Қорқыт Атаның нақыл сөздерінің тағылымы және тәрбиелік идеялары

Қорқыт Атаның нақыл сөздерінің тағылымы және тәрбиелік идеялары
ҚОРҚЫР АТАНЫҢ АЙТҚАН НАҚЫЛ СӨЗДЕРІ
Пайдаланылған әдебиеттер
Рухани өміріміздің тарихында бір дәуірдің болмыс-бітімін, таным- түсінігін айшықтай түсетін айрықша тұлғалар болды. Исламға дейінгі Тәңірлік дүниетанымның шашырап жатқан дерек көздерінің негізінде пайымдап, бас- аяғын жинақтауға әрекеттенер болсақ, оның бел ортасында тұрған дара тұлғаларды айналып өту мүмкін емес. Солардың бірі, бірегейі-түркі халықтарының арасында есімі ежелден танымал-Қорқыт ата. Шығыс Түркістаннан бастап Кіші Азияға дейінгі түркі халықтарының ауызша да, жазбаша да жәдігерлерінен ойып орын алған Қорқыт бейнесі бір ғана көркемдік дүниенің жеміс еместігі, мұның астарында берісі нақтылы тарихи тұлға, арысы тұтас қоғамдық-әлеуметтік, саяси, діни дүниетаным тамыр тартып жатқан дәуірлік құбылыс жатқандығы даусыз. Байыптап қарасақ, исламнан бұрынғы идеология мен таным-түсінікке қатысы бар тұлғалардың қуаттысы да, жұртшылыққа кеңінен мәшһүр болғаны да Қорқыт есімі. ҮІІІ ғасырда Сыр бойында өмір сүрген Қорқыт Ата-ежелгі түркілердің көрнекті ағартушысы, ойшылы, әрі ақын, сазгер, әрі күйші, тарихта ерекше рухани із қалдырған, халық даналығын жинаушы. Өзінің философиялық толғамдарында өмір мәселелерін көтерді. Мәңгі өлмеудің жолын қиялымен іздестіреді. Қорқыт ата поэма, күйлер шығарып, оны қобызда орындайтын болады. Сол себепті де “Қорқыт ата шығармаларын” “Қорқыт Ата кітабы” деп атайды. Себебі, Қорқыт Ата айтқан жырлар, дастандар жинақталып, 12 тараудан тұратын кітапта батырлық, елдік, адамгершілік туралы оқиғалар жырланады. “Қорқыт Ата кітабы”- бүкіл түркі тілдес халықтарға ортақ аса көрнекті жазба ескерткіші. Бұл еңбекте тәлімдік мәні күшті афоризмдер, қанатты сөздер мен тағылымдық-танымдық идеялар, өсиет сөздер көптеп кездеседі. Кең даланы еркін мекендеп, салтанатты, салауатты өмір кешкен көшпенділер “Адамзат өмірінің мәні неде?” деген философиялық мәселеге ұрпақтар сабақтастығы адамзат тіршілігінің мақсаттарының бірі екендігі туралы түсінікке әкеліп салған.
1. Жирмунский В.М. Огузский героический эпос и «Книга Коркута»//«ҚорқытАта» энциклопедиялықжинақ.-Алматы: Қазақэнциклопедиясы, 1999.-476-572с.
2. Бес ғасыржырлайды. Екітомдық. Алматы: Жазушы, 1989. Т.1. – 385 б. 3. Книга моего деда Коркута. Пер. Бартольда В.В. // «ҚорқытАта» энци- клопедиялықжинақ. – Алматы: Қазақэнциклопедиясы, 1999. – 355-456 с.
        
        Қорқыт Атаның нақыл сөздерінің тағылымы және тәрбиелік идеялары
Қорқыт Атаның нақыл сөздерінің тағылымы және тәрбиелік идеялары
Рухани өміріміздің тарихында бір ... ... ... ... ... ... ... тұлғалар болды. Исламға дейінгі Тәңірлік дүниетанымның шашырап жатқан дерек көздерінің негізінде пайымдап, бас- аяғын ... ... ... оның бел ... ... дара тұлғаларды айналып өту мүмкін емес. Солардың бірі, бірегейі-түркі халықтарының арасында есімі ежелден танымал-Қорқыт ата. Шығыс Түркістаннан бастап Кіші ... ... ... ... ... да, жазбаша да жәдігерлерінен ойып орын алған Қорқыт бейнесі бір ғана көркемдік дүниенің жеміс еместігі, мұның астарында ... ... ... ... арысы тұтас қоғамдық-әлеуметтік, саяси, діни дүниетаным тамыр тартып жатқан дәуірлік құбылыс жатқандығы даусыз. Байыптап қарасақ, исламнан бұрынғы ... мен ... ... бар тұлғалардың қуаттысы да, жұртшылыққа кеңінен мәшһүр болғаны да ... ... ҮІІІ ... Сыр ... өмір ... ... Ата-ежелгі түркілердің көрнекті ағартушысы, ойшылы, әрі ақын, сазгер, әрі күйші, тарихта ерекше рухани із қалдырған, халық даналығын ... ... ... ... өмір ... ... ... өлмеудің жолын қиялымен іздестіреді. Қорқыт ата поэма, күйлер шығарып, оны қобызда орындайтын болады. Сол себепті де "Қорқыт ата ... ... Ата ... деп ... ... ... Ата ... жырлар, дастандар жинақталып, 12 тараудан тұратын кітапта батырлық, елдік, адамгершілік туралы оқиғалар жырланады. "Қорқыт Ата кітабы"- бүкіл ... ... ... ... аса ... ... ескерткіші. Бұл еңбекте тәлімдік мәні күшті афоризмдер, қанатты сөздер мен тағылымдық-танымдық идеялар, ... ... ... ... Кең даланы еркін мекендеп, салтанатты, салауатты өмір кешкен көшпенділер "Адамзат өмірінің мәні неде?" деген философиялық мәселеге ұрпақтар ... ... ... ... бірі ... ... ... әкеліп салған. Қорқыт Ата мұрасындағы адам мәселесі, оның өмір сүру қағидалары, мақсат-мұраттары және қоғам мен ұлттық болмыс хақындағы әлеуметтік- тұрмыстық ... алып ... Онда ... ... ... ... ... мен қасиеттерді сақтау, тәлім-тәрбие, ата салтын, дәстүрін құрметтеу мен ... ... өз ... ... Атаны жалпы түркі халықтарының мәдени-дәстүрінің негізін салушылардың бірі деп ... ... ... ата ... ретінде, біріншіден, даналық толғаныстары мен тұжырымдары, өсиетнамалардан, ... ... ... ... ... идеясы мен ішкі формасынан, үшіншіден, әрбір жыр соңындағы қорытынды сөздерінің ... мен ... ... ... ... ой ... ... Қорқыттың этикалық әлемі-бұл қазақ халқы қоршаған табиғатқа, ұлы Отанға және оның батырлық өткеніне ... ... ... ұрпақтардың жалғастырушы желісі, әдептілік дәстүрлердің тірі жалғасы, болашаққа сеніммен қараудың таусылмас қайнар көзі және даналықтың қазынасы. Ойшыл- ... жас та, кәрі де және одан ... ... ... ... тыныштық және жүрек- теріне жылылық таба білді. Қорқыттың кеңестері далалықтардың қоғамдық өмірінде үлкен рөл атқарды, олар күні ... ... ... ... ... мақал мен мәтелдер ретінде қабылданады. Оның қанатты сөзге айналған нақыл сөзі мынадай: . Қорқыт ата ... ... тағы ... ... айтқан: , т.б.[1, 487 б.]. Қорқыт Ата философиясында ұрпақтар сабақтастығы қағидасына ерекше ... ... ... ... ... ... ... бола отырып, қазіргі заманғы кейбір өркениетті елдердегі бұл қағиданың бұзылуы олардың болмыссыздығына әкеліп, адамгершілік өлшемдерге қайшы келеді. "Салор қазан ... ... ... ... баяны" жырында ұрпақтар сабақтастығы қағидасының тәрбиелік-тәлімдік мәнін төмендегіше суреттейді: Қарлы таулар қартайса, шөп бітпес, ... ... ... су ... Биелер қартайса, құлын бермес, Ей, кәпір әйел қартайса, ұл бермес Баланың өмірге келуін ... ... атап өтуі және ... ... бөлшегі ретіндегі тұтастық туралы дүниетанымдық көзқарастары тұжырымдалды. Осы жерден көне Рим философы Цицеронның да: "Бала болмаса, адам мен ... ... ... ... да мүмкін емес. Бұл байланыс жойылса, ортақ тіршілікте ұштасып ... ... қиын ... Оның ... тұрғыдан берілетін нақыл сөздерінің, оның ішінде ата- салтын қастерлеу, жалпы адамзаттық, адамгершілік құндылықтар туралы айтқан қағидалары бүгін де өз ... ... жоқ. ... ата ... мен ... жанұя тәрбие, тәрбиедегі үлгі-өнеге туралы өсиетнамалары мен қатар жырларында да жақсы айтылады. "Қыз анадан көрмейінше өнеге алмас", "Ұл ... ... ... ... "Ата ... не пайда, баста дәулет болмаса". Қорқыт атадан қалған тағы бір ... ... ... ... ... ... адамның тілегі қабыл болмайды. Тәңірі пендесінің маңдайына не ... сол ... ... тәкаппар адамды тәңірі сүймейді. Басқалардың өзін жоғары ұстаған адамға тәңірі бақ бермейді", "Анадан өнеге көрмеген қыз жаман, ... ... ... ұл ... ... бала ел басы құрап, үйінен дәм беруге де жарымайды", ... ... ... ... "Ақылсыз баладан ата дәулетінен қайран жоқ", "Батыр туған жігіттің садағының оғы да қылыштай кесіп ... ... атын ... ... ... әке омыртқасынан жаралып, ана құрсағында шырланып, тумағаны жақсы", "Ата даңқын ... ... ... ... ... ешкім жетпейді", "Өтірік сөз өрге баспайды, өтірікші болғаннан, жарық көріп, өмір сүрмеген көп артық". ... ... ... ... ... ... сөздер, өсиеттер, қанатты сөз тіркестері өте көп. Қорқыт ата есімімен байланысты ... ... ... ел аузында көп сақталған. Мәселен ата салты, оның сабақтастығы мен өмір сүру ... ... алу, ... ... ... сияқты уақыт бойынша ұрпақтар алмасуының кезеңдеріне негізделген үш сатысы туралы ... ... ... да көрінеді. Оны Қорқыт атаның өсиет-нақыл сөздерінен көз жүгірткенде анық байқаймыз. Отбасындағы әйел рөлін түсінуге қатысты қызықты идеялардың ... ... мен ой ... ... Қорқыт Атадан да байқауға болады. Қорқыт бойынша, әйел-үйдің тірегі, ... ... ... ... әйел төрт ... болады, оның басы құт әйел, соңы - қанағаты жоқ әйел, одан қалса елін ығыр ... ... ... ... ұқсатпайтын салақ әйел деген. Жақсы әйел ерінің бар жоғын білдірмей, елге аға бола алады дейді. Мұнысы ... ... ... ... 359 б.] , - ... ұлы бабаның нақыл-өсиет сөздерінде өткен заман кескіні, үй-тұрмыс жағдайы, ата-ана, ұл мен қыз, ... ... ... көрінісі, хайуанаттар тіршілігінен түсінік беріп, өмір туралы философиясы мен ... ... ... ... ... бар. Ұлы баба ... ... адамзатқа жер бетіндегі өмірдің мәнін ұғындыру, адамдар жүрегіне қайсар рух пен кемел ізгіліктің дәнін себу арқылы асыл қасиеттер дарыту. Сонымен ... ... ... ... ... құралған шешендік нақыл сөздерінің аз кездеспейтінін байқауға болады. Нақыл ... ... ... ... ... ... ... да ұтымды ой анық аңғарылып, бүгінгі күнде де өз тәрбиелік ... ... ... ... ... ... ... Қорқыт ата қазақ әдебиетінің негізін салушылардың бірі және ол тудырған ... ... үшін ... ... дәуірінің ұлы мұрасы қазақ эпикалық дәстүрінің алғашқы баспалдағы ретінде жасай бермек. Қорқыттың пайымдауынша, адамдар адамилық қасиеттерін сақтап қалу керек. Адам үшін ең ... ... ... ... мәңгілік мәселесі-өмірсүйгіштікке шақыру және өмірді сүйген адам ғана өз ұрпағын адамгершілік негізінде тәрбиелейді, сол арқылы жалпы халықтың болашағы ... ... ... түсінеді және перзенттік борышын барынша парасаттылықпен, ыждағатты түрде орындауға тырысады. Адамның тектілігі де, намысының негізгі кейпі де осында жатыр. ... ... ... ... ... пен мансап құру жатпайды, керісінше, дүниенің сырын, оның ... ... ... түсініп, ақылыңмен екшеп, айналаңа жылуыңды шаша жарқын өмір ... ... ... Адам ... ... ... біліп, дүниені көркейтуге өз үлесін қосуы, дарынын шабытпен шалқытып, адамдарды біріктіре білсе тектілік танытқаны. Бұл болмыста өмір сүре білу ... ... ... ... ... ... жеңе ... мүмкіндігінше тіршілікпен үйлесімділікті орнатуға атсалысуы. Бұл іс- әрекеттегі ұқыптылық -адамның ... ... ... жауапкершілігі. Қорқыт жырларындағы отаншылдық пен ерлік, ізгілік пен әдептілік, сабырлылық пен төзімділік-біздің бәріміздің ата-бабаларымызды қандай қиын сыннан да алып шыққан ... ... бар ... ... ата ... ... ... азамат ретінде елінің шын патриоты болып өсуімізге ықпалы зор, сондықтан Қорқыт атаның нақыл сөздерін әр жастағы адам өзінше оқиды, өзіне ... ... ... тәжірибеде қолданады. Осы болмысымыз бен дүниетанымызды келер ұрпақтарымыз да мәңгілікке жалғастырып, адамзат өркениетінің тарихында лайықты орнымызды ... үшін біз ... Ата ... зейін қоя оқып, өзімізден кейінгі ұрпаққа үлгі өнеге етуіміз қажет. ... ел ... ... ... қайраткер ғана емес, түркілік дүниетанымның мәйегін жасап кеткен ғұлама ойшыл, әлемдік ақыл-ой ... өз орны бар ... ... деген мақалдар мен нақыл сөздердің өзінің мәнін жоймағандығы соншалық, оның кейбірі әлі күнге дейін қазіргі қазақ ... ... ... АТАНЫҢ АЙТҚАН НАҚЫЛ СӨЗДЕРІ
* 1)Қыз ақылды ескермес-ана үлгісін көрмесе
Ұл жарлықап ас бермес-әке үлгісін көрмесе
* 2)Адам өмірі-қамшының сабындай ғана қысқа екен, досы көп, ... ... ... ... ... ... керуен сияқты: тоқтады, көшті де кетті.ъ
* 4)Өлгендер қайтып келмейді,
Шыққан жан қайтып енбейді.
* 5)Қанша қалың жауғанмен,
Қар көктемде қалмайды.
Гүл жайнаған қалың ... ... ... ... ... ... су ... барар жерін ну білер.
* 7) Топырақ тау болмайды.
* 8)Ескі киімнің биті ащы,
Жетім баланың тілі ... 9)Көк ... киік ... 10) Бас аман ... ... ... 11) ... ұл - ошақтың қоры,
Дәулетсіз ұл - атаның соры.
* 12) Ұлдың күні күн емес - ... мал ... малы пұл емес - ... ақыл ... 13) ... ... жисаң да - бұйырғаннан артық жей алмайсың.
* 14) Тебегеннің таңын сүзеген айырады.
* 15) Ат жемейтін ащы ... ... ... игі,
Адам ішпес ащы судың аққанынан ақпағаны игі,
Атасының атын шығармаған жігерсіз ұлдың - ... ... ... 16) ... қасиеті - қылышпен ұрғанда,
Аттың қасиеті - жаудан алып шыққанда көрінер.
* 17) Көп қорқытады, терең батырады.
* 18) Ұл ... хош ... - ата ... ... ... ас бермес - ана үлгісін көрмесе.
* 19) Түбі жат бала туғандай болмас: ішер, жер, киер де кетер, бірақ ... 20) ... ... де ... 21) Қара ... ... ... таққанмен-тұлпар болмас. Күңге сары пәй шапан жапқанмен-бәйбіше болмас.
* 22) Анадан өнеге көрмеген қыз ... ... ... ұл жаман.
* 23) Ата даңқын шығарып,өзінің тегін қуған балаға ... ... 24) ... ... ... ... Жирмунский В.М. Огузский героический эпос и // энциклопедиялық жинақ.-Алматы: ... ... ... Бес ... ... Екі ... ... Жазушы, 1989. Т.1. - 385 б. 3. Книга моего деда Коркута. Пер. Бартольда В.В. // ... ... ... - ... ... ... 1999. - 355-456 с.

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қорқыт Ата."6 бет
Мұсылман әлемінің философиясы7 бет
Халықаралық қатынастарды сараптаудың теориялық негіздері4 бет
2 – сынып математика сабақтарында оқытудың тәрбиелік функциясын жүзеге асыру64 бет
«Қорқыт ата » дастанындағы ұлттық идея26 бет
«Қорқыт», «Қойлыбайдың қобызы», «Оқжетпестің қиясында» поэмаларындағы этно психологиялық жақтары31 бет
Абай шығармаларының тәрбиелік мәні30 бет
Абай қара сөздерінің сөйлем құрылымы28 бет
Абай қарасөздерінің тәрбиелік мәні6 бет
Абай Құнанбаев, Шәкәрім Құдайбердиев және Мұхтар Әуезовтің педагогикалық идеялары7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь