Өсімдіктер мен жануарлар әлеміне антропогендік әсер ету

1. Өсімдіктер мен жануарлар әлеміне антропогендік әсер ету.
2. Өсімдіктердің ластануын бағалау
Жер шарында өсімдіктердің 500 млн. астам түрі бар. Жыл сайын ғылыми-лабораторияларда олардың бірнеше жаңа түрлерін өсіріп шығарады. Өсімдік – жер шарының «өкпесі» деп бекер айтылмаған. Тіршілік атаулыны өсімдіксіз елестетуге болмайды. Жер шарында өсімдіктер жамылғысы біркелкі тарамаған. Қазақстанда орман қора 21,8 млн. га жерді алып жатыр. Яғни, республикамыздың барлық жерінің 3,35 %-ын құрайды. Біздің еліміздегі ормандар жүйесі негізінен Солтүстік және Шығыс аймақтарда шоғырланған. Ормандардың бірнеше типтері бар. Олар – сексеуіл, қарағай, шырша, самырсын, қайың ормандары, тоғайлар мен бұталар. Орман қоры жер шары бойынша жылдан-жылға азая түсуде. Құрлықтың 62 млн. км² жерін өсімдіктер мен орман алып жатыр. Республикамызда ормандар аз және олардың жағдайы мәз емес. Оның негізгі себептері – адам факторы, өрт, ауа райының өзгеруі мен айнала қоршаған ортаның ластануы. Орманды қорғау біздің міндетіміз. Орманның адам мен жалпы биосфера үшін маңызы зор. Орман топырақтағы ылғалды сақтай отырып, су балансын тұрақтандырады. Ылғалды жер өсімдік жамылғысы мен жан-жануарлардың көбейе түсуіне ықпал етеді. Орманды алқаптардағы жер асты сулары өзен мен көлдерді қоректендіреді. Орман аң мен құстың мекені, дәрі-дәрмектік өсімдіктер мен жеміс-жидектердің панасы әрі қолайлы тіршілік ортасы болып табылады. Ормандардың егістік алқаптарын қорғауда да рөлі зор. Орманды жерде топырақ, су және жел эрозиясы болмайды. Ал ормансыз жердің топырағы кеуіп, шөлге айналады. Ағаштарды қар тоқтату үшін де отырғызады.
Орманның ауаны тазартатын да қасиеті бар. Мысалы 1 га орман бір күнде 220-280 кг көмірқышқыл газын сіңіріп, 180-200 кг оттек бөліп шығарады. Яғни ауаның құрамын толықтырып отырады.
Орман сонымен бірге денсаулық сақтау ортасы. Сондықтан курорт пен сауықтыру кешендері, т.б. демалыс орындарының тек қана орманды жерде салынуы тектен-тек емес.
Қазақстанда орманға қарағанда табиғи жайылымдар басым. Өсімдіктің біздің жерімізде 57000 түрі өседі. Оның 506 түрі қорғауды қажет етіп отыр. Жойылып бара жатқан өсімдіктерді сақтап қалу мақсатымен 1981 жылы «Қызыл кітап» шығарылды.
1. Вирусология, иммунология, генетика, молекулалық биология. Орысша-қазақша сөздік. – Алматы, «Ана тілі» баспасы, 1993 жыл.
2. Сартаев А., Гильманов М. С22 Жалпы биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағытындағы 10-сыныбына арналған оқулық. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2006.
3. «Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, 1998 жыл.
4. Қасымбаева Т.,»Тіршіліктану»,10-11,2003,50 б.
5. Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. — Алматы: Атамұра, 2009.
        
        РЕФЕРАТ
Тақырыбы:
ЖОСПАР
* Өсімдіктер мен жануарлар әлеміне антропогендік әсер ету.
* Өсімдіктердің ластануын бағалау
* Өсімдіктер және ... ... ... ... ... 500 млн. ... түрі бар. Жыл ... ғылыми-лабораторияларда олардың бірнеше жаңа түрлерін өсіріп шығарады. Өсімдік - жер шарының деп ... ... ... ... ... елестетуге болмайды. Жер шарында өсімдіктер жамылғысы біркелкі тарамаған. Қазақстанда орман қора 21,8 млн. га ... алып ... ... ... ... ... 3,35 %-ын құрайды. Біздің еліміздегі ормандар жүйесі негізінен ... және ... ... ... ... ... типтері бар. Олар - сексеуіл, қарағай, шырша, самырсын, қайың ормандары, тоғайлар мен бұталар. Орман қоры жер шары ... ... азая ... ... 62 млн. км² жерін өсімдіктер мен орман алып ... ... ... аз және ... ... мәз емес. Оның негізгі себептері - адам факторы, өрт, ауа райының өзгеруі мен айнала қоршаған ... ... ... ... ... ... ... адам мен жалпы биосфера үшін маңызы зор. Орман топырақтағы ылғалды сақтай отырып, су ... ... ... жер ... ... мен ... көбейе түсуіне ықпал етеді. Орманды алқаптардағы жер асты сулары өзен мен көлдерді қоректендіреді. Орман аң мен ... ... ... ... мен ... ... әрі ... тіршілік ортасы болып табылады. Ормандардың егістік алқаптарын қорғауда да рөлі зор. Орманды жерде топырақ, су және жел эрозиясы болмайды. Ал ... ... ... ... ... айналады. Ағаштарды қар тоқтату үшін де отырғызады.
Орманның ауаны тазартатын да қасиеті бар. Мысалы 1 га орман бір күнде 220-280 кг ... ... ... 180-200 кг ... бөліп шығарады. Яғни ауаның құрамын толықтырып отырады.
Орман сонымен бірге денсаулық сақтау ортасы. Сондықтан курорт пен сауықтыру кешендері, т.б. ... ... тек қана ... ... ... ... емес.
Қазақстанда орманға қарағанда табиғи жайылымдар басым. Өсімдіктің біздің жерімізде 57000 түрі өседі. Оның 506 түрі қорғауды қажет етіп отыр. ... бара ... ... ... қалу ... 1981 жылы ... Оның ... құрып бара жатқан өсімдіктерді есепке алып, оларды сақтап қалу. Ол үшін көптеген мемлекеттік ... ... ... бірі - ... бара ... өсімдіктер мен жерлерді адам қамқорлығына алып қорықтар ұйымдастыру. ... ... ... ... ... соңғы жылдары көп көңіл бөліне бастады. Қазірдің өзінде 9 мемлекеттік қорық, 5 ұлттық парк, 17 ботаникалық, 40 ... 2 ... ... ... құрылған. Алматы, Шымкент, Қарағанды т.б. ірі қалаларда ботаникалық бақтар ... ... ... бәрі ... бара ... ... ... келтіру жұмыстарымен айналысады. Орман мен өсімдіктерді қорғау ... ... ... оқушыларының да міндеті. Көптеген аймақтарда жастардың белсенділігін ... ... , , , атты ... ... Олар - ... ... шаруашылығының белді көмекшілері.
Сирек және дәрілік өсімдіктерді де қорғау баршаның ісі. Біздің жеріміз ... ... өте бай. Олар ... Іле ... ... ... Алтай таулары мен Қаратау тау жоталарында көп шоғырланған. Әсіресе алтын тамыр, ... оты, ... ... ... шайқурай, жалбыз, бәйшешек, тартар жапырақ, түймедақ, мыңжапырақ, тау жуасы, сарымсақ, тасжарған, алтай рауғашы, қызылжидек, сасыр, т.б. ... ... ... ... зауыт жұмыс істейді.
Қазақстанда дәрілік өсімдіктер мен қатар сирек ... ... үшін ... өсімдік түрлері де бар. Олардың саны азайып барады. Мысалы, Қаратау аймағында өсімдіктердің 1500 түрі өседі. Срндықтан ... ... ... деп ... ... әсем көріністері табиғи ортаның ластануынан, жайылымдардың тозу салдарынан сирек кездесетін өсімдіктердің азаюынан бүлінуде. Қазір кең-байтақ даламыздан қызғалдақтардың ... ... ... ... ... ... іле бөріқарақаты, іле ұшқаты, жатаған шырша, алтай қасқыр жидегі, ... ... ... ... ... ... ... т.б. жойылып барады. Оларды қорғау біздің міндетіміз.
Республикамыздың шөл-шөлейтті белдемдерінде орналасқан Мойынқұм, Тауқұм, Сарыесік Атырау, Жалпаққұм, Қызылқұм сияқты ... құм ... бар. ... бәрі ... тұнып тұрған өсімдіктерортасы болса, екіншіден, жайылым қоры болып саналады. Бірақ елімізде полигондар мен жел ... ... ... ... 25 млн. ... жетіп отыр. Осыған орай, біз шұрайлы жайылымдар қорын сақтап қалу үшін осы жерлерді ерекше ... ... ... ... ... ...
Сирек өсімдіктердің қатарына ағаштар да жатады. Оларды кесіп отын, құрылыс материалы үшін пайдалануды азайту керек. Қазірдің өзінде Іле ... ... ... ... ... ... ... емен, т.б. ағаштары қорғауды қажет етіп отыр. Әсіресе орман ағаштарын кесу етек алуда. Орманды қорғаудың ең маңызды ... - ... ... орман қорын көбейту. Жыл сайын орман шаруашылығы мыңдаған түп ... ... ... ... ... келтіру жүзеге асады. Орманды қорғау мен қалпына келтіру шараларына оқушылардың араласуы керек.
Орманда ... ... ... ең қауіпті нәрсе - өрт. Өрт көбінесе адамдардың жіберген ағаттығынан болады. Олар ... отқа ... ... ... Яғни, сіріңкені, темекі қалдығын өшірмей тастаудан болатын орман өрті өте қауіпті. Әсіресе қылқын ... ... ... ... ... соғады. Кейде орман өртін басуға ұзақ уақыт керек болады. Жыл сайын адамдардың ағаттығынан мыңдаған гектар ормандар, тоғайлар өрт ... ... ... ... ... ... ... 97% -ы адамдардың табиғатқа селқос қарауынан болады. Кейбір тропикалық ормандардағы өрттер 2-3 айға созылып, үлкен ... ... ... орман ережелерін сақтау баршаның міндеті.
Орманның өрттен басқа да жаулары бар. Олар - орман зиянкестері - ... ұсақ ... ... ... ... ... мен вирустар. Зиянкестердің кесірінен құрылыс материалдары үшін дайындалатын ағаштардың 45%-ы сапасыз болып ... ... ... ... ... ... ... үзбей күресуге тура келеді. Олар химиялық биологиялық күрес жолдарымен жүзеге ... ... ... ... ... ... ... қатаң сақтау қоршаған орта мен барлық тірі организмдер үшін ұқыптылықты қажет етеді.
Жануарлар - табиғат туындысы. Өсімдіктер ... ... ... де маңызы зор. Жануарлардың ерекшелігі - олар жер шарында қозғалып, кең таралады. Жануарлар мен құстардың ... ... да ... ... ... ... 1,5 млн түрі бар деп есептелген. Бірақ жыл ... ... жаңа ... ... ... ... ... тіршілік үшін қызметі сан алуан. Оларды адам баласы қолға үйретіп, өзінің материалдық игілігі үшін пайдаланып ... ... ... ... еті, сүті өте ... Адам баласы ерте кезден бастап-ақ жабайы аң мен құстарды қолға үйреткен. Қолға үйретілген жануарлар мен ... ... ... ... ... етіп ... ... адамдар жануарлар экологиясын оқып-үйрене отырып, оларды қорғай да ... ... ... адам бүгінгі күнге дейін жануарларды пайдаланумен бірге олардың кейбір түрлерінің жойылуына себепші болып отыр. Мысалы, Д.Фишердің мәліметі бойынша 1600-ші жылдан бері ... ... 36, ... 94 ... жер ... біржола жойылып кетуіне адамдар тікелей әсер еткен. Олардың қатарына - дроит, кезеген кептер, қанатсыз гагарка, лабрадор гагасы, ... ... ... ... ... ... ... керік, тур, тарпан, көгілдір жылқыкиік, жүндес мүйізтұмсық, т.б. жатады.
Қазақстан жерінде де өткен ғасырларда жабайы бір өркешті түйелер, құлан, қабылан, ... ... тур, ... ... ... т.б. ... ... еткені белгілі. Тіптен, Іле тоғайынан жолбарыстың соңғысын 1947 ж. қазақ ... атып ... ... шығатын қорытынды адамның іс-әрекетінің жануарлар үшін қаншалықты қауіпті екендігі белгілі. Шын мәнінде, қазақ жерінің кең даласында аң мен ... ... ... ... ... ... ... да болар біздің республикамызда сүтқоректілердің - 155, құстардың - 481, бауырымен ... - 48, ... - 33, ... - 140 түрі ... ... Бұлар біздің байлығымыз. Барлығының да табиғат үшін, адам үшін маңызы зор.
Десек те, ... 100 жыл ... ... ... дүниесі саны мен сапасы жағынан көп өзгерістерге ұшырады. Оған тікелей әсер етіп отырған - ... ... ... ... аң мен ... ... құрып кетудің аз алдында тұр. Олардың қатарына - қар барысы, құдыр, қызыл ... ... ... ... ... ... дала мысығы, сілеусін, қарақұйрық, камшат, көк суыр, қоңыр аю, ... ... ... ... ... т.б. жатады. Ал құстардан ұлар, дуадақ, безгелдек, саңырау құр, бұлдырық, аққу, дегелек, қоқиқаз, реликті шағала, ... қаз, ... т.б. ... ... ... ... ... Балқаш, Алакөл, Зайсан, Марқакөл т.б. көлдері соңғы жылдары адамның ... ... көп ... ... ... ... кәсіптік балық аулау төмендеп кетті. Ал Каспий мен арал теңізінің экологиялық жағдайы өте ... Арал ... ... 17 м ... отыр. Теңіздің тұздылығы көтеріліп, көптеген кәсіптік балықтар тіршілігін жойды.
Каспий теңізінің экологиялық жағдайы да ауыр. Әсіресе Каспий мұнайын игеру ... ... ... балықтары мен құстар әлемі, итбалық сияқты сүтқоректілір ... ... ... ... ... экологиялық жайы сын көтермейді. Әсіресе Ертіс, Іле, Жайық, Шу, Талас, Тобыл, нұра, Есіл, Ақсу т.б. өзендер шаруашылық пен ... ... ... ... ластанып немесе сулары тартыла бастады. Кейінгі жылдары өзен бойындағы ... мен ... ... ... ... жиі ... ол фауна мен флораға әсерін тигізіп отыр.
Адамның іс-әрекетінің жанурлар дүниесіне тікелей және жанама әсері. Жанурлар дүниесінің кейбір түрлерінің жер ... ... ... ьір ... ... ... ... эволюциялық даму барысында бір тү жоғалып, екінші түр пайда ... ... Бұл ... ... ... ... және басқа да табиғи факторларға байланысты.
Адам баласы жануарлар дүниесін өзінің материалдық игілігін жақсарту үшін міндетті түрде пайдаланған. Сондықтан аң мен ... ... ... олар ... ... ауылшаруашылығының зиянкестерімен күресу жолында улы химиялық заттарды пайдаланып, кейбір организмдердің тіршілігін жойған.
Сол сияқты тірі организмдерді тікелей жоюдың ауыр түрі - ... ... ... ... ... ... атаулыны жойып жіберетін қарулар қолданылды. Олар - атом ... ... ... ... ... т.б. ... дүниесін қорғау және қалпына келтіру жолдары. Жануарлар дүниесін қалпына келтірудің 4 негізгі шарты бар. Олар: аулауға тыйым ... ... ... ... ... көбейтуге бейімдеу, лабораториялық жағдайда гендік қорын сақтап қалу жұмыстары.
Жануарларды ... ... ең ... жолы - адам ... ... ... ... білімі және мәдениеті. Әрьір азамат ззін туған өлкесі мен оның байлығының иесі ... ... ... ... ... ... қатаң сақтаған жағдайда болашақ ұрпақ алдындағы борышын ақтаған болар еді.
2) Радиоактивті ластанудың көздері
Қазіргі таңда ... ... ... ... ... туындауда. Топырақ-өсімдік-судың химиялық заттармен ластануы топырақтың құрамында химиялық ... алып ... Жер ... ... ... техногендік қалдықтары табиғи норманы бірнеше есе асы түседі.Жуырға ... ең ... ... деп шаң,көмірқышқыл газ, күкірт оксиді, азот болған. Радионуклидтер ластаушы ретінде қарастырылмаған.Стронций мен цезийдің ластауынан соңғы кездері радионуклиттік ластануға көп ... ... ... ... ... ... ... экологиялық жағдайына әсер етті. 1992 жлдың науырыз айында цезиймен 11 облыс ластанған. Жалпы ... ... ... ауданы 5210 км кв.Радионуклидтер өсімдіктер мен жануарлар ... адам ... ... ... кері ... ... ... да экологиялық таза өнім шығару керек.Ауыл шаруашылығының ең басты проблемасы радионуклиттермен ластанған жерлерде экологиялық таза өсімдіктер мен жануарлар өсіру. Бұл ... ... ... ... себебі, ластанған аймақтарда бала өлімдерінің көбеюі менәр түрді аурулардың пайда болуы.Жер шарында тіршіліктің дамуы әр қашан қоршаған ортаның ... ... ... ... ... және ... болады. Табиғи радиацияның шығу тегі космостық және жергілікті болады. Олар жер бетінде адам ағзасына әсер ... Ал ... ... ... ... мен ... ... сәулелерден тұрады. Олардың атмосфералық малекулармен әрекеттескенде екілік ... мен ... ... ... ... ... ... радиактивті элементтерді шартты түрде 3 бөлуге болады:1. Уран,торий мен антиноуранның ... ... ... және ... ... ... яғни тритин;Биосферада жасанды радионуклиттермен пайда болған сәулелер жасанды радиацияның пайда болуына алып келеді( АЭС-тердегі ... ... ... ... ... ластанулардың бірнеше көздері бар: атмосфера мен жер астында ядер қаруларын сынақтан өткізу; 1986 ... ... ... ... атом өнеркәсібінің жоспарлы және апатты қадықтарынан; ... ... ... ... мен су ... ... атом ... радиациялық фонның өзгеруіне ықпал жасайды. АЭС-да өңделген өнім кей ... ... рет ... ... ... ... көптеген радионуклидтер шығарылады. Ең қауіпті апаттар, радионуклиттердің атмосфераға шығуы.Сонымен қатар ядролық жарылыстардыңда маңызы зор. Ядерлы қарулардың сынақтарына кей бір бөлшектері ... ... ... бойы жер ... ... ... ... Семей полигонын орны ерекше. 29 тамыз 1949 жылы мұнда ең алғаш төменгі ауа жарылысы өткен. Ол жарылыс Алтайға максимальді кесірін ... ... ... жж ... ... полигонында 470тен астам сынақ өткен(олардың 120 ауа). Радиациялық ластанған зонада жалпы халық саны 1600 мың, яғни Алтайдың 60,9 пайызы, 27 ... 45 қала ... ... атом жер асты су ... де әсер ... 1985 жылы Чажма бухтасында болған жарылыстан қаншама адам қаза тапты. Ал радиактивті қалдықтар Владивостокқа қарай кетті. Өсімдіктердің сәулененуінің өнімнің сапасына ... ... май ... сапасы техникалық тұрғыдан өзгермейді.Бидайда клейковина мен ақұздың мөлшері бірлік массасымен салыстырғанда төмендемеген. Ал күнбағыс пен лотоста құрамында майдың болуы ... ... ... ... ... да ... с дәруменінің де болуы сәуле алудың мөлшеріне байланысты. Енді ... ... ... кейінгі даму процестерін баяулатады. Картоптың дамуында дәл осылай әсерін тигізеді. Егер картоп туйнектегенде ... онда ... ... ... айтарлықтай тигізбейді. Ал егер өсімдіктер ертерек сәулеленсе, картоп астығы 30-50 пайызға төмендейді. Сонымен қатар түйнектер жайсыз болады.Сонымен өсімдіктер ... ... ... ... зиян ... ... ауыл ... астықтарына әсер етеді. Радионуклеидтердің топырақ пен өсімдіктерге әсері. Радионуклеидтердің айтарлықтай мөлшері топырақта қалыптасқан, олар беткі қабаттарында да ... ... де бар. ... ... ... радионуклидтік ластанудың 2 көзі бар. Олар: цезий-137, стронция-90. Стронцийдің топырақта қалыптасуы ең алдымен ионды зат алмасумен ... ал ... ... ... ... ... ... Қоршаған ортаға цезийдің бөліну кезінде, радионуклеид жақсы ерітінді күйде болады.Сол күйде цезий - 137 өсімдіктер тез өз ... ... ... ... ... ... әр түрлі процестерді жалғастырады, радаинуклид сол күйде және де бұл зат әр ... ... ... ... ... ... ... қалуы, оның сорбициялануың маңызы зор, өйткені сорбиция диапозондардың миграциялауын, топырақтың оларды сіңіруін және де ... ... ... ... сіңіруін бақылап жағдай жасайды. Радиактивті изотоптардың сорбизиясы көптеген факторларға байланысты. Олардың ішінде ең бастылары: топырақтың ... және ... ... ... ... ... механикалық құрамы балшықты болса, онда радиануклиттер ол топырақтарда тез сіңеді. Радиаизотоптардың топырақтарга тез сіңіуін, топырақта сол элементке химиялық жағынан ... ... әсер ... ... ... ... ... болғандықтан, кальцийі көп топырақ, радиаизотоптарды көбірек сіңіреді. Сонымен қатар радиаизотоптардың миграциялауын баяулатады. Ал калий болса топырақ құрамында цезийге ... зат. ... ... ... ... ... ... да байланысты. Стронцийдің топырақ бетіне түсіп төменгі қабаттарында пайда болуы жаңбырдардың әсері. Топырақтарда радиануклиттердің миграциялауы баяу ... ... ... 0-5 см ... болады. Радиануклиттердің өсімдіктерде жиналуы топырақ пен өсімдіктің түріне байланысты. Қышқыл топырақтарда радионуклиттер өсімдіктерде көбірек жинақталады. Топырақтын қаншалық ... аз ... ... ... енуі ... төмен болады. Сондықтанда топырағына байланысты строций 90 мен цезий 137 өсімдіктерде 10-15 есе өзгеруі мүмкін. Тың аймақтарда, жайылым жерлерде, ... 0-5 см ... ... ... Ал ... ... цезий 132 беткі қабаттарында болады. Рязань облысында жайылым жерлердің ластануы жоғары болмаса да, бұл аймақта ... ... ... қажет. Өйткені радионуклиттердің ауыл шаруашылығына айтарлықтай әсер ... Суды көп ... ... ... суды аз ... ... ... қарағанда, цезий 137 өз бойына көбірек сіңіреді. Радионуклиттердің шөптектес өсімдіктерде ... оның ... ... Дәнді дақылдар өсетін жерде радиануклиттің мөлшрі шөп тектес өсімдіктер өсетін жерлерге ... 3-4 есе ... ... ... ... аз өсімдіктер өз бойына цезийді аз жинайды. Топырақтарға ... ... өз ... ... аз жинайды, бірақ соған қарамастан кейбір өсімдіктер азық-түлік ... ... ... ... 137-ң ... жиналуы топырақтың типіне байланысты. Радиануклиттердің астыққа жиналуы тек топыраққа ғана емес, өсімдіктің биологиялық ерекшелігіне де байланысты. Құрамында ... көп ... ... ... аз ... ... стронция 90 көп жинайды. Стронций 90 ең көп ... ... ... ... ... мөлшеріне тыңайтқыштарда үлес қосады. N 90, P90 тыңайтқыштары цезий 137-ң 3-4 есе арттырады. Ал егер дал осы ... ... ... ... ... ... 137-ң ... 2-3 есе төмендетеді. Долмит минералды тыңайтқышын қолдану стронций 90 өсімдіктерге енуін айтарлықта төмендетеді. ... ... ... ... тыңайтқыштар, метереологиялық жағдайлар әсер етеді. Стронций 90 мен цезий 137-ң топыраққа енгенен 5 жыл кейін олардың әсері 3-4 есе ... ... ... миграциясы көбіне топырақтың типіне, механикалық құрамына, сулы-физикалық және де агрохимиялық қасиеттеріне байланысты. Радиаизотоптардың сорбциясына көптеген факторлар әсер етеді, олардың ең ... ... ... және ... ... Одан басқа радиануклиттердің миграциясына метереологияда әсер етеді, яғни жауын-шашын ... ... ... ... ... ... ... Орысша-қазақша сөздік. - Алматы, баспасы, 1993 жыл.
* Сартаев А., Гильманов М. С22 Жалпы биология: Жалпы білім беретін ... ... ... ... ... ... -- ... баспасы, 2006.
* : Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев - Алматы Бас редакциясы, 1998 жыл.
* ... ... ... ... Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. ... Л. ... -- ... ... 2009.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мұнай мен ауыр металдың тірі ағзаларға әсерлері42 бет
«Қоқыс жағатын және жылу беретін зауыт»13 бет
Автожолдар54 бет
Әлемдік қаржы дағдарысы36 бет
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
Агроландшафттық егіншілік жүйесі туралы жалпы түсінік8 бет
Агроландшафттың биологиялық және технологиялық жер саласындағы салыстырмалылығы3 бет
Адамзаттың экологиялық проблемалары21 бет
Адамның табиғатпен байланысы9 бет
Адамның шаруашылық әрекетінен табиғатта болған антропогендік өзгерістер14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь