Журналист – жол басшы

К І Р І С П Е ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 3
І ТАРАУ
Журналист . жол басшы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1 Журналистика әлеміне алғашқы қадам ... ... ... ... ... ... ... ..6
2.2. Студент . шығармашылық ізденіс жолында ... ... ... ... ... ... 7

ІІ тарау
Журналист шеберлігінің негізі . тіл, стиль, тақырып ... ... ... ... ..19
1.1. Студент «Қазақстан» Ұлттық телеарнасының «Сырға» бағдарламасында ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
2.2. Жақсы жазу . жақсы ойлаудың белгісі ... ... ... ... ... ... ... ... 28
Қ О Р Ы Т Ы Н Д Ы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
СІЛТЕМЕЛЕР КӨРСЕТКІШІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Қазір әлемдегі билік даму шегіне жеткен темір қарудың, қара алтын – мұнайдың, тіпті ядролық бомбаның да қолында емес, ақпараттың қолында. Сондықтан да болар, соңғы уақытта адамзат баласының білім деңгейінің өсуімен қатар, ақпаратқа деген сұранысы да ұлғаю үстінде. Мәселен, ХХ-шы ғасырдың 70-ші жылдары адамдардың ақпаратқа деген сұранысы 10 жылда бір рет екі есеге көбейіп отырған. 80-ші жылдары 5 жылда екі рет, ал 90-шы жылдардың соңына қарай әр жыл сайын адамзат баласының ақпаратқа деген қажеттілігі арта түсуде. Бұл – адамның ақпаратсыз күн кешуі мүмкін емес екеніне тағы бір дәлел. Ақпаратқа деген қажеттілік адамзатпен бірге туып, бірге жасап келеді. Қоғам дамуының әртүрлі сатысында хабар таратудың әдіс-тәсілдері де әртүрлі болды. Алаңға, не биік мінберге шығып, халық алдынша патша жарлығын оқыған жаршылар, елшілер, жаушылар мен жорықшылар, үңгірлер қабырғасындағы белгілер – ақпараттарды жаһанға жария етудің жолдары болды. Сондай-ақ, көне түркілерден қалған «Қашық жердің хабарын керуен келтірер» дегенінен ақпарат тарататудың тағы бір көне үлгісін көруге болады. Осы ретте бір сәтке ғаламдық техниканың бұзылуына байланысты Жер шары ақпаратының құрсауда қалып қойғанын елестетіп көріңізші. Ауа райынан, жол қатынасынан хабар беретін соңғы ақпараттарсыз, экономикалық, қоғамдық-саяси оқиғалар жайындағы жаңалықтарсыз қалай өмір сүруге болады? Қазіргі уақытта журналистика халық үшін мәнді ақпараттың бұлағы ғана емес, ол адамның сана сезіміне әсер етуші, елдің тұрақтылығын сақтаушы негізгі күштің біріне айналды. Демек, журналистика жалпы адамзаттық құндылықтарды негізге алғанда ғана міндет биігінен көріне алады. Демократиялық қоғам ақпаратсыз өмір сүруі мүмкін емес. Сондықтан, қай қоғамда, қай мемлекетте болмасын мемлекет ақпараттық саясаты БАҚ-тың өсуіне кедергі келтірмей, керісінше онымен ашық қызмет етеуі керек.
Кез-келген мамандықтың өзіндік ерекшелігі, қыры мен сыры, жемісі, адамға, қоғамға тигізер пайдасы әртүрлі екендігі ақиқат. Оған қоса адамның белгілі бір кәсіпке не еңбекке икемі, бейімі болуы, тек білімі болып қана қоймай, өзі таңдаған мамандығын сүюі шарт. Сонда ғана әрбір маман өз саласының көсегесін көгерте алары сөзсіз. Бұл туралы Әбу Насыр әл-Фараби: «Адам кез-келген жұмысқа жарамды бола бермейді. Жұмысты неғұрлым жетік және жақсы атқарса, білгір, шебер болып шығады. Қандай әрекет, қандай іс істемек те содан рахат табу, соның рахатын көру – біздің мақсатымыз» деп жазған екен. Журналистикада да дәл сондай. Өйткені, ойыңды дәл, анық, көркем жазып, мәселені өзекті етіп көтеріп, қалың бұқараның санасына әсер ету – қиынның қиыны. Сондықтан да, адамдар журналистерді қоғамдық пікірді қалыптастырушы, билік пен бұқараны жалғастырушы «алтын көпір», «идеология майданының белсенді жауынгері»\С\ ретінде таниды.
1. Қабдолов Зейнолла: «Сөз өнері». «Қазақ университеті» баспасы. Алматы. 1992 ж.
2. Баялиева Дәмегүл: «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт- дәстүр және тіл мен стиль мәселелері». Қарағанды. 1999 ж.
3. Амандосов Тауман: «Газет жанрлары». «Қазақ Мемлекеттік баспасы» Алматы. 1964 жыл.
4. Қожакеев Темірбек: «Жас тілшілер серігі».
5. Омашұлы Намазалы: «Ақпарат әлемі». 2 том. «Қазығұрт» баспасы. Алматы, 2006 жыл.
6. Рендал Дэвид: «Универсальный журналсит». «Московский университет» баспасы. 1981 ж.
7. Момынова Бағдан: «Газет лексикасы». «Арыс» баспасы. Алматы.
1999 ж.
8. Балақаев Мәулен: «Тіл мәдениеті және баспасөз» ғылыми-практикалық конференциясы жинағының баяндамасы. «Ғылым» баспасы. Алматы. 1972 жыл.
9. Сақ Қайрат. Республикалық «Отандық публицистика тарихынан» ғылыми зерттеу журналы. 10. Алматы. 2004 жыл.
10. Жұмалиев Қажым: «Стиль- өнер ерекшелігі». «Жазушы» баспасы. Алматы. 1996 жыл.
11. Лазутина Г. В: «Профессиональная этика журналиста». Мәскеу. «Аспект-пресс» баспасы. 2000 ж.
12. Уәлиев. Н: «Фразеология және тілдік норма». Алматы. 1998 жыл.
13. Аманжолов Сәрсен: «Қазақ тілінің теориясының негіздері»
14. Нұршайықов Әзілхан: «Өмір өрнектері», «Өлке» баспасы, 2000 жыл.
15. «Сөзстан». «Жалын» баспасы, 1987 жыл.
16. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 2004 ж – 2006 жылдар.
















СІЛТЕМЕЛЕР КӨРСЕТКІШІ:

1. Намазалы Омашев: «Ақпарат әлемі». 2 том. «Қазығұрт» баспасы. Алматы, 2006 жыл. 85-бет.
2. Амандосов Тауман: «Журналист және өмір». «Қазақстан» баспасы, 1967 ж. 100-бет.
3. Сақ Қайрат. Республикалық «Отандық публицистика тарихынан» ғылыми зерттеу журналы. 10. Алматы. 2004 жыл. 32-бет.
4. «Сөзстан». «Жалын» баспасы, 1987 жыл.
5. «Сөзстан». «Жалын» баспасы, 1987 жыл.
6. «Сөзстан». «Жалын» баспасы, 1987 жыл.
7. «Сөзстан». «Жалын» баспасы, 1987 жыл.
8. Рендал Дэвид: «Универсальный журналсит». «Московский университет» баспасы. 1981 ж. 161- бет.
9. Нұршайықов Әзілхан: «Өмір өрнектері», «Өлке» баспасы, 2000 жыл.
10. Баялиева Дәмегүл: «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт- дәстүр және тіл мен стиль мәселелері». Қарағанды. 1999 ж. 109-бет.
11. Баялиева Дәмегүл: «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт- дәстүр және тіл мен стиль мәселелері». Қарағанды. 1999 ж. 110-бет.
12. Қожакеев Темірбек: «Жас тілшілер серігі». 101-бет.
13. Қожакеев Темірбек: «Жас тілшілер серігі». 103-бет.
14. Қожакеев Темірбек: «Жас тілшілер серігі».
15. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 жыл.
16. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 жыл.
17. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 жыл.
18. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 жыл.
19. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 жыл.
20. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 жыл.
21. Қожакеев Темірбек: «Жас тілшілер серігі». 101-бет. 124-бет.
22. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 жыл.
23. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 жыл.
24. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 жыл.
25. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 жыл.
26. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 жыл.
27. Амандосов Тауман: «Журналист және өмір». «Қазақстан» баспасы, 1967 жыл.
28. Қожакеев Темірбек: «Жас тілшілер серігі». 29-бет.
29. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 37. 27-наурыз, 2004 жыл.
30. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 37. 27-наурыз, 2004 жыл.
31. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 37. 27-наурыз, 2004 жыл.
32. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 37. 27-наурыз, 2004 жыл.
33. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 37. 27-наурыз, 2004 жыл.
34. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 37. 27-наурыз, 2004 жыл.
35. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 37. 27-наурыз, 2004 жыл.
36. Лазутина: «Профессиональная этика журналиста.» Москва, «Аспект Пресс» баспасы. 2000 жыл. 29-бет.
37. Амандосов Тауман: «Журналист және өмір». «Қазақстан» баспасы, 1967 жыл.
38. Амандосов Тауман: «Газет жанрлары». «Қазақ Мемлекеттік баспасы» Алматы. 1964 жыл. 38-бет.
39. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 60-61. 22-мамыр, 2004 жыл.
40. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 60-61. 22-мамыр, 2004 жыл.
41. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 60-61. 22-мамыр, 2004 жыл.
42. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 60-61. 22-мамыр, 2004 жыл.
43. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 60-61. 22-мамыр, 2004 жыл.
44. Қожакеев Темірбек: «Жас тілшілер серігі». 27-бет.
45. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 21. 19-ақпан, 2004 жыл.
46. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 21. 19-ақпан, 2004 жыл.
47. Амандосов Тауман: «Газет жанрлары». «Қазақ Мемлекеттік баспасы» Алматы. 1964 жыл. 59 бет
48. Қожакеев Темірбек: «Жас тілшілер серігі». 65 бет
49. Жұмалиев Қажым: «Стиль- өнер ерекшелігі». «Жазушы» баспасы. Алматы. 1996 жыл.
50. Жұмалиев Қажым: «Стиль- өнер ерекшелігі». «Жазушы» баспасы. Алматы. 1996 жыл.
51. Баялиева Дәмегүл: «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт- дәстүр және тіл мен стиль мәселелері». Қарағанды. 1999 ж. 6-бет.
52. Амандосов Тауман: «Журналист және өмір». «Қазақстан» баспасы, 1967 жыл.
53. Амандосов Тауман: «Қазақ совет баспасөзінің жанрлары». «Қазақ Мемлекеттік баспасы» Алматы. 1968 жыл. 170-бет
54. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 58. 18-мамыр, 2004 жыл.
55. Баялиева Дәмегүл: «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт- дәстүр және тіл мен стиль мәселелері». Қарағанды. 1999 ж. 58-бет.
56. Амандосов Тауман: «Газет жанрлары». «Қазақ Мемлекеттік баспасы» Алматы. 1964 жыл. 140-бет.
57. В.А.Ампилов: «Современный газетный очерк». Минск 1972 ж 16-17 беттер.
58. «Телевизионная журналистика». Москва университеті баспасы, 1994 жыл. 44 бет.
59. «Телевизионная журналистика». Москва университеті баспасы, 1994 жыл. 131-бет.
60. Тұрсын Құдайберген: «Көгілдір экран құпиясы», Алматы, 1998 жыл. 40-бет.
61. «Сөзстан». «Жалын» баспасы, 1987 жыл.
62. Прохоров. Е.П: «Социология в журналистики».
63. Момынова Бағдан: «Газет лексикасы». «Арыс» баспасы. Алматы. 1999 ж. 79-бет.
64. Балақаев Мәулен: «Тіл мәдениеті және баспасөз» ғылыми-практикалық конференциясы жинағының баяндамасы. «Ғылым» баспасы. Алматы. 1972 жыл.
65. Омашұлы Намазалы: «Жол үстінде – журналист». «Атамұра» баспасы, 1999 жыл.
        
        Мазмұны
К І Р І С ... 3
І ...... ... ... алғашқы қадам..............................6
2.2. Студент - шығармашылық ізденіс жолында........................7
ІІ тарау
Журналист ... ... – тіл, ... тақырып..................19
1.1. Студент ... ... ... ... ... жазу – ... ойлаудың белгісі................................28
Қ О Р Ы Т Ы Н ... ... І Р І С П ... ... ...... әлемдегі билік даму шегіне жеткен темір ... ...... ... ... ... да ... емес, ақпараттың
қолында. Сондықтан да болар, соңғы уақытта ... ... ... өсуімен қатар, ақпаратқа деген сұранысы да ұлғаю үстінде.
Мәселен, ... ... 70-ші ... ... ақпаратқа деген сұранысы
10 жылда бір рет екі есеге көбейіп отырған. 80-ші ... 5 ... екі ... 90-шы ... ... қарай әр жыл сайын адамзат баласының ... ... арта ... Бұл – адамның ақпаратсыз күн кешуі мүмкін
емес екеніне тағы бір ... ... ... ... ... ... бірге жасап келеді. Қоғам дамуының әртүрлі сатысында хабар таратудың
әдіс-тәсілдері де әртүрлі ... ... не биік ... ... халық
алдынша патша жарлығын оқыған жаршылар, елшілер, ... мен ... ... ...... жаһанға жария етудің
жолдары болды. ... көне ... ... ... ... ... ... дегенінен ақпарат тарататудың тағы бір көне үлгісін көруге
болады. Осы ретте бір ... ... ... ... ... ... ақпаратының құрсауда қалып қойғанын елестетіп көріңізші. Ауа райынан,
жол қатынасынан ... ... ... ... ... қоғамдық-
саяси оқиғалар жайындағы жаңалықтарсыз қалай өмір сүруге болады? Қазіргі
уақытта журналистика халық үшін ... ... ... ғана ... ... сана ... әсер ... елдің тұрақтылығын сақтаушы негізгі
күштің біріне айналды. Демек, журналистика жалпы адамзаттық құндылықтарды
негізге ... ғана ... ... ... алады. Демократиялық қоғам
ақпаратсыз өмір сүруі мүмкін емес. Сондықтан, қай қоғамда, қай мемлекетте
болмасын мемлекет ... ... ... ... ... ... онымен ашық қызмет етеуі керек.
Кез-келген мамандықтың өзіндік ерекшелігі, қыры мен сыры,
жемісі, адамға, ... ... ... әртүрлі екендігі ақиқат. Оған қоса
адамның белгілі бір кәсіпке не еңбекке ... ... ... тек ... қана қоймай, өзі таңдаған мамандығын сүюі шарт. Сонда ғана ... өз ... ... ... ... ... Бұл ... Әбу Насыр әл-
Фараби: «Адам кез-келген жұмысқа жарамды бола ... ... ... және ... ... ... шебер болып шығады. Қандай әрекет, қандай
іс істемек те ... ... ... ... ... көру – ... мақсатымыз» деп
жазған екен. Журналистикада да дәл сондай. Өйткені, ... дәл, ... ... мәселені өзекті етіп көтеріп, қалың бұқараның санасына ...... ... ... да, ... ... қоғамдық пікірді
қалыптастырушы, билік пен бұқараны жалғастырушы «алтын көпір», «идеология
майданының белсенді жауынгері»\С\ ретінде таниды. Осы ... ... ... ... ... ... ... жайындағы профессор
Н.Омашевтың пікірімен қорытындыласам:
«Журналистика – қазір бағы ... ... ... бұл ... сіңірген еңбек
бірнеше есе боп қайтады. Біздің ерекшелігіміз де, құдіреттілігіміз ... да ... ... ... ... де, ... ... біледі». \1\
Жұмыстың мақсаты:
Курстық жұмысымның негізгі мақсаты – газет-журнал бетінде ... ... ... ... ... ... құндылығымен
таныстыру. Сын көзімен баға беріп, кейбір тақырыптар турасында жинақталған
ойларымды ... ... ... ... ... ... даму барысы,
ақпаратты өңдеу, жинау, салыстыру, талдау, ... ... ... ... ... ... жауап беру.
Тақырыптың зерттелу деңгейі:
Курстық жұмысымның тақырыбы өз ... ... ... ... ... ескерту шарт. Менің алдымда да
журналистика факультетінің ... ... өз ... болған. Мен де сол ... ... ... ... ... сын тұрғысынан бағалауды жөн деп санаймын.
І ТАРАУ
Журналист – жол басшы.
Журналистика мамандығы туралы ... әр ... ... ... мұны
кәсіп десе, енді біреулер өнер дейді. Ғылыми тұжырмға келе қоймаған екі
ұдай пікірдің ... ... ... ... бұл – ... Өнер ... өнер ... – киелісі. Өйткені, «Сөз өнері – дертпен тең», деп ұлы
Абайдың өзі ... емес пе? ... болу үшін ... ... ... ойға бай, тапқыр әрі көреген болуың керек. Мұндай ... ... ... ... ... ... бермейді. Сондықтан да, атам қазақ «Би
болмасам да, би ... үйім ... деп ... ... ... ... ... би деп санайтын тұлғаларды бүгінгінің тілімен
журналистер деп ... ... ... ... алдыңа айқын мақсат қойсаң, ауыр жұмыс
үстінде де жаның жай таппақ» деген тамаша нақылы бар. ... ... ... ... ... ... айтылған секілді. Өйткені, журналист
үнемі алға қарап, алысты көздеп, кешеден ... ... ... ... ... айды алқымдап, жылды желкелеп дегендей, тыным таппай, дамыл
көрмей жүретін «халық» екеніміз анық». \2\
Бір мәселені әр ... әр ... ... Одан ... ... етіп ұсынады. Содан болар, адамдар жазу ... ... ... ... ... дөп тиетін журналистерді «дуалы ауыз» деп санайды. Ал,
дала өркениеті ... ... ... ... ... деп, ханға да, қараға
да діл шешім айтатын би-шешендерді айтқан. Мен де ... зор ... ... ... ... ... - өз есімін тарихқа жазып қалдыратын мамандық ... ... ... ... ... туындылары мерзімді
баспасөз бетінде жариялануы ... ... ... ... ... ... ... аманат етіледі. Ал, оның салмағын
таразылап, шынайы бағасын беру – ... күн ... ... болатын әрбір оқиға адамдардың санасында сансыз сұрақтардың
туындауына жол ... Ал, ол ... ... кім ... Кім ... ... ... пікір айтады? Әрине, журналист. Сондықтан
да, Мамандықтар ішіндегі ең шоқтығы биік, беделді де белгілісінің бірі ... дер ... Биік ... себебі, оның объектісі күйкі тірліктің
құлы емес, халық қамы, ұлт мүддесі, беделді болатын себебі – оның ... ... ... ... ... ортада халық атынан
сөйлеуші, халықтың жоғын ... ... – жол ... ... әлеміне алғашқы қадам.
«Мен қалай жаза бастадым?». Қолына қалам ұстаған қай қаламгердің
болмасын жазғандарынан осы ... ... ойын ... қиын ... Бейімбет Майлин өзінің жазуға деген ... кәрі ... ... ... ... Жүсіпбек Аймауытов: «Ең
алғашқы хабарым «Қазақ» газетіне басылды. Міне, сол ... ... ... ... ... ... болды» \5\ деп жазады. Ал, Шерхан Мұртаза Ғабит
Мүсіреповтың шығармашылық бастауын былай деп жазады: «Өзінің ... ... ... ... өлең ... ... Ғабең – бұл күнде
академик жазушы» \6\. Сәкен Сейфуллин өзінің «Мен ... ... ... өзі ... ... ... ... естіген ертегі, жырлар қиялыма
тізбектелді. Оған Ыбырай ұстаның өлең жазу шеберлігі ... ... ... ... \7\ деп жазады. Ал мен ... ... ... де ... ... ... бала күнгі кітап оқуға деген
құмарлығым мен өз әулетімізден ... ... ... ... себеп болды.
Сондай-ақ, әр ұлттың өзіне ғана тән мәдениеті, салт-дәстүрі, әр тілдің
өзіне ғана ...... ... ... ... ... небәрі екі
беттік газетке жазса, енді ... ... ... ... өз ... үні ретінде жарыққа шығарады. Алайда, ... ... қай ... де қашанда ұмтылар биігі – ниеті мен
іс-әрекетіне деген адалдық. Ол бір ақ ... ... ...... ... таза шындық. Журналистикаға әлеміне тән осындай ортақ мақсаттар
мен көзқарас, пікірлер мені «Журналист» атты ... де ... ... ... болды.
«Мықты маман боламыз!». Мектеп қабырғасында жүріп жазған ... ... бұл ...... ... ... аяқ ... тұстағы
тырнақалды туындым десе де болады.
Мақала мәтіні ... ... ... ... ... ... \29.04.2003 ж\
Тақырыбы: «Мықты маман боламыз»
№ 1 мәтін.
* * *
Мектеп бітірер жылы түлектер арасында ... ... ... ... ... бұл шағын хабар Панфилов аудандық ... ... ... ... «Мұғалім» газетінде жарық көрген болатын.
Мектеп қабырғасында жүріп жазған келесі шағын ақпарат «Біз қазақша
сөйлейміз» атты тақырыппен Панфилов аудандық ... ... ... – ұлт ... атты ... ... ... болатын.
Мақала мәтіні ксерокөшірме түрінде.
Тақырыбы: «Біз қазақша сөйлейміз» \18.05.2003ж\
№ 2 мәтін
Мұнда «Қорғас» кеденінің ұжымының ... ана ... ... ... өзара қазақ тілінде сөйлесуге бастама
көтерген кеден апталығы туралы сөз болған.
Мақала ксерокөшірме ... ... ... ... ... жазу – оңай, әрі қиын ... 3 ... ... кезімде Республикалық басылым – «Жас Алаш» газетіне
жарыққа шыққан тұңғыш туындым еді. Жиырмасыншы ғасыр басында ұлт ... ... ... Дулатовтың қызы – Гүлнар Міржақыпқызының өткен өмірі
туралы әңгімесі оқырман үшін қызықты болары сөзсіз. ... ... ... Міржақыпқызының әңгімесін өзі әңгімелеп берген күйінде
жеткіздім. Әжейдің әңгімесін әрі қарай ... ... ... ... ... тәсілді пайдаланыптым: «Гүлнар әже ... ... ... ... Сол кездегі деңгейіммен салыстырсам,
мұны ұтымды қолданған тәсіл деп айтуға тұрарлық. Тақырып ретінде «Атам
туралы шығарма жазу – ... әрі қиын ... ... ... сөзін алдым.
Д.Рендальдің «Газет мақаласының басты міндеті – ол ... ... тың ... ... \8\ ... осы ... жазу барысында сол
міндеттен шыға білгенім қуантады. Тұңғиығы терең ... ... ... қадамдарым осы мақалаларыммен тығыз байланысты.
2.2. Студент - шығармашылық ізденіс жолында.
«Бір кітап жазу үшін басқадай мың ... ... ... ... деген
екен француз жузышысы Флобер. Өсіріп те айтқан болар. Бірақ, ... ... ... Ізденіске шек қойма дегені – ақиқат. Қаламды серік еткен ... ... адам ... деңгейдің биігіне жету үшін талай
ізденістерден өтері анық. ... ... мен ... ... білгенін ұштастыра білу де үлкен жетістік. Ұшқыр қиял да ... Бұл ... ... Нұршайықов: «Жазушының қиялы мен сезімі жүйрік
болса, оның тілі де шешен ... ... ... тіл ... \9\ ... ... келу үшін авторда ең алдымен белгілі бір оқиғаға
немесе құбылысқа, қоғамдағы өзгерістерге деген ... ... ... ... Сол ... пен пікірді қоғам санасына жеткізу, оқырманға ой
салдыру үшін – жазу өнерінің әртүрлі әдіс-тәсілдерін меңгеру, меңгеріп ... оны өзі ... ... ... ... білуі қажет. Ал, бұл жерде
публицистикалық ... ... да ... өткір де өзекті, қызықты
да көркем болуы үшін оның жанры мен қолданған өзіндік ... де көп ... ... ... сөз ... барлығы –
тұрақты сөз ... ... ... пайдаланылады. Мұнда
сонымен қатар тілдің эмоцианалды элементтері және сөзді ... ... ... ... тән ... ... Ал, оның фактіні толық және
логикалық жүйелі баяндау тәсілі жағынан ... ... ... ... ... негізінен 5 түрі бар:
• Ауызекі сөйлеу стилі;
• Кітаби-жазба стиль;
... ... ... ... ... ... ... стилі. \11\
Грек философы Аристотель стильдің табиғатын сақтау үшін төмендегі
бес шартты ұсынған:
1. Жалғаулық пен демеулікті ... ... ... ... ... ... айтайын деген ойын діл айту;
3. Екіұшты мағыналы сөздерді қолданудан сақтану;
4. Сөздердің «мужской, женский, средний род» деп ... ... ... ... ... көп адам не бір адам туралы ма, соны аңғартатын сан ... сақ, ... ... бір ... ... өзіне ғана тән, өзін ғана
ерекшелендіріп тұрған құрылымдық-композициялық, ... тағы ... ... жиынтығы оның жанрын айқындайды». \12\
Менің шығармашылық ізденіс жолымның ... ... дені қай ... ... ... ... ... Журналистика
факультетінің студенті атанған алғашқы жылдан ... мен ... ... ... қызметке орналасып, қаламымды ұштай бастадым. Бұл мен
үшін күнделікті ... ... ... ... ... ... іске асыруыма үлкен септігін тиігізді. Сол кезеңде
жазылған шығармаларымның ... ... дені – ... ... Атап
айтқанда, әлеуметтік және отбасы проблемалары, ғасыр дертіне айналған
нашақорлық туралы да біраз мақалаларым ... ... ... ... алғаш жарияланған мақалама тоқталсам.
Мақала мәтіні ксерокөшірмеде.
Тақырыбы: «Жоғары білім беруде жүйе бар ма?»
№ 4 ... ... ... ... ... бұрын,
мақала жанрының теориялық анықтамасын айта кеткен жөн. ... ... ... ... ... ... сөз ... мүмкін емес.
«Мақала – газет-журналдардың идеялық-саяси деңгейін аңғартатын ... ...... бір ... ... кең түрде, жүйелі пікір қозғау,
күн ... ... ... оны ... ... ... ... келтіре отырып, белгілі бір қағида, теорияларды нақты факті,
деректермен дәлелдеу, жинақталған ой айту». \13\
Мақаланың ең ... ...... ... қана ... одан шығу
жолдарын ұсыну. Олай болса, алғашқы «Жоғары білім беруде жүйе бар ... ... ... ... ... ... аңғартады. Мақалада
негізінен жоғары білім беру саласындағы проблемалар, атап айтқанда білімді
маман даярлаудағы мемлекеттік ... пен ... ... ... сөз ... ... бір ... екі дипломы бар жастардың жұмыссыз
жүргені нақты фактілермен келтірілген. Цифрлық, деректік мәліметтер де жоқ
емес. ... те, мен ... ... ... ... ... ... мақаланың табиғатын ашу үшін оның өзіндік ... ... ... ... ... темірқазық етіп ұстануды жөн деп білемін.
Олар мыналар:
• Ойды жалпыдан жалқыға қарай ... ... ... ... ... ... мысалы, дәлелі үшін
пайдаланылады;
• Теориялық қағидаларға нұсқау, директиваларға, ... ... ... ... мақала жазу үшін теориялық дайындық, саяси білім қажет;
... ... ... ... ... ... ... \14\
Мақаланың бірінші белгісі – ойды жалпыдан ... ... ... ... ... ... қуантады. Оны мына азат ... ... да, ... да, білімді де, денсаулықты да
барлығын игеріп отырғандар жоғары білімділер. Бірақ, осы ... ... ... ... бір ... ... бе? Ол қалай реттеледі?
Сұранысқа байланысты ма, әлде қалта біле ме?» \ 15\.
Міне, бұл мақаланың ... ... ... көрсетуі. Енді
жалқыға көшу тұсын келтіре кетейік:
«Қолында бір емес, екі ... ... да ... ... ... ... Шемішке сатып, кемпір-шалдың «кейпіне түскен» азаматтікі
бейшаралық шығар. Ал, ... ... ... ... ... не тірлік? Мұндай жағдайлар, әрине, тек Алматыда ғана ... ... ... бар. Әсіресе, жаз айларында оқуын бітіріп.
Диплом алған жас ... ... да, ... да жұмыс іздеп сарылып жүреді.
Ойлап ... ... ... ... оқу орындарында мамандар даярлаудағы
сұраныс пен ұсыныстың сәйкессіздігінен туындайтынын анықтау қиын емес».
\17\
Міне, мәселенің ... ... ... тұратын тұсы.
Фактілер мен қорытындыларға, мысалдарға сүйену керек деген екінші
талапты да осы мақалаға қойып көрелік. Бұл проблемалық мақала ... ... ғана ... ... ... аргументтермен қоса, мамандар айтқан
теориялық дәлелденген пікірлер де ескерілді. Мұны мақаланың мына ... ... ... қарағанда, жыл сайын 5 мыңға жуық жас маман
«кеден ісі» мамандығымен оқу бітіреді екен. Ал ... ... ... есе аз». ... ... ... ... жұмыспен қамтамассыз ету және халықты
әлеуметтік қорғау департаментінен тапқан мәліметіміз ... ... 2003 ... ... ... 2244 жоғары білімді жұмыссыз маман тіркелген». \19\
Сондай-ақ :
«Елімізді басқарып отырған министр, әкімдердің ... ... ... («ЖА», 13 желтоқсан, 2003 ж) үңілсек, ... ... ...... ... және ... Қ.Нағманов – байланыс жолдары инженері, құрылысшы; ... ... ...... ... «Бутя» фирмасының
президенті Б.Әбілов – тау-кен инженері екенін көреміз. Тізім осылай жалғаса
береді, сол себептен де ... ... ... ... ... ... ... Осы келтірілген кестені барлық ... ... ... қатар іліп қойған жөн шығар. Қазір әлемде физика, математика,
инженер-механик секілді ... ... қаны ... ... тұр».
\20\
«Мақалада салмақты пікір, қорытындыланған ой, биік идея жату
керек десек, бұл үшін ... ... өзін ... ... оқиға,
құбылыстардың куәсі болуға, тиісті адамдармен жүздесіп, сөйлесуге қажетті
факті, деректерді жинауға міндетті». \21\ ... ... ... және ... пікірлерімен қоса, мақаланың жазылуына түрткі
болған дипломды жұмыссыздардың ... де ... ... Бұл ... проблеманың неден туындағанын, жұмыссыздыққа не ... ... ... өз ... есту ... ... шешу ... бірін
болса да білуге септігін тигізері анық. Мәселен, сол пікірлердің бірін
қарастыра кетсек:
«Мәдина ... да екі ... бар ... ... ... соң
өз мамандығым бойынша университетке орналастым, - дейді ол. Бірақ, айлығым
қанағаттандырмай, саудамен айналысуға бел ... ... ... қазіргі
айлық табысым бұрынғы айлығымнан екі есеге көп десем де болады». \22\
Профессор Т.Қожакеевтің ... ... ... ... ... ... ... директивалар, жалпы ағым-бағдарға байланысты
жазылу керектігі. Енді осы талаптың мақаладағы көрінісін іздеп көрейік.
Директивалық сарынды ... мына ... ... ... ... ... ... оқушылар тап қазір қандай мамандық таңдау
керектігін ойлап, бас қатырып жатыр. ... ... ... оқушылары,
тіпті, қандай мамандықты таңдағандары туралы түпкілікті шешімдерін
«жоғарыға» ... те ... Бұл ... ... ... үшін
жасалған шара болуы керек. Білім және ғылым министрлігі «Қандай мамандыққа
қанша грант, қанша несие бөлінетіні ... ... ғана ... ... ... ... ... «Соқырға таяқ ұстатқандай шаруа» деп айта алмайсыз.
Ал, сонда мемлекеттік ұсыныс пен ... еш ... жоқ ... ... ... ... ма екен? \23\
Осы жолдар мақаланың директивалық жүгін атқарып тұр.
Енді осы ... ... ... ... ... Сөз ... ... сөздерді дұрыс таңдай білмеу;
• Сұраулы сөйлемдердің қатар келуі.
Мәселен, «Сұраныс пен ұсыныс», «бас ... ... ... Ал ... сөздерді дұрыс таңдамау мақаладағы айтайын деген
ойдың толық берілмеуіне себеп болған. Ол ... мына ... ... ... ма, әлде қалта біле ме?» \24\
Мұндағы «қалта біле ме?» ... ... ... шеше ме?» десе ... ... болар еді. Шамасы, бұл сөзді тұрақты тіркес ретінде қолдансам
керек. Сұраулы ... ... соң ... ... ... ... осы бізде жоғары білімді мамандар дайындау бір жүйеге
түсірілген бе? Ол қалай ... ... ... ма, әлде ... біле
ме? » \25\
Бірақ, мақаланың бас жағында берілген бұл ... ... ... ... оның әрі қарай зерттелу деңгейінен хабар береді.
Жалпы, мақалада ... ... Ал одан ... ... барар жол көрсетілген бе? Осыған тоқталсақ:
«Жоғары оқу ... ... ... ... ұсыныс
пен сұранысты ретке ... Оны ... беру ... ... ... шешу ... ... Қазыбаев өз еңбегінде «Тақырып – ... ... ... - дей ... баспасөзде көптеген жылдар бойғы тәжірибеде
қалыптасқан тақырып қоюдың негізгі принцптері мен ... ... ... Тартымдылық;
• Нақтылық, өткірлік;
• Қысқалық;
• Ұстамдылық;
• Сауаттылық; \27\
Ал, бұл мақаланың тақырыбы ... ... ... ... қойылған. Осы тұста тақырып қоюдағы өз тәжірибемнен ... ... дені ... ... ... ... талданатын
мақалалардың біразының тақырыптары да дәл осындай сұрақ белгісімен аяқталып
отырады.
Ендігі кезекте осы ... ... ... «Қаны жерге тамбай тұр»;
- «Соқырға таяқ ұстатқандай».
Бір ескеретін жағдай, бұл курстық жұмысымда жарық ... ... ... ... мүмкін емес. Сондықтан, әрбір курста
жарық көрген материалдарымды бес-алтыдан ғана талдауды жөн деп ... ... ... ... ... ... да ... Ол өзіне оңтайлы, сыр-қырына қанып, жазып төселген жанрына ... Көп ... соны ... \28\ деген екен. Ал менің студенттік
жылдары жиі қалам ... ... ... мақала жанры. Мақала жазуда
өзіндік ... ... ... ... ... өзі өмір сүріп отырған қоғамдағы өзекті мәселенің қай-
қайсына да бей-жай қарамасы анық. Тек сол ... ... ... ... дәлелді, шындықтан айнымаған күйі жеткізе білсе болғаны.
Бірінші курста жарық көрген келесі мақаламның ... ... ... біріміз». Мақала «Жас ... ... ай ... ... ... және ... бетіне шыққан. Мақаланы
талдамас бұрын, оқып шыққан дұрыс болар.
Мақала ксерокөшірмеде
Тақырыбы: ... 10 ... ... 5 ... ... ... денсаулық сақтау саласына
қатысты жазылған. Яғни, нашақорлықтан кейінгі ғасыр дертіне айналған құрт
ауруы – ... ... сөз ... ... ... ... Республикасының президенті
Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауының денсаулық сақтау саласына
қатысты жолдары ... ... ... тыс коммерцияға айналдыру ... ... өз ... ... отыр: оған адамның дені сау
болғанынан гөрі жиі-жиі ауырғаны пайдалы бола түседі». ... ең ... ... ... ... мақала жазу барысында факті
ретінде өзге мәліметтерден гөрі, деректік-цифрлық аргументтерді ... ... бұл ... ... ... мен ... Азия елдерінде
кең тарап, оған аурулардың 14 пайызы шалдыққаны ... ... ... Жыл ... ... құрт ... жаңа ... 300 мыңнан астам
адам ауырады екен».\30\».
Немесе:
«Туберкулезге қарсы ұлттық бағдарлама ... ... ... екі жылда 3 миллиард теңге ... ... ... өлім
құшатындар легі 30 пайызға төмендеген, сондай-ақ, кеселге ... ... да ... ... \31\
Сондай-ақ:
«Қазақстанның фтизиаторлар қауымдастығының президенті, профессор
Талғат Момыновтың айтуынша, ДОТС ... ... 6 ... ... 30 ... ... ... мәселеге орай мамандар айтқан пікірлер де берілген. Бұл өз
кезегінде мақала жанрына қойылатын екінші ... ... тұр ... Өйткені, маман пікірінің ішінде проблеманың мән-жайын аша түсетін
цифрлық деректер де баршылық:
«Біз жыл сайын дүниежүзінде 2 ... ... ... қиып ... ауруымен үнемі күресіп келеміз. Алайда, бәріміз ... ... ... ... ... ... түрлері одан әрі таралып,
емделмейтін жағдайға жетуі мүмкін», - дейді ДДСҰ-ның құрт ауруымен ... ... ... ... ... ... ... саласына байланысты терминдер мен сөз
тіркестерін қарастырып көрсек:
- Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы;
- ... құрт ... ... ... ... ... ұлттық бағдарлама;
- Туберкулезге қарсы күрес шаралары;
- ДОТС ... ... ... Құрт ... ... ДОТС бағдарламасы;
- Эпидемиялық
көрсеткіш;
Мақалада мәселеден ... ... жолы ... күреске негізделген ұлттық бағдарламаға
толықтырулар мен өзгертулер енгізу қажет». ... ... ... ... ... Ол ... қысқартылған атауының сол күйінде ... ... ... тек сол ... ... ғана ... мүмкін, ал
қарапайым оқырман үшін бұл түсініксіз. Тағы бір ... ... ... ДОТС ... ... ... ... айқындала
басталды» \35\ деген сөйлем бар. Алайда, ... ... ... ... бағдарлама екендігі және оның құрт ауруымен қалай
күресетіндігі туралы еш ... ... ... айқындауда журналистік көзқарас шынайы әрі
нақты дәлелдерден тұруы тиіс. Журналист ... ... ... ... ... ... \36\ . «Жас Алаш» газетінің «Отбасы»
қосымшасына шыққан ... ... қай ... ... тақырыптағы
мақаламның жазылуына да жоғарыда айтылғандай, ... өмір ... ... ... ... ... ... талдамас бұрын, оқып
шыққан дұрыс болар.
Мақала мәтіні ксерокөшірме ретінде ұсынылады.
Тақырыбы: «Тілін тескені қай сасқаны?» ... 6 ... ... ... тақырыбынан бастасақ. ... өз ... ... ... ... тоқтатып, көңіліңізді аударған
тақырыптар, сол тақырыптардың жақсылығы. Тақырыпқа назар аудару, ... ... ... ... - әр ... әдеті. Ендеше, тақырып
қоя білуге тапқырлық, білім керек керек. ...... ... ... \37\ ... ... жазған мақалаларымның тақырыптарының
көбі сұраулы сөйлем болып ... ... ... ... ... бәрінің
сәтті бола бермесі анық. «Тілін тескені қай сасқаны?» Мұнда оқырманның ... ... ... ... сөзсіз. Батыстың насихатына бой ұрған
кейбір жастардың кіндік пен құлақты, қас пен ... ... ... енді
тілін тескізуді сәнге айналдыруы қынжылыс туғызары ... ... ... ... жанрларын зерттеушілердің
бірі Тауман Амандосов: «Журналист – фактілердің тіркеушісі ... ол ... ... ол – сыншы», \38\ деген екен ... ... ... секілді бұл мақаланың да алғашқы сөйлемдерінен-ақ, сын айтумен ... ... ... көреміз. Мәселен: «Ұлы сөзде ұят жоқ» дейді ғой.
Тіпті, жақында осындай «тескізгіш» бойжеткендеріміздің ... ... ... ... ... ... мен ... мүшелерін тестіріп, сырға
тақтырғандарын естігенде, шалқамнан түсе жаздадым.» \39\
Немесе:
«Еліктегеннің де жөні осы екен деп, денелеріне ... ... ... ... ... \40\
Оқырманға нанымды болу үшін ... ... ... ... көздерінен алынған ақпараттар аргумент ретінде қолданылған:
«Былтырғы жылы жаз айында Ресейдегі 18 ... ... қыз ... ... болған. Тіліне таққан гантел ... ... ... ... ... тілінің арасына кіріп кетіпті. Жедел жәрдемге
келген Мәскеу медицина ... ... әлгі ... операция
арқылы тілін екіге бөліп алуларына тура келіпті». \41\
Мақалада сондай-ақ, факті ... ... ... ... ... ... сырға салу ең алғаш Римде пайда болған. Оны
Юлий Цезарьдің оққағарлары батырлық пен ... ... ... \42\
Немесе:
«Мысырда кіндік тесу мүмкіндігіне белгілі бір ... ... адам ие ... \43\
Осы мақаладағы стильдік лексикалық ерекшеліктерді талдай ... ... ... Bode ... ... әдетті білдіретін сөздер:
- Желіккен тәрбие жетегінде;
- Еріккеннің ермегі;
- Мұрнын тесу;
- Бет-әлпеті мен аузы ... ... ... ... ... ... мен үшін 1-курс шығармашылық өнер үйрену мен ... ... ... ... ... ... курста жазған
материалдарымды сараптай отырып, онда проблемалық мақаланың басым екендігін
байқадым. Тақырыптарға тоқталсақ: ... ... ... жүйе бар ... ... қай ... «Жер жаһанды қалай жаулады?», «Қай елдің
киімін ... ... ине ... ... ... ... ... «Отандық туризмді дамыта аламыз ба?», т.б. Бұл
жазғандарымның бәрі өзінің ... ... ... ... деп ... Оның үстіне ол кезде 1-ші курста оқитынымды ескерсек, жанрлық
тұрғыдан норманы аса қатты сақтамау – заңдылық та ... ... де, ... жазу барысында алған теориялық білімімді барынша ... Жанр ... өзі – ... тәрізді. Тіпті, кейбір теоретик
ғалымдардың өзі ... ... ... дауласып та жатады. Бұл тұста мен
ғалым Т.Қожакеевтің мына пікірімен келісемін: «Жалпы, әр жанр ... ... ... Бір ... ... жанр ... ... Кейде олар өмірді барлық күрделілігімен, көп ... ... ... ой-ниетті әсерлі етіп беру үшін ... ... қай ... ... мол ... ... ... туынды сол жанрға жатқызылады. Яғни, материалды белгілі бір жанрға
жатқызу шартты нәрсе». \44\
ІІ курсқа аяқ ... ... ... бір ерекшелік,
интервью жанрына да бет бұра бастағаным. Оған дәлеле ... «Жас ... ... ... ... ... тұлғалармен жүргізілген
сұхбаттарымды ... ... ... бірі «Көрмес түйені де көрмеске»
тосқауыл қою керек» деген тақырыптағы сұхбат.
Мақала мәтіні ксерокөшірмеде
Тақырыбы: «Көрмес ... де ... ... қою ... ... 7 мәтін.
Мұндағы сұрақ қоюды талдап ... онда осы ... ... ... мен оның ... өзгерістер туралы ақпарат жинап, арнайы
дайындықта болғаным еске түседі. Оны мына сұрақтардан байқауға болады:
- «Кеден қызметі сізге ... емес ... ... кеденіндегі кейбір
жағдайлар бүкіл елімізге мәлім. Анабір жылдары белгілі бір шенеуніктердің
елді шулатқан түсініксіз ... ... ... әрең ... ғой. Жаңа ... ... ... жатырсыз?»
- «5 күндік жұмыс күнін қолға алып жатыр екенсіз. Неліктен? ... ... ... ме?» \45\
Сұхбат беруші «Қорғас» кеденінің бастығы, кеден қызметінің
полковнигі, заң ғылымдарының кандидаты ... ... да ... ... ... ... ... әрі сұрақтарға жауаптың нақты
болуына үлкен әсерін тигізді. ...... ... ... ... мән беріліп, сол фактіні, құбылысты, оқиғаны ішінде болған не
араласқан беделді ... ... ... ... білдіру мақсатында
жазылады». \46\
Тауман Амандосовтың интервьюге ... ... ... ... ... тек ... адамдардан алыну керек деген ой келеді. Меніңше,
сұхбатты лауазымды тұлғалардан алудың басты себебі, оларға ... ... деп ... Интервьюдің берілу тәсіліне тоқталсақ, ... ... ... ... ... ... Керісінше, алдымен сөз
болатын «Қорғас» кедені жайында ... ... ... Түсініктеме
беріле отырып, сынға алған тұстары да бар. Мәселен: ... бір ... ... ... кедені шынымен де еліміздегі ірі қаржы
көздерінің қатарынан ... \47\ Мұны сол ... жазу ... ... ... ... тұрарлық.
Келесі интервью танымал да емес, лауазым иесі де емес, ... ... бола ... ... ... «Көшеде мәшинені тепкілеген кезім де
болған» деген тақырыптағы сұхбат.
Мақала ксерокөшірме ретінде ұсынылды
Тақырыбы: «Көшеде мәшинені ... ... де ... 8 ... ... ... ... тақырыбы бұқаралық ақпарат
құралдарында аз ... ... жоқ. ... нашақорлықтың ар жағында бір
ғана адамның ... бір ... ... бір ... ... ... «Жас ... газетінде нашақорлық жайында ... ай ... ... бет те ... ... ... арнайы беттердің
бірінде жарық көрген Алматы қалалық наркологиялық диспансерінде емделіп
жатқан азаматпен ... ... Бұл ... ... сұхбаттан
айырмашылығы арнайы дайындап барған сұрақтардың қойылмауы. Мұнда, сұхбат
берушінің психологиясымен, көңіл-күйімен де санасу ... ... бұл ... ... ... интервью-суреттеменің
талаптарына сай келеді. Т.Амандосов ол туралы: «Интервью суретттеме ... бұл ... ... ... ... ... адамымен қандай
жағдайда кездесті, оның көңіл-күйі қандай, міне, осы ... ... \48\ Мұны ... ... әсер ету ... ... болады. Мұндай тақырыптағы сұхбаттарда қатып қалған құр ... ... ... ... ... әсер ететін тәсілдерді қолданғанан
ұтыла қоймаспыз. Қойылған сұрақтардың тілі мен стиліне келсек, жоғарыда
айтып өткеніміздей, сұрақтар ... ... ... ... ... ... ... қойылған қарапайым әрі жеңіл оқылатын, түсінікті
тілдегі ... ... жеңі ... ... өз ... ... айтар ойын әрі қарай тосылмай, ашылып айтуына мүмкіндік береді.
Бұл жайында ... ... ... ... ... деп ... факт, оқиға, болмыс, ... ... ... ... хабарлауы, айтуы, түсінікті пікірі арқылы ашылады. Әрине,
бұл ретте журналист те ... үлес ... Ол ... ... ... оған ең ... нәрселерді айтқыза білуге тиіс». \49\
ІІ тарау
Журналист шеберлігінің негізі – тіл, стиль, тақырып.
«Жазушының стилі бір ... не бір ... ғана ... салмайды.
Бірлі-екілі шығарма жаза салып, «менің стилім, менің әдісім» деп төс
қағушылық, ... ... - ... \50\ ... ... ... ... қалам алған әрібір жас ескеруі тиіс. Мен де ... ... ... ... дегеннің не екенін аса түсіне бермедім. ... ... келе ... дегеннің адамның өзіне ғана тән жазу мәнері екенін
ұғындым. «Стиль ұғымына жазушының тілі, ... ... ... шығарманың
композициясы, оқиға дамыту ... ... ... ... т.б ... кіреді. Ең орталық мәселе – идеялық
мазмұн». \51\.
Менің шығарма жазу ... ... ... тән ... мыналар:
• Мақаланы жай сөйлем формасында бастау;
• Цифрлық мәліметтер мен ... жиі ... ... сөздер мен тұрақты тіркестерді, мақал-мәтелдерді қолдану;
• Шетелдік тәжірибемен салыстыру тәсілін жиі қолдану;
• Материал жазу барысында сұрақ белгісімен аяқталатын ... ... оған ... ... Сын айту мен ... ... басым;
• «Иә», «міне», «десек те», «алайда», «өйткені», «себебі», «бұл
дегеніміз» деген ... ... мен ... ... отырып,
оқырманның оқиғаны, не құбылысты жеңіл әрі сенімді түрде ... ... ... ... ... ... ... қозғалғалы отырған
мәселеге қатысты сұрақтар қою;
• Оқиғаны жалпыдан жалқыға қарай сабақтау;
• Материал соңына түйін жасау;
• Ақпарат ... ... ... ... және ... екі жақты
қырын ашып көрсету;
• Тақырыпты сұраулы сөйлеммен қою. Фразеологиялық ... ... ... ... ... ... өлең ... ауыстырып қою тәсілін пайдалану.
І ші курсты аяқтаған жылы жаздан бастап, газетте «Сауал – сізден,
жауап – ... ... ... ... ... ретінде ұсынылады
«Сауал сізден, жауап бізден» айдары
№ 9 мәтін
Мұндай тақырыптағы айдар менің алдымда ... ... Тек ... ... ... ... Бұл ... бастысы – оқырманмен,
оқырман хаттарымен жұмыс. «Баспасөз беті тек – ... ғана ... ... ... қатар халықтың да, қалың оқырманның да сөз толғайтын
бірегей ... Ал көп ... ... оқырмандардан айтар ойы
болғанмен, сөйлем құрастыру шеберлігі осалдау хаттар редакция қоржындарына
көптеп ... ... ... ... жүйеге келтіріп, сөйлемдердің кедір-
бұдыр жерлерін түзеу – ... ... ... \52\ ... ... сауалына орай жауап беретін мамандар ... ... ... ... өзге сұрақтарға энцеклопедиялар мен ... ... ... ... ... ... Аталмыш айдардың стильдік
ерекшелігіне тоқталсам, мұнда тақырып қана емес, оқырман хаты мен ... ... ... ... ... пен ... ... етеді.
Өйткені, бір айдарда бес, алты хат пен оған ... ... ... ... ... ... көбіне сұраулы сөйлемдерден тұрады.
Мәселен: «Теңізде алтын бола ма?», «Адыраспан қандай шөп?», «Балантидиаз
деген не?», ... неге ... «Шөл ... ... болады?», т.б.
Алайда, айдардың өзі сұрақ-жауапқа негізделген соң, тақырып қоюдың ... ... деп ... ... ... ретінде берілген кей мәтіндердің
стилі қысқа ақпаратардың беру тәсіліне ұқсас келеді. Оқырмандар жолдаған
хаттардың ... ... ... ... оларға берілер
жауаптарда да әр саланың терминдері мен қолданыстағы тілдік ... ... ... географиялық, медициналық және өсімдіктану саласының
терминдері мен сөз тіркестері көп ... ... ... ... ... мен сөз ... Балантидиаз;
- Пигментті дақ;
- Ультракүлгін сәуле;
- Аритмия;
- Тахикардия;
- ... ... ... ... Патологиялық ауытқу
- Меланин;
- Оксиданттар;
-
Отосклероз;
-
Эндокринолог.
- Ми
қабыну;
-
Тарамыс ауруы;
-
Отоневролог;
- Микроэлементтер;
- Қоздырғыштар;
- ... ... ... ... пайдаланған сөздер:
- Цикламен;
- Аққайың булау;
- Флоксы;
- Стеркулия тұқымдасы;
- ... ... ... Тозғанақ;
- Шөп тектес өсімдік;
- Алқа тұқымдастар тобы;
- Әлбұршақ;
- Қазоты гүлі.
География саласына ... және ... ... білдіретін сөздер:
- Континент;
- Оңтүстік Америка ормандары;
- Ауа ылғалдығы;
- Су бассейндері;
- Сахара шөлі;
- Күншығыс ... ... ... ... ... ... Шөлді аймақтар;
- Климаттық өзгеріс;
- Жер қыртысы;
- Құрғақ боран;
- Қазақ даласы;
- АҚШ, ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде тақырыпты негізінде үш жүйеге бөледі:
1. Бас тақырып. Мұның өзі бір тектес ... ... ... ... ... Тақырып. Әр материалдың аты, атауы.
3. Жанама тақырып. ... ... ... ... ... түсу үшін ... талаптарды берік ұстану журналист шеберлігінің ... ... ... ... ... ... ұсынылды
Тақырыбы: «Елімізде 42 мың нашақор бар» немесе «Қарасорадан киім
тікпек»
№ 10 мәтін.
Тақырып қоюда жоғарыда көрсетілген үш ... ... ... ... ... проблемалық мәнге ие фактілер де ... ... ... ... ... ... ... 1996
жылмен салыстырғанда, қазіргі «қара базарда» ... ... ... кеткен.
2. Ресми статистика бойынша, 1986 жылы Қазақстанда нашақорлыққа
шалдыққан 3-4 ... ... сол ... ... ... арнайв
тіркеуде тұрған.
3. Ал, бүгінгі күні мұндай аймақ саны 10-12-ге жетсе, нашақорлар саны 42
мыңға жеткен.
4. Сарапшылардың мәлімдеуінше, елімізде ... ... ... өсуі ... ... ... көбейіп отыр. ҰҚК
мәліметтеріне сүйенсек, соңғы жарты жыл көлемінде жасырын түрде
есірткі сатушылардан 1,2 ... ... пен ... тәркіленген.
5. Есірткі тасымалымен қарапайым азаматтарды былай қойғанда, құқық
қорғау саласының қызметкерлері де ... ... ... ... ... 2002 жылы 16 ... Алматы қалалық ІІБ ның екі
қызметкері мен жеке кәсіпкер ұсталған. ... 7 келі ... ... ... наркоманиясының 70 пайызы осы қарасораның
арқасында дамуда.
Бұл келтірілген фактілердің барлығы ... ... ... ... ... білу деген сөз – дәл нақ кезеңінде қалың
бұқараның назарын аударып, барынша ... ... өмір ... ... ... бір ... я ... көтере білу деген сөз». \54\.
Тауман Амандосовтың бұл пікіріне құлақ ... «Жас ... ... ... ... атты ... ... көрген журналист Гүлзат
Табынмен бірлесе жазған проблемалық, әрі зерттеу ... дер ... ... ... байқауға болады. Мақаланы талдамас бұрын, оқып
шығу қажет.
Мақала ксерокөшірме негізінде ұсынылады:
Тақырыбы: «Егеуқұйрықтың егесі ... 11 ... ... ... ... он жыл ... төрт есеге көбейген
егеуқұйрықтар жайлы тақырыпшаларға бөлінген түрде мамандар пікірі беріледі.
Бір ерекшілігі, мұнда мамандардың бір біріне қарсы, яғни, ... ... ... шығаратын пікірлерінің сол қалпында берілуі. Мәселен, Қырғыз
Республикалық карантин және аса қауіпті ... ... ... ... зертханасының меңгерушісі Еркін Ибрагимовтың ... ... ... ... екен. Бұл пікірдің еш дәлелсіз
екендігін айтқан ... ... ... ... профессор Ұлан
Сағымбек керісінше егеуқұйрық деген Қазақстанда ертеде мүлде болмаған. Ол
біздің елге ... ... ... ... келді деген пікірін айтады.
Мұндай пікірлерді беруден - журналистің қоғамдағы қандай да бір ... ... ... ... ... мен ... болмауы керек деген
принциптің негізге алынғанын аңғаруға болады. Сөйлем ішінде тырнақшаға
алынып жазылған ... көп ... ... ... ... мэрі В.Матвиенко қаладағы тазалық
атаулыға нұқсан келтіретін нысандардың ... ... ашық ... ... ... ... жоқ, «Ресей үлгісі» Қазақстанға араға жыл салып та
келе береді...»
- «Олардың тым еркінсіп кетуі шектен тыс ... ... ... ... ... ... ... байқамай келіп қалған «қонақты» дөңгелене айналып, ерекше
дыбыс шығарып, билейді екен».
- ... ауыр ... ... шыдамаған егеуқұйрық сол сәтте
жантәсілім болады».
- «Андрющенконың пікірінше, «егеуқұйрық қасқыр» тәрбиелеп, олардың көзін
құртуға болады екен».
- «Үйімізге ... ... ... ... ... қожайынының пікірінше, «қараусыз қалған» егеуқұйрықтар
ауру болуы әбден мүмкін». \55\
Мұнда тырнақшаның орынсыз пайдаланғанын аңғаруға ... ... ... ... ... еш маңызы жоқ. Тек өзіндік стилімі
салып, оқырманның көңіл күйіне әсер ... ... ... ... ... алатын орны зор. Осы ретте
Қазақстанның да нарықтық экономика ... ... ... интерграцияға
түсіп отырғаны белгілі. Соған орай жазылған «Отандық туризмді дамыта аламыз
ба?» \ «Жас Алаш», №82. 10.07.04 ж.\ деген ... ... ... ... ... ... ... мақала жарияланады. Онда не айтылады?
Мақаланы толық оқып шығып барып, сараптама жасағанымыз жөн.
Мақала мәтіне ксерокөшірмеде
Тақырыбы: «Отандық ... ... ... ... 12 ... осы ... тілдік қолданыстар мен терминдерге тоқталмас
бұрын, шығарма тілі туралы айтқан ғалымдардың пікіріне көз жүгіртсек:
«Кез келген жазушының тілі мен ... ... Әр ... ... ... ... игеретін стилі бар. Қай бір ... тіл ... ... Ол – жалпыхалықтық тіл. ... ... ... ... та ... ... нақты жолын жазушының
тілі дейміз. Сондықтан, қайсыбір жазушы, я журналист ... ... ... өз жазу ... арқылы әр сөзді тиісті орнына қоя білуі керек».
\56\
Жоғарыдағы мақалада мұнай мен көлік тасымалынан кейінгі ... ... ... ... ... тәжірибесі сарапталып жазылған.
Мақалада қолданылған туристік және экономикалық салаға қатысты терминдер
мен сөздерге мыналар жатады:
- ... ... ... Дүниежүзілік туризм ұйымы;
- Ұлттық өнім;
- Халықаралық инвестиция;
- ... ... ... ... ... аймақ;
- Археологиялық ескерткіштер;
- Экономиканың келелі саласы;
- «Туризм туралы» заң;
- Отандық туристік қорлар;
- ЮНЕСКО жобасы;
- Туризм
менеджері;
-
Потенциалдық тәжірибе;
-
Инфрақұрылым;
- ... ... қай ... ... ... ... ... әр аймаққа бөле қарастырып, демалыс орындары мен
тарихи, этнографиялық саяхат мекендері таныстыру түрінде ... ... ... қолданылған географиялық және мекен-жайды білдіретін
сөздерді тізбектей кетсек:
- Ландшафты аймақ;
- Баянауыл, Көкшетау ... ... ... ... ... тауынының алқабы;
-
Қарақия ойпаты;
- Каспий
жағалауы;
- Азия
континенті;
-
Қорғалжын қорығы;
- Түрген ... ... ... ... ... ... Марқакөл көлдері;
- Маңғышлақ, Үстірт тарихи мекені.
Бұл туристік, географиялық және экономикалық лексикондар менің
тілдік қорыма осы саланың теориялық ... ... ... ... ... ... тоқсалсақ:
Фразеологизмдер:
- Ой жүгірту;
- Тілге тиек етпек;
- Ауыз толтырып ... ... ... өзектілігімен қоса, өткірлігімен
ерекшеленеді. Университет қабырғасында жүріп жазған ... көп ... ... ... ... ... мәдени салаға
қатысты материалдар да баршылық екен. Олардың дені кино, музыка саласындағы
проблемалар мен өнер адамдарымен болған сұхбаттар ... ...... іспеттес. Сондықтан, мәдениет мәселесі төңірегіндегі проблемалар да
журналист атулыны бей-жай қалдырмайтыны сөзсіз. Осы ретте ... ... ... ... рух» атты тақырыпта жарық көрген мәдени саладағы
алғашқы ... ... ... ... ... ... ... ұлттық кино, жеңілген ұлттық рух»
№ 13 мәтін.
«Тақырыпты дамыту дегеніміз – ой-пікірді, көріп-біліп ... бір ізге ... ... ... ... нәрлі, дәлелді, оқушыны
белгілі бір мақсатқа, келелі іске жұмылдыра білетіндей болуы парыз». ... ... ... ... ... тақырып туралы айтылған
пікірден алыс ... ... ... ... ... сөз ... жерде
ұлттық рух та қатар жүреді. Сондықтан, тақырып қоюда ұлттық мүддені ... ... ... да сол ұлттық мүддеге бағыттайтын ... жөн ... ... ... тек ... ғана емес, мақаланың
басынан аяғына ... ... сөз ... ... өзге ... ... тіл ... жағынан салыстырар болсақ, мақаланың өн
бойынан көркем тілге ... ... ... ... Осыған
байланысты В.А.Ампиловтың мына пікірін келтіре кетуді жөн санадым:
«Публицистикалық туындыға образдылық жат ... ... ... ... ... ... кездеседі.
Публицистика мәнерлі болуы керек. Көркем әдебиетте ... ... ... оған қарап оны көркем туынды емес деп айта
алмаймыз.
Публицистикада әрлендіргіш құралдар, эстетикалық тіл ... ... ... мәні ... ... \58\
Енді осы мақалада қолданылған фразеологиялық тіркестерге, мақал-
мәтелдерге талдау жасар болсақ:
Фразеологиялық тіркестер:
- Аузындағы асын жырып әкету;
- Ортаңқол;
- ... ... «Әй ... ажа, қой ... қожа ... ... ... де көрмес»;
1.1. Студент «Қазақстан» Ұлттық телеарнасының «Сырға» бағдарламасында.
3-ші курсты аяқтаған жылдан бастап қазақ телевизиясының қара
шаңырағы – ... ... ... ... ... қазақ тіліндегі тұңғыш бағдарлама – «Сырға» ханымдар телеклубында
сценарист-редактор ... ... ... ... теледидардағы
жұмыс тәртібінде біраз айырмашылықтар бар. Мәселен, техника жағынан.
Алайда, ... ... ... де, ... ... болса да, мейлі ол
газет, мейлі радио, мейлі тележурналист болсын оның ең ... ... ... - ... ... қала ... Мен ... мақала жазсам, мұнда
бағдарламаға сценарий жазамын. Айырмашылық осы ғана. «Сценарий – ... ... ... Ол – ... пластикалық,
монтаждық және сөздік құралдармен ойда ... ... ... ... ... ... қаншалықты
ашылғандығы – сценарист шеберлігіне байланысты. ... жазу ... ... ... де ... ... жазу кезінде мына талаптарды басшылыққа алады:
• Кейіпкер мен оның өмірімен алғашқы таныстығы;
• Автордың материал негізінде таңдаған тақырыбын, ... ... ... ... оны ... және редактормен бірге талқылау, редакция
ұсынысы мен тақырыпты бекіту;
• Объектіге қайта барып, оның ... ... ... ... ... пен оқиғаны таңдауы;
• Сценарийді жазу;
• Сценарийді редакцияда бекіттіру.\60\
Бағдарламаға сценарий жазу барысында сценарийст-редактор ретінде
бұл талаптармен күнделікті іс тәжірибемде ... ... ... бұл –
теория мен практиканы байланыстыру болып табылады. Сценарий үшін ... ... ... тақырып таңдалады. Ол тақырып түпкілікті
зерттеледі. Сол тақырыпқа ... ... мен ... ... бар
адамдармен жүздесіп, пікірлерін біліп, сценариге қажетті ақпаратыңды
аласың. Мұнда адамдармен ... ... ... ... ... ... ... және сұхбат берушінің психологиясын меңгеру – бәрі, бәрі
факультеттегі ұстаздарымның берген ... ... Ал ... ... маған газет тәжірибесінде қалыптасқан өзіндік жазу стилім, ... ... мен ... ... ... мен ... өз ... пайдалануды меңгергенім көп септігін тигізді. Мұны
да университетте алған теориялық білімім мен ... ... ... деп ... ханымдар телеклубы қыз-келіншектерге арналған бағдарлама
болғандықтан, ондағы қозғалатын тақырып та, айтылар ой да ... ... ... Ол үшін ... ... жұмыс істедік. Мәселен:
«Асыл-ақық», «Опа-далап», «Бала тәрбиесі», «Ана денсаулығы», ... «Ат ... ... «Ас үй», «Сәукеле», «Спорт», т.б. Осы
айдарлар бойынша мынандай тақырыптар ... ... жоба ... ... ... ... Бала ... Балалар күніне
дайындалған «Біз-бақытты баламыз», мүгедек балаларға арналған «Мына ... де бар ... ... бала ... «Тұңғыш сәби кімге тиесілі»,
Денсаулық: «Қант диабеті», «Даун ... ... ... пен ... жарасса»,
«Он үште отау иесі», «Отан отбасынан басталады», Сұлулық тақырыбы бойыншы
«Білектей арқасында өрген ... ... ... ақ бар ... тағы да
басқа көптеген тақырыптар төңірегінде әріптестеріммен бірге ... ... ... бағдарлама форматына сәйкес тақырыпқа ... ... да ... ... ... әлемінің өзгеден еркшеленетін
тұсы осы. «Cюжет – хабардағы кейіпкерлердің бір-біріне кірігіп байланысуы,
сюжет – оқиғаның жиынтығы емес, ол ... ... ... ... ... ашудың тәсілі». \61\. Сюжет ... ... ... ... оны қандай жағдайда, қай жерде \үйінде, ... ... ... ... ... т.б\ ... ... оператор, жарық түсіруші және редактордан құрылған топ түсіру
алаңына ... ... ... ... ... ... оператор
түсіреді. Оны әкеліп кодировка жасап, КСМ-ін ... ... ... ... ... жолы ... ... тілі мен теледидар тілі екі ... ... ... ... ... ... ... Ол – тілдің тұжырымды, дәл, түсінікті, нақты,
айқын болуында. Теледидарда бағдарламаның ... ... ... ... ... мен ... ... түрде беру тәсілі
пайдаланылады. Бұл тәсіл әсіресе ... ... ... ... жазу – ... ... белгісі
«Кейбір шығармалардың кемшілігін айтқанда, «жазушы осы шығармасын
8-ақ күнде жазып шыққан екен, ... ... ... ... ... айтқанда, егерде жазушы шығармасын 8 күн емес, 20 күн жазса, жақсы
жазылатын ... ... ... әрине, өте жақсы, әрине, өте ұқыпты, көп
ойлап, салмақтап жазу керек. Өйткені, жақсы жазу үшін ... ... ... «көп заттар» бар, мұны да ұға білу керек».\62\ Жазу мәнері туралы
бұл пікірдің ... ... мән ... Шын ... ... жазу – ... белгісі. Ал жақсы ойлау – қоғам көрінісін көре білудің жетістігі.
Бұл жайында, яғни көрген-түйгеніңді ақ параққа ... ... ... В.Хогарт былай деген екен: «Өнер туындысында бүтіндік
болуы шарт. Ал кез-келген көркем шығарманың ұтымды ... ... ... ... ... оның ... негізінде, сондай-ақ
шығарманың мазмұны мен пішініндегі сыр мен ... ... ...... жан ... сол ... дарытқан эмоциялық жылылықтың,
эстетикалық сұлулықтың бір алуаны; бұл туралы әр нәрсенің болмыс-бітіміне
тән прапорция, сол ... ... ... ... ... бір ... табылады».
Мұнда айтпағы, әрбір шығарманың жазылу үрдісі оны ... ... мен көре білу ... ... мен ... жақсы дамуына
байланысты дегенді меңзейді. Журналистика факультетіне түсіп, оқығалы бері
көптеген ... ... сана ... өткізіп, оны қалам фабрикасынан
шығаруға талпыныппын. Соның нәтижесі болар, ... ... ... ... ... ... шыққан. Тікелей эфирдегі бағдарлама
жазылған телесценарийлерім де теледидарда көрініп жүр. ... ... ... мен ... қалай жаздым? Теориялық білімімді
тәжірибеммен ... ... ба ... сұраққа жауап берер кез келген
сияқты. ... мен әлі ... ... ғана тұрмын. Десе де,
осы 4 жыл ішінде ... ... ... ... ... ой айту, оны
талдап-сараптау қабілетімнің белгілі ... ... ... ... ... ... ... кемшіліктерімді де сынап, ол қателіктерді
қалай жібергеніме де ... ... көз ... О Р Ы Т Ы Н Д ...... ... субъектизм мен коммунистік қасаң қағиданың келмеске
кетуі ... ... ... ... ... басқарылып,
цензураның ықпалында болып ... ... ... ақпар беру мен
ұраншыл мадақтаудан арылып, ... ... ... ... ... пен сөз ... ... алуандылығы (плюрализм)
мен шығармашылық еркіндікке сүйене бастады. Жылдар бойы ... ... ... Қазақстандық ақпарат құралдарының жаңа ... ... ... ... ... ... сөз ... бұрын, журналистика туралы
біліп алғанымыз абзал.
М.В.Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік ... ... ... ... ... ... дейді:
«Журналистика – бірнеше мекемелер жүйесінен тұратын ... ... ... ... БАҚ-тың қоғамдағы рөліне берген осы
ғылыми тұжырымының өзінде ... ... ... жарнама-анықтамалық және көңіл көтерушілік функцияларын
атқару үшін қоғамдық ұйымдармен қоян-қолтық байланыста болатын ... деп ... Осы ... бір ... ... деп айтуға әбден болады. Осы ретте ағартушы-ғалм, ... ... ... ...... ... құлағы һәм тілі» деген сөзі
де тегіннен тегін айтылмаса керек.
Тіл құдыретінің ғажайып кереметтігі сол – ... ... ... жан ... ... алғанда, журналистің негізгі еңбегі оның
жазған дүниесінен көрінері айқын. Тегінде, ... деп ... ... ... бас сұға ... дендеп кететіндей оңайлығы жоқ.
Сондықтан болар «Журналиcт мамандығын сен ... ол сені ... ... ... Сол үшін ақын Махамбеттің айтқандай «Ереуіл
атқа ер салып, егеулі найза қолға алып, еңку-еңку жер шалу ... Онда ... қару ... шабытыңды қамшылау керек. Ал шабыт қайдан келеді? Ол
тек өнердің қадір-қасиетін, негізін түсінетін, ... өмір сүре ... көзі ояу, ойын ақ ... ... арғымақтай көсілтіп барып,
төге салатын таланттың ғана бойынан табылады. ... тек ... оны ... ... салу ғана деп ... ... ... әдемі стильмен, қазақтың шұрайлы да көркем тілімен, сан ... ... ... ... ... жеткізе білу – өнердің ең биік
шыңы. ... ... ... де естісі бар, есері бар, тыңдаушы құлағын кесері
бар» деген емес пе? Сол секілді ... ... ... ... да, ... де, ... де, керексізі де бар. Бұл ... ... ... ... ... ... тыңдарман мен оқырманға бағытталып,
қалың қауымға ойы да, тілі де ... ... ... ... ... тұтады. Газет тіліне тән сөйлем түрлері, сөздік қор ... ... ... ... ... ... болып екшеленеді, сұрыпталады.
Қалың оқырманның ... ... ... ... ... сай келмейтін тілдік қолданыстарды барынша шектейді.
Сондықтан да ... ... ... тән ... ... ... болып
келеді, белгілі бір мақсатқа қызмет етеді. Бір сөзбен айтсақ, газет
лексикасы ... ... ... ... ... мақсатты
экспрессиялы болады». \64\
Иә, газет тілін жасайтын кім? ... ... ... ... үрдіс кезінде тілдік нормадан ауытқымауы тиіс.
«Тілдік норма дегеніміз – әдеби тілдің жүйелік қасиеті». ...... ... ... оның бір ... бір ... ... ... ... ... ... қалам ұстаған
әріптестерімнің қиялға беріліп кететін кездері де жоқ ... ... ... ... ... өз шығармашылығының сапалы екенін
дәлелдеу үшін шешен сөйлеу мен ... жазу аз. ... ... керек.
«Қазақ баспасөзі көрмей, айтпай, жазбай ... деп ... тиек ... Кейбір сәтте жалтақтық болғанымен, шүкір, жазушы, журналист
қауымы ... ... жоқ. ... ... экономика, экологияның, тарихи жад,
салт-сана, ата-дәстүр, әдет-ғұрып, ... ... ... сан ... ... ... жұртшылыққа жетердей-ақ жетіп жатыр. Алайда,
сол ... ... ... тие ме, ... ме? ... ... бірі – ... елде қай уақытта нені, қалай жазу қажеттігі туралы әр басылым
арнаулы әлеуметтік ... ... ... ... ... ... пен
объектіні анықтайды», \66\ - дейді, белгілі журналист, профессор Намазалы
Омашев.
Қорыта айтқанда, журналист болып ... – тек ... ... ... АДАМ ... қалыптасу. Міне, осы қалыптасу, өсу жолында
университет қабырғасындағы ұстаздар қауымының сіңірген еңбегі ерекше.
Үлкен асулар әлі ... ... ... – жүрегім қалаған мамандықтың
қыр-сырына үңіле түсіп, қоғамға пайдалы азаматтық, адами адал еңбек ету деп
білемін.
Пайдаланған әдебиеттер тізімі:
1. ... ... «Сөз ... ... ... ... ... ж.
2. Баялиева Дәмегүл: «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт-
дәстүр және тіл мен ... ... ... 1999 ... ... ... «Газет жанрлары». «Қазақ Мемлекеттік баспасы»
Алматы. 1964 жыл.
4. Қожакеев Темірбек: «Жас тілшілер серігі».
5. Омашұлы ... ... ... 2 том. ... ... Алматы,
2006 жыл.
6. Рендал Дэвид: «Универсальный журналсит». «Московский университет»
баспасы. 1981 ... ... ... ... ... ... ... Алматы.
1999 ж.
8. Балақаев Мәулен: «Тіл мәдениеті және баспасөз» ... ... ... ... ... ... 1972 жыл.
9. Сақ Қайрат. Республикалық «Отандық публицистика тарихынан» ғылыми
зерттеу журналы. 10. ... 2004 ... ... ... ... өнер ... ... баспасы. Алматы.
1996 жыл.
11. Лазутина Г. В: «Профессиональная этика журналиста». Мәскеу. «Аспект-
пресс» баспасы. 2000 ... ... Н: ... және ... ... ... 1998 жыл.
13. Аманжолов Сәрсен: «Қазақ тілінің теориясының негіздері»
14. Нұршайықов Әзілхан: «Өмір өрнектері», «Өлке» ... 2000 ... ... ... баспасы, 1987 жыл.
16. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 2004 ж – 2006 ... ... ... ... «Ақпарат әлемі». 2 том. «Қазығұрт» баспасы. Алматы,
2006 жыл. ... ... ... ... және ... ... баспасы, 1967 ж.
100-бет.
3. Сақ Қайрат. Республикалық «Отандық публицистика тарихынан» ғылыми
зерттеу журналы. 10. Алматы. 2004 жыл. ... ... ... ... 1987 ... «Сөзстан». «Жалын» баспасы, 1987 жыл.
6. «Сөзстан». «Жалын» баспасы, 1987 жыл.
7. «Сөзстан». «Жалын» баспасы, 1987 жыл.
8. ... ... ... ... ... ... 1981 ж. 161- ... Нұршайықов Әзілхан: «Өмір өрнектері», «Өлке» баспасы, 2000 жыл.
10. Баялиева Дәмегүл: «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, ... және тіл мен ... ... ... 1999 ж. ... ... ... «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт-
дәстүр және тіл мен стиль мәселелері». Қарағанды. 1999 ж. 110-бет.
12. Қожакеев Темірбек: «Жас ... ... ... Қожакеев Темірбек: «Жас тілшілер серігі». 103-бет.
14. Қожакеев Темірбек: «Жас тілшілер серігі».
15. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 ... ... «Жас ... ... ... 2004 ... Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 жыл.
18. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 ... ... «Жас ... ... ... 2004 ... Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 жыл.
21. Қожакеев Темірбек: «Жас тілшілер серігі». 101-бет. 124-бет.
22. Республикалық «Жас Алаш» газеті. ... 2004 ... ... «Жас ... ... ... 2004 жыл.
24. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 жыл.
25. Республикалық «Жас Алаш» газеті. 27-ақпан, 2004 ... ... «Жас ... ... ... 2004 жыл.
27. Амандосов Тауман: «Журналист және өмір». «Қазақстан» баспасы, 1967 ... ... ... «Жас ... ... ... ... «Жас Алаш» газеті. № 37. 27-наурыз, 2004 жыл.
30. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 37. ... 2004 ... ... «Жас Алаш» газеті. № 37. 27-наурыз, 2004 жыл.
32. Республикалық «Жас ... ... № 37. ... 2004 жыл.
33. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 37. ... 2004 ... ... «Жас ... ... № 37. ... 2004 жыл.
35. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 37. 27-наурыз, 2004 жыл.
36. ... ... ... ... ... ... Пресс»
баспасы. 2000 жыл. 29-бет.
37. Амандосов Тауман: «Журналист және өмір». «Қазақстан» баспасы, 1967 жыл.
38. Амандосов Тауман: «Газет жанрлары». «Қазақ Мемлекеттік ... ... жыл. ... Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 60-61. 22-мамыр, 2004 жыл.
40. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 60-61. 22-мамыр, 2004 ... ... «Жас ... ... № 60-61. 22-мамыр, 2004 жыл.
42. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 60-61. 22-мамыр, 2004 жыл.
43. ... «Жас ... ... № 60-61. 22-мамыр, 2004 жыл.
44. Қожакеев Темірбек: «Жас ... ... ... ... «Жас ... газеті. № 21. 19-ақпан, 2004 жыл.
46. Республикалық «Жас ... ... № 21. ... 2004 жыл.
47. Амандосов Тауман: «Газет жанрлары». «Қазақ Мемлекеттік баспасы» Алматы.
1964 жыл. 59 бет
48. Қожакеев Темірбек: «Жас тілшілер ... 65 ... ... ... ... өнер ерекшелігі». «Жазушы» баспасы. Алматы.
1996 жыл.
50. Жұмалиев Қажым: «Стиль- өнер ... ... ... ... ... ... ... «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық мәдениет, салт-
дәстүр және тіл мен стиль мәселелері». Қарағанды. 1999 ж. ... ... ... «Журналист және өмір». «Қазақстан» баспасы, 1967 жыл.
53. Амандосов Тауман: «Қазақ совет баспасөзінің ... ... ... Алматы. 1968 жыл. 170-бет
54. Республикалық «Жас Алаш» газеті. № 58. 18-мамыр, 2004 жыл.
55. Баялиева Дәмегүл: «Қазіргі қазақ баспасөзіндегі ұлттық ... ... және тіл мен ... мәселелері». Қарағанды. 1999 ж. 58-бет.
56. Амандосов Тауман: «Газет жанрлары». «Қазақ ... ... ... жыл. ... ... ... ... очерк». Минск 1972 ж 16-17 беттер.
58. «Телевизионная журналистика». Москва университеті баспасы, 1994 жыл. 44
бет.
59. ... ... ... университеті баспасы, 1994 жыл.
131-бет.
60. Тұрсын Құдайберген: «Көгілдір экран құпиясы», ... 1998 жыл. ... ... ... баспасы, 1987 жыл.
62. Прохоров. Е.П: «Социология в журналистики».
63. Момынова Бағдан: «Газет лексикасы». «Арыс» баспасы. Алматы. 1999 ж. 79-
бет.
64. Балақаев ... «Тіл ... және ... ... жинағының баяндамасы. «Ғылым» баспасы. Алматы. 1972 жыл.
65. Омашұлы Намазалы: «Жол үстінде – журналист». ... ... ...

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстанның зайырлы мемлекет ретінде дамуы: мазмұны, белгілері, болашағы5 бет
«бизнес аңыздары. говард шульц»3 бет
К.Д.Ушинский – орыстың ұлы классик-педагогы (1824-1870)6 бет
Мохандас Карамчанд Ганди23 бет
Мәліметтер14 бет
Ораз Жандосов30 бет
Туристік жорықтар, саяхат сұрақ-жауап түрінде51 бет
Шерхан Мұртазаның «Ай мен Айша» роман-диологиясында замана шындығының бейнеленуі6 бет
Қазақ әдебиетіндегі мінәжат жанры: ежелгі поэзия мен қазіргі әдебиеттегі көрінісі49 бет
Қазақстандағы 1921-1922 жылдардағы ашаршылық8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь