Топыраққа антропогендік әсер ету. Топырақтың ластануы туралы түсінік

1. Топырақтағы антропогендік әсер етуі
2. Топырақтың ластануы және оның түрлері.
1. Антропогендік фактор (грек. anthropos – адам, genos – тегі, пайда болуы, лат. factor – іс-әрекет) – адамның барлық тірі организмдердің мекен ортасы ретіндегі табиғатты өзгертуіне әкеп соғатын немесе олардың тіршілігіне тікелей әсер ететін сан алуан әрекеттері. Антропогендік факторға қоршаған ортаға адамның тигізген іс-әрекетінің нәтижесінде атмосфера, өзен-көл және мұхит құрамының өзгеруі, сондай-ақ технология қалдықтар мен радиоактивтік заттардың әсерінен топырақтың ластануы, сөйтіп, жалпы экожүйенің құрамы мен құрылысының бұзылуы жатады. Қазіргі кезде адамның іс-әрекетінің кең көлемде бүкіл биосфераға ерекше әсер етуі жер шарының барлық аймақтарында айқын байқалуда. Бүкіләлемдік бақылау институтының (АҚШ, Вашингтон қ.) мәліметтері бойынша табиғи орта жылдан-жылға нашарлап барады. Интернет жариялаған негізгі мәліметтерде жыл сайын 16,8 млн. га тропиктік ылғалды орман жойылатыны, жерді дұрыс пайдаланбау салдарынан жыл сайын 6 млн. га шөл пайда болатыны, қышқыл жаңбырдан 50 млн. га орманның зақымдалғаны, жыл сайын біздің планетамызда жыртылатын жердің 26 млрд. т құнарлы қабаты жойылатыны, өсімдіктердің 25 – 30 мың түрі жойылып кету қаупінде тұрғаны атап көрсетілген. Кейінгі кезде атмосфераға жыл сайын 400 млн. т күкірт диоксиді, азот және көміртек оксид|оксидтері, қатты бөлшектер шығарылатыны анықталды. Қазақстанда Арал өңірінің, Семей жерінің, Балқаш маңының, Каспий алқабының экол. апатты аймақтарға айналуына Антропогендік факторлар негіз болып отыр.
Антропогендік әсердің бір салдары — топырақ жамылғысынын қарқынды ластануы. Ластанушылар ролін металдар мен олардын қосылыстары, радиоактивті элементтер, ауыл шаруашылығында қолданатын тыңайтқыштар мен улы химикаттар атқаруда.
Топыраққа қауіпті ластаушылардың бірі сынап пен онын қосылыстары жатады. Сынап қоршаған ортаға улы химикаттармен, металдық сынап және оның қосылыстары бар өнеркәсіп орындарының қалдықтарымен түсуде.
Топырақ үшін қауіпті ластаушылардың тағы бірі — қорғасын. Бір тонна қорғасын балқытқан кезде қалдықтармен бірге қоршаған ортаға 25 кг қорғасын бөлінеді. Жоғарыда айтылғандаи, қорғасын қосылыстары бензиннің құрамында да кездеседі Сондықтан автокөліктер қорғасынмен ластаудың көзі болып табылады . Әсіресе қорғасынның мөлшері автокөліктер көп жүретін үлкен көшелер бойындағы топырақ құрамында көп болады.
Қара және түсті металлургия орталықтарының төңірегіндегі топырақтар темірмен, мыспен, мырышпен, марганецпен, никелмен, алюминимен және басқа да металдармен ластанған. Көптеген жерлерде олардың концентрациясы шекті мөлшерден ондаған есе асып түседі.
Радиоактивті элементтер топыраққа атомдық энергияны пайдалануға қатысы бар ғылыми-зерттеу ұйымдары мен АЭС, атомдық жарылыстар немесе өнеркәсіп орындарының сұйық және қатты қалдықтарын кетіру кезінде түсуі мүмкін. Топырақтың химиялық құрамына — тыңайтқыштар мен зиянкестерге, арам шөптерге, ауруларға қарсы әртүрлі химиялық заттар қолданылатын ауыл шаруашылығы да әсер етеді. Қазіргі кезде ауыл шаруашылығы процесіндегі зат айналымға түсетін заттардың мөлшері өнеркәсіп орындарынан бөлінетін заттардан кем түспейді.
1. Қазақстан Республикасының табиғаты, 7 том;
2. Сәтімбеков Р. Биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдык-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған окулық. — Алматы: "Мектеп" баспасы, 2007. ISBN 9965-36-175-4
3. Жамалбеков Е.У. Бильдебаева Р.М., Бигалиев А.Б. Жалпы топырақтану. Алматы 2001
4. Тазабеков Т.Т. Топырақтың құнарлылығы. Алматы 1999
        
        РЕФЕРАТ
Тақырыбы:
ЖОСПАРЫ
* Топырақтағы антропогендік әсер етуі
* Топырақтың ластануы және оның түрлері.
1. Антропогендік фактор ... ... - ... genos - ... ... ... лат. factor - іс-әрекет) - адамның барлық тірі организмдердің мекен ортасы ... ... ... әкеп ... ... ... ... тікелей әсер ететін сан алуан әрекеттері. Антропогендік факторға қоршаған ортаға адамның тигізген іс-әрекетінің нәтижесінде атмосфера, өзен-көл және ... ... ... ... ... ... мен радиоактивтік заттардың әсерінен топырақтың ластануы, сөйтіп, жалпы экожүйенің құрамы мен құрылысының бұзылуы ... ... ... адамның іс-әрекетінің кең көлемде бүкіл биосфераға ерекше әсер етуі жер шарының барлық аймақтарында айқын байқалуда. Бүкіләлемдік бақылау институтының (АҚШ, Вашингтон қ.) ... ... ... орта ... ... барады. Интернет жариялаған негізгі мәліметтерде жыл сайын 16,8 млн. га ... ... ... жойылатыны, жерді дұрыс пайдаланбау салдарынан жыл сайын 6 млн. га шөл ... ... ... ... 50 млн. га ... зақымдалғаны, жыл сайын біздің планетамызда жыртылатын жердің 26 млрд. т құнарлы қабаты жойылатыны, өсімдіктердің 25 - 30 мың түрі ... кету ... ... атап ... ... ... атмосфераға жыл сайын 400 млн. т күкірт диоксиді, азот және көміртек ... ... ... ... ... Қазақстанда Арал өңірінің, Семей жерінің, Балқаш маңының, Каспий алқабының экол. апатты аймақтарға айналуына Антропогендік факторлар негіз болып отыр.
Антропогендік әсердің бір ... -- ... ... ... ... Ластанушылар ролін металдар мен олардын қосылыстары, радиоактивті ... ауыл ... ... ... мен улы химикаттар атқаруда.
Топыраққа қауіпті ластаушылардың бірі ... пен онын ... ... ... қоршаған ортаға улы химикаттармен, металдық сынап және оның қосылыстары бар өнеркәсіп орындарының қалдықтарымен түсуде.
Топырақ үшін қауіпті ластаушылардың тағы бірі -- ... Бір ... ... ... кезде қалдықтармен бірге қоршаған ортаға 25 кг қорғасын бөлінеді. Жоғарыда айтылғандаи, қорғасын қосылыстары бензиннің құрамында да ... ... ... қорғасынмен ластаудың көзі болып табылады . Әсіресе қорғасынның мөлшері автокөліктер көп жүретін үлкен көшелер бойындағы топырақ құрамында көп болады.
Қара және ... ... ... ... ... ... ... мырышпен, марганецпен, никелмен, алюминимен және басқа да металдармен ластанған. Көптеген жерлерде олардың концентрациясы шекті мөлшерден ондаған есе асып түседі.
Радиоактивті элементтер ... ... ... ... ... бар ... ұйымдары мен АЭС, атомдық жарылыстар немесе өнеркәсіп орындарының ... және ... ... ... кезінде түсуі мүмкін. Топырақтың химиялық құрамына -- тыңайтқыштар мен зиянкестерге, арам шөптерге, ... ... ... ... ... қолданылатын ауыл шаруашылығы да әсер етеді. Қазіргі кезде ауыл шаруашылығы ... зат ... ... заттардың мөлшері өнеркәсіп орындарынан бөлінетін заттардан кем түспейді. Айта кетерлігі, тыңайтқыштар мен улы химикаттарды ... ... ... келеді. Ал топырақтың құнарлылығы алынған өнім мен ондағы өсетін өсімдіктердің түрлік ... ... ... кездегі топырақты ластаушыларының негізгі көздері мыналар:
* пестицидтер;
* минералдық тыңайтқыштар;
* өнеркәсіп және ауыл ... ... ... өнеркәсіп орындарынан бөлінетін газды-түтінді заттар;
* Мұнай және ... ... ... әсер ету оның ... ... (эрозия, ластану, тұздану және батпақтану, шөлейттену) алып келеді. Сондықтан ... ... ... үшін ... ... ... ... табиғатты қорғайтын заңдарды бұлжытпай орындау;
* қоршаған ортаның сапасына ... ... ... ... дұрыс ұйымдастыру;
* топырақты ластаушы заттардың қасиеттерін, жылжу
тәртібін, топырақ процестеріне қатысуын зерттеу;
* зиянды заттардың шекті мөлшерлерін нормалау;
* қауіптілігі бойынша ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығында зиянкестермен, арам шөптермен
күресу үшін химиялық әдістердің орнына ... ... ... және т.б.
2. Ластану деп қандай да бір ортаға жаңа, оған тән емес ... ... және ... ... әкелу немесе осы агенттердің табиғи ортадағы орташа көп ... ... ... ... ... ... ... бұл түсінікті екі тұрғыдан қарастыруға болады:
1) қоршаған ортаға түсіп жатқан немесе адам мен табиғатқа зиянды ... ... ... ... жатқан заттар;
2) қоршаған ортаны ластайтын затар (мысалы, химиялық заттар).
Тікелей ластанушы объектілер ... ... ... ... биотикалық қоғамдастықтың (экотоптық) негізгі компоненттері: атмосфера, су, жер қыртысы кіреді. Ал, жанама ластанушы объектілер қатарына, ... ... -- ... жан-жануарлар және микроорганизмдер жатады.
Ластаушы жүйе болып, тек қана өнеркәсіп немесе жылу-энергетикалық комплекс орындары ғана саналмайды, сонымен қатар, күнделікті тұрмыстағы тіршілік, мал ... да ... көзі ... табылады.
Ластаушы загтар мен оны қоршаған ортаға қалдық ... ... ... ... ... Р.Парсон ұсынды. Бұлклассификациялау -- ластаушы заттүрін, оны ... ... оның ... ... шамаларын қамтиды. Оның пайымдауынша, ластаушы түрлер болып негізінен мыналар саналады:
-сарқынды ... және ... ... өзге ... ... ... ... қоректік зат болып табылатын дүниелер;
-органикалық қышқылдар мен тұздар, минералдар;
-шайылу барысында түзілген шөгіңділер (твердый сток);
-радиоактавті заттар;
Қоршаған ортаның бүлінуі табиғи ... атап ... жер ... өрт жөне т.б. орын алса, оны табғии деп, ал адамзат баласының іс-қимыл әрекеті ... ... оны ... деп ... тұрғыдан ластану объектісі әрдайым экожүйе (биогеоценоз) болып табылытындығын түсіну қажет. Бұдан өзге, табиғи заттардың бір заттың ... ... онда ... заттардың болмауы (жаңа қоспалардың) экологиялық факторлардың режимдерінің өзгергендігін білдіреді, себебі зиянды заттар өзінің шынайы мәнінде эколгиялық фокторлар болып табылыды. Демек, бұл ... ... ... ... ... ... да ... (немесе қоректік тізбектегі түйіннің) экологиялық қуысының талаптарынан ауытқиды. Бұл кезде зат ... ... ... ... ассимиляция қарқындылығы, ендеше бүтін биогеоценоздың да өнімділігі кемиді.
Осылайша, ауаның, су мен ... ... бар кез ... зат ... агент бола алады. Қоршаған ортаның құрамына кіретін заттарды құрамдас бөліктер деп атайды. Құрамдас бөліктер табиғи да ... ... ... өсімдік тозаңы, жел көтерген шаң т.б.),антропогенді де (қоғамның іс -- әрекетінің нәтижесі) текті бола ... ... - ... көп түрлі үрдіс. өндіріс қалдықтарындағы химиялық қосылыстар әдетте өздері бастапқы болмаған ... тап ... ... ... ... ... әрі тірі ... ұлпасының құрамына кіретін молекулармен өзара әрекеттесуге немесе ауада белсенді түрде ... ... ... ... барлық тіршілік иелері үшін у болып табылатыны ... ... ... ... ... тегі ... ластанудың екі түрін қарастыруға болады:
- адамдардың қатысынсыз табиғи құбылыстардың нәтижесінде болатын ластанулар;
- адамдардың іс - ... ... ... ... ... бұған өнеркәсіптік өндірістің техногендік әсерлердің үлкен үлес қосады.
Топырақтың ластануы (Загрязнение почвы) -- топырақта, әдетте, оған тән емес ... ... ... ... ... ... болуы және енуі немесе аталған агенттердің концентрациясының қаралған мезгілде табиғи орташа жылдық деңгейінен асып түсуі. Топырақтың ластануының ... ... ... ... радиоактивтік, микробтық және тағы басқа түрлері сараланады Топырақтың ластануы топырақ түзілу ... ... ... (кейде оны тежейді), түсімді бірден азайтады, өсімдіктерде ластағыштардың (мысалы, ауыр металдардың) қорлануына себеп болады. Бұл ластағыштар адам ... ... ... ... түрде түседі (өсімдіктекті немесе жануартекті азықтар арқылы). Топырақтың ластануы ... ауру ... және де ... ... микроорганизмдерден өзін-өзі тазалауын төмендетуге әкеліп соғады. Мұның бәрі ауру ... және ... ... ... ... ластанбаған топырақта дизентерия, сүзек және қылау қоздырғыштары 2 -- 3 ... ... ... ... ... ... өзін-өзі тазалай алмайтын кезінде дизентерия қоздырғыштары бірнеше ай, сүзек пен қылау қоздырғыштары бір ... ... ... сақталады. Топырақтың ластануы кейде әр дәуір аумаққа ... ... ... -- ... тірі организмдерге қауіп туғызатын химиялық заттектердің жиналуы. Топырақтың химиялық ластануының көздеріне өнеркәсіптік ... ... ... ... ауыл шаруашылығында қолданылатын шөп жойғылар мен минерал ... ... ... ... ... ... арқылы атмосфераға шығарылатын ластағыштар жел арқылы 50 км өңірге таралады. ... ... ... ... 8 -- 10 км ... ... ... Мұнай-химиялық завод кешендерінің төңірегіндегі аумақтар қатты ... Көп ... бұл ... ауыл ... ... бақ өсіруге пайдалануға жарамайды. 3 км-ге дейінгі ... ... ... ... ... ... ... тұған-тұндырғыштары маңында көмірсутек бұларының тұнуынан болады. Түсті металл кендерін алу және байыту процестерінен де топырақ көп ластанады. Ауыр металдардан ... ... ... ... ... ... келеді. Соңғы кездері мұнайға байланысты ластану жиі кездеседі. Мұнаймен ластанған топыраққа лады. ... ... ... ... ... ... топыраққа микрофлора мен өсімдік дамуын реттейтін тыңайтқыш енгізу керек. Үлкен ... және ұзак ... ... ... ... ... ... -- топырақ асфальтқа ұқсас массаға айналады. Бұл кезде ... ... ... алып ... тұра келеді.
Топырақ жамылғысын қорғау және оны тиімді пайдалану топырақта оған тән емес физикалық, химиялық ... ... ... ... немесе ол агенттердің қажетті орташа жылдық деңгейден асып ... ... ... ... ... ... мынадай түрлері бар: минералды техногенді қалдықтармен ластану; улы ... және ... ... ... ... ... ... Топырақтың ластануы қоршаған ортаға қауіпті, өйткені улы заттар қоректік тізбек арқылы ... ... ... ... ... адам ... ... Қалыпты табиғи жағдайда топырақта болып жатқан процестердің бәрі тепе-теңдікте болып, онда өздігінен тазару ... ... ... Адамның шаруашылық қызметінің дамуы барысында топырақ құрамының өзгеруі, тіпті бұзылуы жүріп жатыр. Қазіргі ... ... ... адамға бір гектарға жетер-жетпес айдалатын егістік жерден келеді. Осы аз ... өзі адам ... ... одан да ... ... ... жерлердің үлкен бөлігі тау-кен жұмыстары, өнеркәсіп орындары мен қалалар салу әсерінен ... ... ... ... ... табиғи өсімдіктер жамылғысын бұзу, агротехникалық талаптарды сақтамай жерді қайта-қайта жырту топырақ эрозиясының пайда болуына, яғни, топырақтың ... ... ... және ... жуылып, бұзылуына алып келеді.
Эрозия қазіргі кезде бүкіл дүние жүзінің ... жауы ... ... ... тек жүз ... ... су мен жел ... нәтижесінде планетада 2 млрд гектар ауыл шаруашылығының құнарлы жерлері жарамсыз болып қалған.
Антропогенді ластаушыларды мынадай ... ... ... -- кездейсоқ, не адамзатіс-әрекеті нәтижесінде ластануы;
2) ... -- ... ... тек ... ... ластануы:
3) Химиялық -- қоршаған ортанын химиялық құрамының өзгеріп, ұзақжылдар бойы қалыптаеқан әр түрлі зат мөлшерінің, қалыпты ... ... ... ... ... -- бұл бес ... бөлінеді:
а) Өнеркөсіп жөне жылу-энергетикалық комплекстердің жұмысыарысында коршаған орта температурасьшың бұзылуы, мұны жылулық деп ... ... -- ... ... ... жарық көздерінен баска, жасанды жарық көздері арқылы, өсімдік жөне жануарлар дүниесінің ... ... ... ... Шу, ... нәтижесінде;
в) Электромагнитгі толқындардың шектен тыс артуы;
г) ... ... ... ... -- ... ... етуі ... антропогенді жүйелерде немесе ортада әр ... ауру ... ... организмдердің көбеюі.
Қоршаған ортаның ластануы -- кез келген экологиялық ... оған тән емес ... ... ... ... ... ... нөтижесінде, экожүйенің -- зат, энергия алмасуы бұзылып, өнімділігінің төмендеуі.
Ластаушылардың табиғаты бойынша ластанудың мына түрлерін ... ... ... - ... оған жат ... ... ... және олардың көбеюі. Микроорганизмдермен ластануды сондай - ақ бактериологиялық, немесе микробиологиялық ластану деп те атайды;
2. ... ... ... ... ... ... және ... химиялық (биосфераның химиялық заттармен ластануы.
Түзілу әдісіне байланысты біріншілік және екіншілік ластануды айырады. Біріншілік ластануға - ... ... және ... ... ... ... ... түсетін ластаушыларды жатқызады. Екіншілік ластану - қоршаған ортадағы физикалық- химиялық процестердің нәтижесінде орта мен ... ... ... ... ... ... ... ластануға ауадағы газдардың әр түрлі газдардың қосылысынан түзілетін қала үстіндегі тұманды келтіруге болады.
Қоршаған ... ... ... ... ... ... ... және атмосфералық ауаның, жербеті мен жерасты суларының және топырақтың ластануын ... Адам ... ылғи ... тұратын ластаушы заттардың 70% тамақпен, 20% -- ауамен, ал 10% -- ... ... ... ... ... ... ... 7 том;
* Сәтімбеков Р. Биология: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдык-гуманитарлық бағытындағы 11-сыныбына арналған ... -- ... ... ... 2007. ISBN 9965-36-175-4
* Жамалбеков Е.У. Бильдебаева Р.М., Бигалиев А.Б. Жалпы топырақтану. Алматы 2001
* ... Т.Т. ... ... ... 1999

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Антропогендік әсерлер10 бет
Іле өзені аңғарының физикалық-географиялық сипаттамасы93 бет
"Өскемен қаласының атмосфералық ауасы және агроценоздарының ластануын бағалау"32 бет
«АХҚЗ» АҚ өндірістік қалдықтарының және шығарындыларының аймақтың қоршаған орта компоненттеріне тигізетін антропогендік әсері53 бет
«Қараарна мұнай кен орындарының топырағының ауыр металдармен ластануы»51 бет
Автомобильден шыққан газбен ауаның ластануы15 бет
Адамның шаруашылық әрекетінен табиғатта болған антропогендік өзгерістер14 бет
Азық-түлік тауарларының сапасын бақылау. сапа әдістері және деңгейі өнімдердің пестицидтермен ластануы. оларға гигиеналық сипаттама7 бет
Антропогендік және экологиялық апаттар11 бет
Антропогендік ландшафт туралы түсінік6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь