... ... шектеулі болуына байланысты туындады. ... 78% ғана ... ... жұмысшылар саны – 651
адам, орташа ... – 26,8 мың ... ... міндеті рафинирленген өсімдік майы санын арттыру
және өнім сапасын жақсарту болып табылады.
«Корона Макарон фабрикасы» республикада макарон өнімдерін ... ... бірі ... ... ... 2006 жылы 731,6 ... ... 14110 тонна макарон өнімдерін өндірді, өсу қарқыны –
109,6% құрайды. 2007 жылы 653,8 млн. ... ... 12392 ... ... өсу қарқыны – 87,9%. Мұндай жағдайдың туындауының ... бірі ... ... шектеулі болуына байланысты туындады.
Кәсіпорындағы жұмысшылар саны–183 ... ... ... ... ... ... бағдарлана отырып өнім сапасы мен тауар
ассортиментін ... ... ... жүргізіп отыр.
Түлкібас ауданындағы 2004 жылы құрылған «ЭкоПродуктГрупп» ... ... ... ... ... Кәсіпорынның қуаттылығы–20 мың дана
бөтелке. Кәсіпорындардағы жұмысшылар саны–422 адам, орташа жалақы–21,6 мың
теңге. ... ... ... АҚ «ЭкоПродуктГрупп» инвестициялық
жобасына 1394,2 млн.теңге көлемінде ... ... ... ... алма және ... ... өндірісі бойынша бөлімдер жұмыс жасайды.
Облыста мақта ... ... ... ... ... ... 2006 жылы ауданның өнеркәсіптік кәспорындары 72613
тонна шитті мақта өндірді, 2005 жылмен салыстырғанда 14,7 мың ... ... 16,8% ... ... ... ... жетіспеушілігі және
шикізаттың шектеулігі болып табылады.
«Корпорация Ақ Алтын» АҚ 2006 жылға ... өнім ... ... ... АҚ-да айналым қаржыларының жетіспеушілігінен жұмыс
тоқтап тұр.
Жалпы талдау қорытындысынан, жалпы ауыл ... ... ... ... ауыл ... өнімдерін өңдеуші сектор мен ауыл
шаруашылығы өнімін өндіруші ... ... ... ... ... ... ... өз қуаттылығын толық
пайдалана алмай отыр. Осы сектор арасын ... ... ... қызметін жетілдіру қажеттілігі туындайды.
Сондықтан да, Оңтүстік Қазақстан облысының агроөнеркәсіп ... ... ... – нарықтық инфрақұрылым құруға қолдау көрсету.
Қазіргі таңда агроөнеркәсіп кешенінде жеткілікті дәрежеде ... ... ... ... ... ... саласы біршама дамыған және
ішкі нарықтар мен халықаралық нарықтарда бәсекеге қабілетті болып ... ... ... және ... ... ... ... тарапынан қолдау көрсету қажет; агроөндірістік кәсіпорындарға
республикалық және шетелдік нарық коньюнктураларын зерттеуге көмек ... ... ... Бұл ... ... ... ... ішінде
жеміс және көкөніс консервілері салаларын және т.б. ... ... ... ... ... және ... инвесторларды АӨК-нің өңдеуші
саласын дамыту бойынша инвестициялық жобаларды жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... ақпараттық-маркетингтік кеңестік орталықтар арқылы әлеуетті
нарықтар туралы шынайы ақпараттармен қамтамасыз ету ... ... ... ... үшін ... ... ... көрсету қажет. Осыған
орай, бұл мақсатты орындау үшін ... ... шешу ... ақпараттық-маркетингтік қызметке қолжетімділікті кеңейту және
агроөнеркәсіп кешені субьектілерінің ақпараттық ... ... ... ... ету тиімділігін қамтамасыз ету;
- агроөнеркәсіп кешенін ақпараттық-маркетингтік қамтамасыз ету бойынша
мемлекеттік қолдау ... ... ... ... АҚ
ақпараттық-кеңестік орталықтарының желісі арқылы агроөнеркәсіп кешені
субьектілері ... ... ... ... ... ауылдық ақпараттық-кеңестік ... ... ... ... ... ... семинарларын тұрақты өткізуді қамтамасыз
ету;
Агроөнеркәсіп кешенін тұрақты жедел дамыту ... ... ... ... ... ... ... аудандардың ауыл
шаруашылығын дамыту стратегияларын және перспективаларын негіздеу жолы
арқылы жүзеге асуы ... ... ... ... ... ... ... Аграрлық сферада маркетингтік қызметті ұйымдастыру ... ... ... ... және ... өнімдердің бәсеке
қабілетілігін арттырудың негізгі бағытарының бірі аграрлық ... және ... ... ... ... ... ... Аграрлық нарық қатысушыларын кешенді түрде
ақпараттық-маркетингтік және ... ... ... арқылы
дамытудың обьективтік қажеттілігі ... және ... ... ... етеді. Агробизнестің тиімділік деңгейін ... ... ... ... қызметтерді
кеңінен қолдану арқылы арттыру басты мәселе болып табылады. Бұл ... үшін ... ... ... және ғылыми жетістіктер ... ... ... ... ... ... ... отандық ауыл
шаруашылығы өнімдерін ішкі және ... ... ... үшін ... құру ... ... таңда ауыл шаруашылығында кәсіпкерлік
белсенділікті ... ... ... ... ... ақпараттық ресурстарға деген қолжетімділігін қамтамасыз ету
болып табылады [17, 400б] [18,180б] [19, 165б].
Агроөнеркәсіп кешеніндегі отандық өнімдердің ішкі және ... ... ... үшін ... ... ... жетілдіру қажеттілігі ауыл шаруашылығы өнімдері ... ... ... және ... ... ішкі ... ... өнімдерінің бірқалыпты жабдықталмауынан, өз кезегінде бағалардың
жылдам өзгеруі және инфляциялық үдерістер себебі ... ... ... ... себептердің бірі өндіріс параметрлері мен өткізу нарықтарының
тепе-теңсіздігі. Бұл факторларды ... үшін ... ... ... ... ... реттеу шараларымен қатар аграрлық нарық
қатысушыларын ... ... ету ... ... күшейту қажеттілігі туындайды. Сонымен ... ... ... ... және сенімді ақпарттармен қамтамасыз етуі қажет:
- ауыл шаруашылығы өнімдері ... ... ... ... ... ... түрі, сапалық сипаттамалары, ... және ... ... ... ... ... аты-жөні және
мекен-жайы, жабдықтау түрі, сапалық ... ... ... және бағасы);
- агроөнеркәсіп кешені субьектілері үшін қызметтер ... ... және ... ... ... түрі, қызмет көрсету тәртібі мен
шарты, көлемі және бағасы);
- өңдеуші кәсіпорындар қызметі (жабдықтаушы аты-жөні және ... ... ... ... ... ... мен ... көлемі және бағасы);
- жүк тасымалдау қызметтерін ұйымдастыру және тарифтер.
Бүгінгі таңдағы агроөнеркәсіп кешеніндегі ... ... ... ... жүйесін талдай отырып агроөнеркәсіп
субьектілері және ақпараттық-кеңестік жүйе қатысушылары ... ... ... тетіктерінің жетілмегендігін, агроөнеркәсіп кешені субьектілері үшін
ақпараттық қамтамасыз ету, кеңестік ... ... ... ... ... ... ... маркетингтік және консалтингтік
қызмет көрсететін компаниялар ... тар ... ... ... ... және ... желілерінің жоқ екенін
көреміз. ... АҚ ... ... ... ... ... ... технологияның жеткіліксіз дамуы ... ... ... ... АҚ дер кезінде
ақпарат алуын қиындатады. Сол себептен тиімді ... ... ... қалыптастыру процесінде агроөнеркәсіп кешенінің мемлекеттік
деңгейден бастап ауыл ... ... ... ... ... ... ... қамтитын маркетинг жүйе шешуші буынға айналуға ... ... ... ... ... ... ... айқын
көрінеді:
- ауыл шаруашылық өнімдерін өткізуге бағытталған күш-жігерді біріктіру;
- ауыл шаруашылық өнімдерінің ... ... ... ... құру;
- халықтың азық-түлік өнімдеріне, ал қайта ... ... ... ... ... ауыл ... ... өндірушілеріне маркетинг саласы бойынша білікті
кеңес беру арқылы көмектесу.
Дегенмен, агроөнеркәсіп кешенінің әртүрлі буындары арасындағы өзара
байланыстарды назарға алатын және ... ... ең ... орналасқан
басты буын аудандық буын болып табылады.
Агроөнеркәсіп кешені субьектілерінің ақпараттық-маркетингтік қызметке
қол ... ... және ... ... ... ... көтеру жолымен агробизнестің қызмет ету тиімділігін
қамтамасыз ету үшін аудандық ақпарттық-маркетингтік орталықтардың ... ... ... ... қызметті әртүрлі формада ұйымдастыруға болады.
Автор ауыл шаруашылығына бағдарлы ... өнім ... ... және ... жүйесін қалыптастыруға, сондай-ақ, ... ... ... ... ... және ... ... аграрлық нарықтағы
коммерциялық белсенділікті ескере отырып, ... ... ... алуына мүмкіндік беретін аудандық маркетинг жүйесінің үлгісін
ұсынып отыр (сурет-8).
Коммерциялық маркетингтік орталықтар ... ... ... ... ... жеке кәсіпорындар түрінде де, сонымен бірге
агроөнеркәсіп кешені кәсіпорындар тобына кіретін және олардың ... ... ... ... ... де құрылуы мүмкін. Аудандық
маркетингтік орталық әртүрлі деңгейдегі орталықтар мен ... ... ... ... ... ғана тиімді жұмыс істей
алады.
Сонымен бірге, нарық заңына ... ... ... ... ... ... ... туындайды. Бұл бөлімдер арасындағы
ынтымақтастықты үйлестіруді және қолдауды мемлекеттің аудандық ... ... ... ... ... сай ... табылады.
Осыған байланысты аудандық маркетингтік орталықтың негізгі міндеттеріне
мыналар кіреді:
- азық-түлік ... ... ... ... ... ... ... ақпараттық-жарнамалық қамтамасыз ету;
- ауыл шаруашылығы өндірісі құрылымын және өнімдердің ... ... ... есеп ... механизмін және тауар қозғалысы жүйесін жетілдіру;
- ауданда ауыл шаруашылығы өнімдері өндірісі және ... ... және т.б. ... ... жинау және талдау.
Қазіргі нарықтық экономикалық жағдайда қызмет етуші ... ... ... өз ... тек ішкі ... сұрақтарын
ғана емес, сонымен бірге сыртқы ортамен барлық байланыс жолдарын ... ... ... ... ... ... да ... аман қалу»
міндетін негізгі стратегиялық мақсаттардың бірі ретінде ... ... ... ... бірінші кезекте, өнім өткізуге қатысты ... ... Өнім ... ... ... әртүрлі
себептердің салдарынан туындау мүмкіндігіне қарамастан, бірінші кезеңде,
әсіресе, кеңестік дәуірден қалған ... үшін ... ... ... ... я болмаса баспасөз материалдарына не өзге ... ... ... ... жүйесін өнім өткізу функцияларын
атқаратын маркетинг бөлімі немесе маркетинг топтары ... ... ... ... ... болып табылады. Өйткені, өнім өткізу компанияның
негізгі ... ... жаңа ... ... де ... осы ... ... бағытталу тиіс. Кейде өнім өткізу
функциясына ... ... да ... Себебі, сараптамалық
анықтамаларда көрсетілген маркетингтік мәліметтермен не ... ... ... ... ... қандай ретпен орындалу керектігін ешкім
толық білмейді. Оның үстіне, көбіне маркетинг бөліміне өнім өтімін арттыру
жауапкершілігі ... ... оған ... ... ... ... құқығы берілмейді. Нәтижеде кәсіпорын басшыларының басын ауыртатын
біршама қиыншылықтар туындап, олар ... ... не ... ... ... бөлімшенің құрамына қосуға мәжбүр болады. Өнім ... ... ... ... тірелсе, одан әрі не істеу керек деген
тағы бір мәселе өрбиді (20,85б] [21, 12б] [22, ... ... 8. ... ... ... қызметті ұйымдастыру үлгісі
Бүгінгі таңда көптеген басшылардың алдында маркетинг бөлімін ... ... ... нәтижелер шығады және оның реті қандай болу керек
деген сұрақтар мазалайды. Осы ... ... беру үшін ... ... кеңесшілерге жүгінуге тура келеді. Ауызша берілетін кеңестер
көбіне жеткіліксіз болатындықтан, қойылған сұрақтарға жауап беруге арналған
әрі ... ... мен ... проблемаларды іс жүзінде шешу
мысалдарын қамтитын әдістемелік нұсқауларды пайдаланған жөн. Төменде өнім
өткізу ... ... ... ... ... ... ендіруге
арналған әдістемелік материалдар ұсынылады.
Тауарды өткізу жүйесі-маркетингтің соңғы ... және ... ... ... және ... ... жеткізу бойынша барлық
қызметінің соңғы бөлігі болып табылады. Осы ... ... ... ... баға ... ол өнімді пайдалы немесе қажет емес деп санай
отырып, оның өнімін ... ... ... алады немесе сатып ... ... ... ... өнімнің сапасына өте ... ... Өнім ... ... ... ... ... жылжыту мүмкіндігі
және басқа ұқсас өнімдермен салыстырғанда бәсекеге қабілетілігі анықталады.
Көптеген ауыл ... ... ... кәсіпорындарда маркетинг
бөлімі мүлдем жоқ, ал бар болса да оның ... мен ... ... ... ... Ауыл ... ... өндіретін
кәсіпорындарда маркетинг бөлімін енгізу үлгісін төменде ұсынып ... ... ұн ... мысалында).
Ғылыми зерттеулер барысында ЖШС «Түркістан ұн комбинатының» ... ... ... ... зерттеулер жүргізілді. ЖШС «Түркістан ұн
комбинаты» ұн және май ... ... ... ірі ... ... 160 тонна) болып табылады. Кәсіпорын қызметінің негізгі
бағыты жоғары сапалы өнім өндіру және өз ... ... ... болып табылады. Бүгінгі таңда жұмысшылар саны 200
адамды құрайды. ... ... ... ... ... анықтау
мақсатында тәжірибе жүргізілді.
Маркетинг жүйесін ендіру әдістемесі.
Бірінші кезең - жеке ... ... құру ... ... Бұл
кезеңде маркетинг бөлімін қалыптастырудың мақсатқа сәйкестігіне ... ... ... ... ... жеке ... бөлімін
ұйымдастыру қажетілігі жоқ болуы да мүмкін. Жеңіл қарапайым ... ... жеке ... құру ... ... ... ... алу
шығындарына қатынас ретінде бағалай аламыз. Қаншалықты қатынас төмен болса
соншалық жеке маркетинг бөлімін құру ... ... Егер жеке ... құру ... ... онда ең ... маркетинг бөлімдерінің
мақсаттарын анықтап алу керек.
Екінші кезең - маркетинг бөлімінің мақсаттарын анықтау. ... ... мен ... ... үшін ... ... ... жүргізу қажет және оның ... ... және ... ... ... ... мәліметтер негізінде маркетинг
бөлімін құру арқылы туындаған мәселелерді шешу гипотезасы жасалады. Зерттеу
нәтижесінде ... ... бар ... және ... сәйкес маркетинг
бөлімінің мақсаттары анықталады.
|Мәселелер ... ... ... ... ... ... ... ... құру ... ... | ... ... ... мамандардың |2. Маркетинг бойынша мамандарды ... ... ... бәсекені дұрыс бағалай |3. Бәсекелестерді зерттеу ... | ... ... ... ... ... қапшықтағы ұнға деген |5.SWOT-талдау жүргізу ... ... | ... ... кері ... |6,7 ... зерттеу жүргізу |
|нашарлығы. | ... «Sana» ... ... | ... ... | ... ... ... ... |8. ... компаниясын ұйымдастыру |
|9. Фирманың маркетингтік |9. Маркетинг жоспарын және ... ... ... ... ... дайындау |
Үшінші кезең – кәсіпорынның маркетингтік даму стратегиясын анықтау.
Жалпы ЖШС «Түркістан ұн комбинатының» маркетингтік даму ... ... ... ... даму ... ... ... өткізу |Сатып алушы қажетті |Сатып алушы қажеттілі-гін|
|мүмкіндігіне ие ... ... ... ... өнім ... болу ... ала ... ... ... болу |
| ... болу | ... ... ... ... ... |
| ... | ... ... ... тапсырыс |Мақсаты: ... ... және ... ... ... байқап |тұтынушыларға ие болу |
|алынған өнімді өткізу |көру | ... ... ... ... нені ... тұтынушыға не |
|өнімдерді өндіру ... соны ... ... сол нәрсені алуы |
| ... ... ... тауарлардың кең |Әдіс: еркін таңдау |Әдіс: тапсырыстар ... ... ... ашық сату ... ... ... |Өндіру: жақсы сатылған |Өндіру: тұтынушылар |
|өнімді өндіру ... ... ... негізінде |
| | ... ... ... өндірілген |Мәселе: сату үшін не |Мәселе: тұтынушылық ... ... сату ... ... ... ... ... | ... кері |
| | ... ... орнату |
| | ... ... ... ЖШС «Түркістан ұн комбинатының» ... мен ... ... ... екенін көрсетті.
Бәсекеқабілетілікті ұстап тұру үшін маркетингтік ... ... ... ...... бөлімінің құрылымын және персоналын анықтау.
Маркетингтік даму стратегиясы мен маркетинг бөлімінің мақсаттары негізінде
маркетинг бөлімінің рационалдық құрылымы туралы ... ... ... ... ... ... ұйым басшысына бағынады және жалпы
бөлім жұмысына ... ... ... ... ... ... функционалдық түрде болып табылады. Маркетинг
бөлімі пероналының оптимальды саны – 7 адамды ... ... ... ... Штат – 2 маман. Топтың міндеттері:
күнделікті ақпараттарды жинау және ... ... ... ішкі бастапқы және
соңғы ақпараттарды (сату көлемі, тауар ... және т.б), ... және ... ... (бәсекелестер, жаңа тауар, нарық
коньюнктурасы) талдау, ақпараттарды ресми түрге келтіру, ... ... ... зерттеулер тобы. Штат -2 маман. Топтың ... ... ... ... ... ... жаңа ... нарықтарды зерттеу. «Ауызша» және ... ... ... сауалдар жүргізу.
3-топ. Жарнама және PR тобы. Штат – 2 маман. Топтың міндеттері: жарнама
мақсаттары мен міндеттерін анықтау, жарнама қызметін ... ... мен ... ... ... қызметін үйлестіру, жарнама
тиімділігін өлшеу және бақылау.
Бесінші ...... ... ... ... ... ... құрал-жабдықтар тізімін, олардың жалпы ... ... ... ... ... қосылу шығындарын есептеу неігізінде
маркетинг бөлімінің бір жылдық бюджетін анықтаймыз. Жалпы барлық шығындарды
есептегенде ... ... ... ... бөлімінің жалпы шығыны 2500-
3000 $ құрайды.
Маркетинг қызметіндегі барлық қызметкерлердің лауазымдық нұсқаулары
Маркетинг ... ... ... мен ... бөлу матрицасы негізінде
штаттық кестеге сай дайындалады.
Лауазымдық нұсқаулардың құрылымы маркетинг қызметінің ережесіне ... және ... ... ... ... ... секілді бірнеше бөлімдерден тұрады.
Маркетинг қызметі қызметкерлерінің функцияларын түзету ... жою) ... ... ... ... ... құру ... өзгерту) процесі маркетинг қызметінің ... ... ... оның ... немесе кәсіпорынды құрылымдық қайта құруға жауапты
маман тарапынан жүзеге ... ... ... ... ... ... әртүрлі болуы
мүмкін. Зерттеулер нәтижесінде облыстағы агроөнеркәсіптік кәсіпорындардың
негізінен аз көлемдегі және тар ... өнім ... ... ... Сол ... де ... ... ұйымдастыру
немесе маркетолог қызметін ендіру ... ... ... ... және ... жағынан матрицалық түрде құрылған ұйымдық
құрылымды ұйымдастыру қолайлы да ыңғайлы ... ... ... екі ... ... критерийге негізделген, яғни өнім ... және ... ... ... ... ... болып табылады.
Бұл жағдайда маркетингтік қызметпен ауыл шарушылығы ... ... ие ... бас мамандары айналысады. Бұл өз ... ... және ... ... ... ... ... 9. Агроөнеркәсіптік кәсіпорындардағы маркетинг бөлімінің
қызметтері
Жобаланған матрицалық ... ... ... қызметінің
тиімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Сонымен бірге ұсынылып отырған
құрылымды ... ... ... ендіру уақытша шығармашылық
топтарды құруды жобалайды. Оның ... ... ... мен ... жұмысшылар кіруі қажет. Жалпы бастапқы кезде агромаркетинг
және тауар түрі ... ... ... ... ... болып табылады.
Мұндай түрдегі ұйымдастырылған құрылым басқару ... ... және даму ... ... етеді (сурет-10).
Тиімді агробизнес, басқару және агромаркетинг жүйелерін құру үшін ... ... ... матрицалық құрылымы арқылы қол жеткізіледі:
- біріншіден, басқару, агромаркетинг, тиімді бизнес пен кәсіпкерлік
үшін үлкен мүмкіндіктер береді;
- ... ... ... жаңалықтарға, нарық коньюктурасын,
бәсекені, озық тәжірбиелерді қабылдауы мен ... өте ... ... үшіншіден, жедел және үнемді агромаркетингтік ... ... ... ... ... ең ... ... және өздігінен
ұйымдастырылушы құрылым.
Сурет 10. АӨК-нің кәсіпорын ... ... ... ... матрицалық құрылымы
Құбылмалы нарық шарттарына жылдам жауап беруге икемді маркетинг қызметі
кәсіпорынның мақсатына, міндеттеріне және ... ... ... ... Ол ... ұзақ және ... мерзімді мақсаттары қандай,
осы мақсаттарға жету үшін қандай маркетинг стратегиясын қалыптастыру керек
және ... ... ... ... үшін ... ... ... деген
бірқатар сұрақтардың жауабын табуға мүмкіндік беру қажет. Маркетинг қызметі
құбылмалы нарық шарттарына икемді, төзімді және ... ... ... ... болу; ауқымы жағынан сату көлемі мен тиімділік деңгейіне
және өнім түрлерінің ерекшеліктеріне сәйкес келу; ... өнім ... саны мен ... және ... сәйкес болу; арнайы
бөлімшелерде жоғарғы басшылық деңгейінде стратегиялық басқару ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ,
маркетинг қызметі оңтайлы, жедел, сенімді әрі үнемді жұмыс істейтіндей болу
керек (23, 115б] [24,154б] [25, 124б(.
Агроқұрылымдардың ... ... ... ... және ... ... ... тиімді әрі ұтымды пайдалана отырып,
қажеттіліктерді жоғары деңгейде қамтамасыз етумен айқындалады.
Ауыл ... ... ... ... ... құралдарын тиімді қолдану арқылы пайда табу және ауыл ... ... ... сұранысын қанағаттандыру шамасымен
көрсетілетін кәсіпорын жұмысы тиімділігінің құрамдас бөлігі болып ... ... ... ... ... ... ... ойымызша, кәсіпорындағы маркетингті басқару тиімділігін сараптау
процесі шаруашылық субъектісінің коммерциялық қызметінің пайдалылығы мен
бәсекеге ... ... ... көрсеткіштердің динамикасы
(өзгерістер) ескеріле отырып, жүзеге асырылу қажет:
- Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... үлесі, %.
- Тиелген өнім, ақша бірлігі.
- Кәсіпорын өніміне сұраныс ... ... ақша ... ... ... ... ақша ... Өнімнің бәсекеге қабілеттілігінің интегралдық көрсеткіші.
- Кәсіпорынның бәсекеге қабілеттілік коэффициенті.
Кез-келген кәсіпорынның мақсаты ... көп ... ... ... ... ... келіп түсетін пайданың жалпы пайда
мөлшеріндегі үлесі маркетинг жүйесін ұйымдастыру, іске қосу және ... ... ... ... айқындаушы көрсеткіш болып табылады.
Кәсіпорын өнімінің сұраныс көрсеткіштері мен оның нақты уақыт ішіндегі
тиелу мөлшері кәсіпорынның (оның ішінде маркетинг жүйесінің) ... ... ... ... ... ... ... береді.
Бұл көрсеткіштер маркетингтік қызметтің тиімділігін анықтайтын ... ... ... ... ... ... ... маркетинг қызметінің өзара байланысы мен ... ... Ол үшін ... ұйымдық құрылымының ерекшеліктері
шеңберінде маркетинг қызметімен ... ... ... ... ... маркетингтік құралдарды пайдалану дәрежесін анықтау.
Маркетинг құралдарын ... ... ... ... ... мен технологиялары; автоматтандырылған маркетинг жүйесін
қолдану. Тиімділік критерийлері бағалау нысандарына сай белгіленеді.
Маркетингті басқару ... мен ... Осы ... ... - әдістемелік маркетингтік қызметті жүзеге асыруға
мүмкіндік беретін жаңа ... ... ... оның ... функцияларын басқару әдістемелері мен ... ... ... өнім өткізу нарықтарының сыйымды-лығын
бағалау, тиімді жарнамалық бюджетті құру ... т.б.) бар ... ... тиімділігін арттырудың негізгі бағыттарының бірі
автоматтандырылған маркетинг ... ... Осы ... ... критерийлері төмендегілерді қамтиды:
- кәсіпорынды басқарудың басқа да функцияларымен ... ... ... ... қызметкерлерінің күшімен құрылған
автоматтандырылған ... ... ... ... ... ... да ... байланыспаған және
компьютерлік бағдарламалар әзірлеуші танымал фирмалар тарапынан құрылған
автоматтандырылған маркетинг ... ... ... ... жалпы автоматтандырылған жүйесіне қосылған
және компьютерлік бағдарламалар әзірлеуші танымал ... ... ... ... ... ... басқару технологияларын бағалау әдістемесі бөлімнің ... ... ... маркетингті басқару технологиялары мен әдістерін
(тиісті бөлімге жүктелген ... ... және ... ... ... ... ... автоматтандырылған маркетинг жүйесінің сапасын бағалау әдістемесі
осы жүйенің тікелей зерттелуін және оның тиімділігін анықтау үшін ... мен ... ... жүйесінің қызметкерлері арасында
сауалнама жүргізілуін талап етеді. Алынған нәтижелерді әрбір қызмет ... ... ... ... ... ... ... қажет.
Дегенмен, әрбір коммерциялық ұйымның маркетинг жүйесінің өзіндік
ерекшеліктері болатынын және осы ерекшеліктердің бағалау ... ... айта өту ... АӨК ... ... маркетингтік қызметін
ұйымдастыру және оның ... ... ... ... ... ... ... шығаруға мүмкіндік береді.
- агроөнеркәсіп кешені субьектілері мен ақпарттық-кеңес беру ... ... ... байланыстарды жетілдіру үшін ... ең ... ... ... ... маркетингтік орталықтың
қызметін жетілдіру арқылы қол жеткізуге болады;
- агроөнеркәсіптік кәсіпорындарда маркетингтік қызметті ұйымдастырудың
жобалық ... ... ... ... ... ... ... жауап
беруге қабілетті және тиімді бизнес пен кәсіпкерлік үшін ... ... ... ... орта ... ... маркетингтік
қызметінің тиімділігін бағалауды ұсынылып отырылған әдісті қолдану арқылы
жүргізуге мүмкіндік туады және осының ... ... ... ... жақсарту бойынша кезекті шараларды дайындауға болады;
- кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... қызметінің пайдалылық көрсеткіштерін есептеулерге
негізделе жүргізілуі тиіс, бірақ ұйымның маркетингтік ... ... үшін ... ... ... ... ... (сауалнама-
карточкаларын дайындау, сұхбат жүргізу, жұмысшалармен пікір алмасу және
т.б.(
- кәсіпорынның маркетингтік қызметінің ... ... ... бірі ... тұрақтылығын қамтамасыз етуші маркетингтік
жүйенің қабілетін ... ... ... ... ... ... қаражаттармен қамтамасыз ... ... ... қажет.
Қорыта келе, кәсіпорында маркетинг жүйесін ендіру мәселесінің шешімін
кәсіпорынның менеджменті мен кеңесшілердің ортақ ... ... ... болатынын айта кеткен жөн. Мұндай жағдайда, кеңесшілердің міндеті,
бір ... – өнім ... ... ... ... ... әдістемелік
тұрғыдан көмек көрсетуге, екінші жағынан – кәсіпорын басшылығына маркетинг
жүйесін ... ... ... ... мен ... ... ... Аграрлық өндірісте маркетингтік қызметті жетілдіру жолдары
Қазіргі таңда аграрлық өндірісте маркетингтің рөлі өндірілетін өнімді
сұранысқа сәйкестендіре өндіруден көрінеді. ... ... ... басты міндеті сұранысқа сәйкес келетін және импорттық тауарларға
төтеп бере алатын ... ... ... бағытталуыдан тұрады.
Жалпы кәсіпорындардағы маркетинг бәсекеге қабілетті ... ... ... кеңейту немес қысқарту туралы шешімдерді маркетингтік
зерттеулер негізінде қабылдау, тұтынушыларға сату ... және ... ... көрсетуді ұйымдастыру, баға саясатын қалыптастыруға бағытталу
болып табылады.
Қазақстан Республикасының агроөнеркәсіптік кешенін тұрақты дамытудың
2006-2010 ... ... ... іске ... ... ... ... 2006-2008 жылдарға арналған бірінші кезектегі
шараларының аймақтық ... ... ... ... ... ... ... бәсеке қабілеттілігін арттыру үшін кешенді
шаралар жүйесін ... Бұл ... ... ... ... қолдау аясында нарық талаптарына бейімделе ... ... ... ... ... ... қызметті жетілдіру бүгінгі күнде
басты орынға шығып ... ... ... ... ... басты шарты ауыл
шаруашылығы саласының инвестициялық тартымдылығын ... ... ... ... ... ... мақсатында электрондық сауда
желісін дамыту, сонымен бірге сала ішіндегі сфераларда кластерлік желіні
қолдауды күшейту арқылы шаруашылық ... ... ... ... ... қатар, агроөнеркәсіптік кәсіпорындарда
агромаркетингті ... ... ... ... ... агромаркетинг өндіріс,
қаржы және өткізу қызметі, тәуекел деңгейін ... ... ... негізділік дәрежесін көтеруге мүмкіндік береді.
Бұл тауар қозғалысы ... ... ... ... ... ... ... көрініс табады.
Бүгінгі таңдағы өндірісті және өнім өткізуді басқаруға маркетингтік
жанасудың негізгі принципі сұранысқа ие және сатылатын ... ... ... ... және ... түрде жүргізілген маркетингтік қызмет
мақсаттар мен ресурстарды ұштастыруға, ал мақсаттарды тұтынушы сұранысымен
тиімді ... ... ... ... ... ... алдында тұрған міндеттер:
- нарықты, сұраныс пен ұсынысты жан-жақты және мұқият ... ... ... ... ... ... ... беретін
тауарларды шығару;
- кәсіпорын мүддесі негізінде нарыққа және ... әсер ... ... ... оның ... сферадағы қызметтері
анықтайды. Олар нарықты және маркетингтік қызмет бағытын кешенді зерттеу;
тауар ассортиментін және ... ... ... ... ... және өткізуді ынталандыру бойынша ... ... ... ... ... ең ... ... бірі елдің азық-түлік
қауіпсіздігін ... ету ... шешу ... ... емес ... ... дамытудың обьективті түрде өзектілігі халықаралық ауыл
шаруашылығы нарықтарына ... ... ... жүйесін
қалыптастыру, сыртқы экономикалық байланыстардың тиімді формасын таңдау,
әлемдік ауыл шаруашылығы нарығын терең зерттеу ... ... ... ... ... ... ... теориялық негіздемесінің
болмауы, аграрлық секторда оны ендіру бойынша тәжірибелік ... аз ... ... ескере отырып агромаркетингтің келешектегі дамуының
ғылыми қамтамасыз етілу деңгейін көтермейінше, ... ... ... және олардың біліктілігін тұрақты арттырып отырмайынша
қол ... ... ... ... ... агроөндірістік
кәсіпорындардағы жағдай дәлелдейді.
Ескерту – Автор құрастырған
Сурет 11. Агроөнеркәсіп кешенінде маркетингтік қызметті жетілдіру
үлгісі
Агроөнеркәсіп ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру, агромаркетингті ұйымдастыру механизмін
жетілдіру, агромаркетинг қызметі сферасында кадрлық саясатты жақсарту, ... ... және т.б. ... басқарудың
автоматтандырылған жүйесін қалыптастыру, агромаркетингті ... ... ... ... ... ... дамыту бағыттары тек
агромаркетингтің ғылыми-негізделген жүйесін құру және оның ... ... ... ғана ... ... ... Бұл жүйе ... (коньюнктура, сауда, бәсеке, баға және т.б.) бейім ... ... ... сонымен бірге мақсатты бағдарламаларды орындауы қажет.
Оңтүстік Қазақстан облысының және басқа да ... ... ... ... ... отырғандай, маркетингтік
қызметті жетілдіру, нарықтық инфрақұрлымның жетілдіру ... ... ... (ҚР ... өңірлерімен
салыстырғандағы облыстың бәсекелестік ... ... ... ақ ОҚО ... шет ... ... аумақтық бірліктерінің
табысты экономикалық дамуы үлгілерін талдау және ... ... ... ... ... Оңтүстік Қазақстан облысының
бәсекелік артықшылықтарын анықтау және оларды күшейтуге негіз болды. Облыс
минералды-шикізат және ... ... ... және ... технологиялардың дамуын пайдаланып, ішкі
және өңірлік (орталық-азиаттық) ... орта және ... ... және ... ... ірі ... бірі бола
алады.
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі өңірлік даму стратегиясы,
Қазақстан Республикасының 2007-2024 жылдарға арналған тұрақты ... ... ... ... экономикалық аймағын дамытудың 2007-2015
арналған бағдарламаларындағы ортақ ерекшелік тұрақты дамуға қол жеткізу
болып ... ауыл ... ... 2012 ... ... даму ... әдіс ... есептелген (есептеу үшін 2002-2007 жылдардың
нақты мәліметтері пайдаланылған). Осы көрініске сәйкес, ауыл ... ... ... жыл сайынғы қарқыны 111,3%-ды құрайды (саланың
үстемеленген ... ... ... ... ауыл ... ... облыстың орташа ЖІӨ қатысының коэффициентіне түзетусіз) (кесте 12).
Оңтүстік Қазақстан облысының аграрлық өнеркәсіп ... ... ... осы бағытының аясында негізгі мақсаттары мынадай:
- өңірлік нарықта ... ... бар ... ... ... ... қайта өңдеуді одан әрі, сонымен ... ... ... ... ... және тоқыма өнімдері,
құрылыс материалдары, тамақ өнеркәсібі және басқа);
- кәсіпкерлікті дамыту және кіші және орта ... ірі ... ... инвестициялық жағдай құру және оны дамыту;
- экспортқа шығарылатын өнім номенклатурасын көбейту, өз брэндтерін
жылжыта отырып ... ... ... ... ... ... - ... жылдарға Оңтүстік Қазақстан облысының ауыл
шаруашылығы өндірісі саласының даму серпіні ... |2007 ж. |2008 ж. |2009 ж. |2010 ж. |2011 ж. |2012 ж. |
| ... ... |болжам |болжам |болжам ... ... ... ... |123415 |130372 |138846 |148149 |158223 |
|жалпы ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... |71980 |76659 |81641 |87112 |93035 ... шаруашылығы |49931,3 |50435 |53713 |57205 |61037 |65188 ... ... | | | | | | ... ауыл |48,0 |50,0 |52,2 |54,6 |57,7 |61,1 ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... шаруашылығы | | | | | | ... | | | | | | ... ... |18,6 |20,1 |22,7 |24,6 |25,9 |26,4 ... ... | | | | | | ... адам | | | | | | ... | | | | | | ... | | | | | | ... ... |439 |574,3 |663,6 |766,8 |886,0 |1023,7 ... | | | | | | ... көлемі, | | | | | | ... | | | | | | ... ... | | | | | | ... өңдеу | | | | | | ... ... | | | | | ... |17,4 |18,1 |18,8 |19,2 |20,3 |20,9 ... | | | | | | ... % | | | | | | ... ... ... ... ... жөніндегі басқармасының |
|мәліметтері негізінде автормен есептелінген 2009 ж. ... 12. Ауыл ... ... ... млн.теңге оның ішінде:
өсімдік шаруашылығы және мал шаруашылығы, көрсеткішінің динамикасы (2003-
2008жж).
Сурет 13. Адам басына шаққанда ауыл шаруашылығы өнімінің ... мың ... ... ... ... істейтін персоналдың саны, мың
адам, ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу өнеркәсібінің жалпы өнеркәсіп
өндірісіндегі үлесі, % көрсеткіштерінің динаммкасы (2003-2008жж).
Сурет 14. Ауыл ... ... ... ... ... (млн.тенге) көрсеткішінің динамикасы (2003-2008жж).
Жалпы облыстың аграрлық өнеркәсіп сферасындағы маркетингті қолдану
тәжірибесін тұжырымдау нәтижелері, ... ... ... зерттеу
жұмыстары, отандық және шетелдік авторлардың ... ... ... ... ... ... береді.
Тұтынушылардың сұранысына және маркетинг саласындағы жаңалықтар мен
нарықтағы өзгерістерге бейім келетін ... ... ... ... ... ... аудан көлемінде бірқатар бірыңғай кәсіпорындар мен
бірлескен құрылымдардың маркетингтік қызметтері мен ... ... ... ... ... ... ... кешенінің нарықтық жүйесінде және өндірістерді дамытуда
ақпараттық фактор ... ... ... ... ... қамтамасыз ету тиімділігі ерекше мәнге ие болады. Осы ... ... ... ету ... ... ... дамыту құралының бірі ретінде қарастырылуы тиіс. ... ... ... ... дер ... ... және өзінің
өндірістік-өтімдік қызметін шынайы жоспарлауға мүмкіндік ... ... және ... ... ақпараттық қамсыздандыру жүйесін құру
арқылы ақпараттық ортаны жетілдіру керек.
Облыстық, аудандық маркетингтік ... ... ... жүзеге асырудың қажетті шартының бірі аймақтық интернет-
маркетинг стратегиясын дайындау және ... ... ... ... Бұл ... ақпараттарды аймақтық басқару субьектілері өзара әрекетесу арқылы және
басқару органдарының техникалық қолдау көмегі арқылы ақпараттық ресурстарға
деген қолжетімдігін ... ... ... 15. ... интернет-маркетинг тұжырымдамасын қалыптастыру кезіндегі
ақпараттар ағымы
Аймақтық интернет-маркетинг бұл электрондық ақпараттардың ортасы,
аймақтық ... және ... ... ... ... ... ... субьектілерінің арасында экономикалық байланыстарды
дамытуда электронды сауданы ... ... және ... ... үшін және ... қызметті басқаруда маркетингтік құрал ретінде
интернет-маркетингті пайдаланған мақсатқа сай болып табылады. Ол ... ... ... ең оңай ... құралдардың бірі болып
табылады, себебі интернетке қосылу мүмкіндігі салыстырмалы түрде арзан және
интернет ... саны ... ... және ... телекоммуникация
желісінің дамуы жылдам артуда;
- интернет- маркетинг жылжытудың ең тиімді құралының бірі, ол бірінші
кезекте ... ... ... ... ... ... ... интернетте мекен-жайлық қызметтің мүмкіндігі, кері
байланыстың жылдамдығы, ... алу және ... ... ... ... ... ... бағалау қарапайымдылығы;
- интернет-маркетинг басқарушылық шешімдерді ... ... ... пен материалдық ресурстар шығындарын максимальды ... ... ... ... ... сату есебінен қосымша материалдық
ресурстар алу мүмкіндігін көрсетеді.
Интернет-маркетингті қолданудағы негізгі мақсат ауыл ... ... ... мен ... ... ... Сонымен бірге,
интернет-маркетингті қолдану арқылы саланың инвестициялық тартымдылығын
арттыруға қол жеткізуге болады.
Аймақтың инвестициялық нарықтарда ... ... ... ... және ... тұтынушылар (аймақ тұрғындары,
аймақтық басқару органдары, шаруашылық субьектілері) болып табылады.
Маркетингтік қызметті автоматтандыру және компьютерлендіру ... ... ... ... және ... жүйесінің жұмысында техникалық құралдарды кеңінен пайдалану арқылы
жүзеге асырылады.
Ақпаратпен ... ... ... деректерді алу, тіркеу, қабылдау,
беру, өңдеу, сараптау және сақтау құралдары қолданылуға тиіс.
Өйткені, ... ... ... ... ... ... дер ... оңай жеткізілетін, сенімді ақпаратқа айналады да,
сапалы маркетингтік ... ... ... ... ... қатар, басқарушы аппарат пен маркетологтардың дайындық деңгейін
жетілдіру. Менеджмент ... ... ... ... бізде
қабылданған басқару қағидаларының тиімсіз ... ... ... ... ... ... әлемдік талаптарға сай басшы болуға
қабілеттілігі мен ... және жеке ... ... ... ... ... ... деп тұжырымдап ... ... ... ... ... басқарушы болу үшін адам
бірқатар талаптарға жауап беру керек. Ең алдымен, оның ... ... ... және ... ... мен ... ... Екінші талап – басшының ... ... Ол ... жоғары
дәрежеде жүргізуі үшін табиғи қабілеттері мен ... ... ... ... ... ... – басқарушы ұжымда «ақ ... үшін ... ... ... ... қызметтер мен лауазымдарға
орналастыра білуі керек. Төртіншіден, ... ... ... және ... ... ... асыруға құштар болуға тиіс.
Өйткені, қазіргі нарық жағдайында әрбір адам өзін-өзі ... ... мән ... ... (26, 74-76б(. Сонымен ... өтім ... ... ... ... қозғалысы мен өтім процесінің тиімділігі тауар
өндірушілердің өтім ... ... ... ... ... деңгейі секілді көптеген факторлардың ықпалымен анықталады. Ауыл
шаруашылық кәсіпорындарының өтім нарықтарынан алшақтығы өнім сату процесін
қиындатады.
Ұдайы өндірістің ... емес ... ... ауыл ... ... ... ... теңдей қашықтықта орналасуына және тиімді
жайғасуына мүмкіндік бермейді. Мәселен, ет өнеркәсібінің ... өнім ... ... жақын орналасқан. Мал шаруашылығының
өнімдерін сатып алудағы және қайта өңдеуші өндіріс күштерін орналастырудағы
тепе-теңсіздік өнім ... ... ... ... сапасының
төмендеуіне және материалды-ақшалай шығындардың көбеюіне алып келеді.
Ауыл ... ... сату ... ... және ... ... өндірушілерінің тікелей маркетингін дамытудың перспективті
бағытына қой жүні мен терісін алғашқы өндеуден өткізетін ... ... ... ... мал сою жұмыстарын мал ... ... ... ... және ... етті ... тасымалдау мен сатуды жатқызуға болады.
Ендігі кезектегі ... ... ... ... ... ... құрылым агроқұрылымдардың нарықтағы жағдайға өз
мақсаттарына сай, дер кезінде ... ... ... ... ... жөн.
Маркетингтік құрылымдарды дамыту және оларды ішкі әрі сыртқы ... ... ... ... ... ... ... құрылымдар қалыптасып, өнім өткізудің ... ... ... ... ... Кәдімгі арналар бір ... ... ... ... ... көтерме сатушыдан және көптеген
бөлшектеп сатушылардан тұрады.
Өнім өткізуге арналған дәстүрлі арналардың құрамдас ... ... ұйым ... көп ... табуға талпынады, тіпті кейде арнаның
қалған мүшелерінің қызметіне ешқандай бақылау ... ... ... зиян ... ... ... Сондықтан, біріккен құрылымдарды құру
маркетинг тиімділігін арттыруға елеулі септігін тигізеді (27, 14-25б] ... [29, 29-30б ... ... ... ... ... өз нарығында және
оның жекелеген сегменттерінде не болып ... ... ... ... ... жұмыс істей алмайды. Ал, мұндай мәліметтерді жұмыс орны
ішінде (кабинеттік) не одан ... ... ... ... жүргізу
арқылы жинауға болады. Далалық зерттеу барысында контрагенттермен тікелей
байланыс жасау, сауалнама жүргізу ... ... ... ... әдіс ... үшін аса ... алғашқы мәліметтерді жинауға мүмкіндік
беретіндіктен, едәуір тиімді деп есептеледі. Алайда, ... ... ... қаржыны қажет ... ... ... ... осы ... қаржыландыруда дәрменсіздік
танытып отыр. Оның ... ... ... ... ... ... жоқтың қасы.
Кабинеттік зерттеулер, негізінен, мемлекеттік ... ... ... ... ... ... т.б.) немесе
бұқаралық ақпарат құралдары ... ... ... ... ... негізінде жүргізіледі. Дегенмен, екінші ... ... ... дерлік сенімді әрі тура деректермен қамтамасыз ете
алмайды. ... ... ... ... ... ... ... барысында жиі ұшырасатын типтік
қателіктер мен ... ... ... және ... ... [30, 560б] [31, 45б].
Міндетті белгілеу (мәселені анықтау) кезінде ... ... ... ... жалпы көріністің жоқтығы; жекелеген мәселелерді шешуге
бағытталған әдістемелік тәсілдердің жоқтығы; ... ... ... ... ... ... ... кезінде ақпарат көздерінің дұрыс
таңдалмауы; ... ... ... қате бағаланауы; шағын
мәселелерге қатысты эксперт пікірлерінің тым объективті саналуы; сандық
көрсеткіштердің ... ... баға ... ... талдау кезінде
берілген нарықтың аймақтың немесе саланың экомикалық жүйесіндегі орны
туралы жалпы көріністің ... ... ... ... ... істейтін
жекелеген экономикалық субъектілердің тізімі, рөлі және өзара қарым-
қатынасы ... ... ... жоқтығы; мемлекеттік басқару рөлінің
немқұрайды бағалануы. ... ... ... ... ... ... ... гөрі декларирленген қажеттілікке бағдарлануы;
сыртқы ортаның қажеттіліктеріне сай ... ... ... ... ... ... ... кезінде ел экономикасының
даму тенденциялары туралы қате пікірлердің ... ... ... ... ... таңдау кезінде елдегі сұраныстың аумақтық даму
ерекшеліктері туралы қате пікірлердің ... өнім ... ... ету ... ... жете ... ... жоспарын құру, көбіне контрагенттердің
келешектегі іс-әрекетін болжамдауға ... дәл ... ... жүзеге асады. Бұған сыртқы және ішкі себептер ... ... ... ... контрагент-кәсіпорынның өндірістік-шаруашылық
қызметін әлсіретіп қана қоймай, оның тіпті банкротқа ... да ... ... ... және саяси жағдайдың тұрақсыздығын жатқызуға
болады. Ал ішкі факторларға айналым капиталын қолдану ... ... ... мен ... ... деңгейлігі, т.б. кіреді.
Сондықтан, әрбір кәсіпорын өз ... ... ... ... олардың қаржылық жағдайын жиі-жиі ... ... ... ... ... мен қызметтердің жабдықтаушылары мен сатып
алушылары бизнеске жаһандық тұрғыдан ... ... ... ... және т.б. қасиеттеріне қойылатын талаптарды ортақ
стандарттарға келтіретін бірыңғай еуропалық ... ... ... ... күшейте түсті. Мұндай жағдайда маркетингке едәуір ірі
нарықтардағы халықаралық бәсекеге ... ... ... етіп ... ... ... құру міндеті жүктеледі. Сол себептен, осындай
кәсіпорындардың ... ... ... халықаралық
маркетингтің ерекшеліктерін білуге және оларды іс жүзінде пайдалана білуге
тиіс. Әсіресе, шетелдік ... ... ... ... қолдануға, баға саясатын анықтауға қатысты ... ... ... ... ұйым үшін ... ... ... асыру
құралы болып табылмайды. Кәсіпорын басшылығы сыртқы ... ... ... ... ... ... жоқтығы секілді
жағымсыз шарттарын қаншама ұнатпаса да, оларды ... ... ... ... өзінің маркетингтік қызметі арқылы осы бейімделуге
тырысу қажет. Дегенмен ... ... ... ... белсенді ықпал етуге, ең
алдымен ұйымның қызметіне ... ... ... ... ... ... ... т.б. талпынады [32, 18б]
[33, 255б].
Кәсіпорындар маркетингтік қызметті ұйымдастыруға қаржыны бөлістіре ... айту ... ... күні ... ... маркетинг қызметін
ұйымдастыру мен дамытуға қосымша қаражат ... ... ... ... қаржыландырып отыруға қаржысының зорға жететіні жасырын емес.
Дегенмен, біздің ойымызша, бұл қате пікір. ... ... ... ... және ... ... қол жеткізуге бағытталған
қаржылық жоспары, бірінші кезекте, сұраныс деңгейі мен оның ... ... ... ... көрсеткіштер негізінде
дайындалады. Ал, бұл өз кезегінде маркетингтік ... ... ... талап етеді.
Қазіргі таңда көптеген кәсіпорындар білікті мамандар ... ... ... қомақты қаражатты талап ететін іс-
шара екендігін жете түсінбейтіндіктен, мұндай зерттеулерге ... ... даяр ... Сондықтан, олар кешенді зерттеуге немесе жарнамалық іс-
шараларды атқаруға ғана қаржы бөлумен шектеледі. Осының салдарынан, жарнама
компаниясының жұмысы ... ... ... сату ... сол ... ... ... бұдан кәсіпорын үшін маркетингтің қажеттілігі жоқ
деген жаңсақ пікір қалыптасады. Ал, шын мәнінде, маркетингтің ... ... үшін ең ... ... ала ... мөлшерде қаражат бөлінуі тиіс.
Сонымен қатар, кәсіпорын басшылары зерттеу жүргізудің ... ... ... әдістеріне тәуелді болатынын ұғыну ... ... ... ... (өз бетінше) жүргізуге жұмсалатын шығындар
ақпаратты пайдаланудан келіп түсетін кірістерден асып ... ... ... және ... емес ... салдарынан туындауы мүмкін.
Материалды себептер, бірінші кезекте, зерттеулердің екі – арнайы және ... ... ... ... ... бөлім – жалпы жағдайға
қатысты мәліметтерді (мәселен, халықтың құрылымы, өмір сүру ... ... ... ... т.б.) ... ... маманданған
компаниялар осы мәліметтерді жүйелі түрде жинақтап, жаңартып отырады; яғни
олар екінші деңгейдегі (өңделген) ... ... ... Ал, ... өз ... ... келетін кәсіпорындарға оларды арнайы
маманданған компаниялардан алуға кететін ... да көп ... ... ... ... ... – уақытша ресурстардың жоқтығы мен ... ... ... ... ... емес ... тұрады.
Агроөнеркәсіптік кәсіпорын субьектілерінің кәсіпорын ... ... мен ... жете түсіндіру. Отандық кәсіпорындарда
маркетингтік шаралар көбіне бір рет қана ... Бұл ... ... ... ... ... ... немқұрайды
қарау салдарынан болады. Аталмыш кәсіпорындардың ... ... ... арқылы) өнім өтімін арттыруға, ал нарықты зерттеу – дұрыс
стратегияны дайындап, жаңа тұтынушыларды ... ... ... ... Олар ... жарнама құралы, нарықты зерттеу және ... білу ... ... ... ... ... кеңінен – кәсіпорынның сыртқы ортамен өзара
байланысу жүйесі ретінде де қарастыруға болады. Бұл жүйе ... ... баға ... ... өнім өткізу, нарыққа тауар шығару, нарықты
зерттеу және маркетингті басқару (маркетингтің негізгі функциялары) ... ... ... ... жұмыс істеуін талап етеді; әрі
тұтынушылармен қоса, бәсекелестерді, нарықтағы ... ... ... және өзге де ... топтарды қамтитын сыртқы
ортаға бағытталады.Кәсіпорынның тауарлары немесе қызметтері сыртқы ортаның
талаптарына сәйкес болған ... оның ... ... түседі[34,60б].
Сөзсіз, тұтынушылар сыртқы ортаның аса маңызды тобы деп ... ... ... және ... ... орнату жөніндегі іс-шараларды
(паблик рилейшнз) дамытуға, ішкі маркетингті ... ... Одан әрі ... ... ... сыртқы ортамен екі жақты
байланыстарды құруын талап ... яғни бір ...... ... ... келіп түссе, екінші жағынан – кәсіпорын нарыққа белсенді
түрде ықпал ету керек. Мұндай жағдайда ... ... ету ... ... қоса, кәсіпорынның баға саясаты, өнім ... ... ... ... кәсіпорындардағы маркетингтік зерттеу нәтижелерінің
негізгі ...... ... ... ... және ... ... кәсіпорын басшыларының жіберетін
қателіктеріне кәсіпорынның ... ... ... мәліметтерді
интуитивтік бағалау; жеке және заңды емес ... мен ... ... ... дайын болмау және өз пікіріне сәйкес
келмей қалған нәтижелерге сенімсіздікпен қарау; қаржылық ... ... ... ... ... ... гөрі тек ... көрсеткіштерге негізделу; зерттеу нәтижелері бойынша шешім
қабылдауға үйрету.
Маркетингтің ... мен ... ... ... ... жолдарының басты қадамы болып ... ... ... ... мен қызметкерлерінің де маркетингті бірдей
түсінгені өте маңызды.
Кәсіпорындарда ... ... ... мен ... ... ... ... арасындағы нақты еңбек бөлінісінің
жоқтығы, негізінен, әртүрлі қызметтердің бірдей функцияларды атқаруына алып
келеді. Мәселен, маркетинг ... ... ... және ... сай ... жоспарлық құнын анықтайды, одан кейін өнім өткізу
көлемін болжамдап, өндіріс жоспарын дайындайды. Жоспарлы-экономикалық бөлім
алдын ала ... ... ... ... және қолдағы бар ресурстарға
сәйкес өз ... ... ... ... ... бар қуаттылықты
ескере отырып, өз жоспарын жасайды. Нәтижеде, экономист ... ... ... ... ... бір жоспар бекітіледі.
Сонымен, маркетинг қызметтерінің өзге бөлімшелермен өзара қарым-
қатынасына қатысты ... ... ... ... ... ... (кәсіпорынды дамытудың әртүрлі
кезеңдеріндегі іс-әрекет стратегиясын даярлау және жекелеген ... ... ... ... ... алмасу, бағаны
жобалау); инженерлік қызметке (ұсынылатын жобаларды бағалау, ақпаратпен
алмасу); ... ... ... процестерді ендірудің
мақсатқа сәйкестігін бағалау); өнім ... ... ... ... ақпаратпен алмасу, өнім өткізу жүйесін ұйымдастыру); ақпараттық
қызметтерге (ақпаратпен алмасу); өндірісті ... ... ... және ... ... ... ... бағалау, өндіріс
көлемі мен мерзімін бекіту) қатысты проблемаларды шешу керек [35, ... ... ... ... ішіндегі және де өзге құрылымдық
бөлімшелермен ақпараттық алмасу процесі – ... ... ... ең
осал жері болып табылады. Тіпті ұйымдағы компьютерлендіру процесі жоғары
деңгейде жүзеге асырылса да, осы ... ... шешу ... ... ... ... ... маркетинг бөлімі туралы ережелер
мен қызметтік нұсқауларда дайындау қажет.
Маркетинг қызметкерлері көбіне кәсіпорынның жұмысшылары ... ... Бұл ... ... бөлігі арнайы маркетингтік білімге
ие емес, кейбіреулері маркетинг ... ... ... ... ... қатысқан. Сол себептен, практика мен жұмыс тәжірибесі жұмысшылар
үшін маркетингтік біліктілігі мен білімдерін ... ... көзі ... ... ... ... ... деңгейін көтеру
және олардың қазіргі заманға сай біліктілігі мен білімдерін арттыру ... ... ... сыртқы ортаның талаптары жедел өзгеріп
жатқан бүгінгі қоғамда маркетинг бөлімі қызметкерлерінің біліктілігін үнемі
арттыру және жеке ... ... ... ... айналады.
Бүгінгі күннің басты ... ... ... ... жүйесін қолдану. Негізінен, басшылар маркетинг ... осы ... ... ... ... Яғни, бұдан маркетинг
саласындағы ғылыми және ... ... ... ... жете ... ... қорытынды шығаруға болады.
Маркетингті жетілдірудің жоғарыда айтылған барлық ... ... ... ... ... ... жөн. Сонда ғана ... ... қол ... ... кешенінде маркетингтік қызметті жетілдіру бойынша
жүргізілген ... ... ... мен ұсыныстар жасауға
мүмкіндік береді.
1. Агроөнеркәсіп кешенінде маркетингті қолдану - ... ... ... ... ... ... ... орнатып
отыратынын және бұның агромаркетинг саласында желілік теорияны жан-жақты
негіздеп, ұсынуға ... ... ... ... ... қолдануды осы сфера қызметінің ерекшеліктерін ескере отырып
былайша ... ... ауыл ... ... ... ерекшелігі,
экономикалық аймақ ерекшелігінің әсері, нақты агроқұрылымдар деңгейінде
агромаркетингті қолдану ерекшелігі, ауыл шаруашылығының ... ... ... ... ... агромаркетингті – маркетинг
субьектілерінің экономикалық өзара байланыстарын ... ... ... пайдалануға бағытталған қызметтің арнайы кешенді түрі ретінде
қарастыру қажет.
2. Зерттеулер ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өндірушілері қысқа мерзімде де,
ұзақ ... де өз ... ... ... ауыл шаруашылығы емес
кәсіпорындар сияқты ... ... ... ауыл ... ... ... ... және жағдайдың белгісіздігі,
айқындалмағандығы, үшіншіден, ауыл ... ... ... және ... іс ... ... ... әсер ету қиындығы,
төртіншіден, “шығындар – ауыл шаруашылық өнімдерінің бағасы” байланысының
күшті болуы, ... ауыл ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімін өндірушілердің нарықтық
күшімен салыстырғанда жоғары болуы, ... ... ... баға ... ... ... ... отыруы.
3. Агроөнеркәсіп кешенінде маркетингтің дамуы мен қазіргі таңдағы
жағдайын талдау жасай отырып маркетингті ұйымдастыруға және ... ... ... ... ... ... олар агроөнеркәсіп
субъектілері мен ... ... ... ... ... ... ... агроөнеркәсіп кешені субъектілері
үшін ақпараттық қамтамасыз ету, оқытатын және кеңес беретін ... ... ... ... ... ақпараттық-
маркетингтік және консалтингтік қызмет көрсететін компаниялардың қызметтері
тар бағытта болуы, ақпаратпен жеткіліксіз қамтамасыз етілген және ... ... ... ... ... ... қолдау саясатының
ерекшеліктерін анықтай отырып, біздің ... ... ... ... ... мақсатында мынадай бағыттарды ұстанған жөн:
- маркетингтік және кеңестік қызмет көрсетуші, сонымен қатар ... ... ... жарнама, жаңа өнімді нарыққа шығару стратегиясы,
компанияның маркетингтік ... ... ... және ... ... ... ... дамыған желісін құру;
- ауыл шаруашылығы кәсіпорындарына және шаруа қожалықтарына ... ... және ... сұрақтары бойынша көмек көрсетуші
ақпараттық-кеңестік қызметтің қызметтер аясын кеңейту;
- ауыл ... ... ... ... және ... ... ... аграрлық өндірісте білімді кеңейту.
5. Тиімді аграрлық нарықты қалыптастыру процесінің басты бөлігі
мемлекеттік деңгейден бастап, ауыл ... ... ... дейінгі
аралықты қамтитын АӨК-і деңгейінде және ... ... ... жүйенің болуы қажет. Бірақ өндірістік бөлімге ең ... ... ... ... өзара байланыстыратын және үйлестіруші
аудандық бөлім болып табылады. Аудандық ... мен ауыл ... ... ... ... ... тиімділікке қол
жеткізе аламыз. Аудан-кәсіпорын деңгейінде ... ... ... ... ... маркетингтік қызметті ұйымдастырудың логикалық
моделі ұсынылған, мұнда ... жүйе ... ... ... ... аудандық маркетингтік орталық атқарады.
6. Ауыл шаруашылығындағы кәсіпорындарда маркетинг қызметін ұйымдастыру
нысаны әртүрлі болуы мүмкін. Ауылшаруашылық ... ... ... ... және ... ... матрицалық
түрде құрылған маркетингтік қызметті ... ... да, ... Матрицалық құрылымды қалыптастыруды екі түрлі бағыттағы критерийге
негізделіп ұйымдастырған дүрыс, яғни өнім түрі ... және ... ... ... ... ... ... Бұл жағдайда
маркетингтік қызметпен ауыл шаруашылығы ... ... ... ... бас мамандары айналысады. Бұл өз ... ... және ... ... икемді пайдалануға мүмкіндік береді.
7. Өнім өткізу қызметін ... ... ... ... ... ... ... материалдар ұсынылады. Маркетинг жүйесін
ендіру ... ... ішкі ... ... оның ... ... ... іс-шаралар жоспарларына немесе бағдарламаларына
сәйкестендіруге бағытталған менеджменттің қосалқы жүйесі маркетинг жүйесіне
түсінік беріледі, өнім өткізу қызметін ... ... ... ... ... және ... технологиясы, маркетинг қызметінің ұйымдық
сызбасын анықтау, ... ... ... логикалық және ұйымдық
сызбалары беріледі.
8. Агроөнеркәсіп кешенінде мемлекеттік және аймақтық деңгейде ... ... ... ... ... ... ... үлгісі ұсынылды. Маркетингтік қызметті жетілдіруді ... ауыл ... ... ... ... ... ... өзара байланыс жүйесін дамыту мақсатында
электрондық сауда желісін дамыту, адам ... ... жаңа ... ... ... сала ... ... кластерлік желіні
қолдауды күшейту арқылы шаруашылық субъектілерінің қызметін ұйымдастыруды
жүзеге асыру жолымен мүмкін болады.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... Н. ... ... ... арттыру - мемлекеттік
саясаттың басты мақсаты. - Астана, 2008. - 11 б.
2 Қазақстан Республикасының Конституциясы. - ... үйі, ... ... ҚР ... Кодексі. - Алматы, 1995. - 18 б.
4 ҚР Банкроттық туралы заңы.- Алматы: «Юрист» баспасы, 2005.- 40 б.
5 Романова М.Н. и др. ... М.: ... и ... 1995. - С. 142.
6 Герчикова И.Н. Маркетинг.-М.:Изд.Школа Международного ... ... - ... ... Н.Н. Қазақстан халқына жолдауы «Қазақстанның әлемдегі
бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Алматы,
2006.- 8 ... ... В.А. ... маркетинга в агропромышленном производстве.
Учебное пособие. - М.: Экономика, 1994. - С.115.
9 Каренов Р.С ... - ... 2001. - ... ... Ж.Ж. ... ... ... - Алматы: Бастау,
2001. - С.56.
11 Сулейменов Ж.Ж. Управление аграрным сектором ... в ... ...... 2000. - ... ... Б. ... развития аграрной экономики Казахстана.
Алматы, 2003. - С.53.
13 Ауыл ... ... және ... ... статистикалық жинағы
1995, 2001-2007 жж.-Шымкент, 2008 ж.- 10-18 б.
14 ... ... ... ... ... ... негізінде құрастырылды, 2009ж.
15 ҚР Статистика жөніндегі ... ... ... ... ҚР ... ... республикалық агентігінің және Оңтүстік
Қазақстан облысының статистика жөніндегі ... ... ... 2009ж
17 Маслова Т.Д., Божук С.Г. Маркетинг. - СПб.: Питер, 2002. - 400 ... ... Ж.Ж. ... в ... аграрным производством
Бишкек: 2001. 180 с.
19 Кретов И.И. Маркетинг на предприятий: практическое пособие.- М.: АО
Финстат информ, 1994.- ... ... Я.Г. ... ... и ... /Пер. с ... ... 1997. - С.85.
21 Кулибанова В.В. Прикладной маркетинг. - М.: Олма –Пресс-Инвест,
2002. - С.12.
22 ... Ж.Ж. ... ... /Пер с фран.- СПб.: Наука,
1996. - ... ... Т.Н. ... ... и персонал. - М.: ... ... 2000. - ... ... Дж. ... С. ... ... Интегрированный
подход / Пер. с англ.- СПб.: Питер, 2001. - С.154.
25 ... М. ... ... ... /Пер. с англ. - Киев: София,
1997. - С.124
26 ... Е.П. ... ... ... методология и
практика. - М.: Финпресс, 1998. - ... ... А.И. ... В.В. ... ... - М.: ... и маркетинга , 1996. - С.14-25
28 Югай А.М. Экономические ... и ... ... ... ... и ... - ... 2002. – С.145.
29 Основные направления агропродовольственной политики до 2010 года,
Центр стратегических разработок. – Алматы, 2006. - ... ... Р. ... ... маркетингом. /Пер. с англ. - М.: ЗАО
«Издательство БИНОМ», 1998. - 560 ... ... Р.А., ... Я.Н. ... ... маркетинга в
агропромышленном производстве. - М., 1993. - С.45
32 Цыпкин Ю. ... ... ... ... ... России.-1994.-№ 12. - С.18.
33 Дихтль Е., Хершнген Х. ... ... ... ... с нем. ... Под ред. И.С.
34 С. Р. Есімжанова. Маркетинг.- Алматы, «Экономика» баспасы, ... С. Н. ... Г. А. ... ... негіздері.- Алматы,
«Қазақ университеті», 2002ж.-150-153б.
-----------------------
ҚР АШМ веб-сайты
Облыстық АШД
Облыстық АБ
ААБ
Аграрлық нарық қатысушылары
«Агрожаршы» журнал
ҚР АШМ
ААБ
АШАБ
АШАБ
АШАБ
ААБ
Аудандық маркетингтік ... ... ауыл ... ... шаруашылығы кәсіпорындары
Өңдеуші
кәсіпорындар
Дайындаушы кәсіпорындар
Кооперативтер,
бірлестіктер, ассоциациялар
Агросервис кәсіпорындары
Шаруа қожалықтары,
жұртшылық шаруашылықтар
Аудандық маркетингтік
кеңес беру
орталығы
Биржалар мен көтерме нарықтар
ҒЗИ, ЖОО
Көрмелер
Халықаралық ақпараттық орталық
Кітапханалар
Мемлекеттік органдар
Ірі ауыл шаруашылық және ... ... ... ... жеке маркетингтік қызметтері
Маркетингтік қызметтің жеке түрлерін көрсететін коммерциялық маркетингтік
орталықтар
Маркетингтік қызметтің толық кешенін ұсынатын коммерциялық маркетингтік
орталықтар
Ақпарат-тарды жинау және зерттеу
Басқарушы
Маркетинг ... ... ... және ... ... бойынша
вице-президент
Жарнама және өткізуді ынталандыру бөлімінің басқарушысы
Өткізу бөлімінің басқарушысы
Маркетингтік зерттеулер бөлімінің басқарушысы
Жаңа тауарлар бойынша басқарушы
Маркетингтік жобаларды басқарушы басшы
Маркетинг бойынша
вице-президент
Жарнама және ... ... ... басқарушысы
Өткізу бөлімінің басқарушысы
Маркетингтік зерттеулер бөлімінің басқарушысы
Жаңа тауарлар бойынша басқарушы
Маркетингтік жобаларды басқарушы басшы
Маркетингтік жоба № 1
Маркетингтік жоба № 2
Маркетингтік жоба № ... ... ... қызметті жетілдіру көздері
Жоғалтуларды азайту:
Нәтиже:
Тарту (үгіттеу):
Шетел инестициялары мен отандық капитал салымдарын
Жаңа жұмыс орындарының ашылуы
Капиталдың сыртқа шығуы
Нарықтық инфрақұрылымның дамуы
Адам ресурстарының ағымы
Сала ішінде ... ... ... ... ... ... ... капитал салымдар
Аймақта өндірілетін тауар-лар мен қызметтер сапа-сының жақсаруы және
ассортиментінің ... ... ... мен ... ... сұраныстың азаюы
Адам ресурстарын
Экологиялық жағдайдың нашарлауы
Бәсекеге қабілетті, экспортқа бағытталған, ғылыми сыйымды өндірістердің
дамуы, жаңа өткізу нарықтарына шығу
Қазіргі таңдағы жаңа ... және ... ... ... ... желісін
Экологиялық таза өндірістерді, қалдықсыз технологияларды ендіру
Экономикалық нәтижелер
Әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... табысының артуы
Экономикада жұмысбастылар санының артуы
Инвестициялық потенциалдың артуы
Аймақтық жалпы өнімнің ... ... және ... ... ... ... ... екінші ретті ақпараттар
Аймақтық маркетинг субьектілері
Басқару субьектілері
Шаруашылық субьектілері
Мемлекеттік басқару органдары өкілдері
Аймақтық басқару субьектілері
Жергілікті басқару субьектілері
Ақпараттар
Ақпараттық ресурстар және телекоммуникация бойынша комитет
Маркетинг ... ... ... ... ... емес ... субьектілер
Ақпарат-тарды жинау және зерттеу
Бақылау басқару
Сервис
Жарнама
Өткізу және тарату
Өнім ... ... ...

Пән: Маркетинг
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 81 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Егістік жерлерді химиялау туралы10 бет
Жер нарығы28 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының мақта кластері77 бет
Аграрлық қатынастарды экономикалық реттеу146 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь