Экономикалық даму туралы ақпарат


Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3.
І. Экономикалық дамудың теориялық негізі.
1.1 Экономикалық өсу түсінігі, түрлері мен факторлары ... ... ... ..4.8.
1.2 Қазақстан Республикасындағы экономикалық дамудың
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9.15.
ІІ. Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретіндегі экономикалық
даму стратегиясы
2.1 Қазақстан Республикасының экономикалық даму стратегиясы,
оны жүзеге асыру мекемелері мен жолдары ... ... ... ... ... ... ... ..16.22.
2.2 Қазақстан Республикасының даму стратегияларын жүзеге
асырудың құралы ретіндегі Ел басы жолдауы ... ... ... ... ... .23.30.
2.3 "Қазақстан.2030 " Стратегиясы іс үстінде: табыстың 10 жылы..31.34.
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...35.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36.
Республикасы егемендігін алғаннан бері экономикасы нарықтың өзгергермелі процесінде қалыптасып келеді. Мемлекетіміздің пайда болуының алғашқы жылдары қиын жағдайда болғанмен, бүгінде жаңа реформалар, экономиканы тұрақтандыру шараларының алуан түрлілігі, Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың күрделі стратегиялары ұлттық экономиканы алға жетелеуде.
Соңғы жүзжылдықта дүние жүзінің көп мемлекеттерінде адам басына шаққандағы жалпы ұдайы өндіріс және жиынтық жалпы ұдайы өндіріс тұрақты түрде өсуде. Экономиканың өсуі кеңінен тараған құбылыс болып отыр. Экономикада болып отыратын құлдырауларды ескерсек те, ұзақ мерзімді экономиканың өсуі тереңді ұлғаймалы. Сондықтан экономиканың тұрақты өсуі, адам басына шаққандағы табыстың өсуі — бұл экономикадағы жаңа құбылыс. Бұл құбылыс дүние жүзінің көп мемлекеттерінде соңғы екі жүз жылдықта байқалып отыр.
Тақырыптың өзектілігі: экономікалық өсу – экономикада нақты пайданың өсуі және әрбір адам басына шаққандағы нақты өнімнің өсу есебі болып табылады. Қай кезде болмасын бұл тақырып бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу өзекті мәселе болып табылады. Бүгінгі таңда Елбасының « Қазақстан – 2030 » стратегиясын орындау барысында экономикалық өсу мәселесін талқылау, экономиканың қарқынды дамуына жол ашу аса маңызды жұмыс болып отыр.
Курстық жұмыстың мақсаты – Қазақстан Республикасындағы экономикалық дамудың ерекшеліктері мен даму стратегияларын анықтау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
• экономикалық өсу түсінігіне теориялық сипаттама беру;
• Қазақстан Республикасының даму стратегияларындағы экономикалық өсуді талдау;
• Даму стратегияларын жүзеге асыру мекемелері мен жолдары;
Курстық жұмыстың зерттеу объектісі ретінде Қазақстан Республикасының бүгінгі таңдағы экономикалық өсу жағдайы, даму стратегиялары алынды.
Курстық жұмысты жазу барысында шетелдік және отандық әдебиеттер, Б.Артыкованың, Я.Ә.Әубәкіровтың, К.Ш.Дүйсенбаевтың, А.Л.Руелдің, Қ.Қ.Ілиясовтың, Я.С.Ядгаровтың, А.Қ.Мейірбековтың мерзімді басылымдардағы мақалалары, статистикалық ақпарат көздері, стратегиялық жаңа даму бағдарламалары қолданылды.
1. Артыкова Б., Назыкеева Б. «Саяси экономия» жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық. Алматы, 1990 жыл.
2. Әубәкіров, Я.Ә., Абдуллаев А.А. «Саяси экономия» Алматы 1991 ж.
3.Әубәкіров «Экономика теория негіздері» Алматы, 1999жыл.
4.Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.б., Жақыпова Ф.Н., Т.П. Табаев
«Экономикалық теория» Алматы, 1999жыл.
5.Дүйсенбаев К. Ш., Э.Т. Төлегенов., Ж.Г. Жұмағалиева
6. «Заң» Республикалық құқықтық журнал Астана 2000ж №9
7. История экономических учений Москва, 1994г.
8. Қазақстан Республиксының еңбек туралы заңы. Алматы 2000ж.
9. Мельников В.Д., Ілиясов К. «Қаржы» Алматы, 1994ж.
10. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы. А, 2003ж.
11. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы
мен дамуының стратегиясы» Алматы, 1992ж.
12. Реуэль А.Л. «Экономических учений» Москва 1972г.
13. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер» Алматы, 2001ж.
14. Сәбден О., Тоқсанова А. Шағын кәсіпкерлікті басқару.А,2002ж.
15.Үмбеталиев А., Ғ. Керімбек «Кәсіпорын экономикасы
және кәсіпкерлік» Алматы, 2002ж.
16. Ілиясов Қ.Қ., Құлпабаева С. Қаржы. Алматы, Алматы 2003ж.
17. Ядгаров Я.С. «История экономических учений» Москва 1998г.
18. «Егемен Қазақстан» газеті,13қазан.2007.
19. «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан»,1наурыз.2007.
20. Н:Ә:Назарбаев,«Қазақстан экономикалық,әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында».Алматы-2005.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге




Жоспар

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... .-3-
І. Экономикалық дамудың теориялық негізі.
1.1 Экономикалық өсу түсінігі, түрлері мен факторлары ... ... ... .-4-8-
1.2 Қазақстан Республикасындағы экономикалық дамудың
ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...-9-15-
ІІ. Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретіндегі экономикалық
даму стратегиясы
2.1 Қазақстан Республикасының экономикалық даму стратегиясы,
оны жүзеге асыру мекемелері мен
жолдары ... ... ... ... ... ... ... .-16-22-
2.2 Қазақстан Республикасының даму стратегияларын жүзеге
асырудың құралы ретіндегі Ел басы жолдауы ... ... ... ... ... -23-30-
2.3 "Қазақстан-2030 " Стратегиясы іс үстінде: табыстың 10 жылы.-31-34-
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..-35-
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...-36-

Кіріспе

Қазақстан Республикасы егемендігін алғаннан бері экономикасы нарықтың
өзгергермелі процесінде қалыптасып келеді. Мемлекетіміздің пайда болуының
алғашқы жылдары қиын жағдайда болғанмен, бүгінде жаңа реформалар,
экономиканы тұрақтандыру шараларының алуан түрлілігі, Елбасы Нұрсұлтан
Әбішұлы Назарбаевтың күрделі стратегиялары ұлттық экономиканы алға
жетелеуде.
Соңғы жүзжылдықта дүние жүзінің көп мемлекеттерінде адам басына
шаққандағы жалпы ұдайы өндіріс және жиынтық жалпы ұдайы өндіріс тұрақты
түрде өсуде. Экономиканың өсуі кеңінен тараған құбылыс болып отыр.
Экономикада болып отыратын құлдырауларды ескерсек те, ұзақ мерзімді
экономиканың өсуі тереңді ұлғаймалы. Сондықтан экономиканың тұрақты өсуі,
адам басына шаққандағы табыстың өсуі — бұл экономикадағы жаңа құбылыс. Бұл
құбылыс дүние жүзінің көп мемлекеттерінде соңғы екі жүз жылдықта байқалып
отыр.
Тақырыптың өзектілігі: экономікалық өсу – экономикада нақты пайданың
өсуі және әрбір адам басына шаққандағы нақты өнімнің өсу есебі болып
табылады. Қай кезде болмасын бұл тақырып бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізу
өзекті мәселе болып табылады. Бүгінгі таңда Елбасының Қазақстан – 2030
стратегиясын орындау барысында экономикалық өсу мәселесін талқылау,
экономиканың қарқынды дамуына жол ашу аса маңызды жұмыс болып отыр.
Курстық жұмыстың мақсаты – Қазақстан Республикасындағы экономикалық
дамудың ерекшеліктері мен даму стратегияларын анықтау.
Курстық жұмыстың міндеттері:
• экономикалық өсу түсінігіне теориялық сипаттама беру;
• Қазақстан Республикасының даму стратегияларындағы экономикалық
өсуді талдау;
• Даму стратегияларын жүзеге асыру мекемелері мен жолдары;
Курстық жұмыстың зерттеу объектісі ретінде Қазақстан Республикасының
бүгінгі таңдағы экономикалық өсу жағдайы, даму стратегиялары алынды.
Курстық жұмысты жазу барысында шетелдік және отандық әдебиеттер,
Б.Артыкованың, Я.Ә.Әубәкіровтың, К.Ш.Дүйсенбаевтың, А.Л.Руелдің,
Қ.Қ.Ілиясовтың, Я.С.Ядгаровтың, А.Қ.Мейірбековтың мерзімді
басылымдардағы мақалалары, статистикалық ақпарат көздері, стратегиялық
жаңа даму бағдарламалары қолданылды.

І. Экономикалық дамудың теориялық негізі
1.1 Экономикалық өсу түсінігі, түрлері мен факторлары
Өндіріс көлемінің ауьггқуы жиынтық сұраныстың өзгеруімен түсіндірі-
леді. Жиынтық ұсыныс қысқа мерзімді кезеңде қарастырылады. Сұраныс пен
ұсыныс талдырмасы және циклдік тербелістерге байланысты экономиканың тепе-
теңдік жағдайынан ауытқуын экономикалық саясат тұрақтандыруга тырысады.
Бірақ өнім көлемінің қысқа мерзімді ауытқуы, жұмысбастылықтың деңгейі
экономиканың жалпы өсуінің қозғалысымен берілген, оның өсуінің көлемін
ұлғайту экономикалық өсумен байланысты. Экономикалық өсуді жиынтық
ұсыныстың ұзақ мерзімді динамикасы (құбылысы, жайы) ретінде немесе өнім
көлемінің өсуі ретінде қарастыруға болады. Оның факторларының және
зандылықтарының талдауы макроэкономикалық теорияның басты сұрақтарының
біреуі болып табылады. Экономикада нақты пайданың өсуі "экономикалық өсу"
деп түсіндіріледі және әрбір адам басына шаққандағы нақты өнімнің өсу есебі
болып табылады. Сондықтан экономиканың өсуін өлшеу үшін абсолюттік арттыру
немесе нақты өнім көлемі өсуінің екпініне немесе адам басына шаққандагы
көрсеткіштер қолданылады.
Егер экономикалық өсу сырттан әкелінген қосымша ресурстардан жасалынса
және қоғамдағы еңбектің орта өнімділігін өзгертпесе, онда ол экстенсивті
болады. Интенсивті өсу технологиямен және өңдіріс факторларының жетілген
түрімен байланысты, яғни өнімді ресурс көлемінің көбеюі нөтижесінде ұлғайту
емес, олардың қайтымдылығы, тиімділігінің нәтижесінде өнім өндіру.
Интенсивті өсу халықтың әлеуметтік өсуінің экстенсивті немесе интенсивті
типтеріне байланысты, сыбағалы салмағының салыстырмалылығына немесе
экономиканың есуіне әсер ететін басқа факторларға байланысты болады.
Экономика өсуінің факторларын көбіне экономиканың өсуінің типімен
топтайды. Экстенсивті факторларға капитал көлемінің, еңбек көлемінің, ал
интенсивтіге — технологиялық прогресс, масштаб арқылы үнемдеу, білімді және
маман жұмысшылар деңгейін көтеру, ресурстарды бөлуді жақсарту және оның
қолдану үрдісін сапалы ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Кейде жиынтық
сұраныс үрдістің басты катализаторы ретінде және экономикалық өсуінің
дербес факторы ретінде бөлінеді.
Экономиканың өсуін тұрған себептер ретінде мыналарды айтуға болады:
экологиялық және ресурстық шектеулер, әлеуметтік шығындардың ауқымды
спектрі және де үкіметтің тиімсіз экономикалық саясаты. Экономика өсуінің
негізгі үлгілерін қарастырайық. Басқа үлгілер сияқты өсу үлгісі абстракты,
экономика үрдісінің нақты түрі график немесе теңдік түрінде көрсетіледі.
Үлгіні жасау барысында пайдаланылатын болжамдар нақты үрдістің нәтижесін
жоққа шығарады, бірақ экономиканың өсуі сияқты күрделі құбылыстың
зандылықтарын және кейбір мәселелерін талдауға мүмкіндік береді.
Өсу үлгісінің көбі өнімнің нақты көлемінің көбеюі, негізгі өндіріс
фактор-ларының өсу ықпалымен, яғни еңбек пен капиталдың әсерінен пайда
болады.
Өсу үлгісінің көбі шығынның нақты көлемінің көбеюі, негізгі өндірістік
факторлардың өсім ықпалымен, яғни еңбек пен капитал ықпалына, еңбек факторы
сырттың ықпалына қарсы тұра алады, ал капитал көлемін, керісінше,
инвестициялық саясат арқылы тез өзгертуге болады. Уақыт өте келе,
капиталдың экономикада амортизация есебінен қысқаратыны және таза
инвестиция есебінен кебейетіні белгілі. Біз экономиканың өсуінің өзі бағалы
деп айта алмаймыз, оның бағалылығы — халықтың жағдайын көтеруге негіз
болғанында. Соңдықтан экономиканың сапалы өсуіне баға беру үшін, тұтыну
бағасының динамикасын қарастыру керек.
Кейнстік өсу үлгісі негізінде логикалық құрал қолданылады, бізге
белгілісі кейнстік қысқа мерзімдік тепе-теңдік үлгісі.
Сұраныс талдауын ұсыныс динамикасын анықтайтын факторларды қоса отырып
қарастырамыз. Бұл арқылы экономикадағы сұраныс пен ұсыныс тепе-тендігінің
шарттарын анықтауға болады.
Кейнстік өсу үлгісінің қарапайым түрі Е. Домар үлгісі болып табылады,
бұл үлгіде капиталдың шекті өндірісі Леонтьев функциясы ретіңде
қарастырылады.
Домар үлгісі еңбек нарығында ұсыныстың артықшылығынан шығады, бұл
бағаның тұрақтылығын ескереді. Капиталдың шығып қалуы жоқ, ал капиталдың
Кейнстік өсу үлгісіне қатынасы Кейнстік өсу үлгісі және қор жинағы нормасы
тұрақты болып келеді. Өнім тек 1 ресурсқа ғана тәуелді деп айтуға болады,
ол — капитал.
Экономиканың өсуінің тепе-теңдігі сұраныс пен ұсыныстың
теңестірілуінің шартында пайда болады.
Сондықтан, Е. Домардың теориясына сай, экономикадағы нақты табыстың
тепе-теңдік өсу қарқыны және қолда бар өндірістік қуаттың барлығы
қолданылады.
Егер үлгіде берілген деңгейден жеке сектордың жоспарлы инвестициясының
өсу қарқыны ауытқыса, мұндай динамикалық тепе-тендік тұрақсыз болуы мүмкін.
Е. Домардың үлгісі өсу теориясына сай келе алмайды. Бұл кейнстік қысқа
мерзімді тепе-теңдікті ұзақ мерзімге кеңейтудің әрекеті және дамып келе
жатқан жүйе үшін қандай шарттар орындалатынын көрсету.
Инвестицияның эндогендік функциясын қоса отырып Р.Ф. Харрод экономикалық
өсудің арнайы үлгісін құрады.
Экономикадағы алдыңғы кезеңде қалыптасқан жағдайларды ескере отырып,
кесіпкерлер өндіретін өнім көлемін жоспарлайды.
Егерде алдыңғы кезеңдегі сұраныс туралы болжамдары ақталып, сұраныс
ұсынысқа теңелсе, онда өнім көлемін өзгеріссіз қалдырады.
Ал егерде экономикадағы сұраныс көлемі ұсыныстан көп болса, онда олар
өндіріс көлемін кеңейтеді. Егерде керісінше ұсыныс сұраныстан көп болса,
онда олар өндіріс көлемін азайтады.
Кепілдік пен нақты өсу қарқынының арасындағы сараптама мынадай
қорьпынды жасауға мүмкіндік береді: егер кәсіпкерлердің өсу қарқынында
айырмашылық болса, онда жүйе ақырындап теңдестік жағдайынан алыстайды.
Кепілдік өсу қарқынымен қатар Харрод табиги өсу қарқынын енгізеді. Бұл
ең жоғары өсу қарқыны болып табылады. Осындай өсу қарқыны кезінде еңбек пен
капитал факторларының толық қамтылуы байқалады.
Кейнс үлгілерінің экономикалық өсуіне қарағаңда неоклассикалық өсу
үлгілері көптеген шектеулерден айырылып, макроэкономикалық үрдістердің
ерекшеліктерін дәл сипаттайды. Кейнс үлгісіндегі динамикалық тепе-теңдіктің
тұрақсыздығының себебі, өндіріс факторларының бірін-бірі алмастыра
алмайтындығында екендігін Р. Солоу өзінің үлгісінде көрсетті. Ол үлгіде
Леонтьев функциясының орнына Кобб-Дугластың өндіріс функциясын пайдаланды.
Бұл функцияда өндіріс факторларының бірін-бірі алмастыратын-дығы белгілі.
Р. Солоу үлгісіндегі алғышарттар төмендегідей:
- капиталдың кемімелі шекті өнімділігі
- масштаб өсерінің тұрақтылығы
- ығысудың (капиталдың тозуы) тұрақты нормасы
- инвестициялық лагтардың болмауы. Факторлардың бірін-бірі алмастыруы
(капиталмен қаруланудың өзгерісі) технологиялық шарттармен ғана
түсіндіріліп қоймайды және өндіріс факторларындағы" таза бәсеке нарығындағы
неоклассикалық алғышарттарға байланысты болады. Экономика жүйесінің тепе-
теңдікте болуы үшін қажетті шарт ол жиынтық сұраныс пен ұсыныстың теңдігі.
Бұл функция өнімділік пен капиталмен қаруландыру арасындағы тәуелділікті
көрсетеді. Бұл өндіріс функциясының тангенс бұрышы капиталдың шекті өніміне
сәйкес келеді. Капиталмен қарулану өскен сайын капиталдың шекті өнімділігі
кеміп отырады. Тауар нарығындағы ұсынысты өндіріс функциясы анықтайды, ал
капиталдың жиналуын өндірілген өнімге деген сұраныс анықтайды. Өнім
көлемінің динамикасы капитал көлеміне тәуелді. Капитал көлемі инвестиция
мен капиталдың ығысуы әсерінен өзгереді. Инвестиция капитал қорын өсіреді,
ал ығысуды — азайтады.
Әл-ауқаттылықтың тұрақты өсуінің негізі ретінде техникалық прогресс
қарастырылады және жоғары тұтынуды қамтамасыз ететін оңтайлы вариантты
табуға мүмкіндік береді. Қарастырылған үлгіде кемшіліктер жоқ емес. Үлгіде
тұрақты тепе-теңдік жағдайын ұзақ мерзім кезеңінде қарастырады, бірақ өмір
деңгейі мен өндіріс динамикасының қысқа мерзім кезеңіндегі жағдайы
экономикалық саясат үшін маңызды. Солоу үлгісінің көптеген экзогенді
айнымалыларын үлгінің ішінде анықтау керек еді, өйткені олар басқа
параметрлермен тығыз байланысты және соңғы нәтижеге әсер етеді.
Үлгіде бірқатар өсудің шектеулері жоқ, мысалы, ресурстық, экологиялық,
әлеуметтік. Үлгіде пайдаланылған Кобб-Дуглас өндіріс функциясы өндіріс
факторларының кейбіреуінің бір-бірімен байланысын бейнелейді, бұл
байланыстар экономиканың нақты жағдайын көрсетпейді. Осы және басқа да
кемшіліктерді экономиканың өсуінің жаңа теориясы ескеруге тырысады.
Неоклассикалық үлгіде өнім көлемі экономиканың тұрақты жағдайында
қарқынымен өседі, ал адам басына шаққандағы өнім қарқынымен өседі, демек
тұрақты өсу қарқыны экзогенді анықталады. Эндогенді өсудің қазіргі заманғы
теориясы үлгінің ішінде тұрақты өсу қарқынын анықтауға ұмтылады.
Эндогенді түрде барлық факторлар мен сандық және сапалық ресурстық,
институционалдық байланыстыруға тырысады.
"Ұсыныс экономикасының" тұжырымын ұстағандардың айтуынша, толық жұмыспен
қамтылу жағдайында өсу қарқынының ұлғаюы нарықтық жүйеге сырттан реттеуді
қысқарту нәтижесінде мүмкін болады.
Солоу үлгісіндегі жиынтық сұраныс инвестиция және тұтынумен анықталады:
y=i+c.
у

f(k)
MPK s
f(k)
y
i
к
1-сурет.
к - ның кез-келген мәні үшін, жинақ нормасы өнімді инвестиция мен
тұтынуға бөледі.

Тұрақты тепе-теңдік жағдайындағы Солоу үлгісіндегі негізгі
айнымалылардың сипаттамасы


Технологиялық Халық санының n Халық санының n
прогресс және халық қарқынмен өсу қарқынымен өсуі және
санының өсуі болмаған жағдайында Технологиялық
жағдайда прогресстің g қарқынымен
өсуі
Айнымалы Өсу Айнымалы Өсу Айнымалы Өсу
қарқыны қарқыны қарқыны

L 0 L n L
n
L *E n+gn+g
K 0 K n K
0
k=KL 0 k=KL 0 k'=KL*E

k=KL g

y 0 y n y n+g

y'=YL*E 0
y=YL 0 y=YL 0 y=YL 0
g

1.2 Қазақстан Республикасындағы экономикалық дамудың
ерекшеліктері
Экономистер арасында экономиканың өсуін қамтамасыз етудегі мемлекеттің
рөлі жөніндегі көзқарастары әр түрлі.
Айтылған көзқарастың біреуіне сай төменде сипатталатын басты сатылардың
болуы маңызды. Бұл талап көбінесе экономиканың өсуінің қиындығынан пайда
болады, бұған экономикасы артта қалған мемлекеттер кезігеді.
Қазақстан Республикасы экономикасының өсуі. Республикадағы болып
жатқан өзгерістер ең алдымен халықтың өмір деңгейінде білінеді. Нарықтық
реформаның бірнеше жылдық тәжірибесі меншікті өзгерту, шаруашылық
құрылымдар жүйесін құрудың тиімділігін көрсетті. Сол уақытта әлеуметтік-
экономикалық жагдайдың басымдығы жарлылық ахуалының күрделіленуіне әкеліп
соқты. Қазақстанның өтпелі экономикасында реформалық өзгерістер,
жұмыссыздық, әлеуметтік ауқымдағы терең қозғалыстар және т.б. жатады.
Кеңес жүйесінде кедейшіліктің ресми түрі болған жоқ, бірақ жағдайы нашар
отбасылардың болғаны белгілі. Халыққа әлеуметтік ақша төлемдерін төлеу
жұмыссыздардың қажеттілігін қанағаттандырды.
Жалпы, КСРО бойынша 1975 жылы жұмысшылардың табысы 16% болды, ал
колхозшылар арасында — 39%, 1985 жылы - 16, 3% пен 27,6% болды. Халықтың
жалпы санының 16-25%-ы әр түрлі бағалаулар бойынша кедейлер тобына жатты.
Реформаға дейінгі жылдары кедейлерге демографиялық белгілері бойынша
адамдардың өте аз тобы ғана жатты. Төменгі квалификация едәуір рөл ойнады,
бірақ ол да тұрақты табысты бола алмады. Адамдардың әр түрлі жерлерде
тұруы, аймақтық экономикалық дамуы теңсіздікке әкеліп соқтырады. Кедейлік
көптүрлі жағдаймен түсіндіріледі, адамзат әлуеті дамуының көзқарасынан
қарағанда мүмкіндік пен тандаудың жоқтығын көрсетеді. Кедейліктің
анықтамасы жоқ, ал оның өлшемі концептуалды сипаттың қиыңдықтарымен, толық
мәліметтердің болмауымен және субъективті бағалаумен байланысты. Кедейлік
көрсеткішін құру үшін республикада "табалдырық" ретінде өмір сүру
минимумының көлемі пайдаланылады.
Өтпелі экономикалы мемлекеттерде жалақы мен әлеуметтік трансферттен
басқа да отбасыларда табыс көздері бар деп есептеледі. Сондықтан кедейшілік
деңгейін білу үшін баға тұтыну индексі арқылы есептеледі.

Қазақстандағы кедейлік деңгейі.
Өмір сүру Жан басына шаққандағы Салыстырмалы
минимумы, тг. есеп коэффициенті кедейлік
1996 2861 34,6 11,4
1997 3505 43,0 12,1
1998 3716 43,4 12,8
1999 3394 34,5 13,7

1997-98 жылдары тұрғындардың 43%-дан астамының табысы күнкөріс
минимумынан едәуір төмен болды, 1999 жылы ол 34,5%-ға түсті.
Кедейлік деңгейі терең деп жағдайы нашар топтардың тұтынуы күнкөріс
минимумынан төмен болғанда айтылады. Қазақстанда тапшылықтың орташа тұтыну
көлемі күн көру минимумынан үштен бір есе төмен, Ресейде ол 42,6%-ды
құрады, Украинада 32,5%, Әзірбайжанда 51,8% және т.б. Кедейліктің тереңдігі
Шығыс Еуропаға қарағанда көбірек болып келеді, Еуропада ол 10% бен 15%
ара сында ауытқиды. Барлық әлемдегідей, республикада да жұмыссыздық
кедейлікпен үйлеседі.
Ауылдық жерде қалалық жерге қарағанда кедейліктің жоғары жене терең
екендігін атап өту керек: қаладағы тұрмысы нашар тұрғындар кедейлік сызығы-
нан 30% кем тұтынады, 1999 жылы олар ауыл тұрғындарының 49,6%-ын құрады.

Қазақстандағы кедейлік деңгейі мен жұмыс күшінің статусы

Жан басына шақ- Салыстырмалы Кедейлік
қандағы есеп кедейлік тереңдігі
коэффиценті
1996ж. 1999ж. 1996ж. 1999ж. 1996ж. 1999ж.
Қалалық
жер 30,0 32,9 8,9 10,4 3,8 3,3
Ауылдық
жер 39,0 37,1 13,7 18,4 6,6 9,1

1993 ж. қарашасынан бері дербес макроэкономикалық саясат
ұстанғанымызға 12 жылдан асса, нарықтық қатынастарға өтуге кіріскенімізге
14 жыл толды. Терең дағдарыстан есімізді жинай бастауымыз алтыншы жылды
алқымдап қалды. Базалық нарықтық институттар қалыптасып, соған сәйкес
зандар қабылданды. Инфляцияның қатерлі деңгейі ауыздықталып, банк секторы
аяғынан нық тұрды, үлттық валютаның курсын реттеу құралдары меңгеріліп,
қаржылық тұрактандыруға қол жеткізідді. Экономиканы алға сүйрелеуші
локомотив ретінде минералдық ресурстар өндірісі мен экспорты басымды түрде
дамыды. Дүниежүзілік шикізат нарығында Қазақстан үшін оңтайлы бағалар
конъюктурасы қалыптасып, соның арқасында елдің төлем балансының он сальдосы
мүмкін болды. Ақша-несие саясатымен қатар бюджет-салық саясаты да уақтылы
реформаланып, ұлттық капитал қордаланды. Макроэкономикалық тұрақтандырудың
қысқа мерзімдік салыстырмалы формасы орнықты. Өндірістік-құрылымдық
реформалардың аяқталмағандығынан сапалы экономикалық өсуіміздің шарты
ретіндегі шынайы макроэкономикалық тұрақтандыруға қол жеткіздік деп айту
әзірге ерте. Бұл мақаланың мақсаты — қазіргі экономикамыздың шынайы
келбетін, бірқатар бекем және осал тұстарын көрсету.
Республика экономикасының шикізаттық бағдарлануынан туындайтын
Голландиялық синдромы белгілерінің асқынуы еліміздің алдына жаңа
міндеттер қойғаны белгілі. "Голландиялық синдром" концепциясы экономикалық
әдебиетте елдің табиғи ресурстарды игеруі, өндіруі және экспорттауы
арқасында шынайы айырбас курсының артуы салдарынан әуелде сыртқы
бәсекелестік эрозиясының орын алуын, соңында елдің өндірістік базасының
әлсіреуін сипаттауда пайдаланылатындығын ескерте кетейік. Бұл синдромды
женіллететін қауіпсіздік тұрғысынан экономиканың оңтайлы құрылымын
қалыптастыру үшін оны диверсикациялау қажеттілігі. Осы тұрғыда және
Дүниежүзілік Сауда Ұйымына мүше болудың қарсаңында сыртқы сауданы
ырықтандыру (ли-берализациялау) жүргізілуі тиіс. Басты реттеу құралдарының
бірі — валютаның айырбас курсы.
Әлеуметтік бағдарланған экономиканы құру үшін мүмкіндігінше өркениетті
нарыктық қатынастар қалыптастырылуы керек. Соңғысының орын алуы үшін
дүниежүзілік еңбек бөлінісінде бәсекелесгікке қабілетті экономикасы бар
мемлекет атануымыз қажет. Бұл мақсатты жүзеге асыру үшін индустриалдық-
инновациялық стратегияға сай сервистік-технологиялық келешегі жоғары
салаларды дамыту көзделгені белгілі . Өндірістік кластерлер жасау, мүнай
химияны дамыту, инвестициялық құрылымдарды өндеуші салаларға бағыттау, жаңа
технологияларды тарту сияқты шаралар қолға енді алына бастады. Кластерлер
деп аталатын технологиялык өзара тығыз байланысты және бәсекелестік
кдбілетті өнеркәсіп топтарын құрмай отандық экономикамыздың әлемдік нарықта
келешегі жоқ екендігі 1996—1997 жж. бері айтылып келді.
Бүгінгі уақытта перспективті жеті кластер анықталған. Олар: туризм,
тамақ өнеркәсібі, мұнайгаз саласындағы машина жасау, мақта-мата өнеркә-
сібі, көліктік-логистикалық қызмет көрсету, металлургия, құрылыс матер-
иалдары. Жалпы ішкі өнімнің (ЖЮ) өсуі, инфляция қарқынының төмендеуі, ресми
жұмыссыздықтын азаюы сынды макроэкономикалық көрсеткіштер бойынша елеулі
жетістіктерғе жеттік. 1999 ж. бері олар тек оң сипатқа ие. 1999—2005 жж.
аралығында ЖШ өсуінің орташа жылдық қарқыны 9—10 пайызды құрайды.
Инфляцияның жылдық деңгейі 1999 жылғы 13,2 пайыздан 2005 ж. 7 пайызға дейін
төмендеген. Ресми жұмыссыздық деңгейі экономикалық белсенді тұрғындар
санына шаққанда, сәйкесінше 14 пайыздан 8,6 пайызға түскен. 2004 жылы
өндіруші саладағы өсу 12,7 пайызды, өқдеуші салада 8,9 пайызды құрады. 2005
жылдың көрсеткіштері де позитивті болатыны анық. ЖІӨ-нің физикалық көлемі
дағдарысқа дейінгі деңгейге жеткізілді. Теңгенің бекіне бастауы әлпетінде,
қаншама ларадоксальды көрінгенімен, экономиканың тиімділігі кемуде деген
пікір де орынды Өңдеуші өнеркәсіп саласының өзіндік құны артып, сәйкесінше,
рентабельділігі төмендеуде. Мәселен, 2004 ж. дайын өнімді өткізудің өзіндік
құны алынған кірістің 79 пайызын құрады.
Сонымен қатар өндіру саласында да материалдық және еңбек
ресурстарын тиімді пайдалану төмендеген. Бұл доллардың теңгеге шаққандағы
курсының төмендеуінің арқасында өздерінің түсімін доллармен есептейтін
компаниялардың ұтылуында деп білу қажет. Осы саладағы өзіндік құн деңге-йі
2003 жылғы 44 пайыздан 2004 жылы 65 пайызға дейін көтерілген. Сондықтан
доллардың девальвацияға ұшырауы кезінде экспорттаушылар-дың мүддесін
қанағаттандыру мақсатында Ұлттық банк қосымша теңге эмиссиясын жасауға
немесе "артық валютаны" сатып алуға мәжбүр. Мұнай бағасының дүниежүзілік
нарықта айрықша шарықтап кетуінің (ағымдағы жылдың ақпан айының басында 1
баррель мұнайдың бағасы 65 долларға жетті) оң жағы — республиканың сыртқы
айналысының көлемін ұлғайтудың, нәтижесінде сауда сальдосының артуынан
көрінсе, теріс жағы — сол мол валюталық түсім қайтадан қымбат бірақ
моральдық жағынан дамыған елдер үшін ескірген, біз үшін жаңа инвестициялық
тауарларды (машина, құрал-жабдық) импорттауға бағыгталуында, мәселен, алыс
шетелдерден ондай тауарлардың импорты 2004 жылы 56 пайыздан асқан. Сөйтіп
экспорт импоргты қаржыландырады. Бұл мәселенің өзектілігі республика
экспорты-ның жалпы көлеміндегі алыс шетелдердің үлесі жылдан-жылға аргу
фактісі-мен күшейеді, өйткені соның салдарынан өзара теңдестік тұрғысынан
біздің республика үшін әзірге тиімсіз айырбас жүргізілуде. Экспорттан
түсетін кіріс импорттан келетін кірістен орташа алғанда 1,5-2 есе жоғары
екендігін ескерген жөн. Экономикалық өсуіміздің сапалық әлсіз астарының
бірі осында жатыр. Мұнай өндіру саласындағы кәсіпорындардың басым көпшілігі
шетелдік капитал еншісінде екендігін ұмытпаған абзал. Мәселен, 2004 жылы
59,2 млн. т мұнай мен газ өндірілді, соның тек 8,9 млн. т немесе 14 пайызы
ғана ұлттық "Казмұнайгаз" компаниясына тиесілі болды. Басқаша айтқанда,
экспорттық түсімнің қайтарылмай қалу қаупінін алғышарттары зор.
Бағалы немесе құнды қағаздар нарығы дамуының жоқтығы — респуб-лика
шаруашылығының түрлі саласындағы кәсіпорындарының ілгерілеу мүмкіндігін
тежейді. Қомақты инвестициялық қаражатты жинаудың осы тиімді тәсілін
пайдалану және олардың дұрыс бөлінуін қадағалау қаржы жетіспей жатқан
шикізаттық емес салалардың жандануына игі әсер етіп, ұлттық байлықтың
елеулі өсуіне әкелер еді. Қазақстан экономикасының тағы бір осал тұсы —
ішкі инвестициялардың көзі болып табылатын жиынтық жинақтау нормасының әлі
де болса төмендігінде. Кейбір деректерге қарағанда, оның мөлшері 2004 ж. 8
пайыздан аспады, ал экономикамыз үшін 25 пайызға жеткені қажет. Сондықтан
қордаланған ұлттық капитал көлемі келешегі үлкен ірі коммерииялық жобаларды
игеруге шамасы жетпейді. Инвестациялық "гэп" ұғымының мәні осында.
Қысқа мерзімдік уақытта валюталық дағдарысгың болу қаупі болмағанмен,
ұзақ мерзімдік перспективада жоқ емес. Капиталдың еркін қозғалысы мен толық
конверттелінген валюта тәртібіне өту мақсатында 2005—2007 жж. аралығында
валюталық тәртіпті толық ырықтандыру көзделгені мәлім. Сөйтіп, лицензиялау
операцияларының қазіргі түрлерінің басым көпшілігі 2007 ж. кейін алынып
тасталынады. Дегенмен, ұлтгық қауіпсіздік тұрғысынан кейбір маңызды
операцияларды қадағалау сақталады деп сенеміз. Біздің пікірімізше,
2006—2008 жж. Қазақстан, "голландиялық ауруға" шалдыққандығынан, өддеуші
өнеркәсібінің сапалық және бағалық бәсекелестік қабілеті мейлінше төмен
және валюталық дағдарыс қаупі жоғары экономикасымен сипатталатын елге
айналуы мүмкін. Өндірістік-құрылымдық реформалардың жоқтығынан, егер болса,
тым баяулығынан, валюталық тәртіпті ырықтандыру-ды жүзеге асыруы жағдайында
республика экономикасы валюталық дағдарысқа ұшырауы ғажап емес. Өңдеуші
өнеркәсіп рөлін күшейтуге бағытталған Индустриалды-инновациялық стратегия
бойынша өндірістің интегралданған жүйесін құру тек 2010 ж.
белгіленгендіктен мұндай жағымсыз құбылыстың орын алу мүмкіндігі артады.
Валюталық ырықтандыруды тым ерте іске қосқан жағдайда экономиканың
салыстырмалы тұрақтығы мен теңгенің бекемдігі орта мерзімдік кезеңде бұзылу
қаупі бар.
Қорытындылай келе, Қазақстан Республикасы экономикасының қаржы секторында
орын алған мәселелер экономиканың нақты секторының әлсіздігі мен
тиімсіздігінен туындайды. Экономикалық дамуымызға кедергі жасайтын келесі
қатерлерді атауға болады:
- шикізат экспортына тәуелділіктен туындайтын сыртқы тітіркендіргіштерден
(факторлардан) тәуелділік;
- сыртқы қарыздың артуы: мемлекеттің халыкаралық Валюта Қоры алдындағы
қарызының өтелгендігімен, банк секторы мен жеке кәсіп-орындардың
мемлекеттік кепілдікпен алған қарыздарының жиынтық сомасы үлкен;
- экономика құрылымының деформациялылығы, өндіруші өнеркәсіптің
басымдылығы;
- экономиканың өндіруші және өңдеуші секторларында ғылыми сыйымды
өндірістердің жоқгығы, бар болса аздығы;
- өндеуші өнеркәсіп бәсекелестігінің сапа-лығы төмен деңгейі;
- Ішкі инвестициялардың төмен деңгейі,жинақтау нормасын көтеру қажет;
- теңгенің шынайы бекуінің, үзақмерзімдеүлттық экономика үшін тиімді
болғанымен, қысқа мерзімдік тұрғыда тиімсіз болуы (алдыңғы қатерлермен
байланысты);
- өзге елдермен сауда байланысындағы тауар айырбасының "кемтар-лығы":
минералдық ресурстар экспорты мен инвестициялық тауарлар импорты;
- тікелей инвестиция жасаушы шетелдік әріптестердің Қазақстанға құйылатын
шетел инвестицияларының басым бөлігін өздерінің кірістері ретінде кері
кетуі, сөйтіп ұзақ мерзімдікперспективада теңгенің күшеюіне соққы болатын
шетелдік валюта көлемінің азаюы (капиталдың сыртқы ағылуы және
инвестициялық кірістің тапшылығы) — осы жағдайлар инвесторлар жұмысының
шарттарын одан әрі жетілдіруді талап етеді;
- шағын және орта кәсіпкерлік дамуындағы инновациялық– техно-логиялық
сапаның төмендігі. Экономиканы диверсификациялауда оның маңызы зор.
Қоғамдағы түрақтандыру факторы регінде кәсіпкерлікті өркендетудің
өзектілігін Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев талай рет ескерт-кендігі мәлім.
Қазақстан, 2000 ж. Европаның бірқатар елдерінің қолдауымен нарықтық
экономикалы мемлекет деп ресми танылғанымен, әзірге өркениетті нарық
қатынастарының дамуы тұрғысынан буыны бекімеген ел болып табылады.

ІІ. Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретіндегі экономикалық
даму стратегиясы
2.1 Қазақстан Республикасының экономикалық даму стратегиясы,оны
жүзеге асыру мекемелері мен жетілдіру жолдары
Бүгін біз зор мүмкіндіктер табалдырығында тұрмыз. Азияның ең кедей
елдерінің кейбірінің отыз жыл ішінде қайыршылықтан оңалып, индустриялы
мемлекеттерге айналғанын сіздердің көпшілігіңіз білесіздер. Алғашқылары
Корея, Тайвань және Сингапур болса, ал қазір оларға Малайзия, Индонезия
және Таиланд қосылды. Біздің ұлы көршіміз — Қытай жоғары қарқын танытып
отыр. Индия мен Бразилия да өз қуатын еселей түсіп келеді. Бізге достас
Ресей де жуық арада үлы елдің жаңа келбетіне йе болады деп шынайы үміт арта-
мыз және оған сенімдіміз. Осыдан қырық жыл бұрын Сингапур өз тәуелсіздігін
алған кезде, жан басына шаққанда 200 долларға жетпес табысы бар әлемдегі ең
кедей елдердің бірі еді. Бүгінгі таңда сингапурлықтардың жан басына
шаққанда 20 мың доллардан асатын табысы бар. Өзінің халқы, этникалық құрамы
жөнінен және басқа да „көптеген" параметрлері бойынша бізге ұқсас ел,
Малайзия да 20 жылға жетпейтін уақыт ішінде өз азаматтарының өмір сүру
деңгейін 10 есе арттыруға қол жеткізді. Осындай табыстарының нәтижесінде
бұл елдер күллі әлемде Азия Жолбарыстары ретінде танылып отыр.
Қазақстан өзінің күллі мүмкіндіктерімен нақ осындай нәтижеге қол жеткізе
алмайды дейтін себептер бар ма? Ондай себептер жоқ. 2030 жылға қарай
Қазақстан Орталық Азия Барысына айналады және өзге дамушы елдер үшін үлгі
болады деп сенемін.
Бізде Жолбарыстар жоқ, ал тауларымызда тіршілік ететін Қар Барысы
дүниежүзілік қоғамдастыққа онша таныс емес. Жануарлар әлемінде Жолбарыс
туыстас болғанымен Барыстың өзіндік ерекшеліктері де бар.
Бұл — өзіне тән тектілігімен, бұлалығымен, алғырлығымен, жасқануды
білмейтін тәкаппарлығымен, батылдығымен, айлалығымен дараланатын Барыс
болмақ. Ол ешкімге бірінші болып шабуыл жасамайды әрі тікелей
соқтығыстардан бойын тартатын болады. Бірақ егер өзінің еркіндігі мен
тұрағына, ұрпағына қатер төнген жағдайда, ол бұларды басын тігіп, бойындағы
барын салып қорғайтын болады. Ол сыптай да серпінді болуға және семіздік
пен жалқаулыққа бой алдырмауға тиіс: әйтпеген күнде ол қатаң табиғи ортада
өмір сүре алмайды. Ол жаңа асулар мен шыңдарды бағындыруда, мақсатына
жетелейтін елеусіз, бірақ сенімді соқпақтарды іздестіруде табанды да
бірбеткей болуға тиіс. Ол қауіп-қатерден қаймық-пауға, тоқшылықтан
босаңсымауға тиіс. Ол өз ұрпағын баулыған кезде: оны баса-көктей келген
қонақтардан қорғай отырып, аузындағы дәмдісін соның аузына тосуға, оның
саулығына, өресі мен пайымына нәр беруге тиіс, сөйтіп кез келген ортадағы
қатаң бәсекелестік жағдайында ерте сақайып, өз бетінше дербес өмір сүруге
жетелеп, көрегендік танытады.
Ол өзі ішетін тұнық судың ылайланбауын, ал өз аясында тіршілік ететін
табиғат пен тыныстайтын ауасының жақсаруын қатаң қадағалап отыратын болады.
Ендеше қазақстандық Барыстың бойына дамудың алдыңғы қатарлы үздік
деңгейіне үстелген батыстың талғампаздығы да, шығыстың кемеңгерлігі мен
төзімділігі де тән болуға тиіс.
Ол өзінің талпыныс-ұмтылыстарында, жеңістері мен сәтсіздіктерінде бір
ананың сүтін төл емген өзінің бауырлары — Өзбек, Қырғыз және басқа да
Орталық Азия барыстарымен ләйім бірлікте болып, олардың өрлеуі мен
жетістіктерін мақтаныш тұтатын болады.
Дегенмен 2030 жылғы осындай Қазақстан өзінен-өзі пайда болмайды. Оны біз
өз қалауымызбен және табысқа жетуге талпынған ерік-жігеріміз арқылы
тұрғызамыз. Егер біз осы мүмкіндікті сәтімен пайдалана алмасақ, егер біз
болашағымызға жоспар құрмай және бүгінгі күні нақты іс-қимылдарды іске
асырмай, күндер мен апталарды уысымыздан шығарып алсақ, егер сәтсіздікке
ұшырасақ, онда өзімізден басқа ешкімге кінә арта алмаймыз.
Еш нәрсеге бірден қол жетпейді. Табысты әрі тұрақты дамуға объективті
түрде белгілі бір сатылар тән, оған құлашты бір сермегеннен жетуге
болмайтыны да белгілі. Салауатты әрі гүлденген экономика құрмайынша, біз
қуатты мемлекет пен Қарулы Күштер құра алмаймыз, демографиялық, экологиялық
және әлеуметтік міндеттерді шеше алмаймыз, әрбір адамның жеке
басының қадір-қасиеті мен әл-ауқатын арттыра алмаймыз.
Экономикалық дамудың жоғары қарқынына қол жеткізу өз кезегінде саяси
тұрақтылық пен тұрлаулылықты, қуатты әрі нысаналы реформаларды талап етеді.
Ал бұл үшін Президенттің саясатын іске асыруға, ескінің қарсылығын
еңсеруге, әрі күмәнданушыларды соңынан ерте білуге қабілетті кәсіпқой,
зерделі, батыл және отансүйгіш Үкімет қажет.
Бұл жұмыста табысқа жету Қазақстан азаматтарының қолдауына байланысты. Ал
мұндай қолдау адамдар істің оңалуға беталысы мен әділеттілікке көзі жеткен
жағдайда ғана көрсетіледі. Нақ сондықтан адамдардың әл-ауқатының өсуі
біздің күллі күнделікті жұмысымыздың күретамыры болуға, ал сыбайлас
жемқорлыққа қарсы күрес батыл жүргізілуге тиіс. Осындай болашақтың іргесін
тұрғызу үшін және алған бағытымыздан ауытқымас үшін, бізге өзіміздің нені
қалайтындығымызды білуге тиіспіз. Сондықтан ұзақ мерзімді кезең жайында
айтқан кезде, мен, мемлекет басшысы ретінде, біздің еліміздің мұраты:
ұлттық біртұтастық, әлеуметтік әділеттілік тән әрі күллі халқының
экономикалық әл-ауқаты артқан тәуелсіз, гүлденген және саяси тұрақты
Қазақстанды сомдау деп санаймын.
Барша қазақстандықтардың гүлденуі, қауіпсіздігі мен әл-ауқатының артуы —
өзіміз орнатсақ дейтін Қазақстанды сипаттайтын өрелі сөздер, міне, осылар.
Біздің ілгері жылжуымызға қарай бүл сөздер әрдайым біздің ізашарымыз болып
қалуға тиіс.
Мен өзіме 33 жыл өткеннен кейінгі Қазақстанды қалай елестетемін? Біздің
жас мемлекетіміз өсіп-жетіліп, кемелденеді, біздің балаларымыз бен
немерелеріміз онымен бірге ер жетеді. Олар өз ұрпағының жауапты да жігерлі,
білім өресі биік, денсаулығы мықты өкілдері болады. Олар, бабаларының игі
дәстүрлерін сақтай отырып, қазіргі заманғы нарықтық экономика жағдайында
жұмыс істеуге даяр болады. Олар бейбіт, абат, жылдам өркендеу үстіндегі,
күллі әлемге әйгілі әрі сыйлы өз елінің патриоттары болады. Біздің
балаларымыз білігі жоғары жұмысшылар мен фермерлер, инженерлер, банкирлер
және өнер қайраткерлері, магазиндердің иелері, мұғалімдер мен дәрігерлер,
зауыттар мен фабрикалардың иелері, биржа делдалдары және спортшылары
болады. Олар мұнай, газ бен электр қуатын, тамақ өнімдерін өндіретш әрі
олармен әлемдік экономиканы қамтамасыз ететін болады.Көпшілігі халық
тұтынатын жоғары технологиялық тауарларды және әлемдік рынокта өзінің арзан
бағасы мен үздік сапасына орай жоғары сұраныспен пайдаланатын өнімнің
көптеген басқа да түрлерін өндіруші болады.
Біздің жас ұрпақтың кей өкілдері мемлекеттік қызметке тұрады. Олар жоғары
ақы төленетін, жақсы оқытып-үйретілген, Қазақстан мен Қазақстан халқының
мүдделерін өздерінің жеке мүдделерінен жоғары қоятын мамандар бола отырып,
жаңа дәуір жағдайында жұмыс істейтін болады.
2030 жылдың азаматтары - мемлекеттің өздерінің құқықтарын
қорғайтынына және мүдделерін биік ұстайтынына сенімді болады. Бұл ретте
олар қолайсыз жағдаяттар себебімен өмірден өз орнын таба алмай, мемлекетке
әлеуметтік көмек сұрап жүгінуге мәжбүр болған аз ғана адамдарға да
мемлекеттің қамқорлық жасайтынын білетін болады.
2030 жылғы Қазақстан ауасы таза, мөлдір сулы, жасыл желекті елге айналуға
тиіс. Өндіріс қалдықтары мен радиация бұдан былай біздің үйлеріміз бен
бақтарымызға енбейтін болады. Біздің балаларымыз бен балаларымыздың
балалары кінәрәтсіз жағдайда толыққанды өмір сүретін болады.
2030 жылы біздің ұрпақтарымыз бұдан былай әлемдік оқиғалардың
қалтарысында қалып қоймайтын елде өмір сүретін болады. Олардың Қазақстаны
Еуразияның орталығы бола отырып, жедел өркендеп келе жатқан, үш аймақтың —
Қытайдың, Ресейдің және Мұсылман әлемінің арасындағы экономика мен
мәдениетті байланыстырушы буын рөлін атқаратын болады.
Оны барлық ұлттар үшін тең мүмкіндіктер барына сенімді, бірақ бәрінен
бұрын өздерін Қазақстанның азаматтарымыз деп санайтын көптеген ұлттардың
өкілдері мекендейтін болады.
Тұйықтық пен өз рыногын оқшаулау әрекетінен гөрі мұндай саясат
елдер мен құрылықтар арасын әлдеқайда жылдам жалғайды.
Біздің ұлттық капиталымыз кішкентайынан бастап шынығып, өз рыноктарында
күресуге даяр болуға тиіс. Бұл өте күрделі міндет, бірақ онсыз ол ертең
сыртқы рыноктарда жеңіп шыға алмайды. Бірақ қазір ол жас әрі әлсіз болып
тұрғанда, жаңадан тәй-тәй басып келе жатқанда қорғансыз жағдайда тұр,
мемлекет оны қанатының астына алып, жылдам аяғына нық тұруына көмектеседі.
Ішкі рыноктары шағын бола тұрып аса биік экономикалық нәтижелерге қол
жеткізген елдерді өзін-өзі оқшаулау жолын таңдап алған елдермен са-лыстыру,
жабық рыноктары, шектен тыс мемлекеттік реттеу, сондай-ақ шаруашылық
жағынан даралануға қол жеткізу әрекеттері қысқа мерзімді экономикалық
табыстарға ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Экономикалық өсу туралы ақпарат
Экономикалық теория туралы ақпарат
Экономикалық даму туралы
Халықаралық экономикалық қатынастар туралы ақпарат
Экономикалық ақпарат
Экономикалық жүйе: мәні, элементтері, даму сипаты туралы ақпарат
Қазақстан Республикасындағы экономикалық өсу туралы ақпарат
Ақпарат туралы
Экономикалық жүйе: мәні, элементтері, даму сипаты туралы
Экономикалық даму
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь